HÉR hefr upp ok segir frá þeim manni, er Sigi er
nefndr ok kallaðr, at héti sonr Óðins. Annarr maðr
er nefndr til sögunnar, er Skaði hét. Hann var ríkr ok
mikill fyrir sér, en þó var Sigi þeira enn ríkari ok ættstærri,
at því er menn mæltu í þann tíma. Skaði átti þræl
þann, er nokkut verðr at geta við söguna. Hann hét
Breði. Hann er fróðr við þat, er hann skyldi at hafast.
Hann hafði íþróttir ok atgervi jafnframt hinum, er
meira þóttu verðir, eða umfram nokkura.
Þat er at segja eitthvert sinn, at Sigi ferr á dýraveiði,
ok með honum þrællinn, ok veiða dýr um daginn
allt til aptans. En er þeir bera saman veiði sína um aptaninn,
þá hafði Breði veitt miklu fleira ok meira en Sigi,
en honum líkaði stórilla ok segir, at sik undri, at einn
þræll skuli sik yfirbuga í dýraveiði, hleypr því at honum
ok drepr hann; dysjar síðan líkit í snjófönn. Nú ferr
hann heim um kveldit ok segir, at Breði hafi riðit frá
honum á skóginn, -- "ok var hann senn ór augliti mér,
ok veit ek ekki til hans." Skaði grunar sögn Siga ok getr,
at vera munu svik hans ok mun Sigi hafa drepit hann,
fær menn til at leita hans, ok lýkr svá leitinni, at þeir
fundu hann í skafli einum, ok mælti Skaði, at þann
skafl skyldi kalla Breðafönn heðan af, ok hafa menn
nú þat eptir síðan ok kalla svá hverja fönn, er mikil
er. Þá kemr upp, at Sigi hefir drepit þrælinn ok myrðan.
Þá kalla þeir hann varg í véum, ok má hann nú eigi
heima vera með feðr sínum. Óðinn fylgir honum nú
af landi brott, svá langa leið, at stóru bar, ok eigi létti
hann fyrr en hann kom honum til herskipa. Nú tekr
Sigi at leggjast í hernað með þat lið, er faðir hans
fekk honum, áðr þeir skildu, ok varð hann sigrsæll
í hernaðinum. Ok svá kemr hans máli, at hann fekk
herjat sér land ok ríki um síðir. Ok því næst fekk hann
sér göfugt kvánfang, ok gerðist hann ríkr konungr ok
mikill fyrir sér ok réð fyrir Húnalandi ok er inn mesti
hermaðr. Hann á son við konu sinni, er hét Rerir. Hann
vex þar upp með feðr sínum ok gerist brátt mikill vexti
ok gerviligr.
Nú gerist Sigi gamall maðr at aldri. Hann átti sér
marga öfundarmenn, svá at um síðir réðu þeir á hendr
honum, er hann trúði bezt, en þat váru bræðr konu
hans. Þeir gera þá til hans, er hann varir sízt ok hann
var fáliðr fyrir, ok bera hann ofrliði, ok á þeim fundi
fell Sigi með hirð sinni allri. Sonr hans, Rerir, var ekki
í þeim háska, ok fær hann sér mikit lið af vinum sínum
ok landshöfðingjum, svá at hann eignaðist bæði land ok
konungdóm eptir Siga, föður sinn. Ok nú er hann þykkist
hafa fótum undir komizt í ríki sínu, þá minnist hann
á þær sakir, er hann átti við móðurbræðr sína, er drepit
höfðu föður hans, ok safnar konungr sér nú liði
miklu ok ferr nú á hendr frændum sínum með þenna
her, ok þykkja þeir fyrr gert hafa sakir við sik, þó at
hann mæti lítils frændsemi þeira, ok svá gerir hann,
fyrir því at eigi skilst hann fyrri við en hann hafði
drepit alla föðurbana sína, þó at óskapliga væri fyrir
alls sakir. Nú eignaðist hann lönd ok ríki ok fé. Gerist
hann nú meiri fyrir sér en faðir hans.
Rerir fekk sér nú herfang mikit ok konu þá, er
honum þótti við sitt hæfi, ok eru þau mjök lengi ásamt,
ok eigu þau engan erfingja ok ekki barn. Þat hugnar
þeim báðum illa, ok biðja þau goðin með miklum
áhuga, at þau gæti sér barn. Þat er nú sagt, at Frigg
heyrir bæn þeira ok segir Óðni, hvers þau biðja.
Hann verðr eigi örþrifráða ok tekr óskmey sína, dóttur
Hrímnis jötuns, ok fær í hönd henni eitt epli ok
biðr hana færa konungi. Hún tók við eplinu ok brá
á sik krákuham ok flýgr til þess, er hún kemr þar,
sem konungrinn er ok sat á haugi. Hún lét falla eplit
í kné konunginum. Hann tók þat epli ok þóttist vita,
hverju gegna mundi; gengr nú heim af hauginum ok
til sinna manna ok kom á fund drottningar, ok etr þat
epli sumt.
Þat er nú at segja, at drottning finnr þat brátt, at
hún mundi vera með barni, ok ferr þessu fram langar
stundir, at hún má eigi ala barnit. Þá kemr at því,
at Rerir skal fara í leiðangr, sem siðvenja er til konunga,
at friða land sitt. Í þessi ferð var þat til tíðenda,
at Rerir tók sótt ok því næst bana ok ætlaði at
sækja heim Óðin, ok þótti þat mörgum fýsiligt í
þann tíma. Nú ferr inu sama fram um vanheilsu
drottningar, at hún fær eigi alit barnit, ok þessu ferr
fram sex vetr, at hún hefir þessa sótt. Nú finnr hún þat,
at hún mun eigi lengi lifa, ok bað nú, at hana skyldi særa
til barnsins, ok svá var gert sem hún bað. Þat var sveinbarn,
ok sá sveinn var mikill vexti, þá er hann kom til,
sem ván var at. Svá er sagt, at sjá sveinn kyssti móður
sína, áðr hún dæi. Þessum er nú nafn gefit ok er kallaðr
Völsungr. Hann var konungr yfir Húnalandi eptir föður
sinn. Hann var snemma mikill ok sterkr ok áræðisfullr
um þat, er mannraun þótti í ok karlmennska. Hann gerist
inn mesti hermaðr ok sigrsæll í orrostum þeim, sem
hann átti í herförum. Nú þá er hann var alroskinn at
aldri, þá sendir Hrímnir honum Hljóð, dóttur sína, er
fyrr er getit, þá er hún fór með eplit til Reris, föður Völsungs.
Nú gengr hann at eiga hana, ok eru þau lengi ásamt,
ok eru góðar samfarar þeira. Þau áttu tíu sonu ok
eina dóttur. Inn elzti sonr þeira hét Sigmundr, en Signý
dóttir. Þau váru tvíburar, ok váru þau fremst ok vænst
um alla hluti barna Völsungs konungs, ok váru þó allir
miklir fyrir sér, sem lengi hefir uppi verit haft ok at ágætum
gert verit, hversu Völsungar hafa verit ofrkappsmenn
miklir ok hafa verit fyrir flestum mönnum, sem
getit er í fornsögum, bæði um fróðleik ok íþróttir ok alls
háttar kappgirni. Svá er sagt, at Völsungr konungr lét
gera höll eina ágæta ok með þeim hætti, at ein eik mikil
stóð í höllinni ok limar trésins með fögrum blómum
stóðu út um ræfr hallarinnar, en leggrinn stóð niðr í
höllina, ok kölluðu þeir þat barnstokk.
Siggeirr hefir konungr heitit. Hann réð fyrir Gautlandi.
Hann var ríkr konungr ok fjölmennr. Hann fór á
fund Völsungs konungs, ok bað hann Signýjar til handa
sér. Þessu tali tekr konungr vel ok svá synir hans, en hún
sjálf var þessa ófús, biðr þó föður sinn ráða sem öðru
því, sem til hennar tæki. En konunginum sýndist þat ráð
at gifta hana, ok var hún föstnuð Siggeiri konungi. En
þá er sjá veizla ok ráðahagr skal takast, skal Siggeirr
konungr sækja veizluna til Völsungs konungs. Konungr
bjóst við veizlunni eptir inum beztum föngum. Ok
þá er þessi veizla var albúin, kómu þar boðsmenn
Völsungs konungs ok svá Siggeirs konungs at nefndum
degi, ok hefir Siggeirr konungr marga virðuliga
menn með sér. Svá er sagt, at þar váru miklir eldar
gervir eptir endilangri höllinni, en nú stendr sjá inn
mikli apaldr í miðri höllinni, sem fyrr var nefndr.
Nú er þess við getið, at þá er menn sátu við eldana
um kveldit, at maðr einn gekk inn í höllina. Sá maðr
er mönnum ókunnr at sýn. Sjá maðr hefir þess háttar
búning, at hann hefir heklu flekkótta yfir sér. Sá maðr
var berfættr ok hafði knýtt línbrókum at beini. Sá maðr
hafði sverð í hendi ok gengr at barnstokkinum ok
hött síðan á höfði. Hann var hár mjök ok eldiligr ok einsýnn.
Hann bregðr sverðinu ok stingr því í stokkinn, svá
at sverðit sökkr at hjöltum upp. Öllum mönnum fellust
kveðjur við þenna mann. Þá tekr hann til orða ok mælti:
"Sá, er þessu sverði bregðr ór stokkinum, þá skal sá þat
þiggja at mér at gjöf, ok skal hann þat sjálfr sanna, at
aldri bar hann betra sverð sér í hendi en þetta er." Eptir
þetta gengr sjá inn gamli maðr út ór höllinni, ok veit
engi, hverr hann er eða hvert hann gengr. Nú standa
þeir upp ok metast ekki við at taka sverðit. Þykkist
sá bezt hafa, er fyrst náir. Síðan gengu til inir göfgustu
menn fyrst, en þá hverr at öðrum. Engi kemr sá til, er
nái, því at engan veg bifast, er þeir taka til. Nú kom til
Sigmundr, sonr Völsungs konungs, ok tók ok brá sverðinu
ór stokkinum, ok var sem laust lægi fyrir honum.
Þetta vápn sýndist öllum svá gott, at engi þóttist sét hafa
jafngott sverð, ok býðr Siggeirr honum at vega þrjú
jafnvægi gulls. Sigmundr segir: "Þú máttir taka þetta
sverð eigi síðr en ek, þar sem þat stóð, ef þér sæmdi at
bera, en nú fær þú þat aldri, er þat kom áðr í mína hönd,
þótt þú bjóðir við allt þat gull, er þú átt." Siggeirr konungr
reiddist við þessi orð ok þótti sér háðuliga svarat
vera. En fyrir því, at honum var svá varit, at hann var
undirhyggjumaðr mikill, þá lætr hann nú sem hann
hirði ekki um þetta mál, en þat sama kveld hugði hann
laun fyrir þetta, þau er síðar kómu fram.
Nú er þat at segja, at Siggeirr gengr í rekkju hjá
Signýju þenna aptan. En næsta dag eptir þá var veðr
gott. Þá segir Siggeirr konungr, at hann vill heim fara
ok bíða eigi þess, er vindr yxi eða sjá gerir ófæran.
Ekki er þess getit, at Völsungr konungr letti hann eða
synir hans, allra helzt er hann sá, at hann vildi ekki
annat en fara frá veizlunni. Nú mælti Signý við föður
sinn: "Eigi vilda ek á brott fara með Siggeiri, ok eigi
gerir hugr minn hlæja við honum, ok veit ek af framvísi
minni ok af kynfylgju várri, at af þessu ráði stendr
oss mikill ófagnaðr, ef eigi er skjótt brugðit þessum
ráðahag." "Eigi skaltu þetta mæla, dóttir," sagði hann,
"því at þat er skömm mikil bæði honum ok svá oss at
brigða þessu við hann at saklausu, ok eigum vér þá
engan trúnað undir honum né vingan, ef þessu er
brugðit, ok mun hann gjalda illu oss, slíkt er hann má,
ok samir þat eina at halda af várri hendi." Nú býst
Siggeirr konungr til heimferðar. Ok áðr þeir fóru frá
boðinu, þá bauð hann Völsungi konungi, mági sínum,
til sín á Gautland ok sonum hans öllum með honum
á þriggja mánaða fresti ok því öllu liði, sem hann
vildi með sér hafa ok honum væri til vegsemdar. Vill
nú Siggeirr konungr gjalda í því, þat er á skorti brúð
laups gerðina fyrir þess sakir, er hann vildi eigi meir
vera en eina nótt, ok er ekki þat siðr manna at gera
svá. Nú heitr Völsungr konungr ferðinni ok koma á
nefndum degi. Þá skiljast þeir mágar, ok ferr Siggeirr
konungr heim með konu sína.
Nú er at segja frá Völsungi konungi ok sonum hans,
at þeir fara at ákveðinni stundu til Gautlands at boði
Siggeirs konungs, mágs síns, ok hafa þrjú skip ór landi
ok öll vel skipuð ok verða vel reiðfara ok koma skipum
sínum við Gautland, en þat var síð um aptan. En
þann sama aptan kom Signý, dóttir Völsungs konungs,
ok kallar föður sinn á einmæli ok bræður sína, segir nú
ætlan sína ok Siggeirs konungs, at hann hefir dregit
saman óvígjan her, -- "ok ætlar at svíkja yðr. Nú bið ek
yðr," segir hún, "at þér farið þegar aptr í yðart ríki
ok fáið yðr lið sem mest ok farið hingat síðan ok
hefnið yðar sjálfir ok gangið eigi í ófæru, því at eigi
missi þér svika af honum, ef eigi taki þér þetta bragð,
sem ek beiði yðr." Þá mælti Völsungr konungr: "Þat
munu allar þjóðir at orðum gera, at ek mælta eitt orð
óborinn, ok strengda ek þess heit, at ek skylda hvárki
flýja eld né járn fyrir hræðslu sakir, ok svá hefi ek
enn gert hér til, ok hví munda ek eigi efna þat á gamals
aldri? Ok eigi skulu meyjar því bregða sonum mínum
í leikum, at þeir hræðist bana sinn, því at eitt sinn
skal hverr deyja, en engi má undan komast at deyja
um sinn. Er þat mitt ráð, at vér flýjum hvergi ok gerum
af várri hendi sem hreystiligast. Ek hefi barizt
hundrað sinnum, ok hefi ek haft stundum meira lið,
en stundum minna, ok hefi ek jafnan sigr haft, ok
eigi skal þat spyrjast, at ek flýja né friðar biðja."
Nú grætr Signý sárliga ok bað, at hún skyldi eigi
koma til Siggeirs konungs. Völsungr konungr svarar:
"Þú skalt at vísu fara heim til bónda þíns ok vera samt
með honum, hversu sem með oss ferr." Nú gengr Signý
heim, en þeir búa eptir um nóttina. Ok um myrgininn,
þegar er dagar, þá biðr Völsungr konungr upp
standa sína menn alla ok ganga á land upp ok búast
við bardaga. Nú ganga þeir á land upp allir alvápnaðir,
ok er eigi langt at bíða, áðr þar kemr Siggeirr
konungr með allan sinn her, ok verðr þar in harðasta
orrosta með þeim, ok eggjar konungr lið sitt til
framgöngu sem harðligast, ok er svá sagt, at Völsungr
konungr ok synir hans gengu átta sinnum í gegnum
fylkingar Siggeirs konungs um daginn ok höggva á
tvær hendr. Ok er þeir ætla enn svá at fara, þá fellr
Völsungr konungr í miðri fylkingu sinni ok þar allt
lið hans með honum nema synir hans tíu, því at miklu
meira ofrefli var í móti en þeir mætti við standa. Nú
eru synir hans allir teknir ok í bönd reknir ok á brott
leiddir.
Signý varð vör við, at faðir hennar var drepinn, en
bræðr hennar höndum teknir ok til bana ráðnir. Nú
kallar hún Siggeir konung á einmæli. Nú mælti Signý:
"Þess vil ek biðja þik, at þú látir eigi svá skjótt drepa
bræðr mína ok látið þá heldr setja í stokk, ok kemr
mér at því, sem mælt er, at unir auga, meðan á sér, ok
því bið ek þeim eigi lengra, at ek ætla, at mér muni
ekki tjóa." Þá svarar Siggeirr: "Ær ertu ok örvita, er þú
biðr bræðrum þínum meira böls en þeir sé höggnir
en þó skal það veita þér, því at þess betr þykki mér,
er þeir þola verra ok hafa lengri kvöl til bana."
Nú lætr hann svá gera sem hún bauð, ok var tekinn
einn mikill stokkr ok felldr á fætr þeim tíu
bræðrum í skógi einhvers staðar, ok sitja þeir nú þar
þann dag allan til nætr. En at miðri nótt þá kom þar
ylgr ein ór skógi gömul at þeim, er þeir sátu í stokkinum.
Hún var bæði mikil ok illilig. Henni varð þat
fyrir, at hún bítr einn þeira til bana. Siðan át hún
þann upp allan. Eptir þat fór hún í brott. En eptir
um morgininn þá sendi Signý mann til bræðra sinna,
þann er hún trúði bezt, at vita, hvat títt sé. Ok er hann
kemr aptr, segir hann henni, at dauðr sé einn þeira.
Henni þótti þetta mikit, ef þeir skulu svá fara allir,
en hún mátti ekki duga þeim.
Skjótt er þar frá at segja. Níu nætr í samt kom sjá
in sama ylgr um miðnætti ok etr einn þeira senn til
bana, unz allir eru dauðir, nema Sigmundr einn er
eptir. Ok nú, áðr tíunda nótt kemr, sendir Signý trúnaðarmann
sinn til Sigmundar, bróður síns, ok seldi í
hönd honum hunang ok mælti, at hann skyldi ríða á
andlit Sigmundar ok leggja í munn honum sumt. Nú
ferr hann til Sigmundar ok gerir sem honum var
boðit ok fór heim síðan. Um nóttina eptir þá kemr
sú in sama ylgr at vanda sínum ok ætlaði at bíta
hann til bana sem bræðr hans. En nú dregr hún veðrit
af honum, þar sem hunangit var á riðit, ok sleikir
andlit hans allt með tungu sér ok réttir síðan tunguna
í munn honum. Hann lætr sér verða óbilt ok beit
í tunguna ylginni. Hún bregðr við fast ok hnykkir
at sér hart ok rak fætrna í stokkinn, svá at hann klofnaði
allr í sundr, en hann helt svá fast, at tungan gekk
ór ylginni upp í tungurótunum, ok fekk af því bana.
En þat er sögn sumra manna, at sú in sama ylgr væri
móðir Siggeirs konungs ok hafi hún brugðit á sik þessu
líki fyrir tröllskapar sakir ok fjölkynngi.
Nú er Sigmundr lauss orðinn, en brotinn er stokkrinn,
ok hefst Sigmundr þar nú við í skóginum. Enn
sendir Signý at vita, hvat títt er eða hvárt Sigmundr
lifir. En er þeir koma, þá segir hann þeim allan atburð
hvé farit hafði með þeim ok ylginni. Nú fara
þeir heim ok segja Signýju, hvat títt er. Fór hún nú
ok hittir bróður sinn, ok taka þau þat ráð, at hann
gerir þar jarðhús í skóginum, ok ferr nú því fram um
hríð, at Signý leynir honum þar ok fær honum þat,
er hann þurfti at hafa. En Siggeirr konungr ætlar, at
þeir sé allir dauðir Völsungar.
Siggeirr konungr átti tvá sonu við konu sinni, ok er
frá því sagt, þá er inn ellri sonr hans er tíu vetra,
at Signý sendir hann til móts við Sigmund, at hann
skyldi veita honum lið, ef hann vildi nokkut leita við
at hefna föður síns. Nú ferr sveinninn til skógarins ok
kemr síð um aptaninn til jarðhúss Sigmundar, ok tekr
hann við honum vel at hófi ok mælti, at hann skyldi
gera til brauð þeira, "en ek mun sækja eldivið, -- ok
selr í hönd honum einn mjölbelg, en hann ferr sjálfr
at sækja viðinn. Ok er hann kemr aptr, þá hefir sveinninn
ekki at gert um brauðgerðina. Nú spyrr Sigmundr,
hvárt búit sé brauðit. Hann segir: "Eigi þorða ek at
taka mjölbelginn, fyrir því at þar lá nokkut kykt í
í mjölinu." Nú þykkist Sigmundr vita, at þessi sveinn
mun eigi svá vel hugaðr, at hann vili hann með sér hafa.
Nú er þau systkin finnast, segir Sigmundr, at hann
þótti ekki manni at nær, þótt sveinninn væri hjá honum.
Signý mælti: "Tak þú hann þá ok drep hann. Eigi
þarf hann þá lengr at lifa." Ok svá gerði hann.
Nú líðr sjá vetr. Ok einum vetri síðar þá sendir
Signý inn yngra son sinn á fund Sigmundar, ok þarf
þar eigi sögu um at lengja, ok fór sem samt sé, at hann
drap þenna svein at ráði Signýjar.
Þess er nú við getit eitthvert sinn, þá er Signý sat í
skemmu sinni, at þar kom til hennar ein seiðkona fjölkunnig
harla mjök. Þá talar Signý við hana: "Þat vilda
ek," segir hún, "at vit skiptum hömum." Hún segir seiðkonan:
"Þú skalt fyrir ráða." Ok nú gerir hún svá af
sínum brögðum, at þær skipta litum, ok sezt seiðkonan
nú í rúm Signýjar at ráði hennar ok ferr í rekkju
hjá konungi um kveldit, ok ekki finnr hann, at eigi
sé Signý hjá honum. Nú er þat frá Signýju at segja,
at hún ferr til jarðhúss bróður síns ok biðr hann veita
sér herbergi um nóttina, "því at ek hefi villzt á skóginum
úti, ok veit ek eigi, hvar ek fer." Hann mælti,
at hún skyldi þar vera, ok vildi eigi synja henni vistar,
einni konu, ok þóttist vita, at eigi mundi hún svá
launa honum góðan beina at segja til hans. Nú ferr
hún í herbergi til hans, ok setjast til matar. Honum
varð opt litit til hennar ok lízt konan væn ok fríð. En
er þau eru mett, þá segir hann henni, at hann vill, at
þau hafi eina rekkju um nóttina, en hún brýzt ekki
við því, ok leggr hann hana hjá sér þrjár nætr samt.
Eptir þat ferr hún heim ok hittir seiðkonuna ok bað,
at þær skipti aptr litum, ok svá gerir hún.
Ok er fram liðu stundir, fæðir Signý sveinbarn. Sjá
sveinn var Sinfjötli kallaðr. Ok er hann vex upp, er
hann bæði mikill ok sterkr ok vænn at áliti ok mjök
í ætt Völsunga ok er eigi allra tíu vetra, er hún sendir
hann í jarðhúsit til Sigmundar. Hún hafði þá raun
gert við ina fyrri sonu sína, áðr hún sendi þá til Sigmundar,
at hún saumaði at höndum þeim með holdi
ok skinni. Þeir þoldu illa ok kriktu um. Ok svá gerði
hún Sinfjötla. Hann brást ekki við. Hún fló hann þá
af kyrtlinum, svá at skinnit fylgdi ermunum. Hún kvað
honum mundu sárt við verða. Hann segir: "Lítit mundi
slíkt sárt þykkja Völsungi." Ok nú kemr sveinninn til
Sigmundar. Þá bað Sigmundr hann knoða ór mjöli
þeira, en hann vill sækja þeim eldivið, fær í hönd
honum einn belg. Síðan ferr hann at viðinum. Ok er
hann kom aptr, þá hafði Sinfjötli lokit at baka. Þá
spurði Sigmundr, ef hann hafi nokkut fundit í mjölinu.
"Eigi er mér grunlaust," sagði hann, "at eigi hafi í
verit nokkut kykt í mjölinu, fyrst er ek tók at knoða,
ok hér hefi ek með knoðat þat, er í var." Þá mælti Sigmundr
ok hló við: "Eigi get ek þik hafa mat af þessu
brauði í kveld, því at þar hefir þú knoðat með inn
mesta eitrorm." Sigmundr var svá mikill fyrir sér, at
hann mátti eta eitr, svá at hann skaðaði ekki, en Sinfjötla
hlýddi þat, at eitr kæmi utan á hann, en eigi
hlýddi honum at eta þat né drekka.
Þat er nú at segja, at Sigmundi þykkir Sinfjötli of
ungr til hefnda með sér ok vill nú fyrst venja hann
með nokkut harðræði; fara nú um sumrum víða um
skóga ok drepa menn til fjár sér. Sigmundi þykkir
hann mjök í ætt Völsunga, ok þó hyggr hann, at hann
sé sonr Siggeirs konungs, ok hyggr hann hafa illsku
föður síns, en kapp Völsunga, ok ætlar hann eigi
mjök frændrækinn, því at hann minnir opt Sigmund
á sína harma ok eggjar mjök at drepa Siggeir konung.
Nú er þat eitthvert sinn, at þeir fara enn á skóginn
at afla sér fjár, en þeir finna eitt hús ok tvá menn
sofandi í húsinu með digrum gullhringum. Þeir höfðu
orðit fyrir ósköpum, því at úlfahamir hengu í húsinu
yfir þeim. It tíunda hvert dægr máttu þeir komast ór
hömunum. Þeir váru konungasynir. Þeir Sigmundr
fóru í hamina ok máttu eigi ór komast, ok fylgdi sú
náttúra, sem áðr var, létu ok vargsröddu. Þeir skildu
báðir röddina.
Nú leggjast þeir ok á merkr, ok ferr sína leið hvárr
þeira. Þeir gera þann mála með sér, at þeir skuli til
hætta, þótt sjau menn sé, en eigi framar, en sá láta
úlfsrödd, er fyrir ófriði yrði. "Bregðum nú eigi af
þessu," segir Sigmundr, "því at þú ert ungr ok áræðisfullr.
Munu menn gott hyggja til at veiða þik." Nú ferr
sína leið hvárr þeira. Ok er þeir váru skildir, finnr
Sigmundr sjau menn ok lætr úlfsröddu. Ok er Sinfjötli
heyrir þat, ferr hann til þegar ok drepr alla. Þeir skiljast
enn. Ok er Sinfjötli hefir eigi lengi farit um skóginn,
finnr hann ellefu menn ok berst við þá, ok ferr
svá, at hann drepr þá alla. Hann verðr ok sárr mjök,
ferr undir eina eik, hvílist þar. Eigi beið hann Sigmundar
lengi, ok fara báðir samt um hríð. Hann
mælti til Sigmundar: "Þú þátt lið til at drepa sjau
menn, en ek em barn at aldri hjá þér, ok
kvadda ek eigi liðs at drepa ellefu menn." Sigmundr
hleypr at honum svá hart, at hann stakar við
ok fellr. Sigmundr bítr í barkann framan. Þann dag
máttu þeir eigi komast ór úlfahömunum. Sigmundr
leggr hann nú á bak sér ok berr heim í skálann, ok
sat hann yfir honum, en bað tröll taka úlfhamina.
Sigmundr sér einn dag, hvar hreysikettir tveir váru, ok
bitr annarr í barkann öðrum, ok rann sá til skógar ok
hefir eitt blað ok færir yfir sárit, ok sprettr upp hreysiköttrinn
heill. Sigmundr gengr út ok sér, hvar hrafn
flýgr með blaðit ok færði honum. Hann dregr þetta
yfir sárit Sinfjötla, en hann sprettr upp þegar heill,
sem hann hefði aldri sárr verit. Eptir þat fara þeir til
jarðhúss ok eru þar, til þess er þeir skyldu fara ór úlfhömunum.
Þá taka þeir ok brenna í eldi ok báðu
engum at meini verða. Ok í þeim ósköpum unnu þeir
mörg frægðarverk í ríki Siggeirs konungs. Ok er Sinfjötli
er frumvaxti, þá þykkist Sigmundr hafa reynt
hann mjök.
Nú líðr eigi langt, áðr Sigmundr vill leita til föðurhefnda,
ef svá vildi takast. Ok nú fara þeir í brott frá
jarðhúsinu einnhvern dag ok koma at bæ Siggeirs konungs
síð um aptan ok ganga inn í forstofuna, þá er
var fyrir höllinni, en þar váru inni ölker, ok leynast
þar. Drottningin veit nú, hvar þeir eru, ok vill hitta þá.
Ok er þau finnast, gera þau þat ráð, at þeir leitaði til
föðurhefnda, er náttaði. Þau Signý ok konungr eigu
tvau börn ung at aldri. Þau leika sér á gólfinu at gulli
ok renna því eptir gólfinu hallarinnar ok hlaupa þar
eptir. Ok einn gullhringr hrýtr utar í húsit, þar sem
þeir Sigmundr eru, en sveinninn hleypr eptir at leita
hringsins. Nú sér hann, hvar sitja tveir menn miklir
ok grimmligir ok hafa síða hjálma ok hvítar brynjur.
Nú hleypr hann í höllina innar fyrir föður sinn ok
segir honum, hvat hann hefir sét. Nú grunar konungr,
at vera munu svik við hann. Signý heyrir nú, hvat þeir
segja. Hún stendr upp, tekr börnin bæði ok ferr utar
í forstofuna til þeira ok mælti, at þeir skyldu þat vita,
at þau hefði sagt til þeira, -- "ok ræð ek ykkr, at þit
drepið þau." Sigmundr segir: "Eigi vil ek drepa börn
þín, þótt þau hafi sagt til mín." En Sinfjötli lét sér
ekki feilast ok bregðr sverði ok drepr hvárttveggja
barnit ok kastar þeim innar í höllina fyrir Siggeir
konung. Konungr stendr nú upp ok heitr á menn at
taka þá menn, er leynzt höfðu í forstofunni um kveldit.
Nú hlaupa menn utar þangat ok vilja höndla þá, en
þeir verja sik vel ok drengiliga, ok þykkist þá sá verst
hafa lengi, er næst er. Ok um síðir verða þeir ofrliði
bornir ok verða handteknir ok því næst í bönd reknir
ok í fjötra settir, ok sitja þeir þar þá nótt alla.
Nú hyggr konungr at fyrir sér, hvern dauða hann
skal fá þeim, þann er kenndi lengst. Ok er morginn
kom, þá lætr konungr haug mikinn gera af grjóti ok
torfi. Ok er þessi haugr er gerr, þá lét hann setja hellu
mikla í miðjan hauginn, svá at annarr jaðarr hellunnar
horfði upp, en annarr niðr. Hún var svá mikil, at
hún tók tveggja vegna, svá at eigi mátti komast hjá
henni. Nú lætr hann taka þá Sigmund ok Sinfjötla
ok setja í hauginn sínum megin hvárn þeirra, fyrir
því at honum þótti þeim þat verra at vera eigi báðum
saman, en þó mátti heyra hvárr til annars. Ok er
þeir váru at tyrfa hauginn, þá kemr Signý þar at ok
hefir hálm í fangi sér ok kastar í hauginn til Sinfjötla
ok biðr þrælana leyna konunginn þessu. Þeir
já því, ok er þá lokit aptr hauginum. Ok er nátta tekr,
þá mælti Sinfjötli til Sigmundar: "Ekki ætla ek okkr
mat skorta um hríð. Hér hefir drottningin kastat fleski
inn í hauginn ok vafit um utan hálmi." Ok enn þreifar
hann um fleskit ok finnr, at þar var stungit í sverði
Sigmundar, ok kenndi at hjöltunum, er myrkt var í
hauginum, ok segir Sigmundi. Þeir fagna því báðir.
Nú skýtr Sinfjötli blóðreflinum fyrir ofan helluna ok
dregr fast. Sverðit bítr helluna. Sigmundr tekr nú blóðrefilinn,
ok ristu nú í milli sín helluna ok létta eigi,
fyrr en lokit er at rista, sem kveðit er:
"Ristu af magni
mikla hellu
Sigmundr hjörvi
ok Sinfjötli."
Ok nú eru þeir lausir báðir saman í hauginum ok
rista bæði grjót ok járn ok komast svá út ór hauginum.
Þeir ganga nú heim til hallarinnar. Eru menn þá í
svefni allir. Þeir bera við at höllinni ok leggja eld í
viðinn, en þeir vakna við gufuna, er inni eru, ok þat,
at höllin logar yfir þeim. Konungr spyrr, hverir
eldana gerði. "Hér eru vit Sinfjötli, systursonr minn,"
sagði Sigmundr, "ok ætlum vit nú, at þat skulir þú
vita, at eigi eru allir Völsungar dauðir." Hann biðr
systur sína út at ganga ok þiggja af honum góð metorð
ok mikinn sóma ok vill svá bæta henni sína harma.
Hún svarar: "Nú skaltu vita, hvárt ek hefi munat
Siggeiri konungi dráp Völsungs konungs. Ek lét drepa
börn okkur, er mér þóttu of sein til föðurhefnda, ok
ek fór í skóg til þín í völulíki, ok er Sinfjötli okkarr
sonr. Hefir hann af því mikit kapp, at hann er bæði
sonarsonr ok dóttursonr Völsungs konungs. Hefi ek þar
til unnit alla hluti, at Siggeirr konungr skyldi bana fá.
Hefi ek ok svá mikit til unnit, at fram kæmist hefndin,
at mér er með engum kosti líft. Skal ek nú deyja með
Siggeiri konungi lostig, er ek átta hann nauðig." Síðan
kyssti hún Sigmund, bróður sinn, ok Sinfjötla ok gekk
inn í eldinn ok bað þá vel fara. Síðan fekk hún þar
bana með Siggeiri konungi ok allri hirð sinni.
Þeir frændr fá sér lið ok skipa, ok heldr Sigmundr
til ættleifðar sinnar ok rekr ór landi þann konung, er
þar hafði í setzt eptir Völsung konung. Sigmundr gerist
nú ríkr konungr ok ágætr, vitr ok stórráðr. Hann
átti þá konu, er Borghildr hét. Þau áttu tvá sonu. Hét
Helgi annarr, en annarr Hámundr. Ok er Helgi var
fæddr, kómu til nornir ok veittu honum formála ok
mæltu, at hann skyldi verða allra konunga frægastr.
Sigmundr var þá kominn frá orrostu ok gekk með einum
lauki í móti syni sínum, ok hér með gefr hann honum
Helga nafn ok þetta at nafnfesti: Hringstaði ok
Sólfjöll ok sverð, ok bað hann vel fremjast ok verða
í ætt Völsunga. Hann gerist stórlyndr ok vinsæll ok
fyrir flestum mönnum öðrum at allri atgervi. Þat er
sagt, at hann réðst í hernað, þá er hann var fimmtán
vetra gamall. Var Helgi konungr yfir liðinu, en Sinfjötli
var fenginn til með honum, ok réðu báðir liði.
Þat er sagt, at Helgi finnr þann konung í hernaði,
er Hundingr hét. Hann var ríkr konungr ok fjölmennr
ok réð fyrir löndum. Þar tekst orrosta með þeim, ok
gengr Helgi fast fram, ok lýkst með því sjá bardagi,
at Helgi fær sigr, en Hundingr konungr fellr ok mikill
hluti liðs hans. Nú þykkir Helgi hafa vaxit mikit, er
hann hefir fellt svá ríkan konung. Synir Hundings
bjóða nú út her í mót Helga ok vilja hefna föður síns.
Þeir eiga harða orrostu, ok gengr Helgi í gegnum
fylkingar þeira bræðra ok sækir at merkjum sona
Hundings konungs ok felldi þessa Hundings sonu: Álf
ok Eyjólf, Hervarð ok Hagbarð, ok fekk hér ágætan
sigr.
Ok er Helgi ferr frá orrostu, þá fann hann við skóg
einn konur margar ok virðuligar sýnum, ok bar þó
ein af öllum. Þær riðu með ágætligum búningi. Helgi
spyrr þá at nafni, er fyrir þeim var. En hún nefnist
Sigrún ok kveðst vera dóttir Högna konungs. Helgi
mælti: "Farið heim með oss, ok verið velkomnar." Þá
segir konungsdóttir: "Annat starf liggr fyrir oss en
drekka með þér." Helgi svarar: "Hvat er þat, konungsdóttir?"
Hún svarar: "Högni konungr hefir heitit mik
Höðbroddi, syni Granmars konungs, en ek hefi því
heitit, at ek vil eigi eiga hann heldr en einn krákuunga.
En þó mun þetta fram fara, nema þú bannir
honum ok komir í mót honum með her ok nemir mik
á brott, því at með engum konungi vilda ek heldr sætr
búa en með þér." "Ver kát, konungsdóttir," sagði
hann. "Fyrri skulum vit reyna hreysti okkar en þú
sér honum gift, ok reyna skulum vit áðr, hvárr af öðrum
berr, ok hér skal lífit á leggja."
Eptir þetta sendir Helgi menn með fégjöfum at
stefna at sér mönnum ok stefnir öllu liðinu til Rauðabjarga.
Beið Helgi þar til þess, er mikill flokkr kom
til hans ór Heðinsey, ok þá kom til hans mikit lið ór
Nörvasundum með fögrum skipum ok stórum. Helgi
konungr kallar til sín skipstjórnarmann sinn, er Leifr
hét, ok spurði, ef hann hefði talit lið þeira. En hann
svarar: "Eigi er hægt at telja, herra, skip þau, er komin
eru ór Nörvasundum. Eru á tólf þúsundir manna,
ok er þó hálfu fleira annat." Þá mælti Helgi konungr,
at þeir skyldu snúa á þann fjörð, er heitir Varinsfjörðr,
ok svá gerðu þeir. Nú gerði at þeim storm mikinn ok
svá stóran sjó, at því var líkast at heyra, er bylgjur
gnúðu á borðunum, sem þá er björgum lysti saman.
Helgi bað þá ekki óttast ok eigi svipta seglunum, heldr
setja hvert hæra en áðr. Þá var við sjálft, at yfir mundi
ganga, áðr þeir kæmi at landi. Þá kom þar Sigrún,
dóttir Högna konungs, af landi ofan með miklu liði
ok snýr þeim í góða höfn, er heitir at Gnípalundi.
Þessi tíðendi sá landsmenn, ok kom af landi ofan
bróðir Höðbrodds konungs, er þar réð fyrir, er heitir
at Svarinshaugi. Hann kallar á þá ok spyrr, hverr stýrði
inu mikla liði. Sinfjötli stendr upp ok hefir hjálm
á höfði skyggðan sem gler ok brynju hvíta sem snjó,
spjót í hendi með ágætligu merki ok gullrenndan
skjöld fyrir sér. Sá kunni at mæla við konunga: "Seg
svá, at þú hefir gefit svínum ok hundum ok þú finnr
konu þína, at hér eru komnir Völsungar, ok mun hér
hittast í liðinu Helgi konungr, ef Höðbroddr vill finna
hann, ok er þat hans gaman at berjast með frama,
meðan þú kyssir ambáttir við eld." Granmarr svarar:
"Eigi muntu kunna margt virðuligt mæla ok forn
minni at segja, er þú lýgr á höfðingja. Mun hitt sannara,
at þú munt lengi hafa fæðzt á mörkum úti við
vargamat ok drepit bræðr þína, ok er kynligt, er þú
þorir at koma í her með góðum mönnum, er margt
kalt hræ hefir sogit til blóðs." Sinfjötli svarar: "Eigi
muntu glöggt muna nú, er þú vart völvan í Varinsey
ok kvaðst vilja mann eiga ok kaust mik til þess embættis
at vera þinn maðr. En síðan vartu valkyrja í Ásgarði,
ok var við sjálft, at allir mundu berjast fyrir þínar
sakar, ok ek gat við þér níu varga á Láganesi, ok var
ek faðir allra." Granmarr svarar: "Margt kanntu ljúga.
Ek hygg, at engis faðir mættir þú vera, síðan þú vart
geldr af dætrum jötunsins á Þrasnesi, ok ertu stjúpsonr
Siggeirs konungs ok látt á mörkum úti með vörgum,
ok kómu þér öll óhöpp senn at hendi. Þú drapt
bræðr þína ok gerðir þik at illu kunnan." Sinfjötli
svarar: "Hvárt mantu þat, er þú vart merrin með hestinum
Grana, ok reið ek þér á skeið á Brávelli? Síðan
vartu geitasveinn Gaulnis jötuns." Granmarr segir:
"Fyrri vilda ek seðja fugla á hræi þínu en deila við
þik lengr." Þá mælti Helgi konungr: "Betra væri ykkr
ok meira snjallræði at berjast en mæla slíkt, er skömm
er at heyra, ok ekki eru Granmars synir vinir mínir,
en þó eru þeir harðir menn." Granmarr ríðr nú í brott
ok til fundar við Höðbrodd konung, þar sem heita
Sólfjöll. Hestar þeira heita Sveipuðr ok Sveggjuðr. Þeir
mættust í borgarhliði ok segja honum hersögu. Höðbroddr
konungr var í brynju ok hafði hjálm á höfði.
Hann spyrr, hverir þar væri, -- "eða hví eru þér svá
reiðuligir?" Granmarr segir: "Hér eru komnir Völsungar
ok hafa tólf þúsundir manna við land ok sjau
þúsundir við ey þá, er Sök heitir, en þar, sem heitir
fyrir Grindum, er þó mestr fjöldi, ok hygg ek nú, at
Helgi muni nú berjast vilja." Konungr segir: "Gerum
þá boð um allt várt ríki ok sækjum í mót þeim. Siti
sá engi heima, er berjast vill. Sendum orð Hrings sonum
ok Högna konungi ok Álfi inum gamla. Þeir eru
bardagamenn miklir." Fundust þeir þar, er heitir Frekasteinn,
ok tókst þar hörð orrosta. Helgi gengr fram í
gegnum fylkingar. Þar varð mikit mannfall. Þá sá þeir
skjaldmeyjaflokk mikinn, svá sem í loga sæi. Þar var
Sigrún konungsdóttir. Helgi konungr sótti í mót Höðbroddi
konungi ok fellir hann undir merkjum. Þá
mælti Sigrún: "Haf þökk fyrir þetta þrekvirki. Skipt
mun nú löndum. Er mér þetta mikill tímadagr, ok
muntu fá af þessu veg ok ágæti, er þú hefir svá ríkan
konung felldan." Þat ríki tók Helgi konungr ok dvaldist
þar lengi ok fekk Sigrúnar ok gerðist frægr konungr
ok ágætr, ok er hann hér ekki síðan við þessa sögu.
Völsungar fara nú heim ok hafa enn mikit aukit sitt
agæti. Sinfjötli leggst nú í hernað af nýju. Hann sér
eina fagra konu ok girnist mjök at fá hennar. Þeirar
konu bað ok bróðir Borghildar, er átti Sigmundr konungr.
Þeir þreyta þetta mál með orrostu, ok fellir Sinfjötli
þenna konung. Hann herjar nú víða ok á margar
orrostur ok hefir ávallt sigr. Gerist hann manna frægstr
ok ágætastr ok kemur heim um haustit með mörgum
skipum ok miklu fé. Hann segir feðr sínum tíðendin,
en hann segir drottningu. Hún biðr Sinfjötla fara brott
ór ríkinu ok læzt eigi vilja sjá hann. Sigmundr kveðst
eigi láta hann í brott fara ok býðr at bæta henni með
gulli ok miklu fé, þótt hann hefði engan fyrri bætt
mann, kvað engi frama at sakast við konur. Hún má nú
þessu eigi á leið koma. Hún mælti: "Þér skuluð ráða,
herra, þat samir." Hún gerir nú erfi bróður síns með
ráði konungs, býr nú þessa veizlu með inum beztum
föngum ok bauð þangat mörgu stórmenni. Borghildr
bar mönnum drykk. Hún kemr fyrir Sinfjötla með
miklu horni. Hún mælti: "Drekk nú, stjúpsonr." Hann
tók við ok sá í hornit ok mælti: "Göróttr er drykkrinn."
Sigmundr mælti: "Fá mér þá." Hann drakk af.
Drottningin mælti: "Hví skulu aðrir menn drekka fyrir
þik öl?" Hún kom í annat sinn með hornit: "Drekk
nú," ok frýði honum með mörgum orðum. Hann tekr
við horninu ok mælti: "Flærðr er drykkrinn." Sigmundr
mælti: "Fá mér þá." It þriðja sinn kom hún
ok bað hann drekka af, ef hann hefði hug Völsunga.
Sinfjötli tók við horninu ok mælti: "Eitr er í drykknum."
Sigmundr svarar: "Lát grön sía, sonr," sagði hann.
Þá var konungr drukkinn mjök, ok því sagði hann svá.
Sinfjötli drekkr ok fellr þegar niðr. Sigmundr ríss upp
ok gekk harmr sinn nær bana ok tók líkit í fang sér
ok ferr til skógar ok kom loks at einum firði. Þar sá
hann mann á einum báti litlum. Sá maðr spyrr, ef
hann vildi þiggja at honum far yfir fjörðinn. Hann
játtar því. Skipit var svá lítit, at þat bar þá eigi, ok
var líkit fyrst flutt, en Sigmundr gekk með firðinum.
Ok því næst hvarf Sigmundi skipit ok svá maðrinn.
Ok eptir þat snýr Sigmundr heim, rekr nú í brott
drottningina, ok litlu síðar dó hún. Sigmundr konungr
ræðr nú enn ríki sínu ok þykkir verit hafa inn
mesti kappi ok konungr í fornum sið.
Eylimi hefir konungr heitit, ríkr ok ágætr. Dóttir
hans hét Hjördís, allra kvenna vænst ok vitrust. Ok
þat spyrr Sigmundr konungr, at hún var við hans æði
eða engi ella. Sigmundr sækir heim Eylima konung.
Hann gerir veizlu í mót honum mikla, ef hann hefði
eigi herferð þangat. Fara nú boð þeira í milli, at með
vinsemd var nú farit, en eigi með herskap. Veizla þessi
var ger með inum beztum föngum ok með miklu fjölmenni.
Sigmundi konungi var hvarvetna sett torg ok
annarr farargreiði; koma nú til veizlu, ok skipa báðir
konungar eina höll. Þar var ok kominn Lyngvi konungr,
sonr Hundings konungs, ok vill hann ok mægjast
við Eylima konung. Hann þykkist sjá, at þeir
munu eigi hafa eitt erendi, þykkist ok vita, at ófriðar
mun af þeim ván, er eigi fær. Nú mælti konungr við dóttur
sína: "Þú ert vitr kona, en ek hefi þat mælt, at þú skalt
þér mann kjósa. Kjós nú um tvá konunga, ok er þat mitt
ráð hér um, sem þitt er". Hún svarar: "Vant sýnist mér
þetta mál, en þó kýs ek þann konung, er frægstr er, en
þat er Sigmundr konungr, þótt hann sé mjök aldri orpinn.
Ok var hún honum gefin, en Lyngvi konungr fór
í brott. Sigmundr kvángaðist ok fekk Hjördísar. Var þar
annan dag öðrum betr veitt eða með meira kappi.
Eptir þat fór Sigmundr konungr heim í Húnaland ok
Eylimi konungr, mágr hans, við honum ok gætir nú ríkis
síns. En Lyngvi konungr ok bræðr hans safna nú her
at sér ok fara nú á hendr Sigmundi konungi, því at þeir
höfðu jafnan minna hlut ór málum, þótt þetta biti nú
fyrir. Vilja þeir nú fyrir koma kappi Völsunga; koma nú
í Húnaland ok senda Sigmundi konungi orð ok vilja
eigi stelast á hann, en þykkjast vita, at hann mun eigi
flýja. Sigmundr konungr kveðst koma mundu til orrostu.
Hann dró saman her, en Hjördísi var ekit til skógar við
eina ambátt, ok mikit fé fór með þeim. Hún var þar,
meðan þeir börðust. Víkingar hljópu frá skipum við óvígjan
her. Sigmundr konungr ok Eylimi settu upp merki
sín, ok var þá blásit í lúðra. Sigmundr konungr lætr nú
við kveða sitt horn, er faðir hans hafði átt, ok eggjar sína
menn. Hafði Sigmundr lið miklu minna. Tekst þar nú
hörð orrosta, ok þótt Sigmundr væri gamall, þá barðist
hann nú hart ok var jafnan fremstr sinna manna. Helzt
hvárki við honum skjöldr né brynja, ok gekk hann jafnan
í gegnum lið óvina sinna á þeim degi, ok engi mátti sjá,
hversu fara mundi þeira í millum. Margt spjót var þar
á lopti ok örvar. En svá hlífðu honum hans spádísir, at
hann varð ekki sárr, ok engi kunni töl, hversu margr
maðr fell fyrir honum. Hann hafði báðar hendr blóðgar
til axlar. Ok er orrosta hafði staðit um hríð, þá kom
maðr í bardagann með síðan hött ok heklu blá. Hann
hafði eitt auga ok geir í hendi. Þessi maðr kom á mót
Sigmundi konungi ok brá upp geirinum fyrir hann. Ok
er Sigmundr konungr hjó fast, kom sverðit í geirinn ok
brast í sundr í tvá hluti. Síðan sneri mannfallinu, ok váru
Sigmundi konungi horfin heill, ok fell mjök liðit fyrir
honum. Konungrinn hlífði sér ekki ok eggjar mjög liðit.
Nú er sem mælt, at eigi má við margnum. Í þessari orrostu
fell Sigmundr konungr ok Eylimi konungr, mágr
hans, í öndverðri fylkingu ok mestr hluti liðs hans.
Lyngvi konungr sækir nú til konungsbæjarins ok
ætlar að taka þar konungsdóttur, en þat brást honum.
Fekk hann þar hvárki konu né fé. Hann ferr nú yfir
landit ok skipar þar sínum mönnum ríkit; þykkist nú
hafa drepit alla ætt Völsunga ok ætlar þá eigi munu þurfa
at óttast heðan frá. Hjördís gekk í valinn eptir orrostuna
um nóttina ok kom at þar, sem Sigmundr konungr lá, ok
spyrr, ef hann væri græðandi. En hann svarar: "Margr
lifnar ór litlum vánum, en horfin eru mér heill, svá at
ek vil eigi láta græða mik. Vill Óðinn ekki, at vér bregðum
sverði, síðan er nú brotnaði. Hefi ek haft orrostur,
meðan honum líkaði." Hún mælti: "Einkis þætti mér
ávant, ef þú yrðir græddr ok hefndir föður míns." Konungr
segir: "Öðrum er þat ætlat. Þú ferr með sveinbarn
ok fæð þat vel ok vandliga, ok mun sá sveinn ágætr
ok fremstr af várri ætt. Varðveit ok vel sverðsbrotin.
Þar af má gera gott sverð, er heita mun Gramr ok sonr
okkarr mun bera ok þar mörg stórverk með vinna, þau er
aldri munu fyrnast, ok hans nafn mun uppi, meðan veröldin
stendr. Uni nú við þat, en mik mæða sár ok ek mun
nú vitja frænda várra framgenginna". Hjördís sitr nú
yfir honum, unz hann deyr, ok þá lýsir af degi. Hún sér,
at mörg skip eru komin við land. Hún mælti til ambáttarinnar:
"Vit skulum skipta klæðum, ok skaltu nefnast
nafni mínu, ok segst konungsdóttir". Ok þær gera svá.
Víkingar geta at líta mikit mannfall ok svá, hvar konurnar
fóru til skógar, skilja, at stórtíðendum mun gegna,
ok hlaupa af skipum. En fyrir þessu liði réð Álfr, sonr
Hjálpreks konungs af Danmörk. Hann hafði farit fyrir
land fram með her sínum; koma nú í valinn. Þar sjá þeir
mikit mannfall. Konungrinn biðr nú at leita at konunum,
ok svá gerðu þeir. Hann spyrr, hverjar þær væri,
en þar skiptir eigi at líkendum til. Ambáttin hefir svör
fyrir þeim ok segir fall Sigmundar konungs ok Eylima
konungs ok margs annars stórmennis ok svá, hverir gert
hafa. Konungr spurði, hvort þær vissi, hvar fé konungs
væri fólgit. Ambáttin svarar: "Meiri ván, at vér vitim",
ok vísar til fjárins. Ok finna þeir auð mikinn, svá at eigi
þóttust menn sét hafa jafnmikit saman koma í einn stað
eða fleiri gersimar; bera til skipa Álfs konungs. Hjördís
fylgdi honum ok svá ambáttin. Hann ferr nú heim í ríki
sitt, en lætr, at þar sé fallnir þeir konungar, er frægstir
váru. Konungr sezt við stjórn, en þær sátu í fyrirrúmi
á skipinu. Hann á tal við þær ok leggr virðing á ræður
þeira.
Konungr kom heim í ríki sitt við miklu fé. Álfr var
manna gerviligastr. Ok er þau hafa skamma stund heima
verit, spyrr drottningin Álf, son sinn: "Hví hefir in fegri
kona færi hringa eða verra búnað, ok virðist mér, at sú
muni æðri, er þér hafið minna yfir látit?" Hann svarar:
"Grunat hefir mik þat, at eigi sé ambáttarmót á henni,
ok þá er vér fundumst, þá tókst henni vel at fagna tignum
mönnum, ok hér til skal gera eina raun." Þat er nú
eitt sinn við drykkju, at konungr sezt á tal við þær ok
mælti: "Hvat hafi þér at marki um dægrfar, þá er nótt
eldir, ef þér sjáið eigi himintungl?" Hún svarar: "Þat
mark höfum vér hér til, at ek var því vön í æsku at
drekka mjök í óttu, ok er ek lét af því, vöknuðu vér
eptir því síðan, ok er þat mitt mark." Konungr brosti at
ok mælti: "Illa var konungsdóttir vönd." Hann hittir þá
Hjördísi ok spyrr hana slíks ins sama. Hún svarar honum:
"Faðir minn gaf mér eitt gull lítit við náttúru. Þat
kólnar í óttu á fingri mér. Þat er mitt mark hér um".
Konungr svarar: "Gnótt var þar gulls, er ambáttir báru,
ok munu þér ærit lengi leynzt hafa fyrir mér, ok svá
munda ek til þín gert hafa sem vit værim eins konungs
börn bæði, þótt þú hefðir þetta sagt, ok enn skal gera
verðleikum betr við þik, því at þú skalt vera mín kona,
ok skal ek gjalda mund við þér, þá er þú hefir barn getit."
Hún svarar ok segir allt it sanna um sitt ráð. Er hún
þar nú í miklum sóma ok þykkir in virðuligasta kona.
Þat er nú sagt, at Hjördís fæðir sveinbarn, ok er sveinninn
færðr Hjálpreki konungi. Konungrinn varð glaðr
við, er hann sá þau in hvössu augu, er hann bar í höfði,
ok sagði hann engum mundu líkan verða eða samjafnan,
ok var hann vatni ausinn með Sigurðar nafni. Frá
honum segja allir eitt, at um atferð ok vöxt var engi hans
maki. Hann var þar fæddr með Hjálpreki konungi af
mikilli ást. Ok þá er nefndir eru allir inir ágæztu menn
ok konungar í fornsögum, þá skal Sigurðr fyrir ganga
um afl ok atgervi, kapp ok hreysti, er hann hefir haft
um hvern mann fram annarra í norðrálfu heimsins.
Sigurðr óx þar upp með Hjálpreki, ok unni hvert barn
honum. Hann fastnaði Álfi konungi Hjördísi ok mælti
henni mund.
Reginn hét fóstri Sigurðar ok var Hreiðmars son.
Hann kenndi honum íþróttir, tafl ok rúnar ok tungur
margar at mæla, sem þá var títt konungasonum, ok marga
hluti aðra. Eitt sinn spurði Reginn Sigurð, er þeir váru
báðir saman, ef hann vissi, hversu mikit fé faðir hans
hefði átt eða hverir þat varðveittu. Sigurðr svarar ok segir,
at konungar varðveittu. Reginn mælti: "Trúir þú
þeim allvel?" Sigurðr svarar: "Þat samir, at þeir varðveiti,
þar til er oss hallkvæmist, því at þeir kunnu
betr at gæta en ek." Annat sinni kemr Reginn at máli
við Sigurð ok mælti: "Kynligt er þat, er þú vilt vera
hestasveinn konunga eða fara sem hlauparar". Sigurðr
svarar: "Eigi er þat, því at vér ráðum öllu með þeim.
Er oss ok heimilt þat, er vér viljum hafa." Reginn
mælti: "Bið hann gefa þér einn hest." Sigurðr svarar:
"Þegar mun þat, er ek vil." Sigurðr hittir nú konunga.
Þá mælti konungr við Sigurð: "Hvat viltu af oss þiggja?"
Sigurðr svarar: "Einn hest viljum vér þiggja oss til
skemmtanar." Konungrinn mælti: "Kjós þér sjálfr hest
ok slíkt, er þú vill hafa af várri eigu." Annan dag eptir
fór Sigurðr til skógar ok mætir einum gömlum manni
með síðu skeggi. Sá var honum ókunnigr. Hann spyrr,
hvert Sigurðr skyldi fara. Hann svarar: "Hest skyldum
vér kjósa. Ráð um með oss." Hann mælti: "Förum
ok rekum til árinnar, er Busiltjörn heitir." Þeir reka
hrossin út á djúp árinnar, ok leggjast at landi nema
einn hestr. Hann tók Sigurðr. Hann var grár at lit
ok ungr at aldri, mikill vexti ok vænn. Engi hafði
honum á bak komit. Skeggmaðrinn mælti: "Þessi
hestr er kominn frá Sleipni, ok skal hann vandliga
upp fæða, því at hann verðr hverjum hesti betri."
Maðrinn hverfr þá. Sigurðr kallar hestinn Grana, ok
hefir sá hestr beztr verit. Óðinn hafði hann hittan.
Enn mælti Reginn til Sigurðar: "Oflítit fé eigu þér.
Þat harmar oss, er þér hlaupið sem þorpara sveinar,
en ek veit mikla féván at segja þér, ok er þat meiri
ván, at þat sé sómi at sækja ok virðing, ef þú næðir."
Sigurð spyrr, hvar væri eða hverr varðveitti. Reginn
svarar: "Sá heitir Fáfnir, er hér liggr skammt heðan
á brott. Þat heitir Gnitaheiðr. Ok er þú kemr þar,
þá muntu þat mæla: Aldri sáttu meira fé í gulli í
einum stað, ok eigi þarftu meira, þótt þú verðir allra
konunga ellstr ok frægstr." Sigurðr svarar: "Kann ek
kyn þessa orms, þótt vér séum ungir, ok hefi ek spurt,
at engi þorir at koma á mót honum fyrir vaxtar sakir
ok illsku." Reginn svarar: "Þat er ekki. Sá vöxtr er
eptir hætti lyngorma, ok er gert af miklu meira en er,
ok svá mundi þótt hafa inum fyrrum frændum þínum.
Ok þótt Völsunga ætt sé at þér, þá mun þú eigi
hafa þeira skaplyndi, er fyrst eru taldir til alls frama."
Sigurðr svarar: "Vera má, at eigi höfum vér mikit af
þeira kappi eða snilld, en eigi berr nauðsyn til at frýja
oss, er vér erum enn lítt af barnsaldri. Eða hví eggjar þú
þessa svá mjök?" Reginn svarar: "Saga er til þess, ok
mun ek segja þér." Sigurðr mælti: "Lát mik heyra."
"Þat er upphaf sögu þessar, at Hreiðmarr hét faðir
minn, mikill ok auðigr. Sonr hans hét Fáfnir, en annarr
hét Otr ok var ek inn þriði, ok var ek minnstr fyrir
mér um atgervi ok yfirlát. Kunna ek af járni gera ok
af silfri ok gulli, ok hverjum hlut gerða ek nokkut nýtt.
Otr, bróðir minn, hafði aðra iðn ok náttúru. Hann var
veiðimaðr mikill ok um fram aðra menn ok var í otrs
líki um daga ok var jafnan í ánni ok bar upp fiska
með munni sér. Veiðiföngin færði hann feðr sínum,
ok var honum þat mikill styrkr. Mjök hefir hann otrs
líki á sér, kom síð heim ok át blundandi ok einn
saman, því at hann mátti eigi sjá, at þyrri. Fáfnir var
miklu mestr ok grimmastr ok vildi sitt eitt kalla láta
allt þat, er var.
Einn dvergr hét Andvari," segir Reginn. "Hann var
jafnan í forsinum, er Andvarafors heitir, í geddu líki
ok fekk sér þar matar, því at þar var fjöldi fiska í
þeim forsi. Otr, bróðir minn, fór jafnan í þenna fors
ok bar upp fiska í munni sér ok lagði einn senn á
land. Óðinn, Loki, Hænir fóru leiðar sinnar ok
kómu til Andvarafors. Otr hafði þá tekit einn lax ok
át blundandi á árbakkanum. Loki tók einn stein ok
laust otrinn til bana. Æsir þóttust mjök heppnir af
veiði sinni ok flógu belg af otrinum. Þat kveld kómu
þeir til Hreiðmars ok sýndu honum veiðina. Þá tóku
vér þá höndum ok sögðum á þá gjald ok fjörlausn,
at þeir fylldi belginn af gulli ok hyldi hann utan með
rauðu gulli. Þá sendu þeir Loka at afla gullsins. Hann
kom til Ránar ok fekk net hennar, fór þá til Andvarafors
ok kastaði netinu fyrir gedduna, en hún hljóp í
netit. Þá mælti Loki:
"Hvat er þat fiska,
er rinnr flóði í
kannat sér við víti varask?
Höfuð þitt leystu
helju ór
ok finn mér lindar loga."
"Andvari ek heiti,
Óinn hét minn faðir,
margan hefi ek fors of farit.
Aumlig norn
skóp oss í árdaga,
at ek skylda í vatni vaða."
Loki sér gull þat, er Andvari átti. En er hann hafði
fram reitt gullit, þá hafði hann eptir einn hring, ok
tók Loki hann af honum. Dvergrinn gekk í steininn
ok mælti, at hverjum skyldi at bana verða, er þann
gullhring ætti ok svá allt gullit. Æsirnir reiddu Hreiðmari
féit ok tráðu upp otrbelginn ok settu á fætr.
Þá skyldu Æsirnir hlaða upp hjá gullinu ok hylja utan.
En er þat var gert, þá gekk Hreiðmarr fram ok sá
eitt granahár ok bað hylja. Þá dró Óðinn hringinn af
hendi sér, Andvaranaut, ok huldi hárit. Þá kvað Loki:
"Gull er þér nú reitt,
en þú gjöld hefir
mikil míns höfuðs.
Syni þínum verðrat
sæla sköpuð,
þat er ykkarr beggja bani."
Síðan drap Fáfnir föður sinn," segir Reginn, "ok
myrði hann, ok náða ek engu af fénu. Hann gerðist
svá illr, at hann lagðist út ok unni engum at njóta
fjárins nema sér ok varð síðan at inum versta ormi ok
liggr nú á því fé. Síðan fór ek til konungs, ok gerðumst
ek smiðr hans. Ok er þessi ræða til minnar sögu,
at ek missi föðurarfsins ok bróðurgjaldanna. Gullit er
síðan kallat otrsgjöld ok hér dæmi af tekin."
Sigurðr svarar: "Mikit hefir þú látit, ok stórillir hafa
þínir frændr verit. Ger nú eitt sverð af þínum hagleik,
þat er ekki sé jafngott gert ok ek mega vinna
stórverk, ef hugr dugir, ef þú vilt, at ek drepa þenna
inn mikla dreka." Reginn segir: "Þat geri ek með trausti,
ok muntu mega drepa Fáfni með því sverði."
Reginn gerir nú eitt sverð ok fær í hönd Sigurði.
Hann tók við sverðinu ok mælti: "Þetta er þitt smíði,
Reginn," ok höggr í steðjann, ok brotnaði sverðit.
Hann kastar brandinum ok bað hann smíða annat
betra. Reginn gerir annat sverð ok fær Sigurði. Hann
leit á. "Þetta mun þér líka, en vant mun yðr at smíða."
Sigurðr reynir þetta sverð ok brýtr sem it fyrra. Þá
mælti Sigurðr til Regins: "Þú munt líkr vera inum
fyrrum frændum þínum ok vera ótrúr." Gekk nú til
móður sinnar. Hún fagnar honum vel; talast nú við
ok drekka. Þá mælti Sigurðr: "Hvárt höfum vér rétt
til spurt, at Sigmundr konungr seldi yðr sverðit Gram
í tveim hlutum?" Hún svarar: "Satt er þat." Sigurðr
mælti: "Fá mér í hönd, ek vil hafa." Hún kvað hann
líkligan til frama ok fær honum sverðit.
Sigurðr hittir nú Regin ok bað hann þar gera af
sverð eptir efnum. Reginn reiddist ok gekk til smiðju
með sverðsbrotin ok þykkir Sigurðr framgjarn um
smíðina. Reginn gerir nú eitt sverð. Ok er hann bar
ór aflinum, sýndist smiðjusveinum sem eldar brynni
ór eggjunum; biðr nú Sigurð við taka sverðinu ok
kveðst eigi kunna sverð at gera, ef þetta bilar. Sigurðr
hjó í steðjann ok klauf niðr í fótinn, ok brast eigi né
brotnaði. Hann lofaði sverðit mjök ok fór til árinnar
með ullarlagð ok kastar í gegn straumi, ok tók í sundr,
er hann brá við sverðinu. Gekk Sigurðr þá glaðr heim.
Reginn mælti: "Efna muni þér heit yður nú, er ek
hefi gert sverðit, ok hitta Fáfni." Sigurðr svarar:
"Efna munu vér ok þó annat fyrr, at hefna föður
míns."
Sigurðr varð því ástsælli, sem hann var ellri, af öllu
fólki, svá at hvert barn unni honum hugástum.
Grípir hét maðr ok var móðurbróðir Sigurðar. En
litlu síðar en sverðit var gert, fór hann á fund Grípis,
því at hann var framvíss ok vissi fyrir örlög manna.
Sigurðr leitar eptir, hversu ganga mun ævi hans. En
hann var þó lengi fyrir ok sagði þó loksins við ákafliga
bæn Sigurðar öll forlög hans, eptir því sem eptir
gekk síðan. Ok þá er Grípir hafði þessa hluti sagða,
sem hann beiddi, þá reið hann heim. Ok brátt eptir
þat finnast þeir Reginn. Þá mælti hann: "Drep Fáfni,
sem þér hétuð." Sigurðr svarar: "Gera skal þat ok þó
annat fyrr, at hefna Sigmundar konungs ok annarra
frænda várra, er þar fellu í þeiri orrostu."
Nú hittir Sigurðr konunga ok mælti til þeira: "Hér
höfum vér verit um hríð, ok eigum vér yðr ástsemd
at launa ok mikla virðing. En nú viljum vér ór landi
fara ok finna Hundings sonu, ok vilda ek, at þeir vissi,
at Völsungar væri eigi allir dauðir. Viljum vér hafa
þar til yðarn styrk." Konungar kváðust allt vilja til
fá, þat er hann beiddist.
Er nú búit lið mikit ok allt vandat sem mest, skip
ok allr herbúnaðr, svá at hans ferð væri þá vegligri
en áðr. Sigurðr stýrir dreka þeim, er mestr var ok
agætligastr. Segl þeira váru mjök vönduð ok ítarlig
at sjá. Sigla þeir nú góðan byr. Ok er fá dægr váru
liðin, þá kom á veðr mikit með stormi, en svá var
sjárinn sem í roðru sæi. Eigi bað Sigurðr svipta seglunum,
þótt rifnuðu, heldr bað hann hæra setja en
áðr. Ok er þeir sigldu fram fyrir bergnös nokkura,
þá kallaði maðr upp á skipit ok spyrr, hverr fyrir liðinu
eigi at ráða. Honum var sagt, at þar var höfðingi
Sigurðr Sigmundarson, er nú er frægstr ungra manna.
Maðrinn svarar: "Allir segja þar eitt frá honum, at eigi
megi konungasynir jafnast við hann. Vilda ek, at þér
felldið seglin á nokkuru skipinu ok tæki þér við mér."
Þeir spurðu hann at nafni. Hann svarar:
"Hnikar hétu mik,
þá er ek Hugin gladda,
Völsungr ungi,
ok vegit hafða.
Nú máttu kalla
karl af bjargi
Feng eða Fjölni.
Far vil ek þiggja."
Þeir viku at landi ok tóku karl á skip sín. Þá tók
af veðrit, ok fara, unz þeir koma at landi í ríki Hundings
sona. Þá hvarf Fjölnir. Þeir láta þegar geisa eld
ok járn, drepa menn, en brenna byggðina ok eyða þar,
sem þeir fara. Stökkr fjöldi undan á fund Lyngva konungs
ok segja, at herr er kominn í landit ok ferr með
meira geysingi en dæmi finnist til; kváðu Hundings
sonu eigi langsýna, þá er þeir sögðust eigi mundu hræðast
Völsunga, -- "en nú stýrir þessum her Sigurðr Sigmundarson."
Lyngvi konungr lætr nú fara um allt
sitt ríki herboð; vill eigi á flótta leggjast, stefnir til sín
öllum þeim mönnum, er honum vilja lið veita; kemr
nú á mót Sigurði með allmikinn her ok bræðr hans
með honum. Tekst þar in harðasta orrosta með þeim.
Mátti þar á lopti sjá margt spjót ok örvar margar, öxi
hart reidda, skjöldu klofna ok brynjur slitnar, hjálma
skýfða, hausa klofna ok margan mann steypast til jarðar.
Ok er orrostan hefir svá staðit mjök langa hríð,
sækir Sigurðr fram um merkin ok hefir í hendi sverðit
Gram. Hann höggr bæði menn ok hesta ok gengr í
gegnum fylkingar ok hefir báðar hendr blóðgar til axlar,
ok stökk undan fólk, þar sem hann fór, ok helzt hvárki
við hjálmr né brynja, ok engi maðr þóttist fyrr sét
hafa þvílíkan mann. Þessi orrosta stóð lengi með miklu
mannfalli ok ákafri sókn. Ferr þar, sem sjaldnar kann
henda, þá er landherrinn sækir til, at þat kom fyrir
ekki. Fell þar svá margt fyrir Hundings sonum, at
engi maðr vissi töl á. Ok Sigurðr var framarla í fylkingu.
Þá koma á mót honum synir Hundings konungs.
Sigurðr höggr til Lyngva konungs ok klýfr hjálm hans
ok höfuð ok brynjaðan búk, ok síðan höggr hann
Hjörvarð, bróður hans, sundr í tvá hluti, ok þá drap
hann alla Hundings sonu, er eptir lifðu, ok mestan
hluta liðs þeira.
Ferr Sigurðr nú heim með fögrum sigri ok miklu
fé ok ágæti, er hann hafði fengit í þessi ferð. Váru nú
veizlur gervar í mót honum heima í ríkinu. Ok er
Sigurðr hefir skamma stund heima verit, kemr Reginn
at máli við Sigurð ok segir: "Nú munu þér vilja steypa
hjálminum Fáfnis, svá sem þér hétuð, því at nú hefir
þú hefnt föður þíns ok annarra frænda þinna." Sigurðr
svarar: "Efna munu vér þat, sem vér höfum þar um
heitit, ok ekki fellr oss þat ór minni."
Nú ríða þeir Sigurðr ok Reginn upp á heiðina á
þann farveg, er Fáfnir var vanr at skríða, er hann fór
til vatns, ok þat er sagt, at sá hamarr var þrítugr, er
hann lá at vatni, þá er hann drakk. Þá mælti Sigurðr:
"Þat sagðir þú, Reginn, at dreki sjá væri eigi meiri
en einn lyngormr, en mér sýnast vegar hans ævar
miklir." Reginn mælti: "Ger gröf eina ok sezt þar í.
Ok þá er ormrinn skríðr til vatns, legg þá til hjarta
honum ok vinn honum svá bana. Þar fyrir fær þú
mikinn frama." Sigurðr mælti: "Hversu mun þá veita,
ef ek verð fyrir sveita ormsins?" Reginn svarar: "Eigi
má þér ráð ráða, er þú ert við hvatvetna hræddr. Ok
ertu ólíkr þínum frændum at hughreysti."
Nú ríðr Sigurðr á heiðina, en Reginn hverfr í brott
yfrit hræddr. Sigurðr gerði gröf eina. Ok er hann er
at þessu verki, kemr at honum einn gamall maðr með
síðu skeggi ok spyrr, hvat hann gerir þar. Hann segir.
Þá svarar inn gamli maðr: "Þetta er óráð. Ger fleiri
grafar ok lát þar í renna sveitann, en þú sit í einni
ok legg til hjartans orminum." Þá hvarf sá maðr á
brottu. En Sigurðr gerir grafar eptir því, sem fyrir var
sagt. Ok er ormrinn skreið til vatns, varð mikill
landskjálfti, svá at öll jörð skalf í nánd. Hann fnýsti
eitri alla leið fyrir sik fram, ok eigi hræddist Sigurðr
né óttast við þann gný. Ok er ormrinn skreið yfir gröfina,
þá leggr Sigurðr sverðinu undir bægslit vinstra,
svá at við hjöltum nam. Þá hleypr Sigurðr upp ór
gröfinni ok kippir at sér sverðinu ok hefir allar hendr
blóðgar upp til axlar. Ok er inn mikli ormr kenndi
síns banasárs, þá laust hann höfðinu ok sporðinum,
svá at allt brast í sundr, er fyrir varð. Ok er Fáfnir
fekk banasár, spurði hann: "Hverr ertu, eða hverr er
þinn faðir, eða hver er ætt þín, er þú vart svá djarfr,
at þú þorir at bera vápn á mik?" Sigurðr svarar: "Ætt
mín er mönnum ókunnig. Ek heiti göfugt dýr, ok á
ek engan föður né móður, ok einn saman hefi ek farit."
Fáfnir svarar: "Ef þú átt engan föður né móður, af
hverju undri ertu þá alinn? Ok þótt þú segir mér eigi
þitt nafn á banadægri mínu, þá veiztu, at þú lýgr nú."
Hann svarar: "Ek heiti Sigurðr, en faðir minn Sigmundr."
Fáfnir svarar: "Hverr eggjaði þik þessa verks,
eða hví léttu at eggjast? Hafðir þú eigi frétt þatt, hversu
allt fólk er hrætt við mik ok við minn ægishjálm?
Inn fráneygi sveinn, þú áttir föðr snarpan." Sigurðr
svarar: "Til þessa hvatti mik inn harði hugr, ok stoðaði
til, at gert yrði, þessi in sterka hönd ok þetta it
snarpa sverð, er nú kenndir þú, ok fár er gamall harðr,
ef hann er í bernsku blautr." Fáfnir segir: "Veit ek,
ef þú vex upp með frændum þínum, at þú mundir
kunna at vega reiðr, en þetta er meiri furða, er einn
bandingi hertekinn skal þorat hafa at vega at mér, því
at fár hernuminn er frækn til vígs" Sigurðr mælti:
"Bregðr þú mér, at ek væra fjarri mínum frændum?
En þótt ek væra hernuminn, þá var ek þó eigi heptr,
ok þat fanntu, at ek var lauss." Fáfnir svarar: "Heiptyrði
tekr þú hvetvetna því, er ek mæli. En gull þetta
mun þér at bana verða, er ek hefi átt. Sigurðr svarar:
"Hverr vill fé hafa allt til ins eina dags, en eitt sinn
skal hverr deyja." Fáfnir mælti: "Fátt vill þú at mínum
dæmum gera, en drukkna muntu, ef þú ferr um
sjá óvarliga, ok bíð heldr á landi, unz logn er." Sigurðr
mælti: "Seg þú þat, Fáfnir, ef þú ert fróðr mjök:
Hverjar eru þær nornir, er kjósa mögu frá mæðrum?"
Fáfnir svarar: "Margar eru þær ok sundrlausar, sumar
eru Ása ættar, sumar eru álfa ættar, sumar eru dætr
Dvalins." Sigurðr mælti: "Hve heitir sá hólmr, er
blanda hjörlegi Surtr ok Æsir saman?" Fáfnir svarar:
"Hann heitir Óskaptr." Ok enn mælti Fáfnir: "Reginn,
bróðir minn, veldr mínum dauða, ok þat hlægir
mik, er hann veldr ok þínum dauða, ok ferr þá sem
hann vildi." Enn mælti Fáfnir: "Ek bar ægishjálm yfir
öllu fólki, síðan ek lá á arfi míns bróður, ok svá fnýsta
ek eitri alla vega frá mér í brott, at engi þorði at koma
í nánd mér, ok engi vápn hræddumst ek, ok aldri fann
ek svá margan mann fyrir mér, at ek þættumst eigi
miklu sterkari, en allir váru hræddir við mik." Sigurðr
mælti: "Sá ægishjálmr, er þú sagðir frá, gefr fám sigr,
því at hverr sá, er með mörgum kemr, má þat finna
eitthvert sinn, at engi er einna hvatastr." Fáfnir svarar:
"Þat ræð ek þér, at þú takir hest þinn ok ríðir á
brott sem skjótast, því at þat hendir opt, at sá, er banasár
fær, hefnir sín sjálfr." Sigurðr svarar: "Þetta eru
þín ráð, en annat mun ek gera. Ek mun ríða til þíns
bóls ok taka þar þat it mikla gull, er frændr þínir hafa
átt. Fáfnir svarar: "Ríða muntu þar til, er þú finnr
svá mikit gull, at ærit er um þína daga, ok þat sama
gull verðr þinn bani ok hvers annars, er þat á." Sigurðr
stóð upp ok mælti: "Heim munda ek ríða, þótt
ek missta þessa ins mikla fjár, ef ek vissa, at ek skylda
aldri deyja, en hverr frækn maðr vill fé ráða allt til
ins eina dags. En þú, Fáfnir, ligg í fjörbrotum, þar
er þik Hel hafi." Ok þá deyr Fáfnir.
Eptir þetta kom Reginn til Sigurðar ok mælti: "Heill,
herra minn, mikinn sigr hefir þú unnit, er þú hefir
drepit Fáfni, er engi varð fyrr svá djarfr, at á hans
götu þorði sitja, ok þetta fremdarverk mun uppi, meðan
veröldin stendr." Nú stendr Reginn ok sér niðr í jörðina
langa hríð. Ok þegar eptir þetta mælti hann af
miklum móði: "Bróður minn hefir þú drepit, ok varla
má ek þessa verks saklauss vera." Nú tekr Sigurðr sitt
sverð, Gram, ok þerrir á grasinu ok mælti til Regins:
"Fjarri gekk þú þá, er ek vann þetta verk ok ek
reynda þetta snarpa sverð með minni hendi ok mínu
afli. Atta ek við orms megin, meðan þú látt í einum
lyngrunni, ok vissir þú eigi, hvárt er var himinn eða
jörð." Reginn svarar: "Þessi ormr mætti lengi liggja í
sínu bóli, ef eigi hefðir þú notit sverðs þess, er ek gerða
þér minni hendi, ok eigi hefðir þú þetta enn unnit
og engi annarra." Sigurðr svarar: "Þá er menn koma
til vígs, þá er manni betra gott hjarta en hvasst sverð."
Þá mælti Reginn við Sigurð af áhyggju mikilli: "Þu
drapt minn bróður, ok varla má ek þessa verks saklauss."
Þá skar Sigurðr hjartat ór orminum með því
sverði, er Riðill hét. Þá drakk Reginn blóð Fáfnis ok
mælti: "Veit mér eina bæn, er þér er lítit fyrir: Gakk
til elds með hjartat ok steik ok gef mér at eta." Sigurðr
fór ok steikti á steini. Ok er freyddi ór, þá tók
hann fingri sínum á ok skynjaði, hvárt steikt væri.
Hann brá fingrinum í munn sér. Ok er hjartablóð
ormsins kom á tungu honum, þá skyldi hann fuglarödd.
Hann heyrði, at igður klökuðu á hrísinu hjá
honum: "Þar sitr Sigurðr ok steikir Fáfnis hjarta. Þat
skyldi hann sjálfr eta. Þá mundi hann verða hverjum
manni vitrari." Önnur segir: "Þar liggr Reginn ok vill
véla þann, sem honum trúir." Þá mælti in þriðja:
"Höggvi hann þá höfuð af honum, ok má hann þá
ráða gullinu því inu mikla einn." Þá mælti in fjórða:
"Þá væri hann vitrari, ef hann hefði þat, sem þær
höfðu ráðit honum, ok riði síðan til bóls Fáfnis ok
tæki þat it mikla gull, er þar er, ok riði síðan upp á
Hindarfjall, þar sem Brynhildr sefr, ok mun hann
nema þar mikla speki, ok þá væri hann vitr, ef hann
hefði yður ráð ok hygði hann um sína þurft, ok þar
er mér úlfsins ván, er ek eyrun sá." Þá mælti in fimmta:
"Eigi er hann svá horskr sem ek ætla, ef hann vægir
honum, en drepit áðr bróður hans." Þá mælti in sétta:
"Þat væri snjallræði, ef hann dræpi hann ok réði einn
fénu." Þá mælti Sigurðr: "Eigi munu þau ósköp, at
Reginn sé minn bani, ok heldr skulu þeir fara báðir
bræðr einn veg." Bregðr nú sverðinu Gram ok höggr
höfuð af Regin.
Ok eptir þetta etr hann suman hlut hjartans ormsins,
en sumt hirðir hann; hleypr síðan á hest sinn ok
reið eptir slóð Fáfnis ok til hans herbergis ok fann, at
þat var opit ok af járni hurðirnar allar ok þar með
allr dyraumbúningrinn ok af járni allir stokkar í húsinu
ok grafit í jörð niðr. Sigurðr fann þar stórmikit
gull ok sverðit Hrotta, ok þar tók hann ægishjálm ok
gullbrynjuna ok marga dýrgripi. Hann fann þar svá
mikit gull, at honum þótti ván, at eigi mundi meira
bera tveir hestar eða þrír. Þat gull tekr hann allt ok
berr í tvær kistur miklar, tekr nú Í tauma hestinum
Grana. Hestrinn vill nú eigi ganga, ok ekki tjáir at
keyra. Sigurðr finnr nú, hvat hestrinn vill, hleypr hann
á bak ok lýstr hann sporum, ok rennr sjá hestr sem
lauss væri.
Sigurðr ríðr nú langar leiðir ok allt til þess, er hann
kemr upp á Hindarfjall, ok stefndi á leið suðr til
Frakklands. Á fjallinu sá hann fyrir sér ljós mikit, sem
eldr brynni, ok ljómaði af til himins. En er kom at,
stóð þar fyrir honum skjaldborg ok upp ór merki.
Sigurðr gekk í skjaldborgina ok sá, at þar svaf maðr
ok lá með öllum hervápnum. Hann tók fyrst hjálminn
af höfði honum ok sá, at þat var kona. Hún var í
brynju, ok var svá föst sem hún væri holdgróin. Þá
reist hann ofan ór höfuðsmátt ok í gegnum niðr ok
svá út í gegnum báðar ermar, ok beit sem klæði. Sigurðr
kvað hana helzti lengi sofit hafa. Hún spurði,
hvat svá var máttugt, er beit brynjuna -- "ok brá mínum
svefni, eða mun hér kominn Sigurðr Sigmundarson,
er hefir hjálm Fáfnis ok hans bana í hendi?" Þá
svarar Sigurðr: "Sá er Völsunga ættar, er þetta verk
hefir gert, ok þat hefi ek spurt, at þú ert ríks konungs
dóttir, ok þat sama hefir oss sagt verit frá yðrum vænleik
ok vitru, ok þat skulu vér reyna." Brynhildr segir,
at tveir konungar börðust. Hét annarr Hjálmgunnarr.
Hann var gamall ok inn mesti hermaðr, ok hafði Óðinn
honum sigri heitit, en annarr Agnarr eða Auðabróðir.
"Ek fellda Hjálmgunnar í orrostu, en Óðinn stakk mik
svefnþorni í hefnd þess ok kvað mik aldri síðan skyldu
sigr hafa ok kvað mik giftast skulu. En ek strengda
þess heit þar í mót at giftast engum þeim, er hræðast
kynni." Sigurðr mælti: "Kenn oss ráð til stórra hluta."
Hún svarar: "Þér munuð betr kunna, en með þökkum
vil ek kenna yðr, ef þat er nokkut, er vér kunnum,
þat er yðr mætti líka, í rúnum eða öðrum hlutum, er
liggja til hvers hlutar, ok drekkum bæði saman, ok
gefi goðin okkr góðan dag, at þér verði nyt ok frægð
at mínum vitrleik ok þú munir eptir, þat er vit ræðum."
Brynhildr fylldi eitt ker ok færði Sigurði ok mælti:
"Bjór færik þér,
brynþings apaldr,
magni blandinn
ok megintíri;
fullr er ljóða
ok líknstafa,
góðra galdra
ok gamanrúna.
Sigrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt snotr vera,
ok rísta á hjalti hjörs,
á vettrimum
ok á valböstum
ok nefna tysvar Tý.
Brimrúnar skaltu gera,
ef þú vilt borgit hafa
á sundi seglmörum.
Á stafni skal þær rísta
ok á stjórnar blaði
ok leggja eld í ár.
Fellrat svá brattr breki
né blár unnir,
þó kemstu heill af hafi.
Málrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt, at manngi þér
heiptum gjaldi harm.
Þær um vindr,
þær um vefr,
þær um setr allar saman
á því þingi,
er þjóðir skulu
í fulla dóma fara.
Ölrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt, at annars kván
vélit þik í tryggð, ef þú trúir.
Á horni skal þær rísta
ok á handarbaki
ok merkja á nagli nauð.
Full skaltu signa
ok við fári sjá
ok verpa lauk í lög.
Þá ek þat veit,
at þér verðr aldri
meinblandinn mjöðr.
Bjargrúnar skaltu nema,
ef þú vilt borgit fá
ok leysa kind frá konu.
Á lófa skal þær rísta
ok um liðu spenna
ok biðja dísir duga.
Limrúnar skaltu kunna,
ef þú vilt læknir vera
ok kunna sár at sjá.
Á berki skal þær rísta,
ok á barri viðar
þess, er lúti austr limar.
Hugrúnar skaltu nema,
ef þú vilt hverjum vera
geðhorskari guma.
Þær of réð,
þær of reist,
þær of hugði Hroptr.
Á skildi váru ristnar,
þeim er stendr fyr skínanda guði,
á eyra Árvakrs
ok á Alsvinns hófi
ok á því hveli, er stendr
undir reið Rögnis,
á Sleipnis tönnum
ok á sleða fjötrum,
á bjarnar hrammi
ok á Braga tungu,
á úlfs klóm
ok á arnar nefi,
á blóðgum vængjum
ok á brúar sporði,
á lausnar lófa
ok á líknar spori,
á gleri ok á gulli
ok á góðu silfri,
í víni ok í virtri
ok á völu sessi,
í guma holdi,
á Gungnis oddi
ok á gýgjar brjósti,
á nornar nagli
ok á nefi uglu.
Allar váru af skafnar,
þær er á váru ristnar,
ok hrærðar við inn helga mjöð
ok sendar á víða vegu.
Þær eru með álfum,
sumar með Ásum
ok með vísum Vönum.
Sumar hafa mennskir menn.
Þat eru bókrúnar
ok bjargrúnar
ok allar ölrúnar
ok mærar meginrúnar,
hverjum, er þær kná
óvilltar ok óspilltar
sér at heillum hafa.
Njóttu, ef þú namt,
unz rjúfast regin.
Nú skaltu kjósa,
alls þér er kost of boðinn,
hvassra vápna hlynr.
Sögn eða þögn
haf þú þér sjálfr of hug.
Öll eru mál of metin."
Sigurðr svarar:
"Munkat ek flæja,
þótt mik feigan vitir.
Emkat ek með bleyði borinn.
Ástráð þín
vil ek öll of hafa,
svá lengi sem ek lifi."
Sigurðr mælti: "Aldri finnst þér vitrari kona í veröldu,
ok kenn ek fleiri spekiráð." Hún svarar:
"Heimilt er þat at gera at yðrum vilja ok gefa heilræði
fyrir yðra eptirleitan ok vitrleik." Þá mælti hún:
"Ver vel við frændr þína ok hefn lítt mótgerða við
þá ok ber við þol, ok tekr þú þar við langæligt lof.
Sé við illum hlutum, bæði við meyjar ást ok manns
konu. Þar stendr opt illt af. Verð lítt mishugi við óvitra
menn á fjölmennum mótum. Þeir mæla opt verra en
þeir viti, ok ertu þegar bleyðimaðr kallaðr, ok ætlar,
at þú sér sönnu sagðr. Drep hann annars dags ok
gjalt honum svá heiptyrði. Ef þú ferr þann veg, er
vándar vættir byggja, ver varr um þik. Tak þér ekki
herbergi nær götu, þótt þik nátti, því at opt búa þar
illar vættir, þær menn villa. Lát eigi tæla þik fagrar
konur, þótt þú sjáir at veizlum, svá at þat standi þér
fyrir svefni eða þú fáir af því hugarekka. Teyg þær
ekki at þér með kossum eða annarri blíðu. Ok ef þú
heyrir heimslig orð drukkinna manna, deil eigi við
þá, er víndrukknir eru ok tapa viti sínu. Slíkir hlutir
verða mörgum at miklum móðtrega eða bana. Berst
heldr við óvini þína en þú sér brenndr. Ok sver eigi
rangan eið, því at grimm hefnd fylgir griðrofi. Ger
rækiliga við dauða menn, sóttdauða eða sædauða eða
vápndauða. Búðu vandliga um lík þeira. Ok trú ekki
þeim, er þú hefir felldan fyrir föður eða bróður eða annan
náfrænda, þótt ungr sé. Opt er úlfr í ungum syni. Sé
vandliga við vélráðum vina þinna. En lítt megu vér
sjá fyrir um yðart líf, en eigi skyldi mága hatr á þik
koma." Sigurðr mælti: "Engi finnst þér vitrari maðr,
ok þess sver ek, at þik skal ek eiga, ok þu ert við mitt
æði." Hún svarar: "Þik vil ek helzt eiga, þótt ek kjósa
um alla menn." Ok þetta bundu þau eiðum með sér.
Nú ríðr Sigurðr á brott. Hans skjöldr var margfaldr
ok laugaðr í rauðu gulli ok skrifaðr á einn dreki.
Hann var dökkbrúnaðr it efra, en fagrrauðr it neðra,
ok þann veg var markaðr hans hjálmr ok söðull ok vápnrokkr.
Han hafði gullbrynjuna, ok öll hans vápn váru
gulli búin. Ok því var dreki markaðr á hans vápnum
öllum, at er hann er sénn, má vita, hverr þar ferr, af
öllum þeim, er frétt hafa, at hann drap þann mikla
dreka, er Væringar kalla Fáfni. Ok fyrir því eru vápn
hans öll gulli búin ok brún at lit, at hann er langt
umfram aðra menn at kurteisi ok allri hæversku ok
náliga at öllum hlutum. Ok þá er taldir eru allir inir
stærstu kappar ok inir ágæztu höfðingjar, þá mun hann
jafnan fremstr taldr, ok hans nafn gengr í öllum tungum
fyrir norðan Grikklands haf, ok svá mun vera,
meðan veröldin stendr. Hár hans var brúnt at lit ok
fagrt at líta ok fór í stórlokka. Skeggit var þykkt ok
skammt ok með sama lit. Hánefjaðr var hann ok hafði
breitt andlit ok stórbeinótt. Augu hans váru svá snör,
at fár einn þorði at líta undir hans brún. Herðar hans
váru svá miklar sem tveir menn væri á at sjá. Hans
líkami var skapaðr allr við sik á hæð ok digrleik ok
þann veg, sem bezt má sama. Ok er þat mark um hans
hæð, at þá er hann gyrði sik sverðinu Gram, en þat
var sjau spanna hátt, ok er hann óð rúgakrinn fullvaxinn,
þá tók niðr döggskórinn á sverðinu akrinn
uppstandanda. Ok hans afl er meira en vöxtr. Vel kann
hann sverði at beita ok spjóti at skjóta ok skapti at
verpa ok skildi at halda, boga at spenna eða hesti at
ríða ok margs konar kurteisi nam hann í æsku. Hann
var vitr maðr, svá at hann vissi fyrir óorðna hluti.
Hann skildi fuglsrödd. Ok af slíkum hlutum kómu
honum fáir hlutir á óvart. Hann var langtalaðr ok
málsnjallr, svá at ekki tók hann þat erendi at mæla, at
hann mundi fyrr hætta en svá synist öllum sem enga
leið muni eiga at vera nema svá sem hann segir. Ok
þat er hans skemmtan at veita lið sínum mönnum ok
reyna sjálfan sik í stórræðum ok taka fé af sínum óvinum
ok gefa sínum vinum. Eigi skorti hann hug, ok
aldri varð hann hræddr.
Sigurðr ríðr nú, þar til er hann kemr at einum miklum
bæ. Þar réð fyrir einn mikill höfðingi, sá er Heimir
hét. Hann átti systur Brynhildar, er Bekkhildr hét,
því at hún hafði heima verit ok numit hannyrði, en
Brynhildr fór með hjálm ok brynju ok gekk at vígum.
Var hún því kölluð Brynhildr. Heimir ok Bekkhildr
áttu einn son, er Alsviðr hét, manna kurteisastr. Þar
léku menn úti. Ok er þeir sjá reið mannsins at bænum,
hætta þeir leiknum ok undrast manninn, því at
þeir höfðu engan slíkan sét; gengu í mót honum ok
fögnuðu honum vel. Álsviðr býðr honum með sér at
vera ok af sér at þiggja slíkt, er hann vill. Hann þiggr
þat. Honum er ok skipat vegliga at þjóna. Fjórir menn
hófu gullit af hestinum, inn fimmti tók við honum.
Þar mátti sjá marga góða gripi ok fáséna. Var þat at
skemmtan haft at sjá brynjur ok hjálma ok stóra hringa
ok undarliga mikil gullstaup ok alls konar hervápn.
Sigurðr dvelst þar lengi í mikilli sæmd. Spyrst nú þetta
frægðarverk um öll lönd, er hann hafði drepit þann
inn ógurliga dreka. Þeir undu sér nú vel, ok var hvárr
öðrum hollr. Þat höfðu þeir sér at skemmtan at búa
vápn sín ok skepta örvar sínar ok beita haukum sínum.
Þá var heim komin til Heimis Brynhildr, fóstra hans.
Hún sat í einni skemmu við meyjar sínar. Hún kunni
meira hagleik en aðrar konur. Hún lagði sinn borða
með gulli ok saumaði á þau stórmerki, er Sigurðr hafði
gert, dráp ormsins ok upptöku fjárins ok dauða Regins.
Ok einn dag er frá því sagt, at Sigurðr reið á skóg
við hundum sínum ok haukum ok miklu fjölmenni.
Ok er hann kom heim, fló hans haukr á hávan turn
ok settist við einn glugg. Sigurðr fór eptir haukinum.
Þá sér hann eina fagra konu ok kennir, at þar er Brynhildr.
Honum þykkir um vert allt saman, fegrð hennar
ok þat, er hún gerir; kemr í höllina ok vill enga
skemmtan við menn eiga. Þá mælti Alsviðr: "Hví eru
þér svá fálátir? Þessi skipan þín harmar oss ok þína
vini. Eða hví máttu eigi gleði halda? Haukar þínir
hnípa ok svá hestrinn Gráni, ok þessa fám vér seint
bót." Sigurðr svarar: "Góðr vinr, heyr, hvat ek hugsa.
Minn haukr fló á einn turn, ok er ek tók hann, sá ek
eina fagra konu. Hún sat við einn gullligan borða ok
las þar á mín liðin ok fram komin verk." Alsviðr
svarar: "Þú hefir sét Brynhildi Buðladóttur, er mestr
skörungr er." Sigurðr svarar: "Þat mun satt vera. Eða
hversu löngu kom hún hér?" Alsviðr svarar: "Þess var
skammt í milli ok þér kómuð." Sigurðr segir: "Þat
vissu vér fyrir fám dögum; sú kona hefir oss bezt sýnzt
í veröldu. Alsviðr mælti: "Gef ekki gaum at einni
konu, þvílíkr maðr. Er þat illt at sýta, er maðr fær
eigi." "Hana skal ek hitta," sagði Sigurðr, "ok gefa
henni gull ok ná hennar gamni ok jafnaðarþokka."
Alsviðr svarar: "Engi fannst sá enn um aldr, er hún
léði rúms hjá sér eða gæfi öl at drekka. Hún vill sik
í herskap hafa ok alls konar frægð at fremja." Sigurðr
mælti: "Vér vitum eigi, hvárt hún svarar oss eða eigi
eða lér oss sess hjá sér."
Ok annan dag eptir gekk Sigurðr til skemmunnar.
En Alsviðr stóð hjá skemmunni úti ok skepti örvar
sínar. Sigurðr mælti: "Sit heil, frú, eða hversu megi
þér?" Hún svarar: "Vel megu vér, frændr lifa ok vinir,
en háttung er í, hverja giftu menn bera til síns endadags."
Hann sezt hjá henni. Síðan ganga þar inn fjórar
konur með stórum borðkerum af gulli ok með inu bezta
víni ok standa fyrir þeim. Þá mælti Brynhildr: "Þetta
sæti mun fám veitt vera, nema faðir minn komi." Hann
svarar: "Nu er veitt þeim, er oss líkar. Herbergit var
tjaldat af inum dýrstum tjöldum ok þakit klæðum
allt gólfit. Sigurðr mælti: "Nú er þat fram komit, er
þér hétuð oss." Hún svarar: "Þér skuluð hér velkomnir."
Síðan reis hún upp ok fjórar meyjar með
henni ok gekk fyrir hann með gullker ok bað hann
drekka. Hann réttir í mót höndina kerinu ok tók hönd
hennar með ok setti hana hjá sér. Hann tók um háls
henni ok kyssti hana ok mælti: "Engi kona hefir þér
fegri fæðzt." Brynhildr mælti: "Vitrligra ráð er þat
at leggja eigi trúnað sinn á konu vald, því at þær rjúfa
jafnan sín heit." Hann mælti: "Sá kæmi beztr dagr
yfir oss, at vér mættim njótast." Brynhildr svarar: "Eigi
er þat skipat, at vit búim saman. Ek em skjaldmær,
ok á ek með herkonungum hjálm, ok þeim mun ek
at liði verða, ok ekki er mér leitt at berjast." Sigurðr
svarar: "Þá frjóumst vér mest, ef vér búum saman, ok
meira er at þola þann harm, er hér liggr á, en hvöss
vápn." Brynhildr svarar: "Ek mun kanna lið hermanna,
en þú munt eiga Guðrúnu Gjúkadóttur." Sigurðr
svarar: "Ekki tælir mik eins konungs dóttir, ok ekki
lér mér tveggja huga um þetta, ok þess sver ek við
guðin, at ek skal þik eiga eða enga konu ella." Hún
mælti slíkt. Sigurðr þakkar henni þessi ummæli ok
gaf henni gullhring, ok svorðu nú eiða af nýju, ok
gengr hann í brott til sinna manna ok er þar um
hríð með miklum blóma.
Gjúki hét konungr. Hann hafði ríki fyrir sunnan
Rín. Hann átti þrjá sonu, er svá hétu: Gunnarr,
Högni, Guttormr. Guðrún hét dóttir hans. Hún var
frægst mær. Báru þau börn mjök af öðrum konunga
börnum um alla atgervi, bæði um vænleik ok vöxt.
Þeir váru jafnan í hernaði ok unnu mörg ágætisverk.
Gjúki átti Grímhildi ina fjölkunngu. Buðli hét konungr.
Hann var ríkari en Gjúki ok þó báðir ríkir. Atli
hét bróðir Brynhildar. Atli var grimmr maðr, mikill
ok svartr ok þó tíguligr ok inn mesti hermaðr. Grímhildr
var grimmhuguð kona. Ráð Gjúkunga stóð með
miklum blóma ok mest fyrir sakir barna hans, er
mjök váru um fram flesta.
Eitt sinn segir Guðrún meyjum sínum, at hún má
eigi glöð vera. Ein kona spyrr hana, hvat henni sé at
ógleði. Hún svarar: "Eigi fengum vér tíma í draumum.
Er því harmr í hjarta mér. Ráð drauminn, þar
er þú fréttir eptir." Hún svarar: "Seg mér ok lát þik
eigi hryggja, því at jafnan dreymir fyrir veðrum."
Guðrún svarar: "Þetta er ekki veðr. Þat dreymdi mik,
at ek sá einn fagran hauk mér á hendi. Fjaðrar hans
váru með gulligum lit." Konan svarar: "Margir hafa
spurt af yðrum vænleik, vizku ok kurteisi. Nokkurs
konungs sonr mun biðja þín." Guðrún svarar: "Engi
hlutr þótti mér haukinum betri, ok allt mitt fé vilda
ek heldr láta en hann." Konan svarar: "Sá, er þú fær,
mun vera vel menntr, ok muntu unna honum mikit."
Guðrún svarar: "Þat angrar mik, at ek veit eigi, hverr
hann er, ok skulum vér hitta Brynhildi. Hún mun
vita."
Þær bjuggust með gulli ok mikilli fegrð ok fóru
með meyjum sínum, unz þær kómu at höll Brynhildar.
Sú höll var búin með gulli ok stóð á einu bergi. Ok
er sén er ferð þeira, þá er Brynhildi sagt, at margar
konur óku at borginni með gylltum vögnum. "Þar
mun vera Guðrún Gjúkadóttir," segir hún. "Mik
dreymdi um hana í nótt, ok göngum út í mót henni.
Ekki sækja oss fríðari konur heim." Þær gengu út í
móti þeim ok fögnuðu vel. Þær gengu inn í þá ina
fögru höll. Salrinn var skrifaðr innan ok mjök silfri
búinn. Klæði váru breidd undir fætr þeim, ok þjónuðu
allir þeim. Þær höfðu margs konar leika. Guðrún
var fáorð. Brynhildr mælti: "Hví megi þér eigi gleði
bella? Ger eigi þat, skemmtum oss allar saman ok
ræðum um ríka konunga ok þeira stórvirki." "Gerum
þat," segir Guðrún. "Eða hverja veiztu fremsta konunga
verit hafa?" Brynhildr svarar: "Sonu Hámundar,
Haka ok Hagbarð. Þeir unnu mörg frægðarverk í
hernaði." Guðrún svarar: "Miklir váru þeir ok ágætir
en þó nam Sigarr systur þeira, en hefir aðra inni
brennda, ok eru þeir seinir at hefna. Eða hví nefnir
þú eigi bræðr mína, er nú þykkja fremstir menn?"
Brynhildr segir: "Þat er í góðum efnum, en eigi eru
þeir enn mjök reyndir, ok veit ek einn mjök af þeim
bera, en þat er Sigurðr, sonr Sigmundar konungs. Hann
var þá barn, er hann drap sonu Hundings konungs ok
hefndi föður síns ok Eylima, móðurföður síns." Guðrún
mælti: "Hvat var til merkja um þat? Segir þú hann
borinn, þá er faðir hans fell?" Brynhildr svarar: "Móðir
hans gekk í valinn ok fann Sigmund konung sáran
ok bauð at binda sár hans, en hann kveðst of gamall
síðan at berjast, en bað hana við þat huggast, at hún
mundi æðstan son ala, ok var þar spá spaks geta. Ok
eptir andlát Sigmundar konungs fór hún með Álfi
konungi, ok var Sigurðr þar upp fæddr í mikilli virðingu,
ok vann hann mörg afreksverk á hverjum degi,
ok er hann ágæztr maðr í veröldu." Guðrún mælti:
"Af ást hefir þú fréttum til hans haldit. En af því
kom ek hér at segja þér drauma mína, er mér fengu
mikillar áhyggju." Brynhildr svarar: "Lát þik eigi slíkt
angra. Ver með frændum þínum, er allir vilja þik
gleðja." "Þat dreymdi mik," sagði Guðrún, "at vér
gengum frá skemmu margar saman ok sám einn mikinn
hjört. Hann bar langt af öðrum dýrum. Hár hans
var af gulli. Vér vildum allar taka dýrit, en ek ein
náða. Dýrit þótti mér öllum hlutum betra. Síðan
skauztu dýrit fyrir knjám mér. Var mér þat svá mikill
harmr, at ek mátta trautt bera. Síðan gaftu mér einn
úlfhvelp. Sá dreifði mik blóði bræðra minna." Brynhildr
svarar: "Ek mun ráða sem eptir mun ganga: Til
ykkar mun koma Sigurðr, sá er ek kaus mér til manns.
Grímhildr gefr honum meinblandinn mjöð, er öllum
oss kemr í mikit stríð. Hann muntu eiga ok hann
skjótt missa. Þú munt eiga Atla konung. Missa muntu
bræðra þinna, ok þá muntu Atla vega." Guðrún svarar:
"Ofrharmr er oss þat at vita slíkt." Ok fara þær
nú í brott ok heim til Gjúka konungs.
Sigurðr ríðr nú í brott með þat mikla gull. Skiljast
þeir nú vinir. Hann ríðr Grana með öllum sínum
herbúnaði ok farmi. Hann ríðr, þar til er hann kom
at höll Gjúka konungs; ríðr nú í borgina, ok þat sér
einn af konungsmönnum ok mælti: "Þat hygg ek, at
hér fari einn af goðunum. Þessi maðr er allr við gull
búinn. Hestr hans er miklu meiri en aðrir hestar, ok
afburðarvænn vápnabúnaðr. Hann er langt um aðra
menn fram, en sjálfr berr hann þó mest af öðrum
mönnum." Konungrinn gengr út með hirð sína ok
kvaddi manninn ok spyrr: "Hverr ertu, er ríðr í borgina,
er engi þorði nema at leyfi sona minna?" Hann svarar:
"Ek heiti Sigurðr, ok em ek sonr Sigmundar konungs."
Gjúki konungr mælti: "Vel skaltu hér kominn með
oss, ok þigg hér slíkt, sem þú vilt." Ok hann gengr inn
í höllina, ok váru allir lágir hjá honum, ok allir þjónuðu
honum, ok var hann þar í miklu yfirlæti. Þeir
ríða allir saman, Sigurðr ok Gunnarr ok Högni, ok þó
er Sigurðr fyrir þeim um alla atgervi, ok eru þó allir
miklir menn fyrir sér. Þat finnr Grímhildr, hvé mikit
Sigurðr ann Brynhildi ok hvé opt hann getr hennar;
hugsar fyrir sér, at þat væri meiri gifta, at hann staðfestist
þar ok ætti dóttur Gjúka konungs, ok sá, at
engi mátti við hann jafnast, sá ok, hvert traust at
honum var, ok hafði ofr fjár, miklu meira en menn
vissi dæmi til. Konungr var við hann sem við sonu
sína, en þeir virðu hann framar en sik.
Eitt kveld, er þeir sátu við drykk, ríss drottning upp
ok gekk fyrir Sigurð ok kvaddi hann ok mælti: "Fögnuðr
er oss á þinni hérvist, ok allt gott viljum vér
til yðar leggja. Tak hér við horni ok drekk." Hann
tók við ok drakk af. Hún mælti: "Þinn faðir skal vera
Gjúki konungr, en ek móðir, bræðr þínir Gunnarr ok
Högni ok allir, er eiða vinnið, ok munu þá eigi yðrir
jafningjar fást." Sigurðr tók því vel, ok við þann drykk
mundi hann ekki til Brynhildar. Hann dvaldist þar
um hríð. Ok eitt sinn gekk Grímhildr fyrir Gjúka
konung ok lagði hendr um háls honum ok mælti: "Hér
er nú kominn inn mesti kappi, er finnast mun í veröldu.
Væri at honum mikit traust. Gift honum dóttur
þína með miklu fé ok slíku ríki sem hann vill, ok
mætti hann hér yndi nema." Konungr svarar: "Fátítt
er þat at bjóða fram dætr sínar, en meiri vegr er at
bjóða honum en aðrir biði." Ok eitt kveld skenkir
Guðrún. Sigurðr sér, at hún er væn kona ok at öllu
in kurteisasta.
Fimm misseri var Sigurðr þar, svá at þeir sátu með
frægð ok vingan, ok ræðast konungar nú við. Gjúki
konungr mælti: "Margt gott veitir þú oss, Sigurðr, ok
mjök hefir þú styrkt várt ríki." Gunnarr mælti: "Allt
viljum vér til vinna, at þér dvelizt hér lengi, bæði
ríki ok vára systur með boði, en eigi mundi annarr
fá, þótt bæði." Sigurðr svarar: "Hafið þökk fyrir yðra
sæmd, ok þetta skal þiggja." Þeir sverjast nú í bræðralag,
sem þeir sé sambornir bræðr. Nú er ger ágætlig
veizla ok stóð marga daga. Drekkr Sigurðr nú brúðlaup
til Guðrúnar. Mátti þar sjá margs konar gleði
ok skemmtan, ok var hvern dag veitt öðrum betr. Þeir
fóru nú víða um lönd ok vinna mörg frægðarverk,
drápu marga konungasonu, ok engir menn gerðu slík
afrek sem þeir; fara nú heim með miklu herfangi.
Sigurðr gaf Guðrúnu at eta af Fáfnis hjarta, ok síðan
var hún miklu grimmari en áðr ok vitrari. Þeira sonr
hét Sigmundr. Ok eitt sinn gekk Grímhildr at Gunnari,
syni sínum, ok mælti: "Yðart ráð stendr með miklum
blóma fyrir utan einn hlut, er þér eruð kvánlausir.
Biðið Brynhildar. Þat er göfgast ráð, ok mun Sigurðr
ríða með yðr." Gunnarr svarar: "Víst er hún væn, ok
eigi em ek þessa ófúss," ok segir nú feðr sínum ok
bræðrum ok Sigurði, ok eru allir fýsandi.
Þeir búa nú ferð sína listuliga, ríða nú fjöll ok dali
til Buðla konungs; bera upp bónorðit. Hann tók því
vel, ef hún vill eigi níta, ok segir hana svá stóra, at
þann einn mann mun hún eiga, er hún vill. Þá ríða
þeir í Hlymdali. Heimir fagnar þeim vel. Segir Gunnarr
nú erendin. Heimir kvað hennar kör vera, hvern hún
skal eiga; segir þar sal hennar skammt frá ok kvaðst
þat hyggja, at þann einn mundi hún eiga vilja, er riði
eld brennanda, er sleginn er um sal hennar. Þeir finna
salinn ok eldinn ok sjá þar borg gulli bysta, ok brann
eldr um utan. Gunnarr reið Gota, en Högni Hölkvi.
Gunnarr keyrir hestinn at eldinum, en hann hopar.
Sigurðr mælti: "Hví hopar þú, Gunnarr?" Hann
svarar: "Eigi vill hestrinn hlaupa þenna eld," ok biðr
Sigurð ljá sér Grana. "Heimilt er þat," segir Sigurðr.
Gunnarr ríðr nú at eldinum, ok vill Grani eigi ganga.
Gunnarr má nú eigi ríða þenna eld; skipta nú litum,
sem Grímhildr kenndi þeim Sigurði ok Gunnari. Síðan
ríðr Sigurðr ok hefir Gram í hendi ok bindr gullspora
á fætr sér. Grani hleypr fram at eldinum, er hann
kenndi sporans. Nú verðr gnýr mikill, er eldrinn tók
at æsast, en jörð tók at skjálfa. Loginn stóð við himin.
Þetta þorði engi at gera fyrr, ok var sem hann riði í
myrkva. Þá lægðist eldrinn, en hann gekk af hestinum
inn í salinn. Svá er kveðit:
"Eldr nam at æsast,
en jörð at skjálfa
ok hár logi
við himni gnæfa.
Fár treystist þar
fylkis rekka
eld at ríða
né yfir stíga.
Sigurðr Grana
sverði keyrði.
Eldr slokknaði
fyr öðlingi,
logi allr lægðist
fyr lofgjörnum.
Bliku reiði,
er Reginn átti."
Ok er Sigurðr kom inn um logann, fann hann þar eitt
fagrt herbergi, ok þar sat í Brynhildr. Hún spyrr, hverr
sá maðr er. En hann nefndist Gunnarr Gjúkason. --
"Ertu ok ætluð mín kona með jáyrði föður þíns, ef
ek riða þinn vafrloga, ok fóstra þíns með yðru atkvæði."
"Eigi veit ek gerla, hversu ek skal þessu svara," segir
hún. Sigurðr stóð réttr á gólfinu ok studdist á sverðshjöltin
ok mælti til Brynhildar: "Þér í mót skal ek
gjalda mikinn mund í gulli ok góðum gripum." Hún
svarar af áhyggju af sínu sæti sem álpt af báru ok
hefir sverð í hendi ok hjálm á höfði ok var í brynju:
"Gunnarr," segir hún, "ræð ekki slíkt við mik, nema
þú sér hverjum manni fremri, ok þá skaltu drepa, er
mín hafa beðit, ef þú hefir traust til. Ek var í orrostu
með Garðakonungi, ok váru vápn vár lituð í mannablóði,
ok þess girnumst vér enn." Hann svarar: "Mörg
stórvirki hafi þér unnit, en minnizt nú á heit yður, ef
þessi eldr væri riðinn, at þér mundið með þeim manni
ganga, er þetta gerði." Hún finnr nú hér sönn svör
ok merki þessa máls, stendr upp ok fagnar honum vel.
Þar dvelst hann þrjár nætr, ok búa eina rekkju. Hann
tekr sverðit Gram ok leggr í meðal þeira bert. Hún
spyrr, hví þat sætti. Hann kvað sér þat skipat, at svá
gerði hann brúðlaup til konu sinnar eða fengi ella
bana. Hann tók þá af henni hringinn Andvaranaut,
er hann gaf henni, en fekk henni nú annan hring af
Fáfnis arfi. Eptir þetta ríðr hann brott í þann sama
eld til sinna félaga, ok skipta þeir aptr litum ok ríða
síðan í Hlymdali ok segja, hvé farit hafði.
Þann sama dag fór Brynhildr heim til fóstra síns ok
segir honum af trúnaði, at til hennar kom einn konungr
-- "ok reið minn vafrloga ok kvaðst kominn til
ráða við mik ok nefndist Gunnarr. En ek sagða, at
þat mundi Sigurðr einn gera, er ek vann eiða á fjallinu,
ok er hann minn frumverr." Heimir kvað nú svá
búit vera mundu. Brynhildr mælti: "Dóttur okkar
Sigurðar, Áslaugu, skal hér upp fæða með þér." Fara
konungar nú heim, en Brynhildr fór til föður síns. Grímhildr
fagnar þeim vel ok þakkar Sigurði sína fylgd. Er
þar búizt við veizlu. Kom þar mikill mannfjöldi. Þar
kom Buðli konungr með dóttur sína ok Atli, sonr hans,
ok hefir þessi veizla staðit marga daga. Ok er lokit er
þessi veizlu, minnir Sigurð alla eiða við Brynhildi ok
lætr þó vera kyrrt. Brynhildr ok Gunnarr sátu við
skemmtan ok drukku gott vín.
Þat er einn dag, er þær gengu til árinnar Rínar at
þvá sér, þá óð Brynhildr lengra út á ána. Guðrún
spyrr, hví þat gegndi. Brynhildr segir: "Hví skal ek
um þetta jafnast við þik heldr en um annat? Ek hugða,
at minn faðir væri ríkari en þinn ok minn maðr unnit
mörg snilldarverk ok riði eld brennanda, en þinn bóndi
var þræll Hjálpreks konungs. Guðrún svarar með
reiði: "Þá værir þú vitrari, ef þú þegðir en lastaðir
mann minn. Er þat allra manna mál, at engi hafi slíkr
komit í veröldina fyrir hversvetna sakir, ok eigi samir
þér vel at lasta hann, því at hann er þinn frumverr,
ok drap hann Fáfni ok reið vafrlogann, er þú hugðir
Gunnar konung, ok hann lá hjá þér ok tók af hendi
þér hringinn Andvaranaut, ok máttu nú hér hann
kenna." Brynhildr sér nú þenna hring ok kennir. Þá
fölnar hún, sem hún dauð væri. Brynhildr fór heim
ok mælti ekki orð um kveldit. Ok er Sigurðr kom í
rekkju, spyrr Guðrún: "Hví er Brynhildr svá ókát?"
Sigurðr svarar: "Eigi veit ek glöggt, en grunar mik,
at vér munum vita brátt nokkuru gerr." Guðrún mælti:
"Hví unir hún eigi auð ok sælu ok allra manna lofi,
ok fengit þann mann, sem hún vildi?" Sigurðr mælti:
"Hvar var hún þá, er hún sagði þat, at hún þættist
inn æðsta eiga eða þann, er hún vildi helzt eiga?" Guðrún
svarar: "Ek skal eptir spyrja á morgin, hvern hún
vill helzt eiga." Sigurðr svarar: "Þess let ek þik, ok
iðrast muntu, ef þú gerir þat."
Ok um morgininn sátu þær í skemmu sinni, ok var
Brynhildr hljóð. Þá mælti Guðrún: "Ver kát Brynhildr.
Angrar þik okkart viðrtal? Eða hvat stendr þér fyrir
gamni?" Brynhildr svarar: "Illt eitt gengr þér til þessa,
ok hefir þú grimmt hjarta." "Virð eigi svá," segir
Guðrún, "ok seg heldr." Brynhildr svarar: "Spyr þess
eina, at betr sé, attu vitir. Þat samir ríkum konum. Ok
er gott góðu at una, er yðr gengr allt at óskum." Guðrún
svarar: "Snemmt er því enn at hæla, ok er þetta
nokkur sú forspá. Hvat reki þér at oss? Vér gerðum
yðr ekki til angrs." Brynhildr svarar: "Þess skaltu
gjalda, er þú átt Sigurð, ok ek ann þér eigi hans at
njóta né gullsins mikla." Guðrún svarar: "Eigi vissa
ek yður ummæli, ok vel mætti faðir minn sjá ráð fyrir
mér, þóttu værir ekki at hitt." Brynhildr svarar: "Ekki
höfum vér launmæli haft, ok þó höfum vit eiða svarit,
ok vissu þér þat, at þér véltuð mik, ok þess skal hefna."
Guðrún svarar: "Þú er betr gefin en makligt er, ok
þinn ofsi mun illa sjatna, ok þess munu margir gjalda."
"Una mundu vér," segir Brynhildr, "ef eigi ættir þú
göfgara mann." Guðrún svarar: "Áttu svá gofgan mann,
at óvíst er, hverr meiri konungr er, ok gnótt fjár ok ríkis."
Brynhildr svarar: "Sigurðr vá at Fáfni, ok er þat
meira vert en allt ríki Gunnars konungs," -- svá sem
kveðit er:
"Sigurðr vá at ormi,
en þat síðan mun
engum fyrnast,
meðal öld lifir.
En hlýri þinn
hvárki þorði
eld at ríða
né yfir stíga."
Guðrún svarar: "Grani rann eigi eldinn undir Gunnari
konungi, en hann þorði at ríða, ok þarf honum
eigi hugar at frýja." Brynhildr svarar: "Dyljumst eigi
við, at ek hygg Grímhildi eigi vel." Guðrún svarar:
"Ámæl henni eigi, því at hún er til þín sem til dóttur
sinnar." Brynhildr svarar: "Hún veldr öllum upphöfum
þess böls, er oss bítr. Hún bar Sigurði grimmt öl,
svá at eigi mundi hann mitt nafn." Guðrún svarar:
"Margt rangt orð mælir þú, ok mikil lygi er slíkt."
Brynhildr svarar: "Njóti þér svá Sigurðar sem þér hafið
mik eigi svikit, ok er yðart samveldi ómakligt, ok gangi
yðr svá sem ek hygg." Guðrún svarar: "Betr mun ek
njóta en þú mundir vilja, ok engi gat þess, at hann
ætti of gott við mik né eitt sinn." Brynhildr svarar:
"Illa mælir þú, ok er af þér rennr, muntu iðrast, ok
hendum eigi heiptyrði." Guðrún segir: "Þú kastaðir
fyrri heiptarorðum á mik. Lætr þú nú sem þú munir
yfir bæta, en þó býr grimmt undir." "Leggjum niðr
ónýtt hjal," segir Brynhildr. "Ek þagða lengi yfir mínum
harmi, þeim er mér bjó í brjósti, en ek ann þínum
bróður at eins, ok tökum annat tal." Guðrún segir:
"Langt sér hugr þinn um fram." Ok þar af stóð mikill
ófagnaðr, er þær gengu á ána ok hún kenndi hringinn
ok þar af varð þeira viðræða.
Eptir þetta tal leggst Brynhildr í rekkju, ok kómu
þessi tíðendi fyrir Gunnar konung, at Brynhildr er
sjúk. Hann hittir hana ok spyrr, hvat henni sé, en hún
svarar engu ok liggr sem hún sé dauð. Ok er hann
leitar eptir fast, þá svarar hún: "Hvat gerðir þú af
hring þeim, er ek selda þér, er Buðli konungr gaf mér
at efsta skilnaði, er þér Gjúki konungr kómuð til hans ok
hétuð at herja eða brenna, nema þér næðið mér? Síðan
leiddi hann mik á tal ok spyrr, hvern ek köra af þeim,
sem komnir váru, en ek buðumst til at verja landit
ok vera höfðingi yfir þriðjungi liðs. Váru þá tveir
kostir fyrir hendi, at ek munda þeim verða at giftast,
sem hann vildi, eða vera án alls fjár ok hans vináttu;
kvað þó sína vináttu mér mundu betr gegna en reiði.
Þá hugsaða ek með mér, hvárt ek skylda hlýða hans
vilja eða drepa margan mann. Ek þóttumst vanfær
til at þreyta við hann, ok þar kom, at ek hétumst
þeim, er riði hestinum Grana með Fáfnis arfi ok riði
minn vafrloga ok dræpi þá menn, er ek kvað á. Nú
treystist engi at ríða nema Sigurðr einn. Hann reið
eldinn, því at hann skorti eigi hug til. Hann drap orminn
ok Regin ok fimm konunga, en eigi þú, Gunnarr,
er þú fölnaðir sem nár, ok ertu engi konungr né kappi.
Ok þess strengda ek heit heima at föður míns, at ek
munda þeim einum unna, er ágæztr væri alinn, en þat
er Sigurðr. Nú erum vér eiðrofa, er vér eigum hann
eigi, ok fyrir þetta skal ek ráðandi þíns dauða. Ok eigum
vér Grímhildi illt at launa. Henni finnst engi
kona huglausari né verri." Gunnarr svarar, svá at fáir
heyrðu: "Mörg flærðarorð hefir þú mælt, ok ertu illúðig
kona, er þú ámælir þeiri konu, er mjök er um
þik fram, ok eigi undi hún verr sínu, svá sem þú gerir,
eða kvaldi dauða menn, ok engan myrði hún ok lifir
við lof." Brynhildr svarar: "Ekki höfum vér launþing
haft né ódáðir gert, ok annat er várt eðli, ok fúsari
værim vér at drepa yðr." Síðan vildi hún drepa Gunnar
konung, en Högni setti hana í fjötra. Gunnarr mælti
þá: "Eigi vil ek, at hún búi í fjötrum." Hún svarar:
"Hirð eigi þat, því at aldri sér þú mik glaða síðan í
þinni höll eða drekka né tefla né hugat mæla né gulli
leggja góð klæði né yðr ráð gefa." Kvað hún sér þat
mestan harm, at hún átti eigi Sigurð. Hún settist upp
ok sló sinn borða, svá at sundr gekk, ok bað svá lúka
skemmudyrum, at langa leið mætti heyra hennar
harmtölur. Nú er harmr mikill, ok heyrir um allan
bæinn. Guðrún spyrr skemmumeyjar sínar, hví þær sé
svá ókátar eða hryggar -- "eða hvat er yðr, eða hví fari
þér sem vitlausir menn, eða hverr gyzki er yðr orðinn?"
Þá svarar hirðkona ein, er Svafrlöð hét: "Þetta
er ótímadagr. Vár höll er full af harmi." Þá mælti
Guðrún til sinnar vinkonu: "Stattu upp, vér höfum
lengi sofit. Vek Brynhildi, göngum til borða ok verum
kátar." "Þat geri ek eigi," sagði hún "at vekja
hana né við hana mæla, ok mörg dægr drakk hún eigi
mjöð né vín, ok hefir hún fengit goða reiði." Þá mælti
Guðrún til Gunnars: "Gakk at hitta hana," segir hún,
"ok seg oss illa kunna hennar meini." Gunnarr svarar:
"Þat er mér bannat at hitta hana eða hennar fé at
skipta." Þó ferr Gunnarr at hitta hana ok leitar marga
vega málsenda við hana ok fær ekki af um svörin;
gengr nú á brott ok hittir Högna ok biðr hann finna
hana. En hann kveðst vera ófúss ok ferr þó ok fekk
ekki af henni. Ok er hittr Sigurðr ok beðinn at finna
hana. Hann svarar engu, ok er svá búit um kveldit.
Ok annan dag eptir, er hann kom heim af dýraveiði,
hitti hann Guðrúnu ok mælti: "Þann veg hefir fyrir
mik borit sem þetta muni til mikils koma hrollr sjá,
ok mun Brynhildr deyja." Guðrún svarar: "Herra
minn, mikil kynsl fylgja henni. Hún hefir nú sofit
sjau dægr, svá at engi þorði at vekja hana." Sigurðr
svarar: "Eigi sefr hún, hún hefir stórræði með höndum
við okkr." Þá mælti Guðrún með gráti: "Þat er
mikill harmr at vita þinn bana. Far heldr ok finn
hana ok vit, ef sjatni hennar ofsi, gef henni gull ok
mýk svá hennar reiði." Sigurðr gekk út ok fann opinn
salinn. Hann hugði hana sofa ok brá af henni klæðum
ok mælti: "Vaki þú, Brynhildr, sól skínn um allan
bæinn, ok er ærit sofit. Hritt af þér harmi ok tak
gleði." Hún mælti: "Hví sætir þinni dirfð, er þú ferr
mik at hitta? Mér var engi verri í þessum svikum."
Sigurðr spyrr: "Hví mælir þú eigi við menn, eða hvat
angrar þik?" Brynhildr svarar: "Þér skal ek segja mína
reiði." Sigurðr mælti: "Heilluð ertu, ef þú ætlar grimman
minn hug við þik, ok er sjá þinn maðr, er þú
kaust." "Nei," segir hún, "eigi reið Gunnarr eldinn til
vár, ok eigi galt hann mér at mundi felldan val. Ek
undruðumst þann mann, er kom í minn sal, ok þóttumst
ek kenna yður augu, ok fekk ek þó eigi víst
skilit fyrir þeiri huldu, er á lá á minni hamingju." Sigurðr
segir: "Ekki erum vér göfgari menn en synir
Gjúka. Þeir drápu Danakonung ok mikinn höfðingja,
bróður Buðla konungs." Brynhildr svarar: "Margt illt
eigum vér þeim upp at inna, ok minn oss ekki á harma
vára. Þú, Sigurðr, vátt orminn ok reitt eldinn ok of
mína sök, ok váru þar eigi synir Gjúka konungs." Sigurðr
svarar: "Ekki varð ek þinn maðr, ok vartu mín
kona, ok galt við þér mund ágætr konungr." Brynhildr
svarar: "Eigi sá ek svá Gunnar, at minn hugr gerði
hlæja við honum, ok grimm em ek við hann þótt ek
hylma yfir fyrir öðrum." "Þat er ógurligt," segir Sigurðr,
"at unna eigi slíkum konungi, eða hvat angrar þik mest?
Mér sýnist sem hans ást sé þér gulli betri." Brynhildr
svarar: "Þat er mér sárast minna harma, at ek
fæ eigi því til leiðar komit, at bitrt sverð væri roðit
í þínu blóði." Sigurðr svarar: "Kvíð eigi því. Skammt
mun at bíða, áðr bitrt sverð mun standa í mínu hjarta,
ok ekki muntu þér verra biðja, því at þú munt eigi
eptir mik lifa. Munu ok fáir várir lífsdagar heðan í
frá." Brynhildr svarar: "Eigi standa þín orð af litlu
fári, síðan þér svikuð mik frá öllu yndi, ok ekki hirði
ek um lífit." Sigurðr svarar: "Lif þú ok unn Gunnari
konungi ok mér, ok allt mitt fé vil ek til gefa, at þú
deyir eigi." Brynhildr svarar: "Eigi veizt þú gerla mitt
eðli. Þú berr af öllum mönnum, en þér hefir engi
kona orðit leiðari en ek." Sigurðr svarar: "Annat er
sannara: Ek unna þér betr en mér, þótt ek yrða fyrir
þeim svikum, ok má því nú ekki bregða, því at ávallt,
er ek gáða míns geðs, þá harmaði mik þat, er þú vart
eigi mín kona. En af mér bar ek sem ek mátta, þat er
ek var í konungshöll, ok unda ek því þó, at vér várum
öll saman. Kann ok verða, at fram verði at koma
þat, sem fyrir er spát, ok ekki skal því kvíða." Brynhildr
svarar: "Of seinat hefir þú at segja, at þik angrar
minn harmr, en nú fám vér enga líkn." Sigurðr svarar:
"Gjarna vilda ek, at vit stigim á einn beð bæði ok
værir þú mín kona." Brynhildr svarar: "Ekki er slíkt
at mæla, ok eigi mun ek eiga tvá konunga í einni höll,
ok fyrr skal ek líf láta en ek svíkja Gunnar konung," --
ok minnist nú á þat, er þau fundust á fjallinu ok sórust
eiða, -- "en nú er því öllu brugðit, ok vil ek eigi
lifa." "Eigi munda ek þitt nafn," sagði Sigurðr, "ok
eigi kennda ek þik, fyrr en þú vart gift, ok er þetta
inn mesti harmr." Þá mælti Brynhildr: "Ek vann eið
at eiga þann mann, er riði minn vafrloga, en þann eið
vilda ek halda eða deyja ella." "Heldr en þú deyir,
vil ek þik eiga, en fyrirláta Guðrúnu," segir Sigurðr,
en svá þrútnuðu hans síður, at í sundr gengu brynjuhringar.
"Eigi vil ek þik," sagði Brynhildr, "ok engan
annarra." Sigurðr gekk í brott. Svá segir í Sigurðarkviðu:
"Út gekk Sigurðr
andspjalli frá,
hollvinr lofða
ok hnipnaði,
svá at ganga nam
gunnarfúsum
sundr of síður
serkr járnofinn."
Ok er Sigurðr kom í höllina, spyrr Gunnarr, hvárt
hann viti, hverr meintregi henni væri eða hvárt hún
hefir mál sitt. Sigurðr kvað hana mæla mega. Ok nú
ferr Gunnarr at hitta hana í annat sinn ok spyrr, hví
gegndi hennar meini eða hvárt nokkur bót mundi til
liggja. "Ek vil eigi lifa," sagði Brynhildr, "því at Sigurðr
hefir mik vélt ok eigi síðr þik, þá er þú lézt
hann fara í mína sæng. Nú vil ek eigi tvá menn eiga
senn í einni höll, ok þetta skal vera bani Sigurðar eða
þinn eða minn, því at hann hefir þat allt sagt Guðrúnu,
en hún brigzlar mér."
Eptir þetta gekk Brynhildr út ok settist undir skemmuvegg
sinn ok hafði margar harmtölur, kvað sér allt leitt,
bæði land ok ríki, er hún átti eigi Sigurð. Ok enn
kom Gunnarr til hennar. Þá mælti Brynhildr: "Þú
skalt láta bæði ríkit ok féit, lífit ok mik, ok skal ek
fara heim til frænda minna ok sitja þar hrygg, nema
þú drepir Sigurð ok son hans. Al eigi upp úlfhvelpinn."
Gunnarr varð nú mjök hugsjúkr ok þóttist eigi vita,
hvat helzt lá til, alls hann var í eiðum við Sigurð, ok
lék ýmist í hug, þótti þat þó mest svívirðing, ef konan
gengi frá honum. Gunnarr mælti: "Brynhildr er mér
öllu betri, ok frægst er hún allra kvenna, ok fyrr skal
ek líf láta en týna hennar ást," ok kallar til sín Högna,
bróður sinn, ok mælti: "Fyrir mik er komit vandmæli
mikit," segir, at hann vill drepa Sigurð, kvað hann hafa
vélt sik í tryggð, -- "ráðum vit þá gullinu ok öllu
ríkinu." Högni segir: "Ekki samir okkr særin at rjúfa
með ófriði. Er oss ok mikit traust at honum. Eru engir
konungar oss jafnir, ef sjá inn hýnski konungr lifir,
ok slíkan mág fám vér aldri, ok hygg at, hversu gott
væri, ef vér ættim slíkan mág ok systursonu, ok sé ek,
hversu þetta stenzt af. Þat hefir Brynhildr vakit, ok
hennar ráð koma oss í mikla svívirðing ok skaða."
Gunnarr svarar: "Þetta skal fram fara, ok sé ek ráðit:
Eggjum til Guttorm, bróður okkarn. Hann er ungr ok
fás vitandi ok fyrir utan alla eiða." Högni segir: "Þat
ráð lízt mér illa sett, ok þótt fram komi, þá munu vér
gjöld fyrir taka at svíkja slíkan mann." Gunnarr segir
Sigurð deyja skulu, -- "eða mun ek deyja ella." Hann
biðr Brynhildi upp standa ok vera káta. Hún stóð
upp ok segir þó, at Gunnarr mun eigi koma fyrr í
sama rekkju henni en þetta er fram komit. Nú ræðast
þeir við bræðr. Gunnarr segir, at þetta er gild banasök,
at hafa tekit meydóm Brynhildar, -- "ok eggjum
Guttorm at gera þetta verk", ok kalla hann til sín ok
bjóða honum gull ok mikit ríki ok vinna þetta til. Þeir
tóku orm einn ok af vargsholdi ok létu sjóða ok gáfu
honum at eta sem skáldit kvað:
"Sumir viðfiska tóku,
sumir vitnishræ skífðu,
sumir Guttormi gáfu
gera hold
við mungáti
ok marga hluti
aðra í tyfrum."
Ok við þessa fæðslu varð hann svá æfr ok ágjarn ok
allt saman ok fortölur Grímhildar, at hann hét at gera
þetta verk. Þeir hétu honum ok mikilli sæmd í móti.
Sigurðr vissi eigi ván þessa vélræða. Mátti hann ok
eigi við sköpum vinna né sínu aldrlagi. Sigurðr vissi
sik ok eigi véla verðan frá þeim.
Guttormr gekk inn at Sigurði eptir um morgininn,
er hann hvíldi í rekkju sinni. Ok er hann leit
við honum, þorði Guttormr eigi at veita honum tilræði
ok hvarf út aptr, ok svá ferr í annat sinn. Augu
Sigurðar váru svá snör, at fár einn þorði gegn at sjá.
Ok it þriðja sinn gekk hann inn, ok var Sigurðr þá
sofnaðr. Guttormr brá sverði ok leggr á Sigurði, svá
at blóðrefillinn stóð í dýnum undir honum. Sigurðr
vaknar við sárit, en Guttormr gekk út til dyranna. Þá
tók Sigurðr sverðit Gram ok kastar eptir honum, ok
kom á bakit ok tók í sundr í miðju. Fell annan veg
fótahlutr, en annan höfuðit ok hendrnar aptr í skemmuna.
Guðrún var sofnuð í faðmi Sigurðar, en vaknaði
við óumræðiligan harm, er hún flaut í hans blóði, ok
svá kveinaði hún með grát ok harmtölur, at Sigurðr
reis upp við hægendit ok mælti: "Grát eigi," sagði
hann. "Þínir bræðr lifa þér til gamans, en þess til
ungan son á ek, er kann eigi at varast fjándr sína, ok
illa hafa þeir fyrir sínum hlut sét. Ekki fá þeir
slíkan mág at ríða í her með sér né systurson, ef sjá
næði at vaxa. Ok nú er þat fram komit, er fyrir löngu
var spát ok vér höfum dulizt við, en engi má við
sköpum vinna. En þessu veldr Brynhildr, er mér ann
um hvern mann fram, ok þess má ek sverja, at Gunnari
gerða ek aldri mein, ok þyrmda ek okkrum eiðum,
ok eigi var ek of mikill vinr hans konu. Ok ef ek
hefða vitat þetta fyrir ok stiga ek á mína fætr með
mín vápn, þá skyldu margir týna sínu lífi, áðr en ek
fella, ok allir þeir bræðr drepnir, ok torveldra mundi
þeim at drepa mik en inn mesta vísund eða villigölt."
Konungr lét nú líf sitt. En Guðrún blæs mæðiliga
öndunni. Þat heyrir Brynhildr ok hló, er hún heyrði
hennar andvarp. Þá mælti Gunnarr: "Eigi hlær þú
af því, at þér sé glatt um hjartarætr, eða hví hafnar
þú þínum lit? Ok mikit forað ertu, ok meiri ván, at
þú sér feig, ok engi væri makligri til at sjá Atla konung
drepinn fyrir augum þér, ok ættir þú þar yfir at
standa. Nú verðum vér at sitja yfir mági várum ok
bróðurbana." Hún svarar: "Engi frýr, at eigi sé fullvegit,
en Atli konungr hirðir ekki um hót yður eða
reiði, ok hann mun yðr lengr lifa ok hafa meira vald."
Högni mælti: "Nú er fram komit þat, er Brynhildr
spáði, ok þetta it illa verk, er vér fám aldri bót." Guðrún
mælti: "Frændr mínir hafa drepit minn mann.
Nú munu þér ríða í her fyrst, ok er þér komið til bardaga,
þá munu þér finna, at Sigurðr er eigi á aðra
hönd yðr, ok munu þér þá sjá, at Sigurðr var yður
gæfa ok styrkr, ok ef hann ætti sér slíka sonu, þá mætti
þér styrkjast við hans afkvæmi ok sína frændr."
Nú þóttist engi kunna at svara, at Brynhildr beiddi
þess hlæjandi, er hún harmaði með gráti. Þá mælti
hún: "Þat dreymdi mik, Gunnarr, at ek átta kalda
sæng, en þú ríðr í hendr óvinum þínum, ok öll ætt
yður mun illa fara, er þér eruð eiðrofa, ok mundir þú
þat óglöggt, er þit blönduðuð blóði saman, Sigurðr
ok þú, er þú rétt hann, ok hefir þú honum allt illu
launat þat, er hann gerði vel til þín ok lét þik fremstan
vera, ok þá reyndi þat, er hann kom til vár, hvé
hann helt sína eiða, at hann lagði okkar í milli it
snarpeggjaða sverð, þat er eitri var hert. Ok snemma
réðu þér til saka við hann ok við mik, þá er ek var
heima með feðr mínum, ok hafða ek allt þat, er ek
vilda, ok ætlaða ek engan yðarn minn skyldu verða,
þá er þér riðuð þar at garði þrír konungar. Síðan leiddi
Atli mik á tal ok spyrr, ef ek vilda þann eiga, er riði
Grana. Sá var yðr ekki líkr, ok þá hétumst ek syni
Sigmundar konungs ok engum öðrum, ok eigi mun
yðr farast, þótt ek deyja."
Þá reis Gunnarr upp ok lagði hendr um háls henni
ok bað, at hún skyldi lifa ok þiggja fé, ok allir aðrir
löttu hana at deyja. En hún hratt hverjum frá sér, er
at henni kom, ok kvað ekki tjóa mundu at letja hana
þess, er hún ætlaði. Síðan hét Gunnarr á Högna ok
spyrr hann ráða ok bað hann til fara ok vita, ef hann
fengi mýkt skaplyndi hennar, ok kvað nú ærna þörf
vera á höndum, ef sefast mætti hennar harmr, þar til
er frá liði. Högni svarar: "Leti engi maðr hana at
deyja, því at hun varð oss aldri at gagni ok engum
manni, síðan hún kom hingat." Nú bað hún taka mikit
gull ok bað þar koma alla þá, er fé vildu þiggja. Síðan
tók hún eitt sverð ok lagði undir hönd sér ok hneig
upp við dýnur ok mælti: "Taki hér nú gull hverr, er
þiggja vill." Allir þögðu. Brynhildr mælti: "Þiggið
gullit ok njótið vel." Enn mælti Brynhildr til Gunnars:
"Nú mun ek segja þér litla stund þat, er eptir
mun ganga: Sættast munu þit Guðrún brátt með ráðum
Grímhildar innar fjölkunngu. Dóttir Guðrúnar ok
Sigurðar mun heita Svanhildr, er vænst mun fædd allra
kvenna. Mun Guðrún gefin Atla at sínum óvilja. Oddrúnu
muntu vilja eiga, en Atli mun þat banna. Þá
munu þit eiga launfundi, ok mun hún þér unna. Atli
mun þik svíkja ok í ormgarð setja, ok síðan mun Atli
drepinn ok synir hans. Guðrún mun þá drepa. Síðan
munu hana stórar bárur bera til borgar Jónakrs konungs.
Þar mun hún fæða ágæta sonu. Svanhildr mun
ór landi send ok gift Jörmunreki konungi. Hana munu
bíta Bikka ráð. Ok þá er farin öll ætt yður, ok eru
Guðrúnar harmar at meiri. Nú bið ek þik, Gunnarr,
efstu bænar: Lát gera eitt bál mikit á sléttum velli
öllum oss, mér ok Sigurði ok þeim, sem drepnir váru
með honum. Lát þar tjalda yfir af rauðu mannablóði
ok brenna mér þar á aðra hönd þenna inn hýnska
konung, en á aðra hönd honum mína menn, tvá at
höfði, tvá at fótum, ok tvá hauka. Þá er at jafnaði
skipt. Látið þar á milli okkar brugðit sverð sem fyrr,
er vit stigum á einn beð ok hétum þá hjóna nafni. Ok
eigi fellr honum þá hurð á hæla, ef ek fylgi honum,
ok er vár leiðsla þá ekki aumlig, ef honum fylgja fimm
ambáttir ok átta þjónar, er faðir minn gaf mér, ok
þar brenna ok þeir, er drepnir váru með Sigurði. Ok
fleira munda ek mæla, ef ek væra eigi sár, en nú þýtr
undin, en sárit opnast, ok sagða ek þó satt."
Nú er búit um lík Sigurðar at fornum sið ok gert
mikit bál. Ok er þat er mjök í kynt, þá var þar lagt
á ofan lík Sigurðar Fáfnisbana ok sonar hans þrévetrs,
er Brynhildr lét drepa, ok Guttorms. Ok er bálit var
allt loganda, gekk Brynhildr þar á út ok mælti við
skemmumeyjar sínar, at þær tæki gull þat, er hún vildi
gefa þeim. Ok eptir þetta deyr Brynhildr ok brann þar
með Sigurði, ok lauk svá þeira ævi.
Nú segir þat hverr, er þessi tíðindi heyrir, at engi
maðr mun þvílíkr eptir í veröldunni ok aldri mun síðan
borinn slíkr maðr sem Sigurðr var fyrir hversvetna
sakar ok hans nafn mun aldri fyrnast í þýðverskri tungu
ok á Norðrlöndum, meðan heimrinn stendr. Þat er
sagt einnhvern dag, þá er Guðrún sat í skemmu sinni,
þá mælti hún: "Betra var þá várt líf, er ek átta Sigurð.
Svá bar hann af öllum mönnum sem gull af járni eða
laukr af öðrum grösum eða hjörtr af öðrum dýrum,
unz bræðr mínir fyrirmundu mér slíks manns, er öllum
var fremri. Eigi máttu þeir sofa, áðr þeir drápu
hann. Mikinn gný gerði Grani, þá er hann sá sáran
sinn lánardrottin. Síðan rædda ek við hann sem við
mann, en hann hnípti í jörðina ok vissi, at Sigurðr
var fallinn."
Síðan hvarf Guðrún á brott á skóga ok heyrði alla
vega frá sér varga þyt ok þótti þá blíðara at deyja.
Guðrún fór, unz hún kom til hallar Hálfs konungs,
ok sat þar með Þóru Hákonardóttur í Danmörku sjau
misseri ok var þar í miklum fagnaði ok sló borða yfir
henni ok skrifaði þar á mörg ok stór verk ok fagra
leika, er tíðir váru í þann tíma, sverð ok brynjur ok
allan konungs búnað, skip Sigmundar konungs, er
skriðu fyrir land fram. Ok þat byrðu þær, er þeir
börðust Sigarr ok Siggeirr á Fjóni suðr. Slíkt var þeira
gaman, ok huggaðist Guðrún nú nokkut harms síns.
Þetta spyrr Grímhildr, hvar Guðrún er niðr komin,
heimtir á tal sonu sína ok spyrr, hverju þeir vilja bæta
Guðrúnu son sinn ok mann; kvað þeim þat skylt.
Gunnarr segir, kveðst vilja gefa henni gull ok bæta
henni svá harma sína; senda eptir vinum sínum ok
búa hesta sína, hjálma, skjöldu, sverð ok brynjur ok
alls konar herklæði. Ok var þessi ferð búin it kurteisligsta,
ok engi sá kappi, er mikill var, sat nú heima.
Hestar þeira váru brynjaðir, ok hverr riddari hafði
annathvárt gylltan hjálm eða skyggðan. Grímhildr
ræðst í ferð með þeim ok segir þeira erendi svá fremi
fullgert munu verða, at hún siti eigi heima. Þeir höfðu
alls fimm hundruð manna. Þeir höfðu ok ágæta menn
með sér. Þar var Valdamarr af Danmörk ok Eymóðr
ok Jarisleifr. Þeir gengu inn í höll Hálfs konungs. Þar
váru Langbarðar, Frakkar ok Saxar. Þeir fóru með
öllum herbúnaði ok höfðu yfir sér loða rauða, sem
kveðit er:
"Stuttar brynjur,
steypta hjálma,
skálmum gyrðir,
ok höfðu skarar jarpar."
Þeir vildu velja systur sinni góðar gjafir ok mæltu vel
við hana, en hún trúði engum þeira. Síðan færði
Grímhildr henni meinsamligan drykk, ok varð hún við
at taka ok mundi síðan engar sakar. Sá drykkr var
blandinn með jarðar magni ok sæ ok dreyra sonar
hennar, ok í því horni váru ristnir hvers kyns stafir
ok roðnir með blóði, sem hér segir:
"Váru í því horni
hvers kyns stafir
ristnir ok roðnir,
ráða ek né máttak:
lyngfiskr lagar,
lands Haddingja
ax óskorit,
innleið dyra.
Váru þeim bjóri
böl mörg saman:
urt alls viðar
ok akarn brunnin,
umbdögg arins,
iðrar blótnar,
svíns lifr soðin,
því at sakar deyfði."
Ok eptir þat, er vili þeira kom saman, gerðist fagnaðr
mikill. Þá mælti Grímhildr, er hún fann Guðrúnu:
"Vel verði þér, dóttir, ek gef þér gull ok alls konar
gripi at þiggja eptir þinn föður, dýrliga hringa ok ársal
hýnskra meyja, þeira er kurteisastar eru, þá er þér bættr
þinn maðr. Síðan skal þik gifta Atla konungi inum
ríka. Þá muntu ráða hans auði, ok lát eigi frændr
þína fyrir sakir eins manns ok ger heldr sem vér biðjum."
Guðrún svarar: "Aldri vil ek eiga Atla konung,
ok ekki samir okkr ætt saman at auka." Grímhildr
svarar: "Eigi skaltu nú á heiptir hyggja ok lát sem
lifi Sigurðr ok Sigmundr, ef þú átt sonu." Guðrún
segir: "Ekki má ek af honum hyggja; hann var öllum
fremri." Grímhildr segir: "Þenna konung mun þér
skipat at eiga, en engan skaltu elligar eiga." Guðrún
segir: "Bjóði þér mér eigi þenna konung, er illt eitt mun
af standa þessi ætt, ok mun hann sonu þína illu beita, ok
þar eptir mun honum grimmu hefnt vera." Grímhildi
varð við hennar fortölur illa við um sonu sína ok mælti:
"Ger sem vér beiðum, ok muntu þar fyrir taka mikinn
metnað ok vára vináttu ok þessa staði, er svá heita: Vínbjörg
ok Valbjörg." Hennar orð stóðust svá mikit, at
þetta varð fram at ganga. Guðrún mælti: "Þetta mun
verða fram at ganga ok þó at mínum óvilja, ok mun
þat lítt til yndis, heldr til harma." Síðan stíga þeir á
hesta sína, ok eru konur þeira settar í vagna, ok fóru
svá sjau daga á hestum, en aðra sjau á skipum ok ina
þriðju sjau enn landveg, þar til er þeir kómu at einni
hári höll. Henni gekk þar í mót mikit fjölmenni, ok
var þar búin ágætlig veizla, sem áðr höfðu orð í milli
farit, ok fór hún fram með sæmd ok mikilli prýði. Ok
at þessi veizlu drekkr Atli brúðlaup til Guðrúnar. En
aldri gerði hugr hennar við honum hlæja, ok með
lítilli blíðu var þeira samvista.
Nú er þat sagt einhverja nótt, at Atli konungr
vaknar ór svefni. Mælti hann við Guðrúnu: "Þat
dreymdi mik," segir hann, "at þú legðir á mér sverði."
Guðrún réð drauminn ok kvað þat fyrir eldi, er járn
dreymdi, -- "ok dul þeiri, er þú ætlar þik öllum fremra."
Atli mælti: "Enn dreymdi mik sem hér væri vaxnir
tveir reyrteinar, ok vilda ek aldri skeðja. Síðan váru
þeir rifnir upp með rótum ok roðnir í blóði ok bornir
á bekki ok boðnir mér at eta. Enn dreymdi mik, at haukar
tveir flygi mér af hendi ok væri bráðalausir ok fóru
til heljar. Þótti mér þeira hjörtum við hunang blandit,
ok þóttumst ek eta. Síðan þótti mér sem hvelpar fagrir
lægi fyrir mér ok gullu við hátt, ok át ek hræ þeira at
mínum óvilja." Guðrún segir: "Eigi eru draumar góðir,
en eptir munu ganga. Synir þínir munu vera feigir,
ok margir hlutir þungir munu oss at hendi koma." "Þat
dreymdi mig enn," segir hann, "at ek lægja í kör ok væri
ráðinn bani minn."
Nú líðr þetta, ok er þeira samvista fálig. Nú íhugar
Atli konungr, hvar niðr mun komit þat mikla gull, er
átt hafði Sigurðr, en þat veit nú Gunnarr konungr ok
þeir bræðr. Atli var mikill konungr ok ríkr, vitr ok fjölmennr;
gerir nú ráð við sína menn, hversu með skal
fara. Hann veit, at þeir Gunnarr eigu miklu meira fé
en né einir menn megi við þá jafnast; tekr nú þat ráð
at senda menn á fund þeira bræðra ok bjóða þeim til
veizlu ok at sæma þá mörgum hlutum. Sá maðr var fyrir
þeim, er Vingi er nefndr. Drottningin veit nú þeira
einmæli ok grunar, at vera muni vélar við bræðr hennar.
Guðrún rístr rúnar, ok hún tekr einn gullhring ok
knýtti í vargshár ok fær þetta í hendr sendimönnum konungs.
Síðan fóru þeir eptir konungs boði. Ok áðr þeir
stigi á land, sá Vingi rúnarnar ok sneri á aðra leið ok at
Guðrún fýsti í rúnum, at þeir kæmi á hans fund. Síðan
kómu þeir til hallar Gunnars konungs, ok var tekit við
þeim vel ok gervir fyrir þeim eldar stórir. Ok síðan
drukku þeir með gleði inn bezta drykk. Þá mælti Vingi:
"Atli konungr sendir mik hingat ok vildi, at þit sættið
hann heim með miklum sóma ok þægið af honum mikinn
sóma, hjálma ok skjöldu, sverð ok brynjur, gull ok
góð klæði, herlið ok hesta ok mikit lén, ok ykkr lézt hann
bezt unna síns ríkis." Þá brá Gunnarr höfði ok mælti til
Högna: "Hvat skulum vit af þessu boði þiggja? Hann
býðr okkr at þiggja mikit ríki, en enga konunga veit
ek jafnmikit gull eiga sem okkr, því at vit höfum þat
gull allt, er á Gnitaheiði lá, ok eigum við stórar skemmur
fullar af gulli ok inum beztum höggvopnum ok alls konar
herklæðum. Veit ek minn hestinn beztan ok sverðit
hvassast, gullit ágætast." Högni svarar: "Undrumst ek
boð hans, því at þat hefir hann sjaldan gert, ok óráðligt
mun vera at fara á hans fund, ok þat undrumst ek, er
ek sá gersimar þær, er Atli konungr sendi okkr, at ek
sá vargshári knýtt í einn gullhring, ok má vera, at Guðrúnu
þykki hann úlfshug við okkr hafa ok vili hún
eigi, at vit farim." Vingi sýnir honum nú rúnarnar þær,
er hann kvað Guðrúnu sent hafa.
Nú gengr alþýða at sofa, en þeir drukku við nokkura
menn. Þá gekk at kona Högna, er hét Kostbera, kvenna
fríðust, ok leit á rúnarnar. Kona Gunnars hét Glaumvör,
skörungr mikill. Þær skenktu. Konungar gerðust
allmjök drukknir. Þat finnr Vingi ok mælti "Ekki er
því at leyna, at Atli konungr er þungfærr mjök ok
gamlaðr mjök at verja sitt ríki, en synir hans ungir ok
til eingis færir. Nú vill hann gefa yðr vald yfir ríkinu,
meðan þeir eru svá ungir, ok ann yðr bezt at njóta."
Nú var bæði, at Gunnarr var mjök drukkinn, en boðit
mikit ríki, mátti ok eigi við sköpum vinna, heitr nú
ferðinni ok segir Högna, bróður sínum. Hann svarar:
"Yðart atkvæði mun standa hljóta, ok fylgja mun ek
þér, en ófúss em ek þessarar ferðar."
Ok er menn höfðu drukkit sem líkaði, þá fóru þeir
at sofa. Tekr Kostbera at líta á rúnarnar ok innti stafina
ok sá, at annat var á ristit, en undir var, ok villtar
váru rúnirnar. Hún fekk þó skilit af vizku sinni. Eptir
þat ferr hún til rekkju hjá bónda sínum. Ok er þau
vöknuðu, mælti hún til Högna: "Heiman ætlar þú,
ok er þat óráðligt. Far heldr í annat sinn, ok eigi
muntu vera glöggrýnn, ef þér þykkir sem hún hafi í
þetta sinn boðit þér, systir þín. Ek réð rúnarnar, ok
undrumst ek um svá vitra konu, er hún hefir villt
ristit, en svá er undir sem bani yðarr liggi á, en þar var
annathvárt, at henni varð vant stafs, eða elligar hafa
aðrir villt. Ok nú skaltu heyra draum minn: "Þat
dreymdi mik, at mér þótti hér falla inn á, harðla
ströng, ok bryti upp stokka í höllinni." Hann svarar:
"Þér eruð opt illúðgar, ok á ek ekki skap til þess at fara
illu í mót við menn, nema þat sé makligt. Mun hann
oss vel fagna." Hún segir: "Þér munuð reyna, en eigi
mun vinátta fylgja boðinu. Ok enn dreymdi mik, at
önnur á felli hér inn ok þyti grimmliga ok bryti upp
alla palla í höllunni ok bryti fætr ykkra beggja bræðra,
ok mun þat vera nakkvat." Hann svarar: "Þar munu
renna akrar, er þú hugðir ána, ok er vér göngum akrinn,
nema opt stórar agnir fætr vára." "Þat dreymdi
mik," segir hún, "at blæja þín brynni ok hryti eldrinn
upp af höllunni." Hann svarar: "Þat veit ek gerla, hvat
þat er: Klæði vár liggja hér lítt rækt, ok munuð