SVÁ er sagt, at á einum tíma, þá er Óláfr konungr
Tryggvason sat í Þrándheimi, bar svá til, at einn
maðr kom til hans at áliðnum degi ok kvaddi hann
sæmiliga. Konungr tók honum vel ok spurði, hverr
hann væri, en hann sagðist Gestr heita. Konungr svarar:
"Gestr muntu hér vera, hversu sem þú heitir."
Gestr svarar: "Satt segi ek til nafns míns, herra,
en gjarna vilda ek at yðr gisting þiggja, ef kostr væri."
Konungr sagði honum þat til reiðu vera. En með því
at áliðinn var dagr, vildi konungr ekki tala við gestinn,
því at hann gekk þá skjótt til aptansöngs ok síðan
til borðs ok þá til svefns ok náða.
Ok á þeiri sömu nótt vakti Óláfr konungr Tryggvason
í sæng sinni ok las bænir sínar, en aðrir menn allir
sváfu í því herbergi. Þá þótti konungi einn álfr eða
andi nokkurr koma inn í húsit ok þó at luktum dyrum
öllum. Hann kom fyrir rekkju hvers manns, er þar svaf,
ok at lyktum kom hann til sængr eins manns, er þar
lá utarliga. Þá mælti álfrinn ok nam staðar: "Furðu
sterkr láss er hér fyrir tómu húsi, ok er konungr eigi
jafnvíss um slíkt sem aðrir láta, er hann sé allra manna
spakastr, er hann sefr nú svá fast." Eptir þatt hverfr
sá á brott at luktum dyrum.
En snemma um morgininn eptir sendi konungr skósvein
sinn at verða víss, hverr þessa sæng hafði byggt
um nóttina; prófaðist svá, at þar hafði legit gestrinn.
Konungr lét kalla hann fyrir sik ok spurði, hvers son
hann væri. En hann svarar: "Þórðr hét faðir minn ok var
kallaðr þingbítr, danskr at kyni. Hann bjó á þeim bæ
í Danmörk, er Græningr heitir." "Þrifligr maðr ertu,"
segir konungr. Gestr sjá var djarfr í orðum ok meiri
en flestir menn aðrir, sterkligr ok nokkut hniginn í
efra aldr. Hann biðr konung at dveljast þá lengr með
hirðinni. Konungr spurði, ef hann væri kristinn. Gestr
lézt vera prímsigndr, en eigi skírðr. Konungr sagði
honum heimilt at vera með hirðinni, -- "en skamma
stund muntu með mér óskírðr." En því hafði álfrinn
svá til orðs tekit um lásinn, at Gestr signdi sik um
kveldit sem aðrir menn, en var þó reyndar heiðinn.
Konungr mælti: "Ertu nokkurr íþróttamaðr?" Hann
kvaðst leika á hörpu eða segja sögur, svá at gaman þætti
at. Konungr sagði þá: "Illa gerir Sveinn konungr þat,
at hann lætr óskírða menn fara ór ríki sínu landa á
meðal." Gestr svarar: "Ekki er þat Dana konungi at
kenna, því at miklu fyrr fór ek burt ór Danmörk en
Ottó keisari lét brenna Danavirki ok kúgaði Harald
konung Gormsson ok Hákon blótjarl at taka við kristni."
Margra hluta spyrr konungr Gest, en hann leysti flest
vel ok vitrliga. Svá segja menn, at Gestr þessi kæmi á
þriðja ári ríkis Óláfs konungs til hans. Á því ári kómu
ok til hans þeir menn, er Grímar hétu ok váru sendir
af Guðmundi af Glasisvöllum. Þeir færðu konungi
horn tvau, er Guðmundr gaf honum. Þau kölluðu þeir
ok Gríma. Þeir höfðu ok fleiri erendi til konungs,
sem síðar mun sagt verða. Nú er þat at segja, at Gestr
dvaldist með konungi. Er honum skipat utar frá gestum.
Hann var siðsamr maðr ok látaðr vel. Var hann
ok þokkasamr af flestum mönnum ok virðist vel.
Litlu fyrir jól kom Úlfr heim inn rauði ok sveit
manna með honum. Hann hafði verit um sumarit í
konungs erendum, því at hann var settr til landsgæzlu
um haustit í Víkinni við áhlaupum Dana. Var hann
jafnan vanr at vera með Óláfi konungi um hávetri.
Úlfr hafði at færa konungi marga góða gripi, er
hann hafði aflat um sumarit, ok einn gullhring hafði
hann aflat, er Hnituðr hét. Hann var hnitaðr saman
í sjau stöðum, ok var með sínum lit hverr hlutrinn.
Miklu var hann gullbetri en aðrir hringar. Þann hring
hafði gefit Úlfi einn bóndi, er Loðmundr hét, en þenna
hring hafði átt áðr Hálfr konungr, er Hálfsrekkar eru
frá komnir ok við kenndir, er þeir höfðu kúgat fé af
Hálfdani konungi í Ylfing. En Loðmundr beiddi Úlf
í móti, at hann mundi halda bænum fyrir honum
með fulltingi Óláfs konungs. Úlfr játaði honum því.
Heldr konungr nú jól sín ríkuliga ok sitr í Þrándheimi.
En inn átta dag jóla gefr Úlfr inn rauði hringinn
Hnituð Óláfi konungi. Konungr þakkar honum gjöfina
ok alla sína trúlynda þjónustu, er hann hefði jafnan
veitt honum. Ferr þessi hringr víða um herbergi, þar
er menn drukku inni, því at þá váru eigi hallir smíðaðar
í þann tíma í Noregi. Sýnir nú hverr öðrum, ok
þykkjast menn eigi sét hafa jafngott gull sem í hringnum
var. Ok at lyktum kemr hann á gestabekk ok svá
fyrir Gest inn ókunna. Hann lítr á ok selr aptr hringinn
yfir þvera höndina, þá er hann helt áðr á kerinu.
Finnst honum fátt til ok talar ekki til þessa gripar, en
hefir gamanræður sem áðr við sína félaga. Einn herbergis
sveinn skenkti utar á bekkinn gestanna. Hann
spyrr: "Lízt yðr vel á hringinn?" "Allvel," sögðu þeir,
"utan Gesti inum nýkomna. Honum finnst ekki til,
ok þat hyggjum vér, at hann kunni ekki til at sjá, at
hann anzar ekki um slíka hluti." Herbergis sveinninn
gengr innar fyrir konung ok segir honum þessi in sömu
orð gestanna ok þessi inn komni gestr, hversu
hann anzaði lítt til þessa gripar, er honum var sýnd
slík gersimi. Konungr sagði þá: "Gestr inn komni mun
fleira vita en þér munuð æetla, ok skal hann koma til
mín í morgin ok segja mér nokkura sögu." Nú talast
þeir við gestirnir utar á bekkinn. Þeir spyrja inn nýkomna
gest, hvar hann hefir sét jafngóðan hring eða
betra. Gestr svarar: "Með því at yðr þykkir undarligt,
at ek tala svá fátt til, þá hefi ek víst sét þat gull, at
engum mun er verra, nema betra sýnist." Nú hlæja
konungsmenn mjök ok segja, at þar horfist til gamans
mikils, -- "ok muntu vilja veðja við oss, at þú hafir
sét jafngott gull sem þetta, svá at þú megir þat sanna.
Skulu vér við setja fjórar merkr gangsilfrs, en þú kníf
þinn ok belti, ok skal konungr um segja, hvárir sannara
hafa." Gestr sagði þá: "Eigi skal nú hvárttveggja
gera, vera í kallsi með yðr, enda halda eigi ummæli
þau, sem þér biðið, ok skal víst veðja hér um ok svá
mikit við leggja sem þér hafið mælt, en konungr skal
um segja, hvárir sannara hafa." Hætta þeir nú sínu
tali. Tekr Gestr hörpu sína ok slær vel ok lengi
um kveldit, svá at öllum þykkir unað í á at heyra, ok
slær þó Gunnarsslag bezt. Ok at lyktum slær hann
Guðrúnarbrögð in fornu. Þau höfðu menn eigi fyrr
heyrt. Ok eptir þat sváfu menn af um nóttina.
Konungr stendr snemma upp um morguninn ok
hlýðir tíðum. Ok er þeim er lokit, gengr konungr til
borðs með hirð sinni. Ok er hann er kominn í hásæti,
gengr gestasveitin innar fyrir konung ok Gestr með
þeim ok segja honum sín ummæli öll ok veðjan þá,
sem þeir höfðu haft áðr. Konungr svarar: "Lítit er
mér um veðjan yðra, þó at þér setið peninga yðra við.
Get ek þess til, at yðr hafi drykkr í höfuð fengit, ok
þykki mér ráð, at þér hafið at engu, allra helzt ef Gesti
þykkir svá betr." Gestr svarar: "Þat vil ek, at haldist
öll ummæli vár." Konungr mælti: "Svá lízt mér á þik,
Gestr, at mínir menn muni hafa mælt sik í þaular um
þetta mál meir en þú, en þó mun þat nú skjótt reynt
verða."
Eptir þat gengu þeir í brott, ok fóru menn at drekka.
Ok er drykkjuborð váru upp tekin, lætr konungr kalla
Gest ok talar svá til hans: "Nú verðr þú skyldr til at
berta fram gull nokkut, ef þú hefir til, svá at ek megi
segja um veðjanina með yðr." "Þat munu þér vilja,
herra," sagði Gestr. Hann þreifar þá til sjóðs eins, er
hann hafði við sik, ok tók þar upp eitt knýti ok leysir
til ok fær í hendr konungi. Konungr sér, at þetta er
brotit af söðulhringju, ok sér, at þetta er allgott gull.
Hann biðr þá taka hringinn Hnituð. Ok er svá var
gert, berr konungr saman gullit ok hringinn ok mælti
síðan: "Víst lízt mér þetta betra gull, er Gestr hefir
fram borit, ok svá mun lítast fleirum mönnum, þó, at
sjái." Sönnuðu þetta þá margir menn með konungi.
Síðan sagði hann Gesti veðféit. Þóttust gestirnir þá
ósvinnir við orðnir um þetta mál. Gestr mælti þá:
"Takið fé yðvart sjálfir, því at ek þarf eigi at hafa,
en veðit ekki optar við ókunna menn, því at eigi viti
þér, hvern þér hittið þann fyrir, at bæði hefir fleira
sét ok heyrt en þér. En þakka vil ek yðr, herra, órskurðinn."
Konungr mælti þá: "Nú vil ek, at þú segir,
hvaðan þú fekkt gull þat, er þú ferr með." Gestr
svarar: "Trauðr em ek þess, því at þat mun flestum
þykkja ótrúligt, er ek segi þar til." "Þó viljum vér
heyra," segir konungr, "með því at þú hefir oss áðr
heitit sögu þinni." Gestr svarar: "Ef ek segi yðr, hversu
farit er um gullit, þá get ek, at þér vilið heyra aðra
sögu hér með." "Vera má þat," segir konungr, "at rétt
getir þú þessa."
"Þá mun ek segja frá því, er ek fór suðr í Frakkland.
Vilda ek forvitnast um konungs siðu ok mikit
ágæti, er fór frá Sigurði Sigmundarsyni um vænleik
hans ok þroska. Varð þá ekki til tíðenda, fyrr en ek kom
til Frakklands ok til móts við Hjálprek konung. Hann
hafði mikla hirð um sik. Þar var þá Sigurðr Sigmundarson,
Völsungssonar, ok Hjördísar Eylimadóttur. Sigmundr
fell í orrostu fyrir Hundings sonum, en Hjördís
giftist Hálfi, syni Hjálpreks konungs. Vex Sigurðr
þar upp í barnæsku ok allir synir Sigmundar konungs.
Váru þeir um fram alla menn um afl ok vöxt, Sinfjötli
ok Helgi, er drap Hunding konung, ok því var hann
Hundingsbani kallaðr. Þriði hét Hámundr. Sigurðr var
þó allra þeira bræðra framast. Er mönnum þat ok
kunnigt, at Sigurðr hefir verit göfgastr allra herkonunga
ok bezt at sér í fornum sið. Þá var ok kominn
til Hjálpreks konungs Reginn, sonr Hreiðmars. Hann
var hverjum manni hagari ok dvergr á vöxt, vitr maðr,
grimmr ok fjölkunnigr. Reginn kenndi Sigurði marga
hluti ok elskaði hann mjök. Hann sagði þá frá foreldrum
sínum ok svá atburðum undarligum, er þar höfðu
gerzt. Ok er ek hafða skamma stund þar verit, gerðumst
ek þjónustumaðr Sigurðar sem margir aðrir. Allir
elskuðu hann mjök, því at hann var bæði blíðr ok lítillátr
ok mildr af fé við oss.
Þat var einn dag, at vér kómum til húsa Regins, ok
var Sigurði þá vel fagnat. Þá kvað Reginn vísu þessa:
"Kominn er hingat
konr Sigmundar,
seggr inn snarráði,
til sala várra,
megn hefir mikit,
en ek maðr gamall,
er mér fangs ván
af frekum úlfi."
Ok enn kvað hann:
"Ek mun fræða
fólkdjarfan gram.
Nú er Yngva konr
með oss kominn.
Sjá mun ræsir
ríkstr und sólu,
frægr um lönd öll
með lofi sínu."
Sigurðr var þá jafnan með Regin, ok hann sagði honum
margt af Fáfni, er hann lá á Gnitaheiði í orms líki
ok at hann var undarliga mikill vexti. Reginn gerði
Sigurði sverð, er Gramr hét. Þat var svá snarpeggjat,
at hann brá því í ána Rín ok lét reka ofan at
ullarlagð fyrir strauminum, ok tók í sundr lagðinn.
Síðan klauf Sigurðr steðja Regins með sverðinu. Eptir
þat eggjaði Reginn Sigurð at drepa Fáfni, bróður sinn,
ok kvað vísu þessa:
"Hátt munu hlæja
Hundings synir,
þeir er Eylima
aldrs vörnuðu,
ef mik tegar
meir at sækja
hringa rauða
en hefna föður."
Eptir þetta býr Sigurðr ferð sína ok ætlar at herja á
Hundings sonu, ok fær Hjálprekr konungr honum margt
lið ok nokkur herskip. Í þeiri ferð var með Sigurði Hámundr,
bróðir hans, ok Reginn dvergr. Ek var ok þar,
ok kölluðu þeir mik þá Norna-Gest. Var Hjálpreki
konungi kunnleiki á mér, þá er hann var í Danmörk
með Sigmundi Völsungssyni. Þá átti Sigmundr Borghildi,
ok skildu þau svá, at Borghildr drap Sinfjötla,
son Sigmundar, með eitri. Síðan fekk Sigmundr suðr
í Frakklandi Hjördísar Eylima dóttur, er Hundings
synir drápu, ok átti Sigurðr bæði at hefna föður síns
ok móðurföður. Helgi Sigmundarson, er Hundingsbani
var kallaðr, var bróðir Sigurðar, er síðan var kallaðr
Fáfnisbani. Helgi, bróðir Sigurðar, hafði drepit Hunding
konung ok sonu hans þrjá, Eyjólf, Herröð, Hjörvarð.
Lyngvi komst undan ok tveir bræðr hans, Álfr
ok Hemingr. Váru þeir inir frægstu menn um alla
atgervi, ok var Lyngvi fyrir þeim bræðrum. Þeir váru
mjök fjölkunnigir. Þeir höfðu kúgat marga smákonunga
ok marga kappa drepit ok margar borgir brennt
ok gerðu it mesta hervirki í Spáníalandi ok Frakklandi.
En þá var eigi keisararíki komit norðr hingað yfir
fjallit. Hundings synir höfðu tekit undir sik þat ríki,
er Sigurðr átti í Frakklandi, ok váru þeir þar mjök
fjölmennir.
Nú er at segja frá því, er Sigurðr bjóst til bardaga
í mót Hundings sonum. Hann hafði mikit lið ok vel
vápnat. Reginn hafði mjök ráðagerð fyrir liðinu. Hann
hafði sverð þat, er Riðill hét, er hann hafði smíðat.
Sigurðr bað Regin ljá sér sverðit. Hann gerði svá ok
bað hann drepa Fáfni, þá er hann kæmi aptr ór þessi
ferð. Sigurðr hét honum því. Síðan sigldu vér suðr
með landi. Þá fengu vér gerningaveðr stór, ok kenndu
þat margir Hundings sonum. Síðan sigldu vér nokkuru
landhallara. Sá sám vér mann einn á bjargsnös
nokkurri, er gekk fram af sjóvarhömrum. Hann var í
heklu grænni ok blám brókum ok kneppta skó á fótum
uppháva ok spjót í hendi. Þessi maðr ljóðar á oss
ok kvað:
"Hverir ríða hér
Rævils hestum
hávar unnir,
haf glymjanda?
Eru segl yður
sjóvi stokkin.
Munat vágmarar
vind of standask."
Reginn kvað í móti:
"Hér eru vér Sigurðr
á sjá komnir.
Er oss byrr gefinn
við bana sjálfan.
Fellr brattr breki
bröndum hæra.
Hlunnvigg hrapa.
Hverr spyrr at því?"
Heklumaðrinn kvað:
"Hnikar hétu mik,
þá er hugin gladdi
Völsungr víða
ok vegit hafði.
Nú máttu kalla
karl á bjargi
Feng eða Fjölni.
Far vil ek þiggja."
Þá viku vér at landi, ok lægði skjótt veðrit, ok bað
Sigurðr karl ganga út á skipit. Hann gerði svá. Þá fell
þegar veðrit, ok gerði inn bezta byr. Karl settist niðr
fyrir kné Sigurði ok var mjök makráðr. Hann spurði,
ef Sigurðr vildi nokkut ráð af honum þiggja. Sigurðr
kveðst vilja, sagðist þat ætla, at hann mundi verða ráðdrjúgr,
ef hann vildi mönnum gagn gera. Sigurðr kvað
til heklumanns:
"Segðu mér þat, Hnikarr,
alls þú hvárttveggja veizt,
goða heill ok guma:
Hverjar eru beztar,
ef berjast skal,
heillir at sverða svipan?"
Hnikarr kvað:
"Mörg eru góð,
ef gumnar vitu
heill at sverða svipan.
Dyggva fylgju
hygg ek ins dökkva vera
af hrottameiði hrafns.
Þat er annat,
ef þú ert út of kominn
ok til brottferðar búinn:
Tvá þú lítr
á tái standa
hróðrfulla hali.
Þat er it þriðja,
ef þú þjóta heyrir
úlf und asklimum.
Heilla auðit
verðr þér af hjálmstöfum,
ef þú lítr þá fyrr fara.
Engi skal gumna
í gegn vega
síð skínandi
systur Mána.
Þeir sigr hafa,
er sjá kunnu,
hjörleiks hvatir,
eða hamalt fylkja.
Þat er fár mikit,
ef þú fæti drepr,
þá er at vígi vegr:
Tálar dísir
standa þér á tvær hliðar
ok vilja þik sáran sjá.
Kembdr ok þveginn
skal kennast hverr
ok at morgni mettr,
því at óvíst er,
hvat at aptni kemr.
Illt er fyr heill at hrapa."
Ok eptir þat sigldu vér suðr fyrir Hollsetuland ok fyrir
austan Frísland ok þar at landi. Þegar fregna Hundings
synir um ferð vára ok safna liði ok verða brátt
fjölmennir. Ok er vér finnumst, tekst harðr bardagi.
Var Lyngvi þeira bræðra fremstr í allri framgöngu.
Sóttu þó allir fast fram. Sigurðr sækir í móti svá hart,
at allt hrökk fyrir honum, því at sverðit Gramr verðr
þeim skeinuhætt, en Sigurði þarf eigi hugar at frýja.
Ok er þeir Lyngvi finnast, skiptust þeir mörgum höggum
við ok berjast alldjarfliga. Verðr þá hvíld á bardaganum,
því at menn horfa á þetta einvígi. Þat var
langa hríð, at hvárrgi þeira kom sári á annan, svá váru
þeir vígfimir. Síðan sækja bræðr Lyngva fast fram ok
drepa margan mann, en sumir flýja. Þá snýr Hámundr,
bróðir Sigurðar, í móti þeim ok ek með honum. Verðr
þá nokkur móttaka. En svá lýkr með þeim Sigurði ok
Lyngva, at Sigurðr gerir hann handtekinn, ok var hann
settr í járn. En er Sigurðr kom til vár, þá verða skjót
umskipti. Falla þá Hundings synir ok allt lið þeira,
enda myrkvir þá af nótt. Ok þá er lýsti um morgininn,
var Hnikarr horfinn ok sást eigi síðan. Hyggja menn,
at þat hafi Óðinn verit. Var þá um þat talat, hvern
dauða Lyngvi skyldi hafa. Reginn lagði þat til ráðs,
at rísta skyldi blóðörn á baki honum. Tók Reginn þá
við sverði sínu af mér ok reist með því bak Lyngva,
svá at hann skar rifin frá hryggnum ok dró þar út
lungun. Svá dó Lyngvi með mikilli hreysti. Þá kvað
Reginn:
"Nú er blóðugr örn
breiðum hjörvi
bana Sigmundar
á baki ristinn.
Fár var fremri,
sá er fold rýðr,
hilmis nefi,
ok hugin gladdi."
Þar var allmikit herfang. Tóku liðsmenn Sigurðar þat
allt, því at hann vildi ekki af hafa. Var þar mikit fé í
klæðum ok vápnum. Síðan drap Sigurðr þá Fáfni ok
Regin, því at hann vildi svíkja hann. Tók Sigurðr þá
gull Fáfnis ok reið á burt með. Var hann síðan kallaðr
Fáfnisbani. Eptir þat reið hann upp á Hindarheiði
ok fann þar Brynhildi, ok fóru svá þeira skipti sem
segir í sögu Sigurðar Fáfnisbana.
Síðan fær Sigurðr Guðrúnar Gjúkadóttur. Var hann
þá um hríð með Gjúkungum, mágum sínum. Ek var með
Sigurði norðr í Danmörk. Ek var ok með Sigurði, þá er
Sigurðr konungr hringr sendi Gandálfs sonu, mága sína,
til móts við Gjúkunga, Gunnar ok Högna, ok beiddi, at
þeir mundi lúka honum skatt eða þola her ella, en
þeir vildu verja land sitt. Þá hasla Gandálfs synir Gjúkungum
völl við landamæri ok fara aptr síðan. En
Gjúkungar biðja Sigurð Fáfnisbana fara til bardaga með
sér. Hann sagði svá vera skyldu. Ek var þá enn með
Sigurði. Sigldu vér þá enn norðr til Hollsetulands
ok lendum þar, sem Járnamóðir heitir. En skammt frá
höfninni váru settar upp heslistengr, þar sem orrostan
skyldi vera. Sjám vér þá mörg skip sigla norðan. Váru
Gandálfs synir fyrir þeim. Sækja þá hvárirtveggja. Sigurðr
hringr var eigi þar, því at hann varð at verja land
sitt, Svíþjóð, því at Kúrir ok Kvænir herjuðu þangat.
Sigurðr var þá gamall mjök. Síðan lýstr saman liðinu, ok
verðr þar mikil orrosta ok mannskæð. Gandálfs synir
gengu fast fram, því at þeir váru bæði meiri ok sterkari
en aðrir menn.
Í þeira liði sást einn maðr, mikill ok sterkr. Drap
þessi maðr menn ok hesta, svá at ekki stóð við, því at
hann var líkari jötnum en mönnum. Gunnarr bað Sigurð
sækja í móti mannskelmi þessum, því at hann kvað
eigi svá mundu duga. Sigurðr réðst nú í móti þeim mikla
manni ok nokkurir menn með honum, ok váru þá flestir
þess ófúsir. "Finnum vér þá skjótt inn mikla mann,"
segir Gestr, ok frétti Sigurðr hann at nafni ok hvaðan
hann væri. Hann kveðst Starkaðr heita Stórverksson
norðan af Fenhring ór Noregi. Sigurðr kveðst hans heyrt
hafa getit ok optast at illu. "Eru slíkir menn eigi sparandi
til ófagnaðar." Starkaðr mælti: "Hverr er þessi
maðr, er mik lýtir svá mjök í orðum?" Sigurðr sagði til
sín. Starkaðr mælti: "Ertu kallaðr Fáfnisbani?" "Svá er,"
segir Sigurðr. Starkaðr vill þá undan leita, en Sigurðr
snýr eptir ok færir á lopt sverðit Gram ok lamdi hann
með hjöltunum jaxlgarðinn, svá at hrutu ór honum
tveir jaxlar. Var þat meiðsla högg. Sigurðr bað þá mannhundinn
brott dragast þaðan. Starkaðr snarast þá í brott
þaðan. En ek tók annan jaxlinn ok hefi ek með mér.
Er sá nú hafðr í klukkustreng í Danmörk ok vegr sjau
aura. Þykkir mönnum forvitni at sjá hann þar. Eptir
flótta Starkaðar flýa Gandálfs synir. Tóku vér þá
mikit herfang, ok fóru síðan konungar heim í ríki sitt
ok setjast þar um hríð.
Litlu síðar heyrðu vér getit níðingsvígs Starkaðar, er
hann hafði drepit Ála konung í laugu. Var þat einn
dag, at Sigurðr Fáfnisbani reið til einhverrar stefnu, þá
reið hann í einhverja veisu, en hestrinn Grani hljóp
upp svá hart, at í sundr stökk brjóstgjörðin ok fell niðr
hringjan. En er ek sá, hvar at hún glóaði í leirinum, tók
ek upp ok færða ek Sigurði, en hann gaf mér. Hafi þér
nú fyrir litlu sét þetta sama gull. Þá stökk Sigurðr af
baki, en ek strauk hest hans, ok þó ek leir af honum,
ok tók ek einn lepp ór tagli hans til sýnis vaxtar hans."
Sýndi Gestr þá leppinn, ok var hann sjau álna hár. Óláfr
konungr mælti: "Gaman mikit þykki mér at sögum
þínum." Lofuðu nú allir frásagnir hans ok frækleik.
Vildi konungr, at hann segði miklu fleira um atburði
frænda sinna. Segir Gestr þeim marga gamansamliga
hluti allt til aptans. Fóru menn þá at sofa. En um morgininn
eptir lét konungr kalla Gest ok vill enn fleira
tala við Gest. Konungr mælti: "Eigi fæ ek skilit til fulls
um aldr þinn, hver líkendi þat má vera, at þú sér
maðr svá gamall, at værir við staddr þessi tíðendi. Verðr
þú at segja sögu aðra, svá at vér verðim sannfróðari
um slíka atburði. Gestr svarar: "Vita þóttumst ek þat
fyrir, at þér mundið heyra vilja aðra sögu mína, ef ek
segða um gullit, hversu farit væri." Konungr mælti:
"Segja skaltu víst."
"Þá er nú enn at segja," segir Gestr, "at ek fór norðr
til Danmerkr, ok settumst ek þar at föðurleifð minni,
því at hann andaðist skjótt. Ok litlu síðar frétta ek dauða
Sigurðar ok svá Gjúkunga, ok þótti mér þat mikil tíðendi."
Konungr mælti: "Hvat varð Sigurði at bana?"
Gestr svarar: "Sú er flestra manna sögn, at Guttormr
Gjúkason legði hann sverði í gegnum sofanda í
sæng Guðrúnar. En þýverskir menn segja Sigurð drepinn
hafa verit úti á skógi. En igðurnar sögðu svá, at
Sigurðr ok Gjúka synir hefði riðit til þings nokkurs
ok þá dræpi þeir hann. En þat er alsagt, at þeir vágu
at honum liggjanda ok óvörum ok sviku hann í tryggð."
En hirðmaðr einn spyrr: "Hversu fór Brynhildr þá
með?" Gestr svarar: "Þá drap Brynhildr sjau þræla sína
ok fimm ambáttir, en lagði sik sverði í gegnum ok bað
sik aka með þessa menn til báls ok brenna sik dauða.
Ok svá var gert, at henni var gert annat bál, en Sigurði
annat, ok var hann fyrri brenndr en Brynhildr. Henni
var ekit í reið einni, ok var tjaldat um guðvef ok purpura,
ok glóaði allt við gull, ok svá var hún brennd."
Þá spurðu menn Gest, hvárt Brynhildr hefði nokkut
kveðit dauð. Hann kvað þat satt vera. Þeir báðu hann
kveða, ef hann kynni. Þá mælti Gestr: "Þá er Brynhildi
var ekit til brennunnar á helveg, ok var farit með hana
nær hömrum nokkurum. Þar bjó ein gýgr. Hún var úti
fyrir hellis dyrum ok var í skinnkyrtli ok svört yfirlits.
Hún hefir í hendi sér skógarvönd langan ok mælti:
"Þessu vil ek beina til brennu þinnar, Brynhildr,
ok væri betr, at þú værir lifandi brennd fyrir ódáðir
þínar þær, at þú lézt drepa Sigurð Fáfnisbana, svá ágætan
mann, ok opt var ek honum sinnuð, ok fyrir þat
skal ek ljóða á þik með hefndarorðum þeim, at öllum
sér þú at leiðari, er slíkt heyra frá þér sagt. Eptir þetta
ljóðast þær á, Brynhildr ok gýgr. Gýgr kvað:
"Skaltu í gegnum
ganga eigi
grjóti studda
garða mína.
Betr sæmdi þér
borða at rekja
heldr en at vitja
várra ranna.
Hvat skaltu vitja
af Vallandi,
hverflynt höfuð,
húsa minna?
Þú hefir vörgum,
ef þín vitja,
mörgum til matar
manns blóð gefit."
Þá kvað Brynhildr:
"Bregðu mér eigi,
brúðr ór steini,
þótt væra ek fyrr
í víkingu.
Ek mun okkar
æðri þykkja,
hvars eðli menn
okkart kunnu."
Gýgr kvað:
"Þú ert, Brynhildr
Buðladóttir,
heilli verstu
í heim borin.
Þú hefir Gjúka
of glatat börnum
ok búi þeira
brugðit góðu."
Brynhildr kvað:
"Ek mun segja þér
sanna ræðu,
vélgjarnt höfuð,
ef þik vita lystir,
hvé gerðu mik
Gjúka arfar
ástalausa
ok eiðrofa.
Lét mik af harmi
hugfullr konungr,
átta systur
undir eik búa.
Var ek vetra tólf,
ef þik vita lystir,
þá er ek ungum gram
eiða svarðak.
Ek lét gamlan
gýgjar bróður,
Hjálmgunnar, næst
heljar ganga.
Gaf ek ungum sigr
Auða bróður.
Þar var mér Óðinn
ofgreypr fyrir.
Lauk hann mik skjöldum
í Skatalundi
rauðum ok hvítum.
Randir snurtust.
Þann bað hann slíta
svefni mínum,
er hvergi lands
hræðask kynni.
Lét hann um sal minn
sunnanverðan
hávan brenna
hrotgarm viðar.
Þar bað hann þegar einn
yfir um ríða,
þann er færði mér
Fáfnis dýnu.
Reið góðr Grana
gullmiðlandi,
þar er fóstri minn
fletjum stýrði.
Einn þótti hann þar
öllum betri
víkingr Dana
í verðungu.
Sváfum vit ok undum
í sæing einni,
sem hann bróðir minn
of borinn væri.
Hvárki mátti
hönd yfir annat
átta nóttum
okkart leggja.
Því brá mér Guðrún
Gjúkadóttir,
at ek Sigurði
svæfa í armi,
Þá varð ek þess vís,
at ek vilda eigi,
at þau véltu mik
í verfangi.
Munu við ofstríð
alls til lengi
konur ok karlar
kvikvir fæðask.
Vit skulum okkrum
aldri slíta,
Sigurðr, saman.
Sökkstu nú, gýgr."
Þá æpti gýgr ógurligri röddu ok hljóp inn í bjargit."
Þá sögðu hirðmenn konungs: "Gaman er þetta, ok
segðu enn fleira." Konungr mælti: "Eigi er nauðsyn
at segja fleira frá þvílíkum hlutum." Konungr mælti:
"Vartu nokkut með Loðbrókar sonum?" Gestr svarar:
"Skamma stund var ek með þeim. Ek kom til þeira,
þá er þeir herjuðu suðr at Mundíafjalli ok brutu
Vífilsborg. Þá var allt við þá hrætt, því at þeir höfðu
sigr, hvar sem þeir kómu, ok þá ætluðu þeir at fara
til Rómaborgar.
Þat var einn dag, at maðr nokkurr kom fyrir Björn
konung járnsíðu ok heilsar honum. Konungr tekr honum
vel ok spurði, hvaðan hann væri at kominn. Hann
sagðist kominn sunnan frá Rómaborg. Konungr spurði:
"Hvé langt er þangat?" Hann svaraði: "Hér máttu sjá,
konungr, skó, er ek hefi á fótum." Tekr hann þá járnskó
af fótum sér, ok váru allþykkir ofan, en mjök slitnir
neðan. "Svá er löng leið heðan til Rómaborgar sem
þér meguð nú sjá á skóm mínum, hversu hart at þeir
hafa þolat." Konungr mælti: "Furðu löng leið er þetta
at fara, ok munu vér aptr snúa ok herja eigi á Rómaríki."
Ok svá gera þeir, at þeir fara eigi lengra, ok
þótti hernum þetta undarligt, at snúa svá skjótt sínu
skapi við eins manns orð, er þeir höfðu áðr allt ráðs
fyrir gert. Fóru Loðbrókar synir við þetta aptr ok
heim norðr ok herjuðu eigi lengra suðr. Konungr
sagði: "Auðsýnt var þat, at helgir menn í Róma vildu
eigi yfirgang þeira þangat, ok mun sá andi af guði sendr
verit hafa, at svá skiptist skjótt þeira fyrirætlan at gera
ekki spellvirki inum helgasta stað Jesú Kristí í Rómaborg."
Enn spurði konungr Gest: "Hvar hefir þú þess komit
til konunga, er þér hefir bezt þótt?" Gestr segir: "Mest
gleði þótti mér með Sigurði ok Gjúkungum. En þeir
Loðbrókar synir váru menn sjálfráðastir at lifa sem
menn vildu. En með Eireki at Uppsölum var sæla mest.
En Haraldr konungr hárfagri var vandastr at hirðsiðum
allra fyrrnefndra konunga. Ek var ok með Hlöðvé konungi
á Saxlandi, ok þar var ek prímsigndr, því at ek
mátti eigi þar vera elligar, því at þar var kristni vel
haldin, ok þar þótti mér at öllu bezt." Konungr mælti:
"Mörg tíðendi muntu segja kunna, ef vér viljum
spyrja." Konungr fréttir nú margs Gest. En Gestr segir
þat allt greiniliga, ok um síðir talar hann svá: "Nú
má ek segja yðr, hví at ek em Norna-Gestr kallaðr."
Konungr sagðist þat heyra vilja.
"Þat var, þá er ek var fæddr upp með föður mínum
í þeim stað, er Græningr heitir. Faðir minn var ríkr
at peningum ok helt ríkuliga herbergi sín. Þar fóru
þá um landit völur, er kallaðar váru spákonur ok
spáðu mönnum aldr. Því buðu menn þeim ok gerðu
þeim veizlur ok gáfu þeim gjafir at skilnaði. Faðir minn
gerði ok svá, ok kómu þær til hans með sveit manna,
ok skyldu þær spá mér örlög. Lá ek þá í vöggu, er
þær skyldu tala um mitt mál. Þá brunnu yfir mér tvau
kertisljós. Þær mæltu þá til mín ok sögðu mik mikinn
auðnumann verða mundu ok meira en aðra mína
foreldra eða höfðingja syni þar í landi ok sögðu
allt svá skyldu fara um mitt ráð. In yngsta nornin þóttist
of lítils metin hjá hinum tveimr, er þær spurðu
hana eigi eptir slíkum spám, er svá váru mikils verðar.
Var þar ok mikil ribbalda sveit, er henni hratt ór sæti
sínu, ok fell hún til jarðar. Af þessu varð hún ákafa
stygg. Kallar hún þá hátt ok reiðiliga ok bað hinar hætta
svá góðum ummælum við mik, -- "því at ek skapa
honum þat, at hann skal eigi lifa lengr en kerti þat
brennr, er upp er tendrat hjá sveininum." Eptir þetta
tók in ellri völvan kertit ok slökkti ok biðr móður
mína varðveita ok kveykja eigi fyrr en á síðasta degi
lífs míns. Eptir þetta fóru spákonur í burt ok bundu
ina ungu norn ok hafa hana svá í burt, ok gaf faðir
minn þeim góðar gjafir at skilnaði. Þá er ek em roskinn
maðr, fær móðir mín mér kerti þetta til varðveizlu.
Hefi ek þat nú með mér." Konungr mælti: "Hví fórtu
nú hingað til vár?" Gestr svarar: "Þessu sveif mér í
skap. Ætlaða ek mik af þér nokkura auðnu hljóta
mundu, því at þér hafið fyrir mér verit mjök lofaðir
af góðum mönnum ok vitrum." Konungr sagði: "Viltu
nú taka helga skírn?" Gestr svarar: "Þat vil ek gera at
yðru ráði." Var nú svá gert, ok tók konungr hann í
kærleika við sik ok gerði hann hirðmann sinn. Gestr
varð trúmaðr mikill ok fylgdi vel konungs siðum. Var
hann ok vinsæll af mönnum.
Þat var einn dag, at konungr spurði Gest: "Hversu
lengi vildir þú nú lifa, ef þú réðir?" Gestr svarar:
"Skamma stund heðan af, ef guð vildi þat." Konungr
mælti: "Hvat mun líða, ef þú tekr nú kerti þitt?" Gestr
tók nú kerti sitt ór hörpustokki sínum. Konungr bað
þá kveykja, ok svá var gert. Ok er kertit var tendrat,
brann þat skjótt. Konungr spurði Gest: "Hversu gamall
maðr ertu?" Gestr svarar: "Nú hefi ek þrjú hundruð
vetra." "Allgamall ertu," sagði konungr. Gestr lagðist
þá niðr. Hann bað þá ólea sik. Þat lét konungr gera.
Ok er þat var gert, var lítit óbrunnit af kertinu. Þat
fundu menn þá, at leið at Gesti. Var þat ok jafnskjótt,
at brunnit var kertit ok Gestr andaðist, ok þótti öllum
merkiligt hans andlát. Þótti konungi ok mikit mark
at sögum hans, ok þótti sannast um lífdaga hans, sem
hann sagði.