EPTIR dauða Hrings konungs tók Ragnarr, sonr
hans, konungdóm yfir Svía veldi ok Dana. Þá gengu
margir konungar á ríkin ok lögðu undir. En því at
hann var ungr maðr ok þeim sýndist hann lítt fallinn
til ráðagerðar eða landstjórnar, þá var einn jarl í Vestra-Gautlandi,
er Herrauðr hét. Hann var jarl Ragnars
konungs. Manna var hann vitrastr ok hermaðr mikill.
Hann átti eina dóttur, er Þóra borgarhjörtr var kölluð.
Hún var allra kvenna fríðust, þeira er konungr hafði
spurt til. Jarlinn, faðir hennar, hafði gefit henni einn
yrmling í morgingjöf. Hún fæddi hann fyrst í eski
sínu. En þessi ormr varð svá mikill um síðir, at hann
lá í kring um skemmuna ok beit í sporð sér. Hann
gerðist þá svá ólmr, at menn þorðu eigi at koma nær
skemmunni nema þeir, er honum gáfu mat eða þjónuðu
jarls dóttur, en hann át uxa um dag. Fólkit óttaðist
mjök, ok vissu, at hann mundi mikinn skaða gera,
svá mikill ok ólmr sem hann var þá orðinn. Jarl
strengdi þá þess heit at bragarfulli, at hann skyldi þeim
einum manni gifta dóttur sína, Þóru, er dræpi orminn
eða þyrði at ganga til tals við hana fyrir orminum. Ok er
Ragnarr konungr spyrr þessi tíðendi, þá ferr hann í
Vestra-Gautland. Ok er hann átti skammt til býjar
jarlsins, þá fór hann í rögguð klæði, brækr ok kápu,
ok ermar á ok höttr. Þau klæði váru þæfð með sand
ok tjöru ok tók í hönd sér eitt mikit spjót, en var
gyrðr sverði, ok gekk svá einn frá sínum mönnum ok
til býjar jarlsins ok skemmu Þóru. Ok þegar ormrinn
sá, at þar var kominn ókunnr maðr, þá reistist hann
upp ok blés eitri móti honum. En hann skaut móti
skildinum ok gekk at honum djarfliga ok lagði hann
með spjóti í hjartat. Ok síðan brá hann sínu sverði ok
hjó af orminum höfuðit, ok fór þat svá sem segir í sögu
Ragnars konungs, at hann fekk síðan Þóru borgarhjört.
Ok síðan lagðist hann í hernað ok frelsti allt sitt ríki.
Hann átti með Þóru tvá syni. Hét annarr Eiríkr, en
annarr Agnarr. Ok er þeir váru nokkurra vetra gamlir,
þá tekr Þóra sótt ok andaðist. Síðan fekk Ragnarr
Áslaugar, er sumir kalla Randalín, dóttur Sigurðar
Fáfnisbana ok Brynhildar Buðladóttur. Þau áttu fjóra
syni. Ívarr beinlausi var ellstr, þá Björn járnsíða, þá
Hvítserkr, þá Sigurðr. Þat var mark í auga honum, at
svá var sem ormr lægi um sjáldrit, ok því var hann
kallaðr Sigurðr ormr í auga.
Nú er synir Ragnars váru vaxnir, þá herjuðu þeir
víða um lönd. Þeir bræðr Eiríkr ok Agnarr fóru í
öðrum stað, en í þriðja stað fóru þeir Ívarr ok þeir
inir yngri bræðr hans með honum, ok gerði hann ráð
fyrir þeim, því at hann var forvitri. Þeir lögðu undir
sik Selund ok Reiðgotaland, Eygotaland ok Eyland ok
öll smálönd í hafinu. Settist þá Ívarr með inum yngrum
bræðrum sínum af Hleiðru á Selundi, ok var þat
þó móti vilja Ragnars konungs. Fóru synir hans með
hernaði allir, því at þeir vildu eigi ófrægri vera en
Ragnarr konungr, faðir þeira. Þat líkaði Ragnari konungi
illa, er synir hans heldu móti honum ok tóku
skattlönd hans móti hans vilja. Hann setti þann konung
yfir Upp-Svíaveldi, er Eysteinn beli hét, ok bað
hann halda því ríki sér til handa, en verja fyrir sonum
sínum, ef þeir kallaði til. Þat var eitt sumar, er Ragnarr
konungr var farinn með her í Austrveg, at
Eiríkr ok Agnarr, synir hans, kómu til Svíþjóðar ok
heldu skipum sínum upp í Löginn. Gerðu þeir þá
boð Eysteini konungi til Uppsala, at hann kæmi til
þeira. Ok er þeir fundust, sagði Eiríkr, at hann vildi,
at Eysteinn konungr heldi Svíaríki undir þá bræðr,
ok kveðst þá fá vilja Borghildar, dóttur hans, ok segir,
at þá megu þeir vel halda því ríki fyrir Ragnari konungi.
Eysteinn kveðst þetta vilja tjá innanlands höfðingjum,
ok skildust þeir svá. Ok er Eysteinn konungr
bar þetta mál upp, þá urðu allir landsmenn á þat sáttir
at verja landit fyrir sonum Ragnars, ok dregst nú
saman óvígr herr, ok ferr Eysteinn konungr móti Ragnars
sonum. Ok er þeir finnast, verðr þar mikil orrosta,
ok verða nú synir Loðbrókar ofrliði bornir, ok fellr
svá lið þeira bræðra, at fátt eitt stóð upp. Þá fell ok
Agnarr, en Eiríkr varð handtekinn. Eysteinn konungr
bauð Eiríki grið ok svá mikit fé af Uppsala veldi fyrir
Agnar, bróður sinn, sem sjálfr vildi hann, ok þar með
dóttur sína, þá er áðr hafði hann beðit. Eiríkr vildi
engar fébætr ok eigi konungs dóttur, ok eigi kveðst
hann vilja lifa eptir þann ósigr, er hann hafði fengit,
en þat kveðst hann þiggja vilja, at hann kjósi sér sjálfr
dauðdaga. Ok af því at Eysteinn konungr mátti enga
sætt fá af Eiríki, þá játtar hann honum þat. Eiríkr
bað, at þeir tæki undir hann spjótsoddum ok hefi
hann svá upp yfir allan valinn. Þá kvað Eiríkr:
"Vilkat boð fyr bróður
né baugum mey kaupa,
Eystein kveða orðinn
Agnars bana, heyra;
grætr eigi mik móðir,
munk efstr of val deyja,
ok geirtré í gögnum
gerr, látið mik standa."
Ok áðr hann væri hafinn upp á spjótin, þá sá hann
einn mann ríða mikit. Þá kvað hann:
"Þau berið orð it efra,
eru austrfarar liðnar,
at mær hafi mína
mjó, Áslaugu, bauga;
þá mun mest af móði,
ef mik spyrja dauðan,
mín stjúpmóðir mildum
mögum sínum til segja."
Var nú svá gert, at Eiríki var lypt upp á spjótsoddunum,
ok dó hann svá uppi yfir valnum. Ok er þessi
tíðendi spyrjast út á Selund til Áslaugar, þá ferr hún
þegar á fund sona sinna ok segir þeim þessi tíðendi.
Þeir Björn ok Hvítserkr léku tafl, en Sigurðr stóð at
framan. Þá kvað Áslaug:
"Eigi mundi yðar,
ef ér dæið fyrri,
eitt misseri eptir
óhefnt vera, bræðra;
lítt ráðumk því leyna,
ef líf hafa knætti
Eiríkr sitt ok Agnarr
óbornir mér niðjar."
Þá svaraði Sigurðr ormr í auga:
"Þat skal þriggja vikna,
ef þik tregar, móðir,
leið eigu vér langa,
leiðangr búinn verða;
skal Uppsölum eigi
þótt ófafé bjóði,
ef oss duga eggjar
Eysteinn beli ráða."
Þá kvað Björn járnsíða:
"Duga mun hugr ok hjarta
í hauksnöru brjósti,
þótt minnr um þat mæli,
manni innan rifja;
eigi er oss í augum
ormr né fránir snákar,
bræðr glöddu mik mínir,
mank stjúpsonu þína."
Þá svaraði Hvítserkr:
"Hyggjum at, áðr heitim,
at hefnt megi verða;
látum ýmsa illu,
Agnars bana, fagna;
hrindum húf á hrannir,
höggum ís fyr barði,
sjám á hitt, hvé snekkjur
snemmst vér fáim búnar."
Þá kvað Ívarr beinlausi:
"Hafið ofrhuga ærinn
ok áræði bæði,
þess mundi þá þurfa,
at þrá mikit fylgdi;
bera mun mik fyr bragna
beinlausan fram verða,
þó gatk hönd til hefnda,
at hváriga nýtak."
Eptir þat drógu Ragnars synir saman óvígan her. Ok
er þeir váru búnir, þá fóru þeir með skipaher til Svíþjóðar,
en Áslaug drottning ferr með fimmtán hundruðum
riddara landveg, ok var þat fólk allvel búit. Sjálf
bar hún herklæði ok var formaðr þess hers ok kallaðist
Randalín, ok mætast þau í Svíþjóð ok ræna ok brenna,
hvar sem þau fara yfir. Þetta spyrr Eysteinn konungr
ok safnar her í móti þeim, hverjum þeim manni, er
vígr var í hans ríki. Ok er þeir mætast, verðr þar mikil
orrosta, ok fá Loðbrókar synir sigr, en Eysteinn konungr
fell, ok spyrst þetta ok verðr mjök frægt. Ragnarr
konungr, þar sem hann var í hernaði, spyrr þetta ok
líkar stórilla við sonu sína, at þeir létu eigi hefndina
bíða hans. Ok er hann kom heim í ríki sitt, þá segir
hann Áslaugu, at hann skal gera eigi minna frægðarverk
en synir hans höfðu þá gert. "Hefi ek nú flest
allt þat ríki aptr unnit undir mik, er mínir forellrismenn
hafa átt, utan England eigi, ok því hefi ek nú
látit gera knörru tvá í Líðum á Vestfold," -- því at
hans ríki stóð allt til Dofrafjalls ok Líðandisness. Áslaug
svaraði: "Mörg langskip máttu þér hafa gera látit
með verði þessa knarra. Vitu þér ok, at stórskipum er
ekki gott at halda at Englandi sakir straums ok útgrynnis,
ok er þetta ekki vitrliga ráðit." En allt at einu
ferr Ragnarr konungr með þessum knörrum vestr til
Englands með fimm hundruð manna ok brýtr bæði
skipin við England, en sjálfr hann ok allr herr hans
kom heill á land. Tekr hann nú at herja, hvar sem
hann ferr.
Í þann tíma réð sá konungr fyrir Norðhumbrulandi,
er Ella hét. Ok er hann spyrr, at herr er kominn í
ríki hans, þá safnar hann miklu liði ok ferr móti honum
með óvígan her, ok verðr þar orrosta mikil ok hörð.
Ragnarr konungr var yzt í silkihjúp þeim, er Áslaug
gaf honum at skilnaði. En því at landherrinn var
mikill, svá at ekki mátti við haldast, þá fell náliga allt
fólk hans, en hann gekk sjálfr vel fjórum sinnum í
gegnum fylking Ellu konungs, en ekki járn festi á silkiskyrtu
hans. Varð hann um síðir handtekinn ok settr í
einn ormgarð, ok vildu ormarnir ekki koma nær honum.
Ella konungr sá, at hann bitu eigi járn um daginn,
er þeir börðust, ok nú vildu eigi ormarnir granda
honum. Þá lét hann fletta af honum klæði þat, er hann
hafði yzt haft um daginn, ok þegar hengu ormarnir á
honum alla vega, ok lét hann þar líf sitt með miklum
hraustleik.
Ok er synir Ragnars konungs spyrja þessi tíðendi, þá
fara þeir vestr til Englands ok berjast við Ellu konung.
Ok af því at Ívarr vildi eigi berjast ok ekki hans fólk,
en landherrinn var drjúgr, þá fengu þeir ósigr ok flýðu
til skipa ok fóru við svá búit heim til Danmarkar.
En Ívarr var eptir í Englandi ok fór á fund Ellu konungs
ok beiddist af honum bóta fyrir föður sinn. Ok
því at Ella konungr sá, at Ívarr vildi eigi berjast með
bræðrum sínum í móti honum, þá þótti honum trúligt
at gera sætt við hann. Ívarr bað konung gefa honum
svá mikit af landi í föðurgjöld sem hann breiddi
yfir ina mestu öldungshuð, því at hann segir sér eigi
vel munu fritt at fara heim fyrir bræðrum sínum.
Ellu þótti þetta eigi ótrúligt, ok bundu þeir með
þessu sætt sína. Tekr Ívarr nú húðina hráblauta ok
lætr þenja sem mest. Ok síðan lætr hann rista húðina
í inn mjóvasta streng ok klýfr síðan sér hvárt, hárham
ok holdrosu. Síðan lætr hann draga um einn sléttan
völl ok marka þar um utan grundvöll. Hann reisir þar
á sterka borgarveggi, ok er sú borg nú kölluð Jórvík.
Hann vingaðist við allt landsfólk ok mest við höfðingja,
ok svá kom, at allir höfðingjar hétu honum
trúnaði ok bræðrum hans. Síðan sendir hann boð til
bræðra sinna ok segir, at þá er meiri ván, at þeir megi
hefna föður síns, ef þeir koma með her til Englands.
Ok er þeir spyrja þat, bjóða þeir her út ok halda til
Englands. Ok er Ívarr verðr þess varr, ferr hann þegar
á fund Ellu konungs ok segir, at hann vill eigi leyna
hann slíkum tíðendum, en segir, at hann má eigi berjast
móti bræðrum sínum, en þó vill hann fara á fund
þeira ok leita um sættir. Konungr þiggr þetta. Kemr
Ívarr á fund bræðra sinna ok eggjar þá at hefna föður
síns ok ferr síðan aptr til Ellu konungs ok segir, at
þeir eru svá ólmir ok óðir, at þeir vilja fyrir hvetvetna
fram berjast. Konungi sýnist þetta inn mesti
trúleiki, er Ívarr gerði. Ferr hann nú móti þeim bræðrum
með sinn herr. Ok er þeir koma saman, þá snerust
margir höfðingjar frá konunginum ok til Ívars. Varð
konungr þá borinn ofrliði, svá at mikill þorri liðs hans
fell, en sjálfr varð hann handtekinn. Ívarr ok þeir
bræðr minntust nú, hversu faðir þeira var píndr. Létu
þeir nú rista örn á baki Ellu ok skera síðan rifin öll
frá hrygginum með sverði, svá at þar váru lungun út
dregin. Svá segir Sighvatr skáld í Knútsdrápu:
"Ok Ellu bak
at lét hinns sat
Ívarr ara
Jórvík skorit."
Eptir þessa orrostu gerðist Ívarr konungr yfir þeim
hluta Englands, sem hans frændr höfðu fyrri átt. Hann
átti þá tvá bræðr frilluborna, en annarr hét Yngvarr,
en annarr Hústó. Þeir pínuðu Játmund konung inn
helga eptir boði Ívars, ok lagði hann síðan undir sik
hans ríki. Loðbrókar synir fóru um mörg lönd með
hernaði: England ok Valland ok Frakkland ok út um
Lúmbardí. En svá er sagt, at þar hafi þeir framast
komit, er þeir unnu þá borg, er Lúna heitir. Ok um
eina stund ætluðu þeir at fara til Rómaborgar ok vinna
hana, ok hefir þeira hernaðr frægstr verit um öll Norðrlönd
af danskri tungu. Ok er þeir koma aptr í Danmörk
í ríki sitt, þá skipta þeir löndum með sér. Tók
Björn járnsíða Uppsala ríki ok alla Svíþjóð ok þat,
er þar til heyrir, en Sigurðr ormr í auga hafði Selund
ok Skáni ok Halland ok alla Víkina ok Agðir til Líðandisness
ok mikinn þorra af Upplöndum, en Hvítserkr
hafði Reiðgotaland ok Vindland. Sigurðr ormr
í auga átti Blæju, dóttur Ellu konungs. Þeira sonr var
Knútr, er kallaðr var Hörða-Knútr, er ríki tók eptir
föður sinn í Selund, Skáni ok Hallandi, en Víkin hvarf
þá undan honum. Hann átti þann son, er Gormr hét.
Hann var heitinn eptir fóstra hans, syni Knúts fundna.
Hann helt allt land af sonum Ragnars, meðan þeir
váru í hernaði. Gormr Knútsson var allra manna mestr
ok sterkastr ok inn mesti atgervimaðr um alla hluti,
en ekki var hann svá vitr sem verit höfðu inir fyrri
frændr hans.
Gormr tók konungdóm eptir föður sinn. Hann fekk
Þyri, er kölluð var Danmarkarbót, dóttur Klakk-Haralds,
er konungr var í Jótlandi. En er Haraldr
var andaðr, þá tók Gormr þat ríki allt undir sik.
Gormr konungr fór með her yfir allt Jótland ok eyddi
öllum neskonungum allt suðr til Slés, ok svá vann hann
mikit af Vindlandi, ok margar orrostur átti hann við
Saxa, ok gerðist hann inn ríkasti konungr. Hann átti
tvá syni. Hét inn ellri Knútr, en Haraldr inn yngri.
Knútr var allra þeira manna fegrstr, er menn hafa sét.
Konungr unni honum um fram hvern mann ok þar
með öll alþýða. Hann var kallaðr Danaást. Haraldr
líktist í móðurætt sína, ok unni móðir hans honum
eigi minna en Knúti. Ívarr inn beinlausi var lengi
konungr í Englandi. Hann átti ekki barn, því at hann
var svá skapaðr, at honum fylgdi engi girnd né ást, en
eigi skorti hann spekt eða grimmd, ok varð hann ellidauðr
á Englandi ok var þar heygðr. Þá váru allir Loðbrókar
synir dauðir. Eptir Ívar tók konungdóm í Englandi
Aðalmundr. Hann var bróðursonr Játmundar ins
helga, ok kristnaði hann víða England. Hann tók skatta
af Norðhumrulandi, því at þat var heiðit. Eptir hann
tók konungdóm sonr hans, er Aðalbrigt hét. Hann var
góðr konungr ok varð gamall. Ofarliga á hans dögum
kom Danaherr til Englands, ok váru formenn hersins
Knútr ok Haraldr, synir Gorms konungs. Þeir lögðu
undir sik mikit ríki í Norðhumrulandi, þat er Ívarr
hafði átt. Aðalbrigt konungr fór móti þeim, ok börðust
þeir fyrir norðan Kliflönd, ok fell þar margt af
Dönum. Ok nokkuru síðar gengu Danir upp við
Skarðaborg ok börðust þar ok fengu sigr. Síðan fóru
þeir suðr til Jórvíkr, ok gekk þar undir þá allt fólk,
ok uggðu þeir þá ekki at sér. Ok einn dag, er heitt
veðr var, fóru menn á sund. Ok svá sem konungssynir
váru á sundi millim skipanna, hlupu menn af landi
ofan ok skutu á þá. Var þá Knútr lostinn öru til bana,
ok tóku þeir líkit ok fluttu út á skip. Ok er landsmenn
spyrja þetta, safnast þeir saman, svá at síðan fá
Danir engar uppgöngur sakir safnaðar landsmanna ok
fara síðan heim aptr til Danmarkar. Gormr konungr
var þá á Jótlandi. Ok er hann spurði þessi tíðendi,
þá hné hann aptr ok sprakk af harmi annan dag eptir
at jafnlengd. Þá tók konungdóm eptir hann yfir Danaveldi
Haraldr, sonr hans. Hann tók fyrstr trú ok skírn
sinna ættmanna.
Sigurðr ormr í auga ok Björn járnsíða ok Hvítserkr
höfðu herjat víða um Frakkland. Þá sneri Björn heim
til ríkis síns. Eptir þat barðist Örnúlfr keisari við þá
bræðr, ok fell þá af Dönum ok Norðmönnum hundrað
þúshundraða. Þar fell þá Sigurðr ormr í auga, ok Guðröðr
hét annarr konungr, er þar fell. Hann var sonr
Óláfs Hringssonar, Ingjaldssonar, Ingasonar, Hringssonar,
er Hringaríki er við kennt. Hann var sonr Dags
ok Þóru drengjamóður. Þau áttu níu syni, ok er af
þeim komin Döglinga ætt. Helgi hvassi hét bróðir
Guðröðar. Hann hafði brott ór orrostunni merki Sigurðar
orms í auga ok sverð hans ok skjöld. Hann fór
heim til Danmarkar með sínu liði ok fann þar Áslaugu,
móður Sigurðar, ok sagði henni tíðendin. Þá kvað
Áslaug vísu:
"Sitja veiðivitjar
vals á borgar halsum,
böl er, þats hefir of hafnat
hrafn Sigurðar nafni;
blása nýtinjótar
nás í spán at hánum,
ofsnemma lét Óðinn
álf valmeyjar deyja."
En af því at Hörða-Knútr var ungr, þá var Helgi þar
með Áslaugu lengi til landvarnar. Sigurðr ok Blæja áttu
dóttur. Hún var tvíbura við Hörða-Knút. Áslaug gaf
henni nafn sitt ok fæddi hana upp síðan ok fóstraði.
Hana fekk síðan Helgi hvassi. Þeira sonr var Sigurðr
hjörtr. Hann var allra þeira manna fríðastr ok mestr
ok sterkastr, er menn höfðu sét. Þeir váru jafngamlir
Gormr Knútsson ok Sigurðr hjörtr. En er Sigurðr var
tólf vetra, þá drap hann berserk þann í einvígi, er
Hildibrandr hét, ok þá tólf saman. Eptir þat gifti
Klakk-Haraldr honum dóttur sína, er Ingibjörg hét.
Þau áttu tvau börn, Guðþorm ok Ragnhildi. Þá spurði
Sigurðr, at Fróði konungr, föðurbróðir hans, var dauðr.
Fór hann þá norðr til Noregs ok gerðist konungr yfir
Hringaríki, ættleifð sinni. Frá honum er löng saga,
því at hann vann margs kyns þrekvirki. En þat er at
segja frá lífláti hans, at hann reið út á eyðimerkr at
veiða dýr, sem vandi hans var til, ok kom þar móti
honum Haki Haðaberserkr með þrjá tigu manna alvápnaðra
ok barðist við hann. Þar fell Sigurðr ok hafði
drepit áðr tólf menn, en Haki konungr hafði látit
hönd sína hægri ok hafði þó þrjú sár önnur. Eptir
þat reið Haki konungr með sínum mönnum á Hringaríki
til Steins, sem bú Sigurðar var, ok tók brott Ragnhildi,
dóttur hans, ok son hans, Guðþorm, ok mikit góz
annat ok flutti heim með sér á Haðaland. Ok litlu
síðar lét hann efna til veizlu mikillar ok ætlaði at gera
brullaup sitt, en þat dvaldist, því at sár hans höfðust
illa. Ragnhildr var þá fimmtán vetra gömul, en Guðþormr
fjórtán vetra. Leið svá haustit ok vetrinn fram
um jól, at Haki lá í sárum. Þá var Hálfdan konungr
svarti á Heiðmörk at búum sínum. Hann sendi Hárek
gand ok með honum hundrað manna, ok fóru þeir
yfir um ís á Mjörs á Haðaland á einni nótt ok kómu
í dagan á bæ Haka konungs ok tóku allar dyrr á þeim
skála, er hirðmenn sváfu í. Ok síðan gengu þeir til
svefnskemmu Haka konungs ok tóku þar Ragnhildi ok
Guðþorm, bróður hennar, ok allt þat fé, er þar var,
ok hafa brott með sér. Þeir brenndu skálann ok
þar inni í alla hirðina ok fara síðan brott. En Haki
konungr stóð upp ok klæddi sik ok gekk eptir þeim
um hríð. Ok er hann kom at vatnsísinum, þá sneri
hann niðr hjöltunum á sverðinu ok lagðist á blóðrefilinn
ok fekk þar bana ok er þar heygðr á vatnsbakkanum.
Hálfdan konungr sá, at þeir óku yfir ísinn með
vagn tjaldaðan, ok þóttist vita, at þeira erendi mundi
orðit hafa slíkt sem hann vildi. Lét hann þá senda boð
um alla byggð ok bauð til öllu stórmenni á Heiðmörk
ok gerði þann dag mikla veizlu. Gerði hann þá brullaup
til Ragnhildar, ok váru þau saman síðan marga
daga. Þeira sonr var Haraldr konungr inn hárfagri, er
fyrstr varð einvaldskonungr yfir öllum Noregi.