MAÐR hét Hálfdan, en annarr Fróði, bræðr tveir
ok konungasynir, ok stýrði sínu ríki hvárr þeira.
Hálfdan konungr var hýrr ok hægr ok góðlyndr, en
Fróði konungr var inn mesti ribbaldi. Hálfdan konungr
átti þrjú börn, tvá syni ok eina dóttur. Hét hún
Signý. Hún var elzt ok gift Sævil jarli. Þetta bar til
tíðenda, er synir hans váru þá ungir. Hét annarr Hróarr,
en annarr Helgi. Reginn hét fóstri þeira, ok unni hann
sveinunum mikit. Ein ey lá þar skammt frá borginni.
Bjó þar í einn karl, er Vífill hét. Hann var aldavinr
Hálfdanar konungs. Hunda tvá átti Vífill karl; hét
annarr Hoppr, en annarr Hó. Karl var gagnauðigr ok
kunni margt í fornum fræðum, ef á hann var leitat.
Nú er þar til at taka, at Fróði konungr sitr í ríki
sínu, ok öfundar hann fastliga bróður sinn, Hálfdan
konung, at hann skyldi stýra Danmörk einn, en þótti
sinn hluti ekki hafa orðit svá góðr. Því safnar hann
saman múg ok margmenni ok heldr til Danmerkr ok
kemr þar á náttar þeli, brennir þar allt ok brælir.
Hálfdan konungr kemr lítilli vörn við. Er hann höndum
tekinn ok drepinn, en þeir flýja, sem því við koma.
En allr borgarmúgrinn varð at sverja trúnaðareiða
Fróða konungi, elligar lét hann pína þá ýmisligum
píningum. Reginn, fóstri Helga ok Hróars, kom þeim
undan ok út í ey til Vífils karls; hörmuðu þeir mjök
skaðann. Sagði Reginn þá mundi fokit í flest skjól, ef
Vífill gæti eigi geymt þá fyrir Fróða konungi. Vífill
segir: "Hér er við ramman reip at draga," en kvað skylda
mikil til at hjálpa sveinunum. Svá tók hann við þeim
ok lét í eitt jarðhús, ok váru þar optast á nætr, en á
daginn viðruðu þeir út um skógarrunna karls, því at
eyin var hálf skógi vaxin, ok skiljast þeir svá við Regin.
Reginn átti miklar eignir í Danmörk, börn ok konu,
ok sá Reginn sér eigi annat sýnna en ganga til handa
Fróða konungi ok sverja honum trúnaðareiða. Lagði
Fróði konungr nú allt Danmerkr ríki undir sik með
sköttum ok skyldum. Gengu þar flestir nauðugir til, því
at Fróði konungr var allra manna óvinsælastr, ok svá
líka skattgildi hann Sævil jarl.
Eptir allt þetta unnit hægist Fróða konungi lítit, at
hann finnr ekki sveinana, Helga ok Hróar. Setr hann
nú geislung fyrir þá á allar síður, nærri ok fjarri, norðr
ok suðr, austr ok vestr, heitr þeim stórgjöfum, sem sér
kann nokkut segja til þeira, en þeim, sem þeim leyna,
ýmisligum píningum, ef þat verðr uppvíst, ok þykkist
engi kunna at segja konungi til þeira. Þá lætr hann
sækja völur ok vísendamenn um allt landit ok lætr
þá kanna landit upp ok ofan, eyjar ok útsker, ok finnast
þeir eigi. Ok nú lætr hann sækja galdramenn, sem
eptir öllu geta rýnt, því sem þeir vilja, en þeir segja
honum, at eigi munu þeir á landi fæddir, en þó muni
þeir eigi fjarri konunginum. Fróði konungr segir: "Víða
höfum vér þeira leitat, ok þykki mér þat sízt ván, at
þeir sé hér nærri, en ey er hér nálægt, þar er vér höfum
ekki þrátt um leitat, ok nærri engi byggð í, nema
einn fátækr karl býr þar." "Leitið þangat fyrst," sögðu
galdramenninir, "því at mikil þoka ok hulda liggr
yfir eyju þeiri, ok verðr oss ekki þangat auðsét um
híbýli karls þess, ok ætlum vér hann forvitra ok eigi
allan, þar hann er sénn." Konungr sagði: "Þangat skal
þá enn leita, ok þykki mér undr, at fiskikarl einn fátækr
skal halda sveina þessa ok þora svá at halda mönnum
fyrir oss."
Þat var einn morgin snimma, at karlinn Vífill vaknar
við ok mælir: "Margt er kynligt á ferð ok flug, ok
miklar fylgjur ok máttugar eru hingat komnar í eyna.
Standið upp, Hálfdanar synir, Hróarr ok Helgi, ok haldið
ykkr í skógarrunnum mínum í dag." Þeir hlupu í
skóginn. Nú fór þetta eptir því, sem karl gat til, at sendimenn
Fróða konungs kómu á eyna ok leita þeira hvarvetna,
sem þeim kemr í hug, ok finna hvergi sveinana.
Þeim sýnist karl vera heldr skuggaligr, fara þó í burt
við svá búit ok segja konungi, at þeir kunni þá ekki
at finna. "Illa munu þér leitat hafa," segir konungr,
"ok er karl þessi margkunnugr, ok farið nú í stað aptr
sömu leið, svá at karl verði sízt við búinn til at bregða
þeim undan, ef þeir eru þar." Þeir verða nú at gera
svá sem konungr bauð, fara nú aptr í annat sinn til
eyjarinnar. Karl mælti við sveinana: "Ekki er ykkr til
setu búit, haldið til skógar sem skjótast." Sveinarnir
gerðu svá. Eptir þat þustu konungsmenn at ok báðust
rannsóknar, ok lætr karl allt opit fyrir þeim standa,
ok finna þá hvergi um eyna, hvar sem þeir leita, ok
fara svá aptr við svá búit ok segja konungi. Fróði konungr
segir: "Nú skal ekki með laufsegli lengr fara
at við þenna karl. Skal ek fara sjálfr til eyjarinnar þegar
á morgin," ok svá var nú gert, at konungr fór sjálfr.
Karl vaknar ok heldr mæðiliga ok sér nú enn, at
skjótt muni verða til ráða at taka. Hann mælti við þá
bræðr: "Þit skuluð kannast við, ef ek kalla hátt Hopp
ok Hó, hunda mína. Hlaupið þá til jarðarhúss ykkar
ok hafið þat at marki, at þá mun ekki friðr kominn í
eyna, ok forðið þit ykkr þar, því at Fróði, frændi ykkar,
er nú sjálfr í leitinni, en hann leitar eptir lífi ykkar
með alls kyns vígvélum ok brögðum, ok sé ek nú ekki,
hvárt ek mun geta haldit ykkr." Karl ferr þá til strandar,
ok er þá komit konungsskipit. Hann lætr sem hann sjái
þat eigi ok læzt skima at fé sínu svá hvatliga, at hann
lítr aldri til konungs né manna hans. Konungr býðr
mönnum sínum at handtaka karl, ok svá var gert, ok
var hann leiddr fyrir konung. Konungr mælti: "Þú ert
mikill bragðakarl ok mjök slægligr. Segðu mér, hvar
konungssynir eru, því at þat veiztu." Karl segir: "Heilir
svá, herra, haldið mér ekki, því at vargrinn vill rífa í
sundr fé mitt." Karl kallar þá hátt: "Hoppr ok Hó,
hjálpið fénu, fyrst ek má ekki forða því." Konungr
mælti: "Hvat kallar þú nú?" Karl segir: "Hundar mínir
heita svá, en leiti þér nú, herra, sem yðr líkar, en ekki
vænti ek þess, at konungssynir finnist hér, ok mjök
undrar mik, at þér ætlið, at ek muni halda mönnum
fyrir yðr." Konungr sagði: "Þú ert víst bragðakarl,
en ekki munu þeir þó í öðru hirðast mega upp frá
þessu, þótt þeir hafi hér áðr verit, ok væri makligt,
at þú værir af lífi tekinn." Karl segir: "Þér eigið þat
nú undir yðr. Hafi þér þá heldr örendi átt í eyna, heldr
en at fara svá búnir." Konungr sagði: "Eigi kann ek
at láta drepa þik, en þó ætla ek, at þat sé misráðit."
Ferr konungr nú heim við svá búit. Karl hittir nú
sveinana ok segir nú, at þeir megi eigi lengr þar vera.
"Vil ek senda ykkr til Sævils, mágs ykkar, ok munuð þit
verða frægir menn, ef þit lifið lengi."
Hróarr var þá tólf vetra, en Helgi tíu. Hann var þó
þeira meiri ok fræknari. Þeir fara nú í burt, ok nefndist
annar þeira Hamr, en annarr Hrani, hvar sem þeir
kómu eða fundu menn at máli. Sveinar þessir kómu til
Sævils jarls ok váru þar viku, áðr en þeir ræddu um
þarvist sína við jarl. Hann sagði: "Lítit mannkaup ætla
ek í ykkr vera, en ekki spara ek mat við ykkr um stundarsakir."
Þar eru þeir um hríð ok eru heldr ódælir.
Ekki verðr þat vitat, hvaða mönnum þeir eru eða ætt
þeira. Ekki grunar jarl þá, enda gera þeir honum engan
kunnugleika um hagi sína. Þat segja sumir menn,
at þeir muni með geitum vera fæddir, ok dára þá, því
at þeir váru jafnan í kuflum ok tóku aldri ofan kuflshöttuna,
ok ætluðu þat margir, at þeir mundu hafa
geitr. Þeir eru þar upp á þriðja vetr.
Ok eitthvert sinn býðr Fróði konungr Sævil jarli til
veizlu, ok er honum þar helzt grunr á, at hann muni
halda sveinana fyrir tengda sakir. Jarl býst nú til ferðar
ok er fjölmennr. Sveinarnir bjóðast til at fara með honum.
Jarl kvað þá eigi fara skyldu. Signý, kona jarls,
var ok í ferðinni. Hamr fær sér eitt ótamit trippi at
ríða, er Helgi var reyndar, hleypir nú eptir liðinu ok
horfir aptr til hala ok lætr sér alla vega heimskliga.
Hrani, bróðir hans, fær sér reiðskjóta annan eins ok
horfir réttleiðis. Jarlinn sá nú til, at þeir fara eptir
sér ok fá eigi ráðit við reiðskjótana, hlupu flókatrippin
aptr ok fram undir þeim, ok rekr ofan kuflhöttinn af
Hrana. Þetta getr at líta Signý, systir þeira, ok kennir
hún þá þegar ok grætr mjök sárt. Jarl spyrr, hví hún
gráti. Hún kvað þá vísu:
"Öll er orðin
ætt Skjöldunga,
lofðungs Lundar,
at limum einum;
bræðr sá ek mína
á berum sitja,
en Sævils rekka
á söðluðum."
Jarl segir: "Mikil tíðendi, ok lát eigi upp koma." Hann
reið þá aptr til þeira ok bað þá aptr dragast, segir
mikla smán at þeim í góðra manna föruneyti. Váru þá
sveinarnir báðir gangandi. En því mælti hann svá, at
hann sá við, svá at eigi mátti af hans orðum ráða, hvaða
sveinar þeir væri. Þeir skotta nú við utan ok vilja ekki
aptr snúa at heldr ok ríða nú í síðara lagi. Koma þeir
nú til veizlunnar ok hlaupa aptr ok fram eptir höllinni.
Ok eitt sinn berr þá þar at, sem Signý, systir þeira,
var. Hún mælti til þeira heldr lágt: "Verið ekki í höllinni,
því at lítill er þroski ykkarr." Þeir gefa ekki gaum
at því. Fróði konungr hefr uppi þat mál, at hann vill
láta leita at sonum Hálfdanar konungs, ok segist þeim
munu mikinn sóma veita, sem sér kann at segja til þeira.
Völva ein var þar komin, sem Heiðr hét. Hana bað
Fróði konungr at neyta listar sinnar ok vita, hvat hún
kynni at segja til sveinanna. Gerði hann þá gilda veizlu í
móti henni ok setti hana á seiðhjall einn háan. Konungr
spyrr þá, hvat hún sæi til tíðenda, "því at ek veit,"
sagði hann, "at nú mun margt fyrir þik bera, ok sé
ek nú mikla gæfu á þér, ok svara mér sem skjótast,
seiðkona." Hún slær þá í sundur kjöptunum ok geispar
mjök, ok varð henni þá ljóð á munni:
"Tveir eru inni,
trúi ek hvárigum,
þeir er við elda
ítrir sitja."
Konungr mælti: "Hvárt eru þat sveinarnir eða þeir,
sem þeim hafa bjargat?" Hún svarar:
"Þeir, er í Vífilsey
váru lengi
ok hétu þar
hunda nöfnum,
Hoppr ok Hó."
Ok í því kastaði Signý til hennar gullhringi. Hún varð
glöð við sendinguna ok vill nú af bregða. "Hví varð
nú svá?" sagði hún, "ok er þetta lygð ein, er ek segi,
ok villist nú mjök spádómr minn allr." Konungr mælti:
"Þik skal pína til sagna, ef þú vilt eigi þiggja it bezta,
ok veit ek nú eigi gerr en áðr í svá miklu fjölmenni,
hvat þú segir, eða hví er Signý ekki í sæti sínu, ok
kann vera, at hér ráði vargar með úlfum." Konungi
var sagt, at Signý væri sjúk orðin af reyk þeim, sem
af ofninum legði. Sævill jarl biðr hana sitja upp ok
bera sik hraustliga, -- "því at margt kann at verða sveinunum
til lífs, ef þat á til at vilja, ok láttu sem sízt finna
á þér, hvat sem þér þykkir, því at vér megum ekki at
hafast at svá búnu at hjálpa þeim." Fróði konungr
herðir nú at seiðkonu fast ok biðr hana segja it sanna,
ef hún skuli ekki pínd verða. Hún gapir þá mjök, ok
verðr erfiðr seiðrinn, ok nú kvað hún vísu:
"Sé ek, hvar sitja
synir Hálfdanar,
Hróarr ok Helgi,
heilir báðir;
þeir munu Fróða
fjörvi ræna, --
nema þeim sé fljótt fyrirfarit, en þat mun eigi verða,"
sagði hún. Ok eptir þetta stiklar hún ofan af seiðhjallinum
ok kvað:
"Ötul eru augu
Hams ok Hrana,
eru öðlingar
undra djarfir."
Eptir þat hlupu sveinarnir út ok til skógar með
mikilli hræðslu. Kenndi Reginn, fóstri þeira, þá ok
þótti mikit um. En þat heilræði kenndi völvan þeim, at
þeir skyldi forða sér, þá hún hljóp utar eptir höllinni.
Ok nú biðr konungr menn upp spretta ok leita eptir
þeim. Reginn slökkr nú öll ljósin í höllinni, ok heldr
nú maðr á manni, því at sumir vildu, at þeir kæmist
undan, ok með þetta kómust þeir til skógar. Konungr
mælti: "Nærri gengu þeir nú, ok munu hér vera margir
í ráðum ok brögðum með þeim, ok grimmliga skal
þessa hefna, þegar tóm er til. En drekka munum vér
nú mega kveldlangt, því at þeir munu því hafa fegnir
orðit, at þeir hafa í burt komizt, ok munu nú fyrst
leita at forða sér. Reginn gengr at byrla mönnum ok
bar á þá ölit með ákafa ok margir aðrir með honum,
vinir hans, svá at þar fell hverr um þveran annan niðr
sofandi.
Þeir bræðr sitja nú í skóginum, sem áðr er sagt, ok
er þeir höfðu verit þar um hríð, gera þeir at líta, at
maðr ríðr þangat at þeim heiman frá höllinni. Þat
kenna þeir allglöggt, at þar er kominn Reginn, fóstri
þeira. Verða þeir honum fegnir ok heilsa honum vel.
Hann tekr ekki kveðju þeira, en víkr hesti sínum heim
aptr þaðan at höllinni. Þeir undra þetta ok ræða um
með sér, hverju þetta muni gegna. Nú snýr Reginn
til þeira hestinum í annat sinn ok lætr ófrýnliga, sem
þá ok þá muni hann at þeim vinna. Helgi segir: "Skynja
þykkist ek, hvat er hann vill." Fór hann nú heim til
hallar, en þeir eptir. "Því lætr fóstri minn svá," segir
Helgi, "at hann vill ekki rjúfa eiða sína við Fróða konung,
ok vill því ekki við okkr mæla, en þó vill hann
gjarna hjálpa okkr."
Lundr einn stóð nærri höllinni, er konungr átti, ok
sem þeir kómu þar, þá mælti Reginn við sjálfan sik:
"Ef ek ætti stórar sakir við Fróða konung, skylda ek
brenna upp lundinn." Ekki mælti hann fleira. Hróarr
mælti: "Hvat mun þetta?" "Þat vill hann," segir Helgi,
"at vit förum heim til hallarinnar ok berum at eld
nema at einni útgöngu." "Hvat munum vit þat mega,
ungmenni tvau, slíkt ofrefli sem fyrir er?" "Svá skal
vera þó," sagði Helgi, "ok munum vit eitthvert sinn
verða til at hætta, ef vit skulum hefnt geta harma okkarra."
Ok svá gera þeir. Þessu næst er Sævill jarl út
kominn ok allir hans menn. Hann mælti þá: "Aukum
nú eldana ok veitum lið sveinum þessum. Er mér
engi vandi við Fróða konung." Fróði konungr átti tvá
smiði, er völundar váru at hagleik, ok hétu báðir Varr.
Reginn heimti út lið sitt at hallardyrum, vini sína ok
tengdamenn.
Fróði konungr vaknar nú í höllinni ok blés við hátt
ok mælti: "Draum hefir mig dreymdan, sveinar, ok ekki
byrligan. Mun ek segja yðr hann: Mik dreymdi þat,
at mér þótti vera kallat á oss, ok var mælt svá: "Nú
ertu kominn heim, konungr, ok þínir menn." Ek þóttist
svara ok heldr styggt: "Heim hvert?" Þá bar kallit svá
næri mér, at ek hafða veðrit af þeim, sem kallaði.
"Heim til heljar, heim til heljar," sagði sá, sem kallaði,
ok við þat vaknaða ek." Ok í þessu heyra þeir utar
til hallardyra, at Reginn fóstri kvað vísu:
"Reginn er úti
ok rekkar Hálfdanar,
snæfir andskotar,
segið þat Fróða.
Varr sló nagla,
ok Varr höfðaði,
en varr vörum
varnagla sló."
Þá mæltu konungsmenn, er inni váru, at þetta væri
lítil tíðendi, þó at Reginn væri úti eða konungssmiðir
smíðuðu, hvárt sem þeir gerðu nagla eða annat smíði.
Konungr mælti: "Þykkir yðr þetta engi tíðendi? Eigi
mun oss at því verða. Nú mun Reginn hafa sagt oss
fyrir nokkurn ótta, ok hefir hann gert mér varúðarbending,
ok mun hann oss slægvitr ok brögðóttr."
Gengr konungr þá til hallardyra ok sér, at ófriðr er
úti fyrir. Tekr þá höllin öll at loga. Fróði konungr
spyrr, hverr fyrir eldinum réði. Þeir sögðu, at honum
réði fyrir Helgi ok Hróarr, bróðir hans. Konungr
býðr þeim sætt fyrir sik ok bað þá eina ráða þeira í
milli, -- "ok ferr þetta óskapliga í millum vár frænda, at
hvárr skal vilja vera banamaðr annars." Helgi segir:
"Engi má þér trúa, ok muntu okkr síðr svíkja en
Hálfdan, föður minn? Ok nú skaltu þess gjalda." Fróði
konungr sneri þá frá hallardyrum ok til jarðhússmunna
síns ok ætlaði svá til skógar at forða sér. Ok sem hann
kemr í jarðhúsit, er þar Reginn fyrir ok ekki mjök
friðligr. Snýr konungr þá aptr ok brennr þar inni ok
margt lið með honum. Þar brann inni Sigríðr, móðir
þeira bræðra, Helga ok Hróars, því at hún vildi ekki
út ganga. Þeir bræðr þökkuðu góða liðveizlu Sævil jarli,
mági sínum, ok Regin, fóstra sínum, ok öllum lýð ok
gáfu mörgum góðar gjafir ok tóku svá ríkit undir sik
ok alla fjárhluti, sem Fróði konungr hafði átt, lönd
ok lausafé. Þeir váru ólíkt skapi farnir bræðr. Hróarr
var maðr hýrr ok hægr, en Helgi hermaðr mikill, ok
þótti allt meira til hans koma, ok leið nú svá fram um
hríð. Ok endar hér nú Fróða þátt, en upp byrjast frá
Hróari ok Helga, Hálfdanar sonum.
Konungr hét Norðri. Hann réð fyrir nokkurum hluta
Englands. Hans dóttir hét Ögn. Hróarr var löngum
með Norðra konungi honum til landvarnar ok styrktar,
ok var með þeim in mesta vinátta, ok um síðir gekk
Hróarr at eiga Ögn ok settist þar at ríki með Norðra
konungi, mági sínum, en Helgi réð fyrir Danmörk á
föðurleifð þeira. Sævill jarl réð fyrir ríki sínu ok
Signý. Hrókr hét sonr þeira. Helgi konungr Hálfdanarson
í Danmörk var ókvæntr. Reginn tók sótt ok deyr.
Þat þotti mönnum mikill skaði, því at hann var vinsæll.
Fyrir Saxlandi réð í þann tíma ein drottning, er
Ólöf hét. Hún var á þá leið sem herkonungar. Fór
hún með skjöld ok brynju ok gyrð sverði ok hjálm á
höfði. Þannig var henni háttat: væn at yfirliti en grimm
í skapi ok stórmannlig. Þat var mál manna, at sú væri
beztr kostr í þann tíma á Norðrlöndum, er menn höfðu
spurn af, en hún vildi þó engan mann eiga. Helgi konungr
fréttir nú til drottningar þeirar innar stórlátu ok
þótti sér mikill frami í aukast að fá þessarar konu,
hvárt sem henni væri það viljugt vel eða miðr.
Ok einhverju sinni fór hann þangat með miklu herliði.
Hann kom þar við land, er þessi in ríka drottning
réð fyrir, ok kemr þar á óvart. Hann sendi menn
sína heim til hallar ok biðr at láta segja Ólöfu drottningu,
at hann vili þar veizlu þiggja með sínu liði. Sendimenn
segja þetta drottningu, ok kom þetta á hana óvart,
ok var engi kostr liði at safna. Tók hún þá þenna
af, sem betr var, at hún býðr Helga konungi til veizlu
með öllu liði sínu. Helgi konungr kemr nú til veizlunnar
ok skipar hásæti hjá drottningu, drekka nú
bæði samt um kveldit, ok skortir þar ekki neitt, ok
fann engi ógleði á Ólöfu drottningu. Helgi konungr
mælti til drottningar: "Svá er háttat," sagði hann, "at
ek vil, at vit drekkum brullaup okkart í kveld. Er hér
nú ærit fjölmenni til þess, ok skulu vit bæði byggja
eina rekkju í nótt." Hún sagði: "Of brátt, herra, þykkir
mér at þessu farit, en eigi þykkir mér annarr maðr
kurteisligri en þú, ef ek skal þat verða upp at taka at
þýðast karlmann, enda vænti ek, at þér vilið þat eigi
með svívirðingu gera." Konungr sagði, at henni væri
þat makligt fyrir dramblæti sitt ok stórlæti, -- "at vit
búum nú bæði saman slíka stund sem mér líkar." Hún
sagði: "Kjósa munum vér hér fleiri vára vini, ok get
ek nú ekki at gert, ok munu þér hljóta at ráða, ok
munu þér sæmiliga til vár gera." Var þá drukkit fast
um kveldit ok lengi á nótt fram, ok er drottning allkát,
ok finnr engi annat á henni en hún hyggi allgott
til ráðahagsins. Ok um síðir er honum fylgt til
sængr, ok var hún þar fyrir. Konungr hafði drukkit
svá fast, at hann fell þegar sofandi niðr í hvíluna.
Drottningin neytir nú þessa ok stingr honum svefnþorn.
Ok sem allir menn eru í burtu gengnir, þá stendr
drottning upp. Hún rakaði þá af honum hárit allt ok
neri í tjöru. Síðan tók hún eitt húðfat ok lét þar í koma
nokkur klæði. Eptir þat tekr hún konunginn ok reifar
hann innan í þessu húðfati. Síðan fær hún til menn
ok lætr flytja hann til sinna skipa. Hún vekr þá upp
menn hans ok segir, at konungr þeira sé til skipa kominn
ok vili sigla, því at nú sé kominn góðr byrr. Þeir
hlupu upp, hverr sem skjótast mátti, ok váru ölóðir
ok vissu ógerla, hvat þeir höfðust at. Svá kómu þeir til
skipa ok sáu hvergi konunginn, en eitt húðfat sáu þeir
þar komit ógurligt. Vilja þeir nú forvitnast, hvat í er,
ok bíða svá konungsins, ætla hann muni koma nokkut
síðar. En þá þeir hafa leyst, finna þeir þar í konung
sinn svívirðiliga leikinn. Hrýtr þá í burtu svefnþorninn,
ok vaknar konungr þá eigi við góðan draum ok
er nú í illu skapi til drottningar. En í annan stað er
þat at segja, at Ólöf drottning safnar liði um nóttina,
ok skortir ekki fjölmenni, ok sér Helgi konungr sér nú
ekki færi á hana at leita. Þeir heyra nú lúðragang ok
herblástr á landit upp. Sér konungr, at sá muni vera
vænstr at halda í burt sem skjótast. Er þá ok góðr byrr.
Siglir Helgi konungr nú heim í sitt ríki með þessa
sneypu ok svívirðing ok unir nú stórilla ok hugsar opt,
hversu hann megi fá á drottningu hefnt.
Ólöf drottning sitr nú í ríki sínu um hríð, ok hefir
hennar ofsi ok ójafnaðr aldri verið meiri en nú. Hefir
hún nú á sér varðhöld sterk eptir veizluna, sem hún
gerði Helga konungi. Þetta spyrst nú víða um lönd.
Þykkir öllum in mestu ódæmi, er hún skyldi hafa spottat
slíkan konung. Ok eigi miklu síðar heldr Helgi skipi
sínu úr landi, ok í þessari ferð kemr hann skipi sínu
við Saxland, þar sem Ólöf drottning á atsetu. Hefir
hún þar mikit fjölmenni fyrir. Hann leggr skipi sínu
í einn leynivág ok mælti síðan við lið sitt, at þeir skyldu
hans þar bíða til innar þriðju sólar, en fara þá leið sína,
ef hann kæmi þá eigi aptr. Hann hafði með sér kistur
tvær, fullar af gulli ok silfri. Hann fær sér vándan búning
yztan klæða.
Síðan ferr hann leið sína til skógar ok varðveitir þar
féit, gekk síðan í burt ok í nánd við höll drottningar.
Hann hittir einn þræl hennar fyrir sér ok spyrr hann
tíðenda burt úr landi. Hann segir frið góðan, þrællinn,
ok spyrr, hverr hann væri. Hann lézt vera einn
stafkarl, "en þó hefir mér til handa borit mikill fjárfundr
í mörkinni, ok lízt mér ráðligt at sýna þér, hvar féit
er," ganga nú aptr til skógar, ok sýnir honum féit, ok
þykkir þrælnum mikils vert, hvert happ hann hefir sótt.
"Hversu fégjörn er drottning?" segir stafkarl. Þræll segir
hún væri kvenna féágjörnust. "Þá mun henni líka,"
segir stafkarl, "ok mun hún þykkjast þetta fé eiga, er
ek hefi hér fundit, því at þetta mun land hennar. Skal nú
ekki gera happ sitt at óhappi, ok skal eigi leyna fé þessu,
ok skal drottning skapa mér af þann hlut, sem hún vill,
ok mun mér þat bezt gegna, eða hvárt mun hún vilja
þat til vinna at sækja hingat féit?" "Þat ætla ek," segir
þrællinn, "ef með leynd er at farit." "Hér er men ok
hringr, er ek vil gefa þér," segir karl, "ef þú kemr henni
einni hingat í skóginn, en ek skal setja þar ráð við, ef
henni mislíkar til þín." Þessu ráða þeir ok kaupa.
Ferr hann nú heim ok segir drottningu, at hann hafi
fundit fé mikit í skógi, svá at þat er margra manna
sæla, ok biðr hana skyndiliga fara með sér eptir fénu.
Hún segir: "Ef þetta er satt, sem þú segir, þá mun þér
verða at þessari sögn gæfa, ella höfuðbani, en þó áðr at
ek hefi reynt þik at trúlyndum manni, þá mun ek trúa
þessu, er þú segir." Hún sýnir nú þat, at hún sé fégjörn,
ok ferr með honum á launungu á náttarþeli, svá
at engi maðr veit nema þau tvau. Ok er þau koma í
skóginn, er Helgi þar fyrir ok grípr hana höndum ok
segir þá vera skapligan fund þeira at hefna sinnar svívirðingar.
Drottning sagðist hafa illa breytt við hann, --
"ok vil ek þat nú allt bæta við þik, ok gerðu til mín
brúðkaup sæmiligt." "Nei," sagði hann, "eigi skal þér
þess kostr. Skaltu fara til skipa með mér ok vera þar
þá stund, sem mér líkar, því at ek nenni eigi fyrir metnaðar
sakir at hefna þér engu, svá illa sem ek var leikinn
ok háðuliga." "Þér munuð nú ráða verða at sinni," sagði
hún. Konungr hvíldi hjá drottningu margar nætr. Ok
eptir þat ferr drottning heim, ok er henni nú þvílíkt
hefnt sem nú var sagt, ok unir hún stórilla við hag
sinn.
Eptir þat heldr Helgi konungr í hernað ok var ágætr
maðr. Ok er stundir liðu fram, fæðir Ólöf barn. Þat
var mær. Hún leggr á barn þat alla óstund. Hún átti
hund þann, er Yrsa hét, ok þar eptir kallaði hún meyna,
ok skyldi hún heita Yrsa. Hún var væn at áliti. Ok sem
hún var tólf vetra gömul, skyldi hún gæta hjarðar ok
aldri annat vitast en hún væri karls dóttir ok kerlingar,
því at drottningin hafði svá leynt með þessu farit, at
fáir menn vissu, at hún hafði barn átt ok fætt.
Svá ferr nú fram, þar til at mærin er þrettán vetra.
Þá varð sá atburðr, at Helgi konungr kom þar við land
ok forvitnar at hafa tíðendi af landinu. Hann hefir
eina stafkarlsgervi. Hann sér við skóg einn marga hjörð,
ok þar gætti ein kona ung at aldri ok svá fríð, at hann
þykkist ekki hafa sét fríðari konu. Hann spyrr, hvat hún
heiti eða hverrar ættar hún sé. Hún segir: "Ek em
karlsdóttir, ok heiti ek Yrsa." "Óþrælslig augu hefir
pú," sagði hann, ok rennir hann þegar ástarhug til
hennar ok sagði, at þat væri makligt, at stafkarl ætti
hana, fyrst hún er karlsdóttir. Hún bað hann þat eigi
gera, en hann tekr hana sem áðr ok hefr sik til skipa
ok siglir síðan heim í sitt ríki. Ólöf drottning varð fláráð
við petta ok eigi heilbrjóstuð, þá er hún vissi. Lét
hún sem hún vissi ei, hvat um var, ok gerði þat í hug
sér, at þetta mundi Helga konungi vera til harms ok
svívirðingar, en til einskis frama né yndis. Helgi konungr
gerir nú brullaup til Yrsu ok ann henni mikit.
Helgi konungr átti hring, er mikil ágæti fylgdi, ok
þeir bræðr vildu hann báðir eiga ok Signý, systir þeira.
Hróarr konungr kom eitt sinn í ríki Helga konungs,
bróður síns. Gerir Helgi konungr prýðiliga veizlu í
móti honum. Hróarr konungr mælti: "Þú munt vera
okkar meiri maðr, en fyrir þá sök, at ek hefi staðfest
mik í Norðimbralandi, þá ann ek þér vel þessa ríkis,
er vit eigum báðir, ef þú vilt miðla mér nokkuru lausafé.
Vil ek fá hringinn þann, sem beztr gripr er í þinni
eigu ok vit vildum báðir eiga." Helgi sagði: "Eigi
sómir annat, frændi, en þú eigir hringinn víst." Við
þessi ummæli þeira gleðjast báðir. Fekk Helgi konungr
Hróari konungi, bróður sínum, nú hringinn. Ferr nú
Hróarr konungr á burt ok heim í ríki sitt ok sezt um
kyrrt.
Þat bar til tíðenda, at Sævill, mágr þeira, andaðist, ok
tók Hrókr, sonr hans, ríki eptir hann. Hann var grimmr
maðr ok harðla ágjarn. Móðir hans segir honum mikit
frá hringnum, er þeir bræðr áttu, "ok þótti mér," sagði
hún, "ekki ósenniligt, at þeir bræðr minntust okkar um
nokkut ríki, því at vér studdum þá í hefndum eptir föður
várn, ok hafa þeir ekki minnzt þess við föður þinn
né mik." Hrókr sagði: "Þú segir dagsanna ok er slíkt
firnafullt, ok nú skal ek eptir leita við þá, hvern sóma
várn þeir vilja gera þar fyrir." Ferr hann síðan á fund
Helga konungs ok krefr hann þriðjung ríkis í Danmörk
eða hringsins góða, því at hann vissi þá ekki, at
Hróarr átti hann. Konungr sagði: "Þér mælið allfrekliga
til ok geysistórliga. Unnu vér ríkit með hetjuskap,
svá at vér lögðum várt líf í veð með atstuðning föður
þíns ok Regins, fóstra míns, ok annarra góðra manna,
er oss vildu lið veita. Nú viljum vér þér víst laun á
gera, ef þú kannt at þekkjast, vegna frændsemi okkar,
en svá mikit hefir mik kostat ríki þetta, at þat vil ek
fyrir engan mun missa. En Hróarr konungr hefir nú
tekit við hringnum, ok vænti ek, at hann sé ekki lauss
fyrir þér."
Við þetta ferr Hrókr í burt ok unir allilla við, sækir
nú á fund Hróars konungs. Hann tók við honum vel ok
sæmiliga, ok er hann með honum um hríð. Ok eitt
sinn, er þeir fara fyrir land fram ok lágu á firði einum,
þá mælti Hrókr: "Þat þætti mér þér sómi, frændi,
at þú gæfir í mitt vald hringinn góða ok minntist svá
várrar frændsemi." Konungr sagði: "Svá hefi ek mikit
til gefit at fá hring þenna, at ek vil hann fyrir engan
mun láta." Hrókr segir: "Þá munt þú lofa mér at sjá
hringinn, ok er mér á honum in mesta forvitni at vita,
hvárt hann er slík gersemi sem sagt er." "Þat er þér
lítil veizla," segir Hróarr, "ok skal þat víst láta eptir
þér," ok fekk honum hringinn. Nú hugði Hrókr at
hringnum um stund ok kallaði ekki mega ofsögn frá
segja, -- "ok hefi ek enga gersemi séna slíka, ok er þat in
mesta várkunn, at ykkr þykki allgóðr hringrinn. Mun
þat nú bezt ráð, at hvárrgi okkar njóti ok engi annarra,"
fleygir síðan af hendi hringnum ok út á sjóinn,
sem lengst mátti hann. Hróarr konungr mælti: "Þú ert
allillr maðr." Hann lét síðan fóthöggva Hrók ok flytja
svá til ríkis síns. Varð hann skjótt heill maðr, svá at
greri fyrir stúfinn.
Þá safnar hann sér liði ok vill hefna sinnar skammar.
Hann fær mikit lið ok kemr við Norðimbraland á
óvart, þar sem Hróarr konungr var á veizlu heldr fámenntr.
Hrókr leggr þegar at, ok tókst þar harðr bardagi,
ok er mikill liðsmunr. Fellr þar Hróarr konungr,
en Hrókr leggr undir sik landit. Hann lætr gefa sér konungsnafn.
Síðan bað hann Agnar, dóttur Norðra konungs,
er áðr hafði átt Hróarr konungr, frændi hans.
Norðra konungi þótti nú fallit til sín mikit vankvæði,
því at hann var þá maðr gamall ok lítt fallinn til at
vera í baráttu, sagði nú Ögn, dóttur sinni, hvar komit
var, ok lézt eigi vilja teljast undan at halda uppi bardaga,
þótt hann væri gamall, ef þetta væri eigi á móti
hennar skapi. Hún sagði með harmi miklum: "Víst er
þetta í móti mínum vilja, en þó ek sé, at líf þitt liggr
við, þá vil ek honum eigi frá vísa með því móti, at frest
sé gert nokkut, því at ek er með barni, ok verðr þat
mál fyrst at greiðast, ok á þat barn með mér Hróarr
konungr." Nú er þetta mál borit fyrir Hrók, en hann
vill frestit til gefa, ef hann skal þá auðvelligar komast
at ríki ok ráðahagnum. Þykkist Hrókr hafa mjök framazt
í þessari ferð, er hann hefði felldan svá frægan konung
ok ríkan unnit. En í þessum svifum sendir Ögn
menn á fund Helga konungs ok bað svá at láta segja
honum, at hún mundi eigi koma í rekkju Hróks, ef
hún væri sjálfráð ok ónauðug, -- "fyrir þá sök, at ek
er með barni Hróars konungs." Sendimenn fóru ok
sögðu svá sem boðit var. Helgi konungr sagði: "Þetta
er vitrliga sagt hennar vegna, því at hefna mun ek Hróars,
bróður míns." En Hrók grunar þetta ekkí.
Ögn drottning fæðir nú son þann, er Agnarr hét.
Hann var snimma mikill ok efniligr. En er Helgi
konungr spurði þetta, safnar hann liði ok ferr á fund
Hróks. Tekst þar bardagi, ok svá lýkr, at Hrókr verðr
handtekinn. Þá mælti Helgi konungr: "Þú ert allillr
höfðingi, en því mun ek eigi drepa þik, at þér er meiri
skömm at lifa við harmkvæli. Síðan lét hann brjóta
fótleggi hans ok handleggi ok sendi hann svá aptr í
ríki sitt, at hann var til einskis færr.
En er Agnarr Hróarsson var tólf vetra, þóttust menn
ekki hafa sét þvílíkan mann, ok um alla atgervi var
hann fram yfir aðra menn. Hann gerðist hermaðr svá
mikill ok frægr, at hans er víða getit í fornum sögum,
at hann hafi mestr kappi verit at fornu ok nýju. Hann
spurðist eptir, hvar fjörðr sá væri, sem Hrókr hafði slengt
hringnum utan borðs; margir höfðu eptir honum leitat
með alls konar vígvélum ok náðu honum eigi. Ok svá
er sagt, at Agnarr kemr skipi sínu á þenna fjörð ok
mælti: "Þat væri nú snarræði at sækja eptir hringnum,
ef menn hafa hér glögg mið á." Menn sögðu honum
þá, hvar honum hefði verit á sjóinn kastat. Síðan býr
Agnarr sik til ok kafar í djúpit ok kemr upp ok hefir
eigi hringinn. Ofan fór hann í annat sinn ok hefir eigi
nát honum, er hann kemr upp. Nú mælti hann: "Slæliga
er nú eptir sótt," ok fór svá niðr í þriðja sinn ok kom
þá upp með hringinn. Af þessu varð hann ágætliga
frægr ok frægri en hans faðir, Hróarr konungr, sitr
nú í ríki sínu um vetrum, en í víkingu á sumrin ok
gerðist frægr maðr ok meiri en hans faðir.
Þau Helgi konungr ok Yrsa unntust mikit ok áttu einn
son, þann er Hrólfr hét, er mikill mætamaðr varð síðan.
Ólöf drottning spyrr, at þau Helgi ok Yrsa unntust
mikit ok una vel ráði sínu. Þat líkar henni ekki vel
ok ferr á fund þeira. Ok sem hún kom þar við land,
sendir hún orð Yrsu drottningu. Ok sem þær hittast,
býðr Yrsa henni heim til hallar með sér. Hún kveðst
þat eigi vilja, kveðst engan sóma eiga at launa Helga
konungi. Yrsa mælti: "Óvirðuliga gerðir þú til mín,
er ek var með þér. Eða kanntu nokkut at segja mér
frá ætt minni, hver hún er, því at mik grunar, at eigi
sé svá sem mér er til kennt, at ek væri ein karls dóttir
ok kerlingar?" Ólöf sagði: "Ekki er þess örvænt, at ek
kunni at segja þér nokkut þar af. Var þat mitt mesta
erendi hingat, at ek vildi kunngera þér þat, eða unir
þú vel við ráðahaginn?" "Já," segir hún, "ok má ek
vel við una, því ek á inn ágætasta konung ok inn
frægasta." "Ekki er svá gott við at una sem þér þykkir,"
segir Ólöf, "því at hann er faðir þinn, en þú ert dóttir
mín." Yrsa mælti: "Mína ætla ek móðurina versta vera
ok grimmasta, því at þetta er þau ódæmi, er eigi munu
fyrnast um aldr." "Helga hefir þú goldit at í þessu," segir
Ólöf, "ok reiði minnar, en nú vil ek bjóða þér til mín
með sæmd ok virðingu ok gera til þín í alla staði eptir
því, sem ek kann bezt." Yrsa segir: "Eigi veit ek,
hvernig þat gefst, en eigi mun ek hér vera, þegar ek
veit þessi ódæmi, sem á liggja."
Hún hittir síðan Helga konung ok segir honum,
hversu þungliga er til komit. Konungr sagði: "Ærit
grimma áttu móðurina, en þat vilda ek, at svá búit
væri." Hún kvað ekki svá búit vera mega, at þau séu
samvistum þaðan í frá. Ferr Yrsa nú með Ólöfu drottningu
ok er í Saxlandi um hríð. Svá bítr þetta á Helga
konung, at hann lagðist í rekkju ok var allókátr. Ekki
þótti þá annarr kostr betri en þat, sem Yrsa var, en þó
gerðust konungar seint til at biðja hennar, ok bar þat
mest til, at aldri þótti örvænt, at Helgi kæmi eptir
henni ok léti sér misþokknast, ef hún væri gift öðrum.
Aðils hét konungr, ríkr ok ágjarn. Hann réð fyrir
Svíaríki ok sat at höfuðborginni Uppsölum. Hann spyrr
til þessarar konu, Yrsu, ok býr síðan skip sín. Hann ferr
á fund þeira Ólöfar ok Yrsu. Ólöf gerir veizlu í móti
Aðils konungi ok tekr við honum með allri list ok
kurteisi. Hann biðr Yrsu drottningar sér til eiginkonu.
Ólöf svarar: "Spurt muntu hafa slíkan málavöxt sem
er á hag hennar, en ekki setjum vér hér syn fyrir með
hennar ráði." Er nú málit borit upp fyrir Yrsu. Hún
sagði svá, kallaði eigi góðu at skipta, -- "því at þú ert
óvinsæll konungr." Þetta gengr þó fram, hvárt sem hún
hefir haft þar um orð fleiri eða færi, ok ferr Aðils í
burt með hana, ok er ekki at þessu kvaddr Helgi konungr,
því at Aðils þóttist þeira meiri konungr. Ekki
varð Helgi konungr varr við þetta, fyrr en þau kómu
heim til Svíþjóðar. Gerir þá Aðils konungr virðuligt
brullaup til hennar. Ok nú spyrr Helgi konungr þetta
ok verðr nú við hálfu verr en áðr. Hann hvílir í einni
útskemmu ok ekki fleiri manna. Ólöf er nú burt ór
sögunni. Þannig ferr nú fram um hríð.
En einn jólaaptan er þess getit, þá Helgi konungr
er kominn í rekkju ok var veðr illt úti, at komit var
við hurðina ok heldr ómáttuliga. Honum kom nú í
hug, at þat væri ókonungligt, at hann léti þat úti, sem
vesalt var, en hann má bjarga því; ferr hann nú ok
lýkr upp dyrunum. Hann sér, at þar er komit eitthvat
fátækt ok tötrugt. Þat mælti: "Vel hefir þú nú gert,
konungr," ok ferr þat síðan inn í skemmu. Konungr
mælti: "Ber á þik hálm ok bjarnfeldi, svá at þik kali
eigi." Þat mælti: "Veittu mér rekkju þína, herra, ok
vil ek hjá þér hvíla, því at líf mitt er í veði." Konungr
segir: "Ríss mér hugr við þér, en ef svá er sem þú segir,
þá liggðu hér við stokkinn í klæðum þínum, ok mun
mik ekki saka." Hún gerir nú svá. Konungr snýr sér
frá henni. Ljós brá í húsit. Ok er stund leið, varð
honum litit um öxl til hennar. Þá sér hann, at þar
hvílir kona svá væn, at eigi þykkist hann aðra konu
fríðari sét hafa. Hún var í silkikyrtli. Hann snýr sér
þá skjótt at henni með blíðu. Hún mælti: "Nú vil ek
fara í burt," segir hún, "ok hefir þú leyst mik úr miklum
nauðum, því at þetta var mér stjúpmóður sköp,
ok hefi ek marga konunga heim sótta, enda lægðu nú
eigi með lýtum. Vil ek nú hér ekki lengr vera." "Nei,"
sagði konungr, "engi er þess kostr, at þú farir svá
skjótt, ok munum vit eigi svá skilja. Skal nú gera til
þín skyndibrullaup, því at mér lízt vel á þik." "Þér
hljótið at ráða, herra," sagði hún, ok svá hvíldu þau
þá nótt. En um morgininn tekr hún til orða: "Með
lostum hefir þú nú til mín gert, en þat skaltu vita, at
vit munum barn eiga. Ger nú sem ek mæli, konungr,
vitjaðu barns okkar annan vetr í þetta mund at naustum
þínum, eða muntu gjalda, ef þú gerir eigi svá."
Eptir þetta fór hún í burt.
Helgi konungr er nú nokkut kátari en áðr. Líða nú
stundir fram, ok gefr hann at þessu engan gaum. Ok
á þriggja vetra fresti verðr þat til tíðenda, at þar ríða
þrír menn at því sama húsi, sem konungr sefr í. Þat
var um miðnætti. Þeir fóru með meybarn ok settu þat
þar niðr hjá húsinu. Kona sú tók til orða, er með barnit
fór: "Þat skaltu vita, konungr," sagði hún, "at ættmenn
þínir munu þess gjalda, er þú hafðir þat at engu,
sem ek bauð þér. En þú nýtr þess, er þú leystir mik ór
nauðum, ok vittu þat, at mær þessi heitir Skuld. Hún
er okkar dóttir." Eptir þetta riðu þessir menn í burt.
Þetta hafði verit ein álfkona. Aldri varð konungr varr
við þessa konu síðan. Skuld vex þar upp ok er brátt
grimmúðug í skaplyndi. Þat er sagt eitthvert sinn, at
Helgi konungr býr ferð sína ór landi ok ætlar svá at
hyggja af harmi sínum. Hrólfr, sonr hans, er eptir.
Hann herjar nú víða ok vann mörg stórvirki.
Aðils konungr sitr nú at Uppsölum. Hann átti tólf
berserki, ok váru þeir honum til landvarnar ok við
öllum háska ok ófriði. Helgi konungr býr nú ferð sína
til Uppsala at ná í burtu Yrsu. Hann kemr þar við land.
Ok sem Aðils konungr spyrr þetta, at Helgi konungr
er þar kominn við land, þá spyrr hann Yrsu drottningu,
hversu hún vill láta fagna Helga konungi. Hún segir:
"Þú sér þar ráð fyrir, en þú veizt þat áðr, at engi
er sá maðr, at mér sé meiri vandi við heldr en hann."
Ok þat sýnist Aðils konungi af at bjóða honum til
veizlu, en ekki ætlar hann, at þetta skuli prettalaust
vera. Helgi konungr þekkist þetta, ferr til veizlu með
hundrað manna, en fjöldinn er við skip niðri. Aðils
konungr tekr við honum báðum höndum. Yrsa drottning
ætlar at sætta konungana, ok gerir hún allt sæmiliga
til Helga konungs. Helgi konungr verðr svá feginn
drottningu, at hann lætr hjá sér líða allt annat. Vill
hann við hana tala allar þær stundir, sem hann má
nýta, ok sitja svá at veizlu.
Þat bar til tíðenda, at berserkir Aðils konungs kómu
heim. Ok þegar þeir váru við land komnir, ferr Aðils
konungr at finna þá, svá at ekki verða aðrir vísir. Hann
biðr þá at fara á skóg þann, sem í millum borgar er ok
skipa Helga konungs, ok bað þá þaðan hlaupa at Helga
konungi, er hann færi til skipa sinna. "Mun ek ok
senda lið til fulltings við yðr, ok skal þat koma á bak
þeim, svá at þeir verði í klofanum, því at ek vil nú
um trútt vinna, at Helga konung reki eigi undan, því
at ek skil, at hann hefir þá ást á drottningu, at ek vil
eigi hætta á tiltæki hans."
Helgi konungr sitr nú at veizlunni ok er vandliga
leyndr þessu vélræði ok svá drottningin. Yrsa drottning
segir Aðils konungi, at hún vill hann gefi Helga konungi
stórmannligar gjafir, gull ok gersemar. Hann heitr
því, en ætlaði sjálfum sér reyndar. Ferr Helgi konungr
í burt við þetta, ok fylgir Aðils konungr ok drottningin
honum á götu, ok skiljast þau nú drottningin ok konungarnir
heldr líkliga. Ok eigi miklu síðar en Aðils
konungr hafði aptr horfit, urðu þeir Helgi konungr
varir við ófrið, ok brestr þegar bardagi. Helgi konungr
gekk vel fram ok barðist hraustliga, en fyrir ofrefli
því, sem í móti var, þá fell þar Helgi konungr með
góðan orðstír með mörgum sárum ok stórum, ok kom
sumt liðit á bak þeim Aðils konungs, ok urðu svá á
milli steins ok sleggju. Yrsa drottning varð ekki fyrr
vör við en Helgi konungr var fallinn ok lokit var bardaganum.
Þar fell með Helga allt þat lið, sem upp hafði
gengit, en hitt flýði heim undan í Danmörk. Ok lýkr
hér þætti Helga konungs.
Aðils konungr hrósaði nú sigri ok þóttist mjök hafa
framazt, er hann vann konung svá ágætan sem Helgi
var ok svá víðfrægr. Yrsa drottning mælti: "Eigi er einsætt
at hælast svá mjök, þótt þú hefir svikit þann mann,
sem mér er mestr vandi við ok ek unna mest, ok fyrir
þetta it sama verð ek þér aldri holl, ef þú átt við venzlamenn
Helga konungs. Berserkjum þínum ræð ek þegar
bana, er ek má, ef nokkurir eru svá vaskir, at þat vili
gera fyrir mínar sakir ok sinnar snilldar." Aðils konungr
bað hana at heitast ekki við sik né berserki sína,
-- "því at þat skal þér eigi duga. En ek vil bæta þér
föðurdauðann stórmannligum gjöfum með miklum
fjárhlutum ok góðum gersemum, ef þú kannt at þekkjast."
Drottning sefast við þetta ok þiggr sæmdir af konungi.
Hún er þó óhæg síðan í skapsmunum, ok opt sat
hún um þat at gera berserkjum mein ok svívirðu. Aldri
finna menn, at drottning yrði allkát síðan eða í góðu
skapi eptir fall Helga konungs, ok meira varð ósamþykki
í höllinni en áðr hafði verit, ok ekki vildi drottning
sæma við Aðils konung, ef hún skyldi ráða. Aðils
konungr þóttist nú stórum frægr gerast, ok þykkir nú
sá mestr maðr vera, er með honum er ok hans köppum.
Sitr hann nú um hríð í sínu ríki ok hugsar engi
muni reisa rönd við sér ok sínum berserkjum. Aðils
konungr var inn mesti blótmaðr ok fullr af fjölkynngi.
Einn bóndi er nefndr Svipr. Hann bjó í Svíþjóð fjarri
öðrum mönnum. Hann var ríkr at fé ok hafði verit
inn mesti kappi ok eigi í öllu þar hann var séðr, ok
kunni hann margt fyrir sér. Þrjá átti hann syni, sem
hér eru nefndir. Hét einn Svipdagr, annarr Beigaðr,
þriði Hvítserkr. Hann var þeira elztr. Allir váru þeir
miklir fyrir sér, sterkir ok vænir at áliti. Ok er Svipdagr
var átján vetra gamall, sagði hann svá til föður
síns einn dag: "Dauflig er vár ævi at vera hér við fjöll
uppi í afdölum ok óbyggðum ok koma aldri til annarra
manna né aðrir til vár. Væri hitt meira snarræði
at fara til Aðils konungs ok ráðast í sveit með honum
ok hans köppum, ef hann vildi við oss taka." Svipr karl
svarar: "Ekki sýnist mér þetta ráðligt, því at Aðils konungr
er grimmligr maðr ok ekki heill, þótt hann láti
fagrt, en menn hans öfundarfullir ok þó miklir fyrir
sér, en víst er Aðils konungr ríkr maðr ok frægr." Svipdagr
segir: "Hætta verðr á nokkut, ef menn skulu fá
frama, ok má þat eigi vita, fyrr en reynt er, hvar gifta
vill til snúast, ok víst vil ek hér eigi sitja lengr, hvat
sem annat fyrir liggr." Ok sem hann var í þessu ráðinn,
þá fekk faðir hans honum öxi mikla, væna ok bitrliga.
Hann mælti þá við son sinn: "Vertu óágjarn við aðra,
láttu eigi stórliga, því at þat er illt til orðs, en ver
hendr þínar, ef á þik er leitat, því at þat er mikilmannligt
at dramba lítit yfir sér, en gera mikil afdrif, ef hann
kemr í nokkura raun." Hann fær honum öll herklæði
vönduð ok góðan hest.
Svipdagr ríðr nú í burt, ok at kveldi kemr hann at
borg Aðils konungs. Hann sér, at leikar eru úti fyrir
höllinni, ok sitr Aðils konungr á miklum gullstóli ok
berserkir hans hjá honum. Ok sem Svipdagr kemr at
skíðgarði, var borgarhliðum læst, því at þat var þá
siðr at biðja leyfis inn at ríða. Svipdagr hefir ekki starf
fyrir því, brýtr þegar upp hliðit ok ríðr svá í garðinn.
Konungr mælti: "Þessi maðr ferr ógætiliga, ok hefir
þessa aldri fyrr verit freistat. Kann vera at hann eigi
mikit undir sér, ok varðaði eigi, þótt hann reyndi þat."
Berserkir ygldust þegar mjök, ok þótti þeim hann láta
heldr stórliga. Svipdagr ríðr fyrir konung ok kveðr hann
vel; kunni hann á því góða list. Aðils konungr spyrr,
hverr hann væri. Hann segir til sín. Konungr kannast
skjótt við hann, ok ætluðu allir hann mundi vera
in mesta kempa ok mikils háttar. Leikrinn var eigi at
síðr drifinn. Sezt Svipdagr á tré eitt ok horfir á leikinn.
Berserkir líta illa til hans, ok nú mæla þeir til konungs,
at þeir muni freista hans. Konungr segir: "Þat
hygg ek, at hann sé ekki lítill fyrir sér, en vel þykki
mér, þótt þit reynið, hvárt hann er slíkr sem hann
þykkist."
Síðan drífa menn inn í höllina. Berserkir ganga til
Svipdags ok spyrja, hvárt hann sé kappi nokkurr, er
hann lætr svá stórliga. Hann sagðist vera slíkr sem
nokkurr þeira einn. Ok við þessi orð hans óx þeim
móðr ok kapp, en konungr bað þá vera kyrra um kveldit.
Berserkir ygldust ok grenjuðu hátt ok mæltu til
Svipdags: "Þorir þú at berjast við oss? Ok þarftu þá
fleira í frammi at hafa en stóryrði ein ok dramblæti,
ok vilju vér reyna, hversu mikit þar er fyrir, sem þú
ert." Hann segir "Því vil ek játa at berjast við einn
í senn ok vita svá, ef meira vildi at vinnast. Konungi
þótti allvel, þótt þeir reyndi með sér. Yrsa drottning
mælti: "Þessi maðr skal hér velkominn." Berserkir
svöruðu henni: "Vissu vit þat fyrir, at þú vilt oss alla
í helju, en heldr erum vér máta meiri en vér föllum
við orð ein eða illan vilja." Drottning sagði, at ekki
yrði at því, at konungr reyndi þat, hvat hann ætti, --
"þar sem þér eruð, er hann trúir svá mjök á yðr." Sá
berserkr, sem fyrir þeim var, mælti: "Ek skal setja þik
ok semja dramb þitt, svá at vér skulum óhræddir vera
fyrir honum."
Ok um morguninn tókst þar hörð hólmganga, ok
skorti þar eigi stór högg. Sáu þat allir, at þessi inn komni
kunni sverði at beita með miklu afli, ok hrökkr berserkrinn
allr undan fyrir honum, ok drepr hann þar.
Ok þegar vill annarr drepa hann ok hefna hans, ok
fær hann slíka för, ok eigi léttir hann fyrr en hann
hefir drepit þá fjóra. Þá mælti Aðils konungr: "Mikinn
skaða hefir þú mér gert, ok þess skaltu nú gjalda," ok
bað menn upp standa ok drepa hann. Í annan stað fær
drottning sér lið ok vill veita honum ok kvað konung
mega þat sjá, at miklu meira ágæti væri at honum einum
en öllum þeim berserkjum. Kemr nú drottning
griðum á með þeim, ok þykkir öllum Svipdagr vera
mikill afreksmaðr. Sitr hann nú á bekk annan gagnvart
konungi með ráði Yrsu drottningar.
Ok sem náttar, litast hann um ok þykkist enn oflítit
hafa at gert við berserki ok vill egna til fundar við þá,
ok þykkir honum þat líkligt, er þeir sjá hann einn
saman, at þeir muni snúa at honum. Ok þat gekk eptir
því, sem hann ætlaði, því at þegar berjast þeir. Ok þá
kemr konungr at, er þeir höfðu barizt um hríð, ok skilr
þá. Eptir þat gerir konungr berserki útlæga, þá sem
eptir váru, er þeir báru eigi af einum manni allir, ok
lézt eigi fyrr vitat hafa, at þeir væri svá litlir fyrir sér
nema í orðum einum drembiligum. Þeir verða nú í
burt at fara, en heitast nú at herja á ríki Aðils konungs.
Konungr lézt aldri hirða um heitingar þeira ok kvað
enga dáð í bikkjum þeim. Fara þeir nú í burt með
skömm ok svívirðing. Aðils konungr hafði þó eggjat
þá raunar í fyrstunni at ganga at honum ok drepa
hann, þá þeir sæi Svipdag einn ganga ór höllinni, ok
hefna sín svá, at drottning yrði ekki vör við. Svipdagr
hafði þó drepit einn, þá konungr kom til at skilja þá.
Aðils konungr biðr nú Svipdag veita sér eigi minna
lið nú en áðr, er honum veittu allir berserkir, -- "allra
helzt at drottning vill, at þú sért í staðinn berserkjanna."
Þar er nú Svipdagr nokkura hríð.
Nokkuru síðar er konunginum sögð hersaga, at berserkir
hafa þá fengit sér lið mikit ok herja á land hans.
Aðils konungr biðr nú Svipdag at rísa í móti berserkjum
ok kallar þat vera hans skyldu ok kveðst skyldu
fá honum svá mikit lið sem hann þyrfti. Ekki er honum
um þat at vera fyrirmaðr hersins, en vill fara með
konungi þangat, sem hann vildi. Konungr vildi ekki
annat en hann sé fyrirmaðr. Svipdagr segir: "Þá vil
ek þiggja tólf manna líf af yðr, þá ek vil." Konungr
segir: "Því vil ek játa þér." Eptir þat ferr Svipdagr
til orrostu þessarar, en konungr sitr heima. Hann hefir
mikit lið. Svipdagr lét gera herspora ok kasta niðr, þar
sem orrostustaðrinn var markaðr, ok með mörgum öðrum
brögðum lét hann þar um búa. Þar tekst orrosta
ok harðr bardagi, ok hrökk fyrir mjök lið víkinga, ok
fá þeir illt af, er þeir kenna hersporanna. Þar var drepinn
berserkr einn ok fjöldi liðs, en þat flýði til skipa,
sem eptir lifði, ok svá í burt.
Svipdagr kemr nú heim til Aðils konungs ok á nú
sigri at hrósa. Aðils konungr þakkar honum vel sinn
framgang ok landvörn. Yrsa drottning mælti: "Víst er
þat rúm betur skipat, er slíkr drengr sitr í sem Svipdagr
er, en þá berserkir þínir skipuðu þat." Konungr
sannar þat. Berserkir safna nú liði aptr, þeir sem undan
kómust, ok herja enn á ríki Aðils konungs. Ok enn
skorar konungr á Svipdag at ganga í móti þeim ok
kveðst mundu fá honum frítt lið. Svipdagr ferr til orrostu
ok hefir nú þriðjungs minna lið en berserkir. Aðils
konungr hét at koma til móts við hann með hirðina.
Svipdagr hafði þá enn skjótara brugðit við en berserkir
hugðu. Ok nú hittast þeir, ok tekst þar hörð
orrosta. Aðils konungr safnar liði ok hafði ætlat at
koma í opna skjöldu berserkjum.
Þar er nú til at taka, at Svipr karl er. Hann vaknar
einn tíma af svefni sínum ok blæss mæðiliga ok mælti
til sona sinna: "Þurfa þykkist nú Svipdagr liðs við,
bróðir ykkarr, því at hann heldr bardaga ekki langt
heðan ok á við mikinn liðsmun, ok misst hefir hann
auga sitt annat ok hefir þó mörg sár önnur, en fellt
hefir hann þrjá berserki, ok nú eru eptir aðrir þrír."
Þeir bræðr bregða við skjótt ok vápna sik, fara síðan
þangat, sem orrostan er, ok höfðu víkingar lið hálfu
fleira. Svipdagr hafði mikit af sér gert ok er þó þá sárr
mjök ok úr honum annat augat. Er þá drepit lið hans
at handamáli, en konungr kemr ekki til liðs við hann.
Ok sem þeir bræðr hans koma til orrostu, þá ganga
þeir vel fram ok þar at, sem berserkir eru fyrir. Svá fór
leikr með þeim, at berserkir falla þar allir fyrir þeim
bræðrum. Snýr nú skjótt mannfall í lið víkinga, ok
þeir, sem lífit þágu, gengu á hendr þeim bræðrum. Ok
eptir þetta fara þeir á fund Aðils konungs ok sögðu
honum þessi tíðendi. Konungr þakkar þeim vel þrekvirki
þetta. Svipdagr hafði fengið tvau sár á höndum.
Hann hafði mikil sár á höfði ok var einsýnn alla ævi
síðan. Liggr hann um hríð í sárum þessum, ok græddi
Yrsa drottning hann.
En þá hann var orðinn vel heill, þá sagði hann konungi,
at hann vildi í burtu þaðan. "Vil ek sækja heim
þann konung, er meiri sóma vill til vár gera en þú,
konungr. Illa hefir þú launat mér landvörn ok slíkan
sigr sem vér höfum yðr unnit." Aðils konungr bað
hann heima vera ok lézt mundu gera allvel til þeira
bræðra ok kvaðst enga skyldu meta fram yfir þá. Svipdagr
vill ekki annat en ríða burt ok mest fyrir þat,
at Aðils konungr kom eigi fyrr til bardagans en lokit
var, því at hann var tvískiptr í, hvárr sigrinn hlyti,
Svipdagr eða berserkir, því at konungr var þá í skógi
einum ok horfði þaðan á leik þeira ok átti kost at
fara, þegar hann vildi, en honum þótti raunar ekki
máli skipta, þótt Svipdagr fengi ósigr ok styngi niðr
nösum.
Nú búast þeir bræðr í burt, ok stoðar ekki at hamla
þeim. Aðils konungr spyrr eptir, hvert þeir ætli at
fara. Þeir kváðust ekki svá ráð hafa gert fyrir því --
"en skilja munu vér at sinni. Vil ek nú kynna mér
annarra manna siðu ok konunga, en eldast eigi hér í
Svíþjóð." Þeir ganga nú til hesta sinna ok þakka drottningu
vel þann sóma, sem hún hafði gert til Svipdags,
stíga nú á hesta sína ok ríða alla sína leið, þar til
er þeir koma til föður síns, ok spyrja hann ráða, hvat
upp skal taka, -- "eða hvat skulum vér af snúa?" Hann
kallaði þat mestan frama at vera með Hrólfi konungi
í Danmörk ok köppum hans, -- "ok þar er yðr vænast
til nokkurs frama til at stöðva yðvarn ofsa, því at ek
hefi þat sannspurt, at þangat séu komnir inir mestu
kappar á Norðrlöndum." "Hvernig er honum háttat?"
segir Svipdagr. Faðir hans segir: "Svá er mér sagt frá
Hrólfi konungi, at hann sé örr ok stórgjöfull, trúfastr
ok vinavandr, svá at hans jafningi munn eigi finnast.
Hann sparar eigi gull né gersemar nær við alla, er
þiggja vilja. Hann er lágligr at líta, en mikill at reyna
ok torveldr, manna fríðastr, stórlátr við ómilda, en ljúfr
ok hógværr við vesala ok við alla þá, sem ekki brjóta
bág í móti honum, manna lítillátastr, svá at jafnblítt
svarar hann fátækum sem ríkum. Svá er hann mikill
ágætismaðr, at hans nafn mun eigi fyrnast, á meðan
veröldin er byggð. Hann hefir ok skattgilt alla konunga,
þá sem at eru í nánd honum, því at allir vilja
honum fúsir þjóna." Svipdagr segir: "Hér hefir þú þá
sögu at segja, at ek em ráðinn í at fara á fund Hrólfs
konungs ok allir vér bræðr, ef hann vill taka við oss."
Svipr bóndi mælti: "Þér munuð ráða ferðum yðar ok
athöfnum, en bezt þætti mér, at þér værið heima með
mér." Þeir kváðu, at ekki mundi þess tjá at leita.
Síðan báðu þeir föður sinn vel lifa ok svá móður,
en þeir fara leið sína á burt ok allt þar til, er þeir
kómu á fund Hrólfs konungs. Svipdagr gekk þegar
fyrir konung ok kvaddi hann. Konungr spyrr, hverr
hann væri. Svipdagr segir honum nafn sitt ok svá allra
þeira ok kveðst hafa verit með Aðils konungi um hríð.
Hrólfr konungr mælti: "Hvar fyrir fórstu hingat, því
at ekki er mikil vinátta á milli Aðils ok várra
manna?" Svipdagr sagði: "Veit ek þat, herra. Þó vil
ek leitast við at gerast yðarr maðr, ef kostr er á, ok vér
bræðr allir, en þó mun yðr þykkja lítit koma til vár."
Konungr segir: "Ekki hafða ek þat ætlat at gera mér
vini af mönnum Aðils konungs. En fyrst þér hafið sótt
á minn fund, þá mun ek taka við ykkr, því at ek hygg,
at sá hafi betr, er ykkr vísar ekki frá, því at ek sé, at þit
eruð gildir garpar. Hefi ek spurt, at þit hafið mikla
frægð unnit, drepit berserki Aðils konungs ok unnit
mörg þrekvirki önnur." "Hvar vísar þú mér til sætis?"
sagði Svipdagr. Konungr segir: "Sitið hjá þeim manni,
er Bjálki heitir, ok látið liggja tólf manna rúm innar
fyrir ykkr." Heitit hafði Svipdagr Aðils konungi at koma
til hans, áðr hann færi í burt. Nú ganga þeir bræðr til
rúms þess, sem konungr hafði vísat þeim. Svipdagr
spurði Bjálka, hví þau rúm skyldi auð liggja innar frá
þeim. Bjálki segir, at þeir siti þar berserkir tólf konungsins,
þá þeir kæmi heim. Þeir váru þá í hernaði.
Skúr heitir dóttir Hrólfs konungs, en önnur Drífa.
Drífa var heima með konunginum ok allra kvenna kurteisust.
Drífu var vel til þeira bræðra ok þokkaði allt
heldr vel fyrir þeim.
Svá fór nú fram um sumarit ok allt þar til berserkir
kómu heim um haustit til hirðarinnar. Ok eptir siðum
sínum þá gengu þeir fyrir hvern mann, þá þeir kómu
í höllina, ok spurði sá, er fyrir þeim gekk, hvárt sá teldist
jafnsnjallr honum, sem fyrir sat, ok leituðu menn
sér þar ýmissa atkvæða um þat, sem þeim þótti bezt sóma,
ok mátti þat þó heyra á orðum hvers, at þá þótti sik
mikit vanta á at vera jafnsnjalla. Ok nú gengr hann
fyrir Svipdag ok spyrr, hvárt hann þættist jafnsnjallr.
Svipdagr sprettr upp ok bregðr sverði ok kveðst í engan
stað ósnjallari en hann. Berserkr mælti: "Höggðu þá
í hjálminn." Svipdagr gerði svá, ok beit ekki á, ok síðan
vildu þeir berjast. Hrólfr konungr hljóp í milli þeira
ok sagði þeim skyldi þat ekki hlýðast ok skyldu þeir heita
jafnir þaðan í frá -- "ok báðir mínir vinir." Ok eptir
þat sættust þeir ok eru jafnan á einu ráði, liggja í hernaði
ok hafa sigr, hvar sem þeir kómu.
Hrólfr konungr sendi nú menn til Svíþjóðar á fund
Yrsu drottningar, móður sinnar, ok bað hana at senda sér
fé þat, sem Helgi konungr hafði átt, faðir hans, ok Aðils
konungr hafði tekit til sín, þá er Helgi konungr var
drepinn. Yrsa kvað þat makligt, þó at hún kæmi því til
áleiðis, ef henni væri þat möguligt, -- "en ef þú leitar
sjálfr eptir fénu, þá skal ek þér holl í ráðum, sonr minn,
en Aðils konungr er maðr svá féágjarn, at hann hirðir
aldri, hvat hann vinnr til þess," ok svá bað hún segja
Hrólfi konungi ok sendi honum þar með sæmiligar
gjafir.
Hrólfr konungr liggr nú í hernaði, ok dvelst nú
fyrir þat, at hann fari til fundar við Aðils konung.
Hann kemr nú undir sik miklum afla, ok alla konunga,
sem hann finnr, þá gerir hann skattgilda undir sik, ok
bar þat mest til, at allir inir mestu kappar vildu með
honum vera ok engum öðrum þjóna, því at hann var
miklu mildari at fé en nokkurir konungar aðrir. Hrólfr
konungr setti þar höfuðstað sinn, sem Hleiðargarðr
heitir. Þat er í Danmörk ok er mikil borg ok sterk, ok
meiri rausn ok hoffrakt var þar en nokkurs staðar ok í
öllu því, sem til stórlætis kom eða nokkurr hafði spurn
af.
Hjörvarðr hét einn ríkr konungr. Hann fekk Skuldar,
dóttur Helga konungs, en systur Hrólfs konungs. Þat
var gert með ráði Aðils konungs ok Yrsu drottningar
ok Hrólfs, bróður hennar. Ok eitthvert sinn bauð Hrólfr
konungr Hjörvarði, mági sínum, til veizlu. Þat var einn
dag, er hann var at veizlunni, at svá bar til, at þeir váru
úti staddir konungarnir, at Hrólfr konungr brá brókabelti
sínu ok fekk Hjörvarði konungi á meðan sverð
sitt. Ok sem Hrólfr konungr hafði brugðit um sik aptr
brókabeltinu, tók hann aptr við sverðinu ok mælti til
Hjörvarðs konungs: "Þat vitu vit báðir," sagði hann,
"at þat hefir lengi verit mælt, at sá skal vera undirmaðr
annars jafnan síðan, er tekr við sverði annars, á meðan
hann bregðr brókabelti. Skaltu nú vera undirkonungr
minn ok þola þat vel sem aðrir." Hjörvarðr varð þessu
ákafliga reiðr ok verðr þó at láta svá standa, ferr heim
við svá búit ok unir illa við sinn hlut, seldi þó skatt
Hrólfi konungi eptir því sem aðrir hans undirkonungar,
þeir sem honum áttu hlýðni at veita. Ok endar hér
Svipdags þátt.
Þar er nú til máls at taka, at norðr í Noregi fyrir
Uppdölum réð sá konungr, er Hringr hét. Hann átti
þann son, er Björn hét. Þat er nú sagt, at drottning andaðist,
ok þótti þat mikill skaði konungi ok mörgum
öðrum út í frá. Landsmenn ok ráðuneyti hans báðu
hann kvángast aptr, ok þat verðr, at hann sendir menn
suðr í lönd at biðja sér konu. En á móti þeim kómu andviðri
mikil ok stórir stormar, ok verða nú at snúa stöfnum
ok halda undan veðrinu, ok þar kemr máli, at þá
rekr norðr á Finnmörk ok váru þar um vetrinn.
Þeir fóru einn dag á land upp ok kómu at húsi einu.
Þar sátu inni tvær konur, vænar at áliti. Þær fögnuðu
þeim vel ok spurðu, hvaðan þeir væri at komnir. Þeir
sögðu allt um ferðir sínar ok hvat at erendum var. Þeir
spurðu, hvaða konum þær væri eða fyrir hverja sök
þær væri komnar þar einmana ok svá langt frá öðrum
mönnum, svá fríðar konur ok vænar. Sú eldri sagði: "Til
alls berr nokkut, sveinar, vér erum hér fyrir þær sakir,
at einn ríkr konungr bað dóttur minnar, en hún vildi
ekki eiga hann, en hann hét henni afarkostum aptr
í mót, ok því hefi ek hana hér í leyni, á meðan faðir
hennar kemr ekki heim, því at hann liggr í hernaði."
Þeir spurðu, hverr hennar faðir væri. Móðir hennar
sagði: "Hún er dóttir Finnakonungs." Þeir
spurðu, hvat þær héti. Sú eldri sagði: "Ek heiti Ingibjörg,
en Hvít heitir dóttir mín; er ek frilla Finnakonungs."
Ein mær var þar at þjóna þeim. Konungsmönnum
leizt vel á þær, ok þat er ráðagerð þeira at
leitast eptir, ef Hvít vildi fara með þeim ok giftast
Hringi konungi; bar sá þetta mál upp fyrir hana, sem
fyrir konungserendum var. Hún svaraði þessu ekki fljótt,
en veik þó til forsjá móður sinnar. "Svá er sem mælt er,
at ór hverju vandræði verðr nokkut at ráða," sagði
móðir hennar, "ok þykkir mér illa, at faðir hennar er
gerðr fornspurðr at þessu, en þó verðr á þetta at hætta,
ef hún skal at nokkuru nær vera." Eptir þetta býst hún
til ferðar með þeim. Síðan fóru þeir leið sína ok fundu
Hring konung, ok þegar fréttu sendimenn eptir, hvárt
konungr vildi eiga þessa kvinnu eða færi hún aptr
sömu leið. Konungi leizt vel á vífit ok gerði þegar
brullaup til hennar. Vill hann ekki gefa gaum at,
þó at hún sé eigi rík. Er konungr nokkut við aldr, ok
fannst þat brátt á drottningu.
Karl einn átti bú þar skammt frá konungi. Hann
átti sér konu ok dóttur eina barna, er Bera hét. Hún
var á ungum aldri ok væn at áliti. Björn konungsson ok
Bera karlsdóttir léku barnleikum saman, ok fellst vel
á með þeim. Karl var auðugr at fé ok hafði lengi legit
í hernaði á unga aldri ok var inn mesti kappi. Þau Bera
og Björn unnu hvárt öðru mikit, ok hittust þau jafnan.
Liðu nú svá stundir fram, at ekki verðr til tíðenda.
Þroskast Björn konungsson mikit, ok gerist hann bæði
mikill ok sterkr. Hann var vel mannaðr um allar íþróttir.
Hringr konungr var löngum ór landi ok í hernaði,
en Hvít var heima ok stjórnaði landi. Ekki var hún
vinsæl af alþýðu, en við Björn lét hún allblítt, en hann
þekktist þat lítt. Ok eitt sinn, er konungr fór heiman,
ræddi drottning við Hring konung, at Björn, sonr hans,
skyldi heima vera með henni til landstjórnar. Konungi
þótti það ráðligt. Gerðist drottning nú ríklunduð ok
drambsöm. Konungr sagði syni sínum, Birni, at hann
skuli vera heima ok gæta lands með drottningu. Björn
sagði sér lítit um það vera ok sagði, at sér sé stórilla til
drottningar. Konungr sagði, at hann skyldi eptir vera.
Ferr konungr nú ór landi með miklu fjölmenni.
Björn gengr nú heim eptir viðtal þeira föður hans,
ok þótti mjök sinn veg hvárum þeira. Hann gekk til
rúms síns ok var heldr fákátr ok var rauðr sem blóð.
Drottning gengr til tals við hann ok vill gleðja hann ok
mælti til vináttu við Björn. Hann bað hana í burtu fara.
Hún gerir svá at sinni. Opt kom hún þó at máli við hann
ok sagði, at þat væri vel fallit, at þau byggði eina rekkju,
á meðan konungr væri í burtu, ok kallaði miklu betri
þeira samvistu en þat hún ætti svá gamlan mann sem
Hringr konungr var. Björn tekr þessu máli þungliga
ok sló hana kinnhest mikinn ok bað hana dragast í burt
ok hratt henni frá sér. Hún kvaðst þessu óvön at hún
væri hrökt eða barin, -- "ok þykkir þér betra, Björn, at
spenna heldr karlsdóttur, ok er þé þat makligt, sem ván
er á, ok svívirðiligra en njóta minnar ástar ok blíðu, ok
væri þat ekki fjarri, þótt nokkut kæmi í mót þrá þinni
ok heimsku." Hún lýstr nú til hans með úlfhanzka ok
segir, at hann skyldi verða at einum híðbirni ólmum
ok grimmum, -- "ok nýta þér þó enga fæðslu aðra en
fé föður þíns. Skaltu drepa þat þér til matar meir en
dæmi séu til, ok aldri skaltu ór þessum álögum fara, ok
skal þér þessi minning verri en engi."
Eptir þat hverfr Björn í burt, ok veit engi, hvaf
af honum verðr. Ok er menn sakna Björns, þá er hans
farit at leita, ok finnst hann hvergi, sem líkligt er. Frá
því er nú at segja, at fé konungs er drepit niðr at
handamáli, ok einn grábjörn leggst á þat, bæði mikill
ok grimmligr.
Eitt kveld berr þat til, at karlsdóttir sér þenna inn
grimma björn. Björn ferr at henni ok lætr allblítt við
hana. Í þessum birni þykkist hún kenna augu Björns
konungssonar, ok forðast hún þat lítt. Dýrit gengr þá
frá henni, en hún ferr eptir því ok allt til þess þat kemr
at helli nokkurum. Ok sem hún kemr at hellinum, þá
er þar maðr fyrir ok heilsar Beru karlsdóttur. Hún kennir,
at þetta er Björn Hringsson, ok verðr þar mikill fagnaðarfundr.
Þar eru þau í hellinum um hríð, því at hún
vildi ekki skiljast við hann, á meðan hún á kost.
Hann kallar henni þat ósæmiligt at vera þar hjá honum,
því at hann sé dýr um daga, en maðr um nætr.
Hringr konungr kemr nú heim ór hernaðinum, ok
er honum sagt, hver tíðendi at til hafa borit, á meðan
hann hefir verit í burt, hvarf Björns, sonar hans, ok
þat annat um þat mikla dýr, sem komit væri í landit
ok mest legðist á sjálfs hans fé. Drottning eggjaði fast
at láta drepa dýrit, en þó frestaðist þat um hríð. Lætr
konungr sér fátt um þetta finnast ok þykkir með undarligu
móti vera.
Einhverja nótt er þau Bera váru í rekkju sinni ok
Björn konungsson, tók Björn til orða ok mælti: "Svá
grunar mik, at banadagr minn muni vera á morgun
ok munu þeir fá mik veiddan, enda þykkir mér ekki
gaman at lífinu fyrir ósköpum þeim, sem á mér liggja,
þó þat eina sé mér til yndis, sem vit erum bæði, en þó
mun því nú bregða. Hring þenna mun ek gefa þér, er
undir vinstri hendi mér er. Þú munt sjá liðit á morgun,
sem at mér sækir, ok þá ek er dauðr, farðu til
konungsins, ok biddu hann at gefa þér þat, sem er undir
bóg dýrsins vinstra megin, en hann mun því játa
þér. Drottningu mun gruna þik, þá er þú ætlar í burt,
ok mun hún gefa þér at eta af dýrsslátrinu, en þat
skyldir þú eigi eta, því at þú ert kona eigi heil, sem
þú veizt, ok muntu fæða sveina þrjá, er vit munum eiga,
ok á þeim mun þat sjá, ef þú etr af dýrs slátrinu, en
drottning þessi er it mesta tröll. Síðan far þú heim til
föður þíns, ok þar muntu fæða sveinana. Einn mun þér
þó verstr þykkja. Ok ef þú mátt eigi annast þá heima
fyrir ósköpum þeira ok ófyrirleitni, leiddu þá í burtu,
ok farðu hingat til hellisins með þá. Hér muntu sjá
kistu með þremr gólfum. Þat munu segja rúnir þær,
sem þar eru hjá, hvat hverr þeira skal eignast. Vápn
þrjú eru í berginu, ok skal þat hverr hafa, sem honum er
ætlat. Sá, sem fyrst kemr til, sonr okkar, skal Þórir
heita, annarr Elg-Fróði, þriði Böðvarr, ok þykki mér
þess líkara, at þeir verði eigi litlir fyrir sér ok þeira
nöfn munu lengi uppi vera."
Hann segir henni fyrir marga hluti, ok steypist síðan
bjarnarhamrinn yfir hann, ok gengr björninn svá út
ok hún eptir honum ok litast um, ok þá sér hún koma
mikit lið fram fyrir fjallsöxlina, ok fara margir hundar
ok stórir fyrir liðinu. Björninn rennr nú frá hellinum
ok með fjallinu fram. Koma hundarnir ok konungsmenninir
í móti honum, ok varð hann þeim torsóttr.
Meiddi hann marga menn fyrir þeim, áðr hann yrði
sóttr, ok alla hunda deyddi hann. Þar kom, at þeir
slógu hring um hann, ok sveimaði hann þá innan um
hringinn ok sér, í hvert efni komit er, at hann fær eigi
undan komizt. Snýr hann þá þangat, sem konungr
stendr, ok þrífr þann mann, sem næstr stóð honum,
ok reif hann kvikan í sundr. Þá var björninn svá móðr,
at hann kastaði sér flötum niðr. Hlaupa þeir þá skjótt
at ok drepa hann. Þetta sér karlsdóttir. Hún gengr at
konungi ok mælti: "Vilið þér, herra, gefa mér þat,
sem undir vinstra bóg dýrsins er?" Konungr játaði því,
sagði þat eitt mundu þar vera, at honum mundi vel
sóma at veita henni þat. Konungsmenn höfðu þá flegit
björninn mjök. Bera gekk þá at ok tók í burt hringinn
ok varðveitti, en eigi sáu menn, hvat hún tók,
enda var þar ekki eptir leitat. Konungr spyrr, hver hún
væri, því at hann kenndi hana eigi. Hún sagði til sín
sem henni sýndist ok annat en var.
Konungr ferr nú heim ok Bera í ferð með konungi.
Drottning var allkát ok tók vel við henni ok frétti,
hver hún væri. Hún sagði sem fyrr eigi it sanna til.
Drottning gerir nú veizlu mikla ok lætr búa bjarnarslátrit
til fagnaðar mönnum. Karlsdóttir er í skemmu
drottningar ok náir eigi burt at fara, því at drottningu
grunar, hver hún muni vera. Ok þar kemr drottning
með disk vánum bráðara, var þar á bjarnarholdit,
ok bað Beru neyta. Hún vildi eigi eta. "Þetta eru firn
mikil," segir drottning, "at þú trunsar við fagnaði þessum,
er drottning sjálf virðist at bjóða þér, ok tak við
skjótt, elligar skal þér annarr verri." Hún bitar fyrir
hana, ok þat verðr af leiknum, at hún etr þann bita.
Drottning skerr þá annan ok lætr í munn henni, ok
þar kemr lítit korn niðr af þeim bita, ok sló þá úr
munni sér ok kveðst eigi meir mundu eta, þó at hún
píndi hana eða deyddi. Drottning mælti: "Vera kann,
at nú dugi nokkut," ok hló at. Síðan fór Bera í burt
ok heim til föður síns. Hún hefir óhæga höfn meðferðar.
Hún sagði nú föður sínum alla málavöxtu um
sitt ráð, hvernig háttat er.
Ok litlu síðar tók hún sótt ok fæddi sveinbarn, þó
nokkut með undarligum hætti. Þat var maðr upp, en
elgr niðr frá nafla. Hann er nefndr Elg-Fróði. Annarr
sveinn kemr þar til ok er kallaðr Þórir. Hundsfætr váru
á honum frá rist ok því var hann kallaðr Þórir hundsfótr.
Hann var maðr fríðastr sýnum fyrir annat. Inn
þriði sveinn kom til, ok var sá allra vænstr. Sá er kallaðr
Böðvarr, ok var honum ekki neitt til lýta. Böðvari
ann hún mest. Þeir renna nú upp sem gras. Ok þá þeir
eru at leikum með öðrum mönnum, eru þeir grimmir
ok óvægir um allt. Fá menn harðleikit af þeim. Meiðir
Fróði marga menn fyrir konungi, en deyddi suma með
öllu.
Svá fór fram um hríð, þar til at þeir eru tólf vetra
gamlir. Þeir eru þá svá sterkir, at engir konungsmenn
stóðust fyrir þeim, ok mega þá ekki at leikum vera.
Þá sagði Fróði móður sinni, at hann vill fara í burt,
-- "ok má ek ekki við menn eiga, því at þeir eru ölmusur
einar ok meiðast strax, þá við er komit." Hún sagði
honum ekki hent í fjölmenni fyrir óvægi sína. Móðir
hans ferr nú með honum til hellisins ok vísar honum
til þess fjár, sem faðir hans hafði honum ætlat, því at
Björn hafði þat allt á kveðit, hvat hverr skyldi hafa.
Fróði vildi taka meira ok náði ekki, því at þat var
minnst féit, sem honum var ætlat. Ok nú sér hann,
hvar vápnin taka fram úr berginu. Tekr hann fyrst
til hjaltanna, ok er sverðit fast, svá at hann náir því
eigi. Þá þrífr hann til öxarskaptsins, ok er eigi lausara.
Þá mælti Elg-Fróði: "Má vera, at sá einn hafi ætlat,
er gripum þessum hefir hér komit, at vápna skipti skuli
fara eptir fjárskiptum öðrum," þrífr nú til heptisins,
ok var þat þegar laust. Þar fylgdi ein skálm heptinu.
Hann leit á skálmina um hríð ok mælti síðan: "Ójafngjarn
hefir sá verit, er þessum gripum hefir átt at
skipta," leggr nú skálminni tveim höndum í bergit ok
vill brjóta hana sundr, en skálmin hljóp inn í bergit,
svá at skellist við heptit, en þó brotnaði hún ekki at
heldr. Þá mælti Elg-Fróði: "Hvat mun varða, hvernig
ek fer með óþokkagrip þenna, því at ekki er örvænt,
at bíta kunni?" Eptir þat kvaddi hann móður sína at
skilnaði. Fróði ferr nú á kjalveg einn ok gerist þar illvirkr
ok drepr menn til fjár sér ok smíðar sér skála ok
býst þar um.
Hringr konungr þykkist nú vita, hverjum kynstrum
þetta muni gegna allt saman, ok hefir ekki um
þat fyrir alþýðu ok lætr þó vera kyrrt jafnt sem áðr.
Litlu síðar beiðist Þórir hundsfótr at fara í burt, en
móðir hans vísar honum til hellisins ok svá til þess fjár,
sem honum var ætlat, ok segir honum til vápnanna ok
bað hann taka öxina, ok kvað hún svá föður hans hafa
fyrir mælt. Síðan fór Þórir í burt ok bað móður sína vel
lifa. Hann þrífr fyrst til hjaltanna, ok er sverðit fast.
Þá tekr hann í heptit, ok er öxin laus, því at hún var
honum ætluð. Síðan tekr hann féit ok ferr leið sína.
Hann leggr svá leið, at hann ferr fyrst á fund Elg-Fróða,
bróður síns. Hann ferr inn í skála hans ok sezt niðr í
sætit ok lætr síga höttinn. Litlu síðar kemr Fróði heim
ok lítr ekki hýrliga til ins komna manns, bregðr nú
skálminni ok mælti:
"Grenjar skálm,
gengr úr slíðrum,
minnist hönd
Hildar verka,"
ok keyrir niðr á stokkinn hjá sér ok gerist mjök ólmr
ok illiligr. Þórir kvað þá:
"En ek læt víðs
á vegi öðrum
öxi mína
jafnt hljóð bera."
Ok þá duldist Þórir ekki lengr, ok kenndi þá Fróði
bróður sinn ok bauð honum allt at helmingi við sik,
þat sem þá hafði hann saman dregit, því at þar skorti
eigi auð mikinn. Þórir vill þat eigi þiggja. Dvelst hann
þar um hríð ok fór í burt síðan. Elg-Fróði vísaði honum
til Gautlands ok sagði honum, at nýdauðr sé konungr
þeira Gautanna, ok bað hann koma í ríki þeira.
Hann sagði honum fyrir marga hluti: "Þat eru lög þeira
Gautanna, at þar er stefnt fjölmennt mót ok stefnt
þangat öllum Gautum. Einn stór stóll er settr á mótit,
svá at sitja mega í rúmliga tveir menn, en sá skal konungr
vera, er þat rúm fyllir. En mér þykkir sem þú
munir þat rúm ótæpt fylla." Eptir þat skiljast þeir, ok
mælir hvárr vel fyrir öðrum.
Fór Þórir nú leið sína, þar til er hann kemr til Gautlands
til jarls eins, ok tók jarlinn honum vel, ok var
þar um nóttina. Þat sagði hverr maðr, sem Þóri sá, at
hann mætti vel vera yfir Gautum konungr fyrir vaxtar
sakir, ok sögðu, at færi mundu þar slíkir. Ok þá komit
er at þingstaðnum, þá ferr þetta eptir því, sem Fróði,
bróðir hans, hafði sagt honum fyrir. Höfundr einn var
þar til settr at skora þetta mál með sannendum. Settust
margir í þetta sæti, ok kallaði höfundr engum sæma.
Þórir gengr seinastr, ok sezt hann þegar í stólinn. Höfundr
mælti: "Þér er sætit hæfiligast, ok muntu dæmdr til
þessarar stjórnar." Síðan gefa landsmenn honum konungsnafn
ok er hann kallaðr Þórir konungr hundsfótr,
ok eru miklar sögur frá honum. Hann var vinsæll ok
háði margar orrostur ok hafði optast sigr. Sitr hann nú
í ríki sínu um hríð.
Böðvarr er heima með móður sinni. Hún unni honum
mikit. Allra manna var hann gerviligastr ok fríðastr
sýnum. Ekki var hann mjök málkunnugr mönnum.
Hann spyrr móður sína eitt sinn, hverr faðir hans væri.
Hún sagði honum líflát hans ok allan atburð ok hversu
hann varð fyrir ósköpum af stjúpmóður sinni. Böðvarr
sagði: "Illt eigu vér þessu flagði at launa." Þá sagði
hún honum, hvernig hún var neydd af drottningu at
eta af bjarnarholdinu, -- "ok þat sér nú á bræðrum
þínum, Þóri ok Elg-Fróða." Böðvarr mælti: "Eigi þætti
mér Fróða óskyldara at hefna föður várs á þessu blauða
flagði en at drepa menn saklausa til fjár sér ok gera
illvirki, ok svá þótti mér Þórir fara undarliga í burt,
at hann gerði eigi skessu þessari nokkura áminning,
ok vænti ek þat sé bezt ráð, at ek seti henni nokkura
áminning fyrir vára hönd." Bera mælti: "Stilltu svá til,
at hún megi eigi fjölkynngi við koma, svá at þik megi
skaða." Hann kvað svá vera skyldu.
Eptir þat fara þau Bera ok Böðvarr á konungs fund,
ok nú segir hún konungi allt, hvernig háttat er með
ráði Böðvars, ok sýnir honum hringinn, hvern hún hafi
tekit undan bógnum dýrsins ok Björn, sonr hans, hafi
áttan. Konungr lézt at vísu kenna hringinn. "Hefir mik
næsta grunat, at þetta mundi af hennar ráðum vera um
kynstr þessi öll saman, sem hér hafa við borit, en fyrir
ástar sakir við drottningu hefi ek látit kyrrt vera."
Böðvarr mælti: "Lát hana nú í burt fara, ella munu
vér hefna á henni." Konungr kvaðst vilja bæta honum
fé eptir því, sem hann vildi, ok væri enn kyrrt, ok gefa
honum ríki til forráða ok jarlsnafn nú strax, en eptir
sinn dauða konungdóm ok væri henni ekki gert til
meins. Böðvarr kveðst ekki konungr vilja vera, heldr
kvaðst hann vilja með konungi vera ok honum þjóna.
"Ertu svá fanginn fyrir þessum óvætti, at þú heldr varla
viti þínu né réttum konungdómi, ok skal hún hér aldri
þrífast upp frá þessu." Böðvarr var þá svo ólmr við at
eiga, at konungr þorði ekki at fást við hann. Böðvarr
gengr til skemmu drottningar ok hefir í hendi
skreppu nokkura. Konungr fór á eptir ok móðir hans.
En er Böðvarr kom í skemmuna, snýr hann at Hvít
drottningu ok setr belg skorpinn á höfuð henni ok dregr
at hálsinum fyrir neðan. Setti hann henni síðan vangahögg
ok barði hana til heljar með ýmisligum píningum
ok dró hana svá um öll stræti. Þótti mörgum eða flestum
þar innan hallar þetta ekki verra en hálfneytt, en
konungi stórilla ok gat ekki at gert. Lét Hvít drottning
svá sitt arma líf. Var Böðvarr þá átján vetra, er þetta
var tíðenda.
Litlu síðar tekr Hringr konungr sótt ok andast.
Eptir þat tekr Böðvarr þar við ríki ok unir þar litla
hríð. Síðan stefnir hann þing við landsmenn ok talar
þar á þinginu, at hann vili burtu fara. En hann gifti
móður sína manni þeim, sem Valsleitr hét, hann var
þar áðr jarl, ok sitr Böðvarr í veizlunni, áðr en hann
ríðr.
Eptir þetta ríðr hann í burt einn saman, ok ekki hefir
hann með sér mikit gull né silfr né aðra fjárhluti, nema
hann er vel búinn at vápnum ok klæðum. Hann ríðr
nú sínum góða hesti fyrst til hellisins eptir vísan móður
sinnar. Verðr sverðit laust, þá hann tekr til hjaltanna.
Þat fylgdi því sverði, at aldri mátti því bregða,
utan þat væri mannsbani. Þat skyldi eigi undir höfuð
leggja ok eigi á hjalt reisa. Eggjar skyldi þrisvar sinnum
á allri ævi sinni brýna, ok eigi mátti bregða annat skeið,
svá var þat torsótt. Þenna mæta grip vildu þeir bræðr
allir eiga. Böðvarr sótti á fund Elg-Fróða, bróður síns.
Hann gerði umgerð at sverðinu af björk.
Ekki verðr tíðenda í ferð hans, fyrr en hann kemr
aptan dags at skála miklum. Þar réð fyrir Elg-Fróði.
Böðvarr leiðir inn hest sinn ok þykkist eiga at heimilu
þat allt, er hann þykkist þurfa. Fróði kemr heim um
kveldit ok rennir illa augum á hann. Böðvarr ferr ekki
at því ok lætr hefjast við. Svá hestarnir eigast ok illt
við, ok vill hvárr reka annan af stallinum. Fróði tekr
þá til orða: "Þetta er ofsamaðr mikill, er þorir at setjast
hér inn at ólofi mínu." Böðvarr lét slúta höttinn ok
svarar engu. Elg-Fróði stendr upp ok bregðr skálminni
ok skellir síðan upp at heptinu, ok ferr svá tvisvar sinnum.
Böðvarr bregðr sér ekki við. Í þriðja sinn bregðr
hann skálminni ok stefnir nú at honum, ok hyggr hann,
at sá maðr kunni ekki at hræðast, er kominn var; ætlar
nú hann skuli undir sér taka. Ok sem Böðvarr sér, í
hvert efni komit er, vill hann eigi lengr bíða, stendr
nú upp ok rennr undir hönd honum. Elg-Fróði var
þess harðari undir höndum, ok eigast þeir við miklar
sviptingar, ok þá ferr ofan hattr Böðvars, ok þá kennir
Fróði hann ok mælti: "Velkominn, frændi, ok höfum
vit helzt lengi þessar sviptingar haft." "Ekki sakar enn
til," segir Böðvarr. Elg-Fróði mælti: "Varligar mun þér
þó enn, frændi, við mik at eiga, ef vit skulum þat þreyta,
ok muntu hér enn aflsmunar kenna, ef vit skulum eigast
við ok ekki hlífast við." Fróði bauð honum þar at
vera ok eiga allt hálft við sik. Böðvarr vill þat eigi,
ok þótti honum þat illt at drepa menn til fjár sér. Hann
ferr nú á burt eptir þetta. Fróði fór á leið með honum
ok segir honum þat, at hann hafi mörgum manni grið
gefit, þeim er litlir váru fyrir sér, ok við þat gladdist
Böðvarr ok sagði hann gerði þat vel, -- "ok flesta skyldir
þú í friði láta fara, þó at þér þætti nokkut við þá."
Elg-Fróði segir; "Mér eru allir hlutir illa gefnir, en
þat er þér eitt til at fara á fund Hrólfs konungs, því
at þar vilja allir vera inir mestu kappar með honum,
því at stórlæti hans er miklu meira, rausn ok hugprýði,
en allra konunga annarra." Síðan tók Fróði ok stjakaði
honum. Þá mælti Fróði: "Ekki ertu svá sterkr,
frændi, sem þér hæfir." Fróði nam sér blóð í kálfanum
ok bað hann drekka, ok svá gerir Böðvarr. Þá tók Fróði
til hans í annat sinn, ok þá stóð Böðvarr í sömu sporum.
"Helzt ertu nú sterkr, frændi," sagði Elg-Fróði,
"ok vænti ek, at þér hafi komit at haldi drukkrinn, ok
þú munt verða fyrirmaðr flestra um afl ok hreysti ok
um alla harðfengi ok drengskap, ok þess ann ek þér
vel." Eptir þetta sté Fróði í bergit, er var hjá honum,
allt til lagklaufa. Þá mælti Fróði: "Til þessa spors mun
ek koma hvern dag ok vita, hvat í sporinu er; mold
mun verða, ef þú verðr sóttdauðr, vatn, ef þú verðr
sjódauðr, blóð, ef þú verðr vápndauðr, ok mun ek þá
hefna þín, því at ek ann þér mest allra minna."
Skiljast þeir nú, ok ferr Böðvarr leið sína, til þess at
hann kom til Gautlands, ok var Þórir konungr hundsfótr
eigi heima. Þeir váru menn svá líkir, at hvárigan
mátti þekkja frá öðrum, ok ætluðu landsmenn, at Þórir
mundi heim kominn, ok er hann þar settr í hásæti
ok þjónat jafnt sem konungi at öllum hlutum ok
skipat í rekkju hjá drottningu, því at Þórir var kvángaðr.
Böðvarr vill eigi liggja undir þeiri blæju, sem hún
hefir. Þetta þótti henni undarligt, því at hún hugði þat
sannliga bónda sinn, en Böðvarr sagði henni allt, hvernig
háttat er. Hún lét þá ekki á sér finna. Ok svá breyttu
þau hverja nótt ok skröfuðust svá við, fram til þess Þórir
kom heim, ok verða menn þá at þekkja, hverr maðrinn
er. Verðr þá fagnaðarfundr með þeim bræðrum. Segir
Þórir, at engum mundi hann svá öðrum trúa at byggja
næri drottningu sinni. Þórir bauð honum þar at vera ok
hafa til helminga við hann allt lausafé. Böðvarr kveðst
eigi vilja þat. Þórir bauð honum þá at fara með sem
hann vildi eða fá honum lið. Eigi vildi hann þat. Reið
Böðvarr á burt, ok fór Þórir á leið með honum, ok
skilja þeir bræðr með vináttu ok þó með leynd nokkurri.
Ok er ekki sagt af ferðum hans, fyrr en hann
kemr fram í Danmörk ok þar til hann á skammt til
Hleiðargarðs.
Einn dag var væta mikil, ok verðr Böðvarr vátr mjök,
ok mæðist fast hestrinn ok gerðist móðr undir honum,
er hann reið mikit, en gerðist geysiliga blautt ok þungreitt.
Gerðist mikit myrkr ok ofanfall á nóttinni. Ok
eigi finnr hann fyrr en hestrinn drepr fótum í hæð
nokkura. Böðvarr stígr af baki ok leitast fyrir, ok skilr
hann, at þar muni vera hús nokkut, ok finnr hann, at
þar eru dyrr á. Hann lýstr á hurðina. Þar gengr maðr
út. Böðvarr beiðist þar vistar um nóttina. Húsbóndinn
sagðist ekki vísa honum burt á náttarþeli, en hann væri
ókunnugr. Bónda þykkir maðrinn vera mikilúðligr, allt
þat er hann má á sjá. Þar er Böðvarr um nóttina í góðum
beinleika. Hann spurði margt frá afrksverkum
Hrólfs konungs eða kappa hans eða hversu langt væri
þangat. "Nei," sagði karl, "þangat er nú allskammt, eða
ætlar þú þangat?" "Já," sagði Böðvarr, "þat er ætlun
mín." Karl sagði honum mundi þat vel hent, -- "því at
ek sé þú ert mikill maðr ok sterkr, en þeir þykkjast
vera garpar miklir."
Ok við þetta grætr kerling hástöfum, þá þeir geta
Hrólfs konungs ok kappa hans í Hleiðargarði. "Hvat
grætr þú, fáráð kerling?" segir Böðvarr. Kerling mælti:
"Við karl minn áttum einn son, þann Höttr hét. Ok
einn dag fór hann til borgarinnar at skemmta sér, en
þeir glettust við hann konungsmenninir, ok þat stóðst
hann illa. Síðan tóku þeir hann ok settu í beina sorp.
En þat er háttr þeira um matmál ok svá sem af er etit
hverju beini, þá kasta þeir til hans. Fær hann af því
stundum stór mein, ef á hann kemr, ok ekki veit ek,
hvárt hann er lífs eða dauðr. En þau laun vilda ek af
þér hafa fyrir minn beinleika, at þú kastaðir til hans
minna beini heldr en meira, ef hann er ekki dauðr
út af." Böðvarr segir: "Ek skal gera eptir því, sem þú
beiðir, ok ekki þykkir mér þat svá garpligt at berja
menn beinum eða hata börn eða smámenni." "Þá gerir
þú vel," sagði kerling, "því at þín hönd sýnist mér
sterklig, ok veit ek víst hann á engan stað fyrir þínum
höggum, ef þú vilt ekki hlífast við."
Síðan fór Böðvarr leið sína til Hleiðargarðs. Hann
kemr til konungs atsetu. Böðvarr leiðir síðan hest
sinn á stall hjá konungs hestum inum beztu ok spyrr
engan at, gekk síðan inn í höllina, ok var þar fátt
manna. Hann sezt utarliga, ok sem hann hefir verit
þar litla hríð, heyrir hann þrösk nokkut utar í hornit
í einhverjum stað. Böðvarr lítr þangat ok sér, at mannshönd
kemr upp ór mikilli beinahrúgu, er þar lá. Höndin
var svört mjök. Böðvarr gengr þangat til ok spyrr,
hverr þar væri í beinhrúgunni. Þá var honum svarat
ok heldr óframliga: "Höttr heiti ek, Bökki sæll." "Hví
ertu hér," segir Böðvarr, "eða hvat gerir þú?" Höttr
segir: "Ek geri mér skjaldborg, Bökki sæll." Böðvarr
sagði: "Vesall ertu þinnar skjaldborgar." Böðvarr þrífr
til hans ok hnykkir honum burt ór beinahrúgunni.
Höttr kvað þá hátt við ok mælti: "Nú viltu mér bana.
Ger eigi þetta, svá sem ek hefi nú vel um búizt áðr,
en þú hefir nú rótat sundr skjaldborg minni, ok hafða
ek nú svá gert hana háva utan at mér, at hún hefir hlíft
mér við öllum höggum ykkar, svá at ekkert högg hefir
komit á mik lengi, en ekki var hún enn svá búin sem
ek ætlaða hún skyldi verða." Böðvarr mælti: "Ekki
muntu fá skjaldborgina gerða lengr." Höttr mælti ok
grét: "Skaltu nú bana mér, Bökki?" Böðvarr bað hann
ekki hafa hátt, tók hann upp síðan ok bar hann út ór
höllinni ok til vatns nokkurs, sem þar var í nánd, ok gáfu
fáir at þessu gaum, ok þó hann upp allan. Síðan gekk
Böðvarr til rúms, sem hann hafði áðr tekit, ok leiddi
eptir sér Hött, ok þar setr hann Hött hjá sér, en hann
er svá hræddr, at skelfr á honum leggr ok liðr. En þó
þykkist hann skilja, at þessi maðr vill hjálpa sér.
Eptir þat kveldar, ok drífa menn í höllina, ok sjá
Hrólfs kappar, at Höttr er settr á bekk upp, ok þykkir
þeim sá maðr hafa gert sik ærit djarfan, er þetta hefir
til tekit. Illt tillit hefir Höttr, þá hann sér kunningja
sína, því at hann hefir illt eitt af þeim reynt. Hann
vill lifa gjarna ok fara aptr í beinahrúgu sína, en
Böðvarr heldr honum, svá at hann náir ekki í burtu at
fara, því at hann þóttist ekki jafnberr fyrir höggum
þeira, ef hann næði þangat at komast, sem hann er nú.
Hirðmenn hafa nú sama vanda ok kasta fyrst beinum
smám um þvert gólfit til Böðvars ok Hattar. Böðvarr
lætr sem hann sjái eigi þetta. Höttr er svá hræddr, at
hann tekr eigi mat né drukk, ok þykkir honum þá ok
þá sem hann muni vera lostinn. Ok nú mælti Höttr
til Böðvars: Bökki sæll, nú ferr at þér stór hnúta, ok
mun þetta ætlat okkr til nauða." Böðvarr bað hann
þegja. Hann setr við holan lófann ok tekr svá við hnútunni.
Þar fylgir leggrinn með. Böðvarr sendir aptr
hnútuna ok setr á þann, sem kastaði, ok rétt framan í
hann með svá harðri svipan, at hann fekk bana. Sló
þá miklum ótta yfir hirðmennina.
Kemr nú þessi fregn fyrir konung ok kappa
hans upp í kastalann, at maðr mikilúðligr sé kominn
til hallarinnar ok hafi drepit einn hirðmann hans, ok
vildu þeir láta drepa manninn. Hrólfr konungr spurðist
eptir, hvárt hirðmaðrinn hefði verit saklauss drepinn.
"Því var næsta," sögðu þeir. Kómust þá fyrir Hrólf
konung öll sannendi hér um. Hrólfr konungr sagði
þat skyldi fjarri, at drepa skyldi manninn. "Hafi þit
hér illan vanda upp tekit at berja saklausa menn beinum.
Er mér í því óvirðing, en yðr stór skömm, at gera
slíkt. Hefi ek jafnan rætt um þetta áðr, ok hafi þit at
þessu engan gaum gefit, ok hygg ek, at þessi maðr
muni ekki alllítill fyrir sér, er þér hafið nú á leitat,
ok kallið hann til mín, svá at ek viti, hverr hann er."
Böðvarr gengr fyrir konung ok kveðr hann listiliga.
Konungr spyrr hann at nafni. "Hattargriða kalla mik
hirðmenn yðar, en Böðvarr heiti ek." Konungr mælti:
"Hverjar bætr viltu bjóða mér fyrir hirðmann minn?"
Böðvarr mælti: "Til þess gerði hann, sem hann fekk."
Konungr mælti: "Viltu vera minn maðr ok skipa rúm
hans?" "Ekki neita ek at vera yðarr maðr, ok munu vit
ekki skiljast svá búit, vit Höttr, ok dveljast nær þér báðir
heldr en þessi hefir setit, elligar vit förum burt báðir."
Konungr sagði: "Eigi sé ek at honum sæmd, en ek spara
ekki mat við hann."
Böðvarr gengr nú til þess rúms, sem honum líkaði,
en ekki vill hann þat skipa, sem hinn hafði áðr. Hann
kippir upp í einhverjum stað þrem mönnum, ok síðan
settust þeir Höttr þar niðr ok innar í höllinni en þeim
var skipat. Heldr þótti mönnum ódælt við Böðvar, ok
er þeim inn mesti íhugi at honum.
Ok sem leið at jólum, gerðust menn ókátir. Böðvarr
spyrr Hött, hverju þetta sætti. Hann segir honum, at
dýr eitt hafi þar komit tvá vetr í samt, mikit ok ógurligt,
-- "ok hefir vængi á bakinu, ok flýgr þat jafnan. Tvau
haust hefir þat nú hingat vitjat ok gert mikinn skaða.
Á þat bíta ekki vápn, en kappar konungs koma ekki
heim, þeir sem at eru einna mestir." Böðvarr mælti:
"Ekki er höllin svá vel skipuð sem ek ætlaði, ef eitt
dýr skal hér eyða ríki ok fé konungsins." Höttr sagði:
"Þat er ekki dýr, heldr er þat mesta tröll."
Nú kemr jólaaptann. Þá mælti konungr: "Nú vil ek,
at menn sé kyrrir ok hljóðir í nótt, ok banna ek öllum
mínum mönnum at ganga í nokkurn háska við dýrit,
en fé ferr eptir því, sem auðnar. Menn mína vil ek ekki
missa." Allir heita hér góðu um at gera eptir því, sem
konungr bauð.
Böðvarr leyndist í burt um nóttina. Hann lætr Hött
fara með sér, ok gerir hann þat nauðugr, ok kallaði
hann sér stýrt í bana. Böðvarr segir, at betr mundi takast.
Þeir ganga í burt frá höllinni, ok verðr Böðvarr
at bera hann, svá er hann hræddr. Nú sjá þeir dýrit.
Ok því næst æpir Höttr slíkt sem hann má ok kvað
dýrit mundu gleypa hann. Böðvarr bað bikkjuna hans
þegja ok kastar honum niðr í mosann, ok þar liggr
hann ok eigi með öllu óhræddr. Eigi þorir hann heim
at fara heldr. Nú gengr Böðvarr móti dýrinu. Þat hæfir
honum, at sverðit er fast í umgerðinni, ok nú fær hann
brugðit umgerðinni, svá at sverðit gengr ór slíðrunum,
ok leggr þegar undir bægi dýrsins ok svá fast, at
stóð í hjartanu, ok datt þá dýrit til jarðar dautt niðr.
Eptir þat ferr hann þangat, sem Höttr liggr. Böðvarr
tekr hann upp ok berr þangat, sem dýrit liggr dautt.
Höttr skelfr ákaft. Böðvarr mælti: "Nú skaltu drekka
blóð dýrsins." Hann er lengi tregr, en þó þorir hann
víst eigi annat. Böðvarr lætr hann drekka tvá sopa stóra.
Hann lét hann ok eta nokkut af dýrshjartanu. Eptir
þetta tekr Böðvarr til hans, ok áttust þeir við lengi.
Böðvarr mælti: "Helzt ertu nú sterkr orðinn, ok ekki
vænti ek, at þú hræðist nú hirðmenn Hrólfs konungs."
Höttr sagði: "Eigi mun ek þá hræðast ok eigi þik upp
frá þessu." "Vel er þá orðit, Höttr félagi. Föru vit nú
til ok reisum upp dýrit ok búum svá um, at aðrir ætli
kvikt muni vera." Þeir gera nú svá. Eptir þat fara þeir
heim ok hafa kyrrt um sik, ok veit engi maðr, hvat
þeir hafa iðjat.
Konungr spyrr um morguninn, hvat þeir viti til dýrsins,
hvárt þat hafi nokkut þangat vitjat um nóttina.
Honum var sagt, at fé allt væri heilt í grindum ok ósakat.
Konungr bað menn forvitnast, hvárt engi sæi líkendi
til, at þat hefði heim komit. Varðmenn gerðu svá
ok kómu skjótt aptr ok sögðu konungi, at dýrit færi
þar ok heldr geyst at borginni. Konungr bað hirðmenn
vera hrausta ok duga nú hvern eptir því, sem hann
hefði hug til, ok ráða af óvætt þenna. Ok svá var gert
sem konungr bauð, at þeir bjuggu sik til þess. Konungr
horfði á dýrit ok mælti síðan: "Engá sé ek för á dýrinu,
en hverr vill nú taka kaup einn ok ganga í móti því?"
Böðvarr mælti: "Þat væri næsta hrausts manns forvitnisbót.
Höttr félagi, rektu nú af þér illmælit þat, at
menn láta sem engi krellr né dugr muni í þér vera.
Far nú ok drep þú dýrit; máttu sjá, at engi er allfúss
til þess annarra." "Já," sagði Höttr, "ek mun til
þessa ráðast." Konungr mælti: "Ekki veit ek, hvaðan
þessi hreysti er at þér komin, Höttr, ok mikit hefir um
þik skipazt á skammri stundu." Höttr mælti: "Gef mér
til sverðit Gullinhjalta, er þú heldr á, ok skal ek þá
fella dýrit eða fá bana." Hrólfr konungr mælti: "Þetta
sverð er ekki beranda nema þeim manni, sem bæði er
góðr drengr ok hraustr." Höttr sagði: "Svá skaltu til
ætla, at mér sé svá háttat." Konungr mælti: "Hvat má
vita, nema fleira hafi skipzt um hagi þína en sjá þykkir?
En fæstir menn þykkjast þik kenna, at þú sért inn
sami maðr. Nú tak við sverðinu ok njót manna bezt,
ef þetta er vel unnit."
Síðan gengr Höttr at dýrinu alldjarfliga ok höggr
til þess, þá hann kemr í höggfæri, ok fellr dýrit niðr
dautt. Böðvarr mælti: "Sjáið nú, herra, hvat hann hefir
til unnit." Konungr segir: "Víst hefir hann mikit skipazt,
en ekki hefir Höttr einn dýrit drepit, heldr hefir
þú þat gert." Böðvarr segir: "Vera má, at svá sé." Konungr
segir: "Vissa ek, þá þú komst hér, at fáir mundu
þínir jafningjar vera, en þat þykki mér þó þitt verk
frækiligast, at þú hefir gert hér annan kappa, þar Höttr
er ok óvænligr þótti til mikillar giftu. Ok nú vil ek
hann heiti eigi Höttr lengr, ok skal hann heita Hjalti
upp frá þessu. Skaltu heita eptir sverðinu Gullinhjalta."
Ok endar hér þenna þátt af Böðvari ok bræðrum hans.
Nú líðr á vetrinn ok þar til, sem berserkja Hrólfs
konungs er heim ván. Böðvarr spyrr Hjalta um háttu
berserkja. Hann segir, at þat sé vandi þeira at ganga
fyrir sérhvern mann, er þeir koma heim til hirðarinnar,
ok fyrst fyrir konunginn ok spyrja, ef hann teldist
jafnsnjallr þeim. En þá segir konungrinn svá: "Vant er
þat at segja, jafnhraustir menn sem þér eruð, þar sem
þér hafið framið yðr í bardögum ok blóðsúthellingum
við ýmsar þjóðir svá vel í suðrálfu heimsins sem norðrálfunni,"
ok svarar konungr þessu þeim meir af hugprýði
en lítilmennsku, því at hann þekkir sinni þeira,
ok þeir vinna konunginum mikinn sigr ok mikit fé.
Þá ganga þeir þaðan ok spyrja ins sama hvern mann,
sem í höllinni er, en engi þykkist jafnsnjallr þeim.
Böðvarr segir: "Þat er lítit drengjaval hér er með Hrólfi
konungi, at allir skuli bera bleyðiorð fyrir berserkjum."
Nú hætta þeir þessu tali, ok hefir Böðvarr nú verit
eitt ár með Hrólfi konungi. Ok svá kemr nú annarr
jólaaptann, at eittsinn, at Hrólfr konungr sat undir
borðum, at spruttu upp dyrr hallarinnar, ok gengu þar
inn tólf berserkir, allir gráir af járnum, svá sem á eina
ísmöl sæi. Böðvarr spyrr Hjalta í hljóði, hvárt hann
þorir at reyna við einhvern þeira. "Já," sagði Hjalti,
"ekki við einn, heldr við alla, því at ek kann ekki at
hræðast, þótt ofrefli mitt sé mér á móti, ok ekki skal
einn þeira skelfa mik." Nú ganga berserkir fyrst innar
eptir höllinni, ok sjá þeir, at fjölgat hefir kappa Hrólfs
konungs, síðan þeir fóru heiman, ok hyggja vandliga
at þeim komumönnum, ok lízt þeim hann ekki lítill fyrir
sér annarr þeira, ok er sagt, at þeim hafi brugðit nokkut
undarliga við, þeim sem fyrir þeim gekk. Nú ganga
þeir eptir vanda innar fyrir Hrólf konung ok spyrja hann
sömu orða, sem þeir eru vanir. En konungr svarar sem
honum þykkir þar til horfa eptir vanda, ok ganga svá
fyrir hvern mann í höllinni, en seinast ganga þeir fyrir
þá félaga, ok spyrr sá, sem fyrir þeim er, Böðvar, hvárt
hann teldist jafnsnjallr honum. Böðvarr segir at hann
teldist ekki jafnsnjallr, heldr snjallari, hvat sem þeir
reyndu, ok þyrfti hann ekki at jaga sik sem aðra gyltu,
sá fúll merarsonr, ok stökkr fram á berserkinn ok undir
hann, þar hann var í öllum herklæðunum, ok rekr hann
niðr bölvat fall, svá at honum lá við beinbrot. Hjalti í
annan stað leikr slíkt it sama. Þá varð mikit óhljóð í
höllinni, ok þótti Hrólfi konungi horfast til stórs váða,
ef sínir menn dræpist niðr. Hleypr hann úr hásætinu
ok at Böðvari ok biðr at láta allt vera kyrrt ok í góðan
máta, en Böðvarr segir hann skuli lífit missa, nema hann
telist sér minni maðr. Hrólfr konungr sagði þat væri auðgert,
ok lét hann berserkinn svá upp standa, ok svá gerði
Hjalti eptir konungs skipan. Settust menn síðan hverr í
sitt sæti, en berserkir í sín með þungri áhyggju. Taldi
Hrólfr konungr fyrir þeim miklar fortölur, at þeir mætti
nú sjá þat, at eigi væri neitt svá ágætt, sterkt eða stórt,
at ekki mætti þvílíkt finna. "Fyrirbýð ek ykkr at vekja
nokkur vandræði í minni höllu, en ef þit bregðið út
af þessu, þá skal það gilda ykkar líf, en verið sem ólmastir,
þá ek á við óvini mína at skipta, ok vinnið svá til
heiðrs ok sæmdar. Hefi ek nú þat kappaval, at ek þarf
ekki upp á yðr að synjast."
Allir gerðu góðan róm á máli konungs, ok sættust svá
allir heilum sáttum, ok var svá skipat mönnum í höllinni,
at Böðvarr var mest metinn ok haldinn, ok sat hann
upp á hægri hönd konunginum ok honum næst, þá
Hjalti inn hugprúði, ok gaf konungr honum þat nafn.
Því mátti hann hugprúðr heita, at hann gekk hvern dag
með hirðmönnum konungs, sem hann léku svá út sem
fyrr var frá sagt, ok gerði þeim ekkert grand, en var nú
orðinn miklu meiri maðr en þeir, en konungi þótti várkunn,
þótt hann hefði gert þeim nokkura minning eða
drepit einhvern þeira. En til vinstri handar konungi
sátu þeir bræðr þrír, Svipdagr, Hvítserkr ok Beigaðr,
svá váru þeir orðnir mikils háttar, ok þá tólf berserkir
ok annat drengjaval svá á báðar síður um allan kastalann,
sem her eru eigi nefndir. Lét konungrinn þessa
sína menn fremja alls kyns leika ok listir með allra
handa gamni ok skemmtun. Ok reyndist Böðvarr allra
mestr hans kappa, hvat sem reyna þurfti, ok í svá miklar
virðingar komst hann hjá Hrólfi konungi, at hann
eignaðist hans einkadóttur, Drífu. Ok leið nú svá fram
um stund, at þeir sitja at sínu ríki ok eru allra manna
frægastir.
AF AÐILS UPPSALAKONUNGI OK
SVÍÞJÓÐARFERÐ HRÓLFS KONUNGS
OK KAPPA HANS
Þat er nú sagt einhvern dag, at Hrólfr konungr sat
í sínum konungliga sal ok allir hans kappar ok stórmenni
hjá honum ok at hann helt eina kostuliga veizlu. Nú
sér Hrólfr konungr á báðar hendr ok mælti: "Mikit
ofrefli er hér saman komit í eina höll." Þá spurði Hrólfr
konungr Böðvar, hvárt hann vissi nokkurn konung slíkan
sem hann ok stýri slíkum köppum. Böðvarr segist
eigi vita, -- "en einn hlutr er sá, at mér þykkir hnekkja
yðar konungligri tign." Hrólfr konungr spurði, hverr
hann sé. Böðvarr mælti: "Þat skortar yðr, herra, at þér
heimtið ekki föðurarf yðar til Uppsala, er Aðils konungr,
mágr yðar, sitr yfir með röngu." Hrólfr konungr
segir, at torsótt muni eptir því at leita, -- "því at Aðils
er ekki maðr einfaldr, heldr fjölkunnugr, slægvitr, kyndugr,
klókr, grimmúðigr ok inn versti við at eiga." Böðvarr
segir: "Þó sómir yðr, herra, at leita eptir yðrum hlut ok
finna Aðils konung eitthvert sinn ok vita, hvernig hann
svarar þessu máli." Hrólfr konungr sagði: "Mikill málstaðr
er þetta, sem þú vekr upp, því at þar eigum vér
eptir föðurhefndum at leita, er Aðils konungr inn ágjarni
ok prettvísi er, ok skulum vér á hætta." "Ekki mun
ek þat lasta," segir Böðvarr, "at reyna um sinn, hvat þar
er fyrir, er Aðils konungr er."
Hrólfr konungr býst nú til ferðar sinnar með hundrað
manna ok auk kappar hans tólf ok berserkir tólf. Ekki
er sagt frá ferðum þeira, fyrr en þeir koma til eins bónda.
Hann stóð úti, er þeir kómu, ok bauð þeim öllum þar at
vera. Konungr sagði: "Þú ert hraustr maðr, eða hefir
þú nokkur efni til þess, því at vér erum eigi svá fáir
saman, ok er þat ekki smábónda at taka við oss öllum."
Hann hló ok mælti: "Já, herra," sagði hann, "sét hefi
ek menn stundum ekki færi koma, þar sem ek hefi verit,
ok ekki skal yðr skorta drykk né svá annat nætrlangt eða
þat, sem þér þurfið at hafa." Konungr segir: "Þá munum
vér á þetta hætta." Varð bóndi glaðr við þetta. Eru
nú teknir hestar þeira ok unninn þeim beinleiki. "Hvert
er nafn þitt, bóndi?" sagði konungr. "Hrana kalla mik
sumir menn," sagði hann. Þar er svá beint, at varla
þykkjast þeir hafa komit í beinna stað, ok er bóndi allkátr,
ok þess spyrja þeir hann einskis, at hann kynni
eigi ór at leysa, ok þykkir honum hann vera inn óheimskasti.
Tóku nú á sik svefn. Ok er þeir vöknuðu,
kól þá svá, at þeim hristust tennr í höfði ok hrukku
upp allir saman ok báru á sik klæði ok allt þat, sem til
fekkst, nema kappar Hrólfs konungs, þeir hlíttu þeim
klæðum, sem áðr höfðu þeir. Alla kól þá um nóttina.
Þá spurði bóndi: "Hversu hefir ykkr sofnazt?" Böðvarr
svarar: "Vel," segir hann. Þá mælti bóndi við konung:
"Veit ek, at hirðmönnum þínum þykkir heldr svalt hafa
verit í skálanum í nótt, ok þat var svá, ok ekki mega þeir
ætla sér at standast þær þrautir, er Aðils konungr at
Uppsölum mun reyna við yðr, er þeim þótti þetta svá
erfitt, ok sendu heim, herra, hálft lið þitt, ef þú vilt
halda lífinu, því at ekki muntu með fjölmenni sigrast
á Aðils konungi." "Mikill ertu fyrir þér, bóndi," sagði
konungr, "ok þetta skal ráð hafa, sem þú leggr til."
Fara nú leið sína, þá þeir eru búnir, ok biðja bónda
vel lifa, en konungr sendir aptr helming liðs síns. Ríða
nú leið sína, ok þegar verðr annarr bær fyrir þeim, lítill.
Hér þykkjast þeir kenna inn sama bónda, sem þeir höfðu
áðr hjá gist. Þeim þykkir nú undarliga við bregða.
Tekr bóndi enn vel við þeim ok spyrr, hví þeir komi
svá opt. Konungr svarar: "Vér vitum varla, hverjum
brögðum vér erum beittir, ok máttu heita réttr bragðakarl."
Bóndi segir: "Eigi skal enn illa við yðr taka."
Þar eru þeir þá nótt aðra í góðum beina ok tóku svefn
á sik ok vöknuðu við þat, at þorsti var svá mikill kominn
á þá, at þeim þótti náliga óbæriligr, svá at þeir gátu
varla hrært tunguna í höfði sér. Þeir stóðu upp ok
fóru þangat til, sem skaptker eitt stóð með vín, ok drukku
þar úr. Um morguninn mælti Hrani bóndi: "Enn er
svá komit, herra, at þér hlýði mér, ok þykkir mér lítil
þol í þeim mönnum, sem drekka verða um nætr. Meiri
raun munu þér verða at þola, þá þér komið til Aðils konungs."
Lusti þá á miklu illviðri, ok sitja þeir þar þann
dag, ok kemr nóttin þriðja. En um kveldit var gerðr
eldr fyrir þeim, ok þótti þeim helzt heitt um hönd,
sem við eldinn sátu. Flestir flúðu úr því rúmi, sem
Hrani bóndi hafði skipat þeim, ok stukku allir frá
eldinum út utan Hrólfr konungr ok kappar hans. Bóndi
mælti: "Velja megi þér, herra, ór liðinu enn, ok er
þat mitt ráð, at ekki fari nema þér ok kappar yðar tólf,
ok er þá nokkur ván, at þér komið aptr, en engi
elligar." "Svá lízt mér á þik, bóndi," sagði Hrólfr
konungr, "sem vér munum hafa ráð þín." Eru þeir
þar þrjár nætr. Ríðr konungr þaðan við inn tólfta
mann, en sendi aptr allt sitt lið annat.
Aðils konungr hefir njósn af þessu ok kallaði þat
vel, at Hrólfr konungr vildi hann heim sækja, -- "því at
hann skal hingat víst erendi hafa, svá at frásagnar skal
þykkja vert, áðr en vit skiljum."
Eptir þetta ríðr Hrólfr konungr ok kappar hans til
hallar Aðils konungs, ok flykkist allr borgarmúgr upp
í ina hæstu turna borgarinnar at sjá prýði Hrólfs konungs
ok kappa hans, því at þeir váru búnir skartsamliga,
ok þykkir mörgum mikils um vert um svá kurteisa
riddara. Þeir ríða fyrst seint ok ríkmannliga, en þá er
þeir áttu skammt til hallarinnar, þá létu þeir hestana
kenna spora ok hleyptu þeim at höllinni, svá at allt stökk
undan þeim, sem fyrir þeim varð. Aðils konungr lætr
fagna þeim vel með allri blíðu ok bauð at láta taka
hesta þeira. Böðvarr mælti: "Hyggið svá til, sveinar,
at hvárki bregði lagi sínu toppr né tagl í hestunum, ok
gætið þeira vel ok geymið hugalt, at eigi saurgist þeir."
Þetta var þegar sagt Aðils konungi, hvat vandliga þeir
hefði fyrir mælt um hestageymsluna. Hann sagði: "Harla
mikit er um ofstopa þeira ok dramb. Hafið nú mitt
ráð, gerið sem ek býð: Höggvið ór rófurnar nær föllum
við rass upp ok skerið ór toppana, svá at þar fylgi
með ennileðrit, ok leikið þá út sem háðuligast í öllu
þit getið, nema látið þá tóra at eins." Þá er þeim fylgt
at hallardyrum, en eigi kemr Aðils konungr í augljós.
Þá mælti Svipdagr: "Mér er kunnugt hér fyrir, ok
mun ek ganga inn fyrstr, því at mér er inn mesti grunr
á, hvernig við oss mun tekit eða fyrir mun búit. Gerum
ekki orð á, hverr Hrólfr konungr er, svá at Aðils
konungr þekki hann ekki ór flokki várum." Gekk þá
Svipdagr undan öllum ok þeir bræðr hans eptir honum,
Hvítserkr ok Beigaðr, ok þá Hrólfr konungr ok Böðvarr
ok svá hverr eptir öðrum. Var þá ekki við sveina at
metast, því at horfnir váru þeir, sem þeim buðu til
hallarinnar. Þeir höfðu hauka sína sér á öxlum, ok
þótti þat mikil prýði í þær mundir. En Hrólfr konungr
átti þann hauk, er Hábrók hét. Svipdagr gengr nú undan
ok gætir vandliga at öllum hlutum. Hann sér mikla
umbreyting á víða. Kómust þeir yfir svá marga ófæru,
sem fyrir þá var sett, at eigi er hægt at greina, ok var
þess erfiðara, sem innar dró í höllina.
Ok nú komast þeir svá langt í höllina, allt þangat
til þeir sjá, hvar Aðils konungr rembist í hásætinu,
ok þykkir hvárumtveggja mikils um vert, at hvárir sjá
aðra. Þó sjá þeir, at ekki er auðvelt enn at ganga fyrir
Aðils konung, en þó eru þeir komnir hvárr svá nær
öðrum, at skiljast má tal þeira. Þá tók Aðils konungr
til orða: "Ok þú ert nú kominn hér, Svipdagr félagi,
eða hvert mun erendit kappans? Eða mun ekki vera
sem mér synist:
Dalr er í hnakka,
auga er ór höfði,
ör er í enni,
högg eru á hendi tvau? --
ok svá er Beigaðr, bróðir hans, allr knýttr." Svipdagr
mælti svá hátt, at allir máttu heyra: "Nú vil ek þau
grið af þér þiggja, Aðils konungr, eptir því sem ek átti
skilit af yðr, fyrir þá tólf menn, sem hér eru saman
komnir." Aðils konungr svarar: "Ek vil játa þessu, ok
gangið inn í höllina skjótt ok sköruliga með öruggu
hjarta." Þat þykkjast þeir skilja, at tálgrafir eru gerðar
um höllina fyrir innan þá, ok mun eigi fritt at reyna,
hvernig fyrir er búit, en svá mikil dimma var yfir Aðils
konungi, at þeir sáu óglöggt í andlit honum. Þat sjá
þeir ok, at tjöldin, sem í kringum höllina eru innan
henni til prýðis, eru fram brotin ok muni þar menn
vera undir með vápnum. Þetta var orði sannara, at þar
þusti brynjaðr maðr undan hverju skauti, þá þeir höfðu
komizt yfir grafirnar, ok gerði Hrólfr konungr ok
kappar hans þar ina hörðustu hríð ok klufu fólkit í
tennr niðr.
Fór svá um stund, ok kennist ekki Hrólfr konungr,
hvar hann er, en fólkit fell niðr unnvörpum. Aðils
konungr þrútnar nú í hásætinu, þá hann sér, at Hrólfs
kappar brytja niðr sitt lið sem aðra hunda, ok sér hann,
at ekki mun duga svá leikit, stendr upp ok mælti:
"Hverju gegnir þetta it mikla hark? Ok eru þetta inar
mestu mannfýlur, hvat þér takið til bragðs, at þér látizt
leita á þvílíka afburðamenn, sem oss hafa heim sótt,
ok hættið skjótt ok setizt niðr, ok tökum á oss fagnað,
Hrólfr mágr, allir samt." Svipdagr mælti: "Lítt haldi
þér enn griðin, Aðils konungr, ok fremdarlauss ertu
í þessu." Setjast þeir síðan niðr eptir þat, Svipdagr
innst, þá Hjalti inn hugprúði, en Böðvarr sitr saman
ok konungr, því at þeir vildu eigi, at hann væri kenndr.
Aðils konungr sagði: "Þat sé ek, at þit farið ekki at
mannvirðingu í ókunnu landi, eða hví hefir Hrólfr
mágr ekki fleira lið?" Svipdagr sagði: "Þat sé ek, at þú
sparir ekki at sitja á svikráðum við Hrólf konung ok
menn hans, ok eru þar lítil undr, hvárt hann ríðr hingat
fámennr eða fjölmennr." Ok skildu þeir svá tal sitt.
Eptir þat lét Aðils konungr ræsta höllina. Váru þá
í burtu bornir inir dauðu, því at margr var drepinn
af Aðils konungs mönnum, en fjöldi sárr orðinn. Aðils
konungr mælti: "Gerum nú langelda fyrir vinum várum
ok veitum af alvöru slíkum mönnum, svá at oss
líki öllum vel." Eru nú menn fengnir til at kynda upp
eldinn fyrir þeim. Hrólfs kappar sátu ávallt með vápnum
sínum ok vildu aldri þau af höndum láta. Eldrinn
tundraði skjótt, því at þar var ekki til sparat biki ok
þurrum skíðum. Aðils konungr skipar öðrum megin
eldsins sér sjálfum ok hirðmönnum sínum, en Hrólfi
konungi ok köppum hans öðrum megin, ok sitja á langstólum
hvárirtveggju ok talast við alllíkliga sin á millum.
Aðils konungr mælti: "Ekki er ofsögum sagt af
hreysti ykkar Hrólfs kappa ok harðfengi, enda þykkizt
þér hverjum meiri, ok er ekki logit af mætti yðar. Aukið
nú eldana," sagði Aðils konungr, "því at ek skil eigi
glöggt, hvat konungrinn er, ok munu þér eigi flýja
eldinn, þótt ykkr megi nokkut válgna." Ok svá var nú
gert sem hann sagði fyrir, ok vildi svá verða víss, hvar
eð Hrólfr konungr væri, því at hann þóttist vita, at
hann mundi eigi geta staðizt hitann svá sem kapparnir,
ok þótti sér þá mundu verða auðveldara at ná honum,
er hann vissi, hvar hann var, því at hann vildi Hrólf
konung sannliga feigan. Böðvarr skildi þetta ok svá
þeir fleiri ok hlífðu honum nokkut við hitanum, sem
þeir máttu, en eigi svá, at hann yrði kenndr at heldr.
Ok sem eldrinn gekk at þeim fastast, þá ætlar Hrólfr
konungr þat fyrir sér at minnast þess, er hann hafði
áðr heitit, at flýja hvárki eld né járn, ok sér hann nú,
at Aðils konungr vill raun til þess gera, at þeir brenni
þar eða ella efni eigi heitstrenging sína. Þat sjá þeir,
at stóll Aðils konungs er kominn allt út ór hallarveggnum
ok svá manna hans. Nú gengr fast at eldsneytit,
ok sjá þeir, at bruninn fellr á þá, nema nokkut sé við
gert. Eru nú brunnin mjök á þeim klæðin, ok kasta
þeir þá skjöldunum á eldinn. Þá mæltu þeir Böðvarr ok
Svipdagr:
"Aukum nú eldana
at Aðils borg."
Þreif þá sinn mann hvárr þeira, þá sem haldit höfðu
upp eldunum, ok fleygðu þeim út á eldana ok mæltu:
"Njótið nú verms af eldinum fyrir handaverk ykkar
ok erfiði, því at vér erum nú fullbakaðir. Bakið ykkr
nú, því at þit váruð svá iðnir at um stund at elda fyrir
oss." Hjalti þrífr inn þriðja ok fleygir honum á eldinn
á sínum enda ok svá hverjum þeira, sem eldana æstu.
Þar brunnu þeir til ösku, ok varð þeim ekki bjargat,
því at engi þorði svá nær at koma. Eptir þetta unnit
fekr Hrólfr konungr til orða:
"Eigi flýr sá eldinn,
sem yfir hleypr."
Ok eptir þetta stikla þeir allir yfir eldinn ok ætla nú
at Aðils konungi ok taka hann höndum. Ok sem Aðils
konungr sér þetta, forðaði hann sér ok hljóp at trénu,
sem stóð í höllinni, ok var þat holt innan, ok svá komst
hann úr höllinni með fjölkynngi sinni ok göldrum.
Og svá kemr hann í sal Yrsu drottningar ok finnr hana
at máli, ok tekr hún á honum hrakliga ok mælir mörgum
stórum orðum við hann: "Þú lézt fyrst drepa bónda
minn, Helga konung," sagði hún, "ok níddist á honum
ok heldr fénu fyrir þeim, sem átti, ok nú á svá
gert ofan viltu drepa son minn, ok ertu maðr miklu
verri ok grimmari en nokkurir aðrir. Nú skal ek alls
við leita, at Hrólfr konungr nái fénu, ok muntu hljóta
af óvirðing, sem makligt er." Aðils konungr sagði: "Þann
veg mun hér fara, at hvárigir munu trúa öðrum. Mun
ek ekki koma í augsýn þeira heðan í frá." Eptir þat
skilja þau talit.
Gengr Yrsa drottning þá á fund Hrólfs konungs ok
fagnar honum afar vel. Hann tekr ok vel kveðju hennar.
Hún fær til mann at þjóna þeim ok gera þeim góðan
beina. Ok sem þessi maðr kom fyrir Hrólf konung, þá
mælti hann: "Þunnleitr er þessi maðr ok nokkurr kraki
í andlitinu, eða er þetta konungr yðarr?" Hrólfr konungr
mælti: "Nafn hefir þú gefit mér, þat sem við mik
mun festast, eða hvat gefr þú mér at nafnfesti?" Vöggr
svaraði: "Alls ekki hefi ek til, því at ek em félauss."
Konungr mælti: "Sá hlýtr þá at gefa öðrum, sem til á."
Hann dregr þá gullhring af hendi sér ok gefr þessum
manni. Vöggr mælti: "Gef þú allra manna heilastr,
ok er þetta in mesta gersemi." Ok sem konungr fann,
at honum þótti mikils um vert, mælti hann: "Litlu
verðr Vöggr feginn." Vöggr mælti ok sté upp á stokk
öðrum fæti: "Þess strengi ek heit, at ek skal þín hefna,
ef ek lifi lengr, ef þú verðr af mönnum sigraðr." Konungr
svarar: "Vel ferr þér," segir hann, "en þó væri
ekki til aðrir óvænni en þú."
Þat skilja þeir, at þessi maðr muni vera hollr ok
trúr í því inu litla, sem hann má, en lítils hyggja þeir
hann muni orka mega, því at maðrinn var auvirðiligr.
Nú leynast þeir ekki fyrir honum. Síðan ætluðu þeir
at sofa, ok þóttust þeir vita, at þeir mundu mega liggja
óhræddir í þeim herbergjum, sem drottning hafði fengit
þeim. Böðvarr mælti: "Vel er hér fyrir oss búit, ok
vill drottning oss vel, en Aðils konungr vill oss svá mikit
illt sem hann má. Þykkir mér mikit, ef vér verðum at
hafa svá búit." Vöggr segir þeim, at Aðils konungr sé
inn mesti blótmaðr, "svá at ekki finnst dæmi til. Blótar
hann einum gölt, ok skil ek ekki, at slíkr óvinr megi
verða, ok veri þér varir um yðr, því at hann leggr þar
allt kapp á at fyrirkoma ykkr með einhverju móti."
"Meiri ván þykkir mér," segir Böðvarr, "at hann muni
muna oss þat, hvernig hann stökk ór höllinni fyrir
oss í kveld." "Svá skulu þér til ætla," segir Vöggr, "at
hann muni slægr ok grimmúðigr."
Þeir sofna eptir þat ok vakna við, at gnýr svá mikill
er úti at heyra, at undir allt tekr ok skjálfa þótti húsit,
sem þeir lágu í, svá sem alsolla léki. Vöggr tók þá til
orða: "Nú mun galtinn kominn á gang ok mun sendr
til hefnda við ykkr af Aðils konungi, ok er þat svá
mikit tröll, at engir mega þat standast." Hrólfr konungr
átti einn hund mikinn, er Gramr hét. Hann var
með þeim. Hann var mjök frábærr at hreysti ok sterkleik.
Því næst kemr þar inn tröll í galtar líki, ok lætr
aumliga í því illa trölli. Böðvarr sigar hundinum á
göltinn, ok lætr hann sér ekki bilt verða ok réðst í
móti geltinum. Þar verðr nú atgangr harðfengr. Böðvarr
veitir hundinum lið ok höggr til galta, en aldri
bítr á hans hrygg. Svá er hundrinn Gramr harðr, at
hann rífr hlustirnar af galtanum ok þar með alla kinnfilluna,
ok er þat allt í senn, at göltrinn ferr þar niðr,
sem hann er kominn, ok þá kemr Aðils konungr at
húsinu með mikit fjölmenni ok slær þegar eld í húsit.
Ok við þetta verða þeir Hrólfr konungr varir, at eigi
mun þá enn skorta eldneytit. Böðvarr mælti: "Illr dauðdagi
er þetta, ef vér skulum hér inni brenna, ok köra
ek heldr at falla fyrir vápnum á sléttum velli, ok ill
verða þá ævilok Hrólfs konungs, ef svá skal til ganga.
Sé ek nú ekki annat ráð vænna en ganga svá fast á, at
undan gangi þilin, ok brjótumst vér svá burt ór húsinu,
ef þat má leikast," -- en þat var þó ekki barnaspil,
húsit var rammbyggiliga smíðat, -- "ok hafi svá
hverr mann fyrir sér, er vér komum út, ok munu þeir
þá enn skjótt blotna." "Þetta er þjóðráð," segir Hrólfr
konungr, "ok þetta mun oss fullvel duga."
Nú taka þeir þetta til ráðs, at þeir hlaupa á þilin svá
hart ok heimsliga, at þau brotna í sundr, ok komast
svá út. Er þá alþakit stræti borgarinnar af brynjuðu
fólki. Tekst þar þá inn harðasti bardagi með þeim, ok
gengr Hrólfr konungr ok kappar hans grimmliga fram.
Verðr mjök rýrt fyrir þeim liðit. Mæta þeir aldri neinum
svá stoltum né dramblátum, at ekki verði at krjúpa
fyrir þeira stórum höggum. Ok í þessum harða bardaga
kemr haukr Hrólfs konungs fljúgandi ór borginni ok
sezt á öxl Hrólfs konungs svá látandi, svá sem hann
eigi miklum sigri at hrósa. Böðvarr mælti: "Svá lætr
hann nú sem hann hafi nokkurn frama unnit." Sá
maðr skundaði til eins lopts, sem haukana átti at annast
ok þeir váru í geymdir, ok þykkir honum undarligt, at
haukr Hrólfs konungs er í burtu, en hann finnr dauða
alla hauka Aðils konungs. Lýkr með því bardaganum,
at þeir drepa þar fjölda manna, ok stenzt eigi neitt
fyrir þeim. En Aðils konungr er þá horfinn, ok eigi
þykkjast þeir vita, hvat af honum er orðit. Þeir biðja
sér griða, sem uppi standa af mönnum Aðils konungs,
ok veita þeir þeim þat.
Eptir þetta ganga þeir til hallar ok inn í höllina
djarfliga. Þá spyrr Böðvarr, á hvern bekk Hrólfr konungr
vill sitja. Hrólfr konungr svarar: "Á konungspallinn
sjálfan skulum vér setjast, ok mun ek setjast
í öndvegi." Aðils konungr kom eigi í höllina, ok þóttist
hann þungt af bíða ok mikla smán hafa fengit, hverra
bragða sem hann leitaði. Þeir sátu nú um hríð með
hvíld ok ró. Þá mælti Hjalti inn hugprúði: "Mun ekki
ráð, at einhverr viti hesta várra ok vita, hvárt þá skortir
eigi þat, sem þeir þurfa við?" Ok nú var svá gert,
en þegar sá kom aptr, sagði hann hestana háðuliga
út leikna ok skammfæra ok sagði frá, hvernig þeir váru
út leiknir, svá sem fyrr var sagt. Ekki gaf Hrólfr konungr
sik at þessu, nema hann sagði, at allt færi á einn
veg fyrir Aðils konungi.
Nú kemr Yrsa drottning í höllina ok gengr fyrir
Hrólf konung ok kvaddi hann með list ok prýði. Hann
tók vel kveðju hennar. Hún mælti: "Eigi er þér svá
fagnat, frændi, sem ek vilda ok vera ætti, ok eigi skaltu
hér lengr dveljast, sonr minn, í slíkum ófagnaði, því
at liðsdráttr er mikill um allt Svíaveldi, ok ætlar Aðils
konungr at drepa yðr alla, sem hann hefir viljat fyrir
löngu, hefði hann því fram komit, ok hefir nú meira
mátt auðna þín en tröllskapr hans. Ok nú er hér eitt
silfrhorn, sem ek vil fá þér ok varðveittir eru í allir
inir beztu hringar Aðils konungs ok sá einn, er Svíagríss
heitir ok honum þykkir betri en allir aðrir," ok
þar með fær hún honum mikit gull ok silfr í öðru lagi.
Þetta fé var svá mikit allt saman, at varla kunni einn at
virða. Vöggr var þar viðsaddr ok þiggr mikit gull at
Hrólfi konungi fyrir sína dyggðuga þjónustu. Drottning
lætr leiða fram hesta tólf, alla rauða at lit nema einn,
sá var hvítr sem snjór, þeim skyldi Hrólfr konungr ríða.
Þessir váru þeir, sem bezt reyndust af öllum Aðils konungs
hestum, allir albrynjaðir. Hún fekk þeim skjöldu
ok hjálma ok herklæði ok önnur góð klæði, sem bezt
fundust, því at eldrinn hafði áðr spillt þeira klæðum ok
vápnum. Alla hluti fekk hún þeim stórkostuliga, þá
sem þeir þurftu at hafa. Hrólfr konungr mælti: "Hvárt
hefir þú fengit mér þvílíkt fé, sem ek átta at réttu ok
faðir minn hafði átt?" Hún segir: "Mörgum hlutum
er þetta meira en þú áttir at heimta, ok hafi þér hér
mikinn frama unnit ok þínir menn. Búið yðr nú sem
bezt, svá at eigi megi á yðr ganga, því at þér munuð
enn reyndir verða. Eptir þetta stigu þeir á hesta sína.
Hrólfr konungr mælir ástsamliga til móður sinnar, ok
skilja þau með blíðu.
Hrólfr konungr ok kappar hans ríða nú leið sína
ofan frá Uppsölum ok þar um, sem heitir á Fýrisvöllum,
ok sá Hrólfr konungr, at gullhringr mikill glóaði
í götunni fyrir þeim ok glumraði við, er þeir ríða yfir
hann. "Því gellr hann svá hátt," sagði Hrólfr konungr,
"at honum þykkir illt einsömlum," ok rennir hann af
sér gullhringnum ok í götuna til hins ok mælti: "Þat
skal fyrir berast, at ek taki ekki upp gull, þótt á götu
liggi, ok sé engi minna manna svá djarfr, at hann
taki upp. Því er honum hér kastat, at hann skuli hepta
ferð vára." Þeir hétu honum því, ok í því heyra þeir
lúðragang um allar áttir. Þeir sjá ógrynni liðs fara eptir
sér. Þetta lið ferr svá geyst, at hverr hleypr slíkt allt,
er hans hestr má af taka. Þeir Hrólfr konungr ríða rétt
áfram it sama. Böðvarr mælti: "Þessir sækja hart eptir,
ok víst vilda ek, at nokkurir hefði erendi, ok þeir vilja
víst oss finna." Konungr mælti: "Gefum oss lítit at,
þeir munu sjálfir dveljast." Réttir hann nú höndina
til hornsins, þess sem gullit var í ok Beigaðr reið með
ok helt í hendi sér. Hann sáir nú gullinu víða í götuna,
þar sem þeir ríða um alla Fýrisvöllu, svá at göturnar
glóa sem gull.
En er liðit sér þat, sem eptir ferr, at gullit glóir víða
í götunni, þá hlaupa flestir af baki, ok þykkist sá bezt
leika, sem skjótastr verðr til upp at taka, ok verða þar
inar mestu hrifsingar ok áhöld, ok hefir sá helzt, sem
sterkastr er, ok sóttist því seint eptirferðin. Ok er þetta
sér Aðils konungr, liggr honum við at ganga af vitinu
ok ávítar þá með hörðum orðum ok segir þeir taki upp
it minna, en láti sleppa hjá sér it meira, ok muni þessi
fúla skömm á hvert land spyrjast, -- "at þér skuluð láþa
eina tólf menn rekast hér undan oss, svá ótöluligum
fjölda sem ek hefi nú saman dregit af öllum heruðum
Svíaveldis." Aðils konungr hleypir nú undan öllum,
því at hann var reiðastr, en múgr manns eptir honum.
Nú sem Hrólfr konungr sér Aðils konung þeyta næst
sér, þá tekr hann hringinn Svíagrís ok kastar á götuna.
Ok sem Aðils konungr sér hringinn, mælti hann: "Hollari
hefir sá verit Hrólfi konungi en mér, sem honum hefir
fengit þessa gersemi, ok eigi at síðr skal ek nú njóta
hans, en eigi Hrólfr konungr," réttir nú til spjótskapt
sitt, þar sem hringrinn lá, ok vildi fyrir hvern mun ná
honum, beygist nú mjök á hestinum, er hann stakk niðr
spjótinu í buginn á hringnum. Hrólfr konungr sér nú
þetta. Þá snýr hann aptr hestinum ok mælti: "Svínbeygða
ek nú þann, sem Svíanna er ríkastr." En er
Aðils konungr ætlar at draga at sér spjótskaptit ok þar
með hringinn, þá hleypir þar at honum Hrólfr konungr
ok hjó af honum báða þjóhnappana allt niðr at beini með
sverðinu Sköfnung, er allra sverða bezt hefir verit borit
á Norðrlöndum. Hrólfr konungr mælti þá til Aðils
konungs ok bað hann halda þessari skömm um hríð,
-- "ok máttu nú kenna Hrólf kraka, hvar hann er, sem
þú hefir lengi eptir sótt." Aðils konung sækir þá mikil
blóðrás, svá at hann ómættir af, ok verðr nú at snúa
aptr við verr búit, en Hrólfr konungr tók aptr Svíagrís.
Skilr þar með þeim at sinni. Er þat ok ekki sagt, at
þeir hafi fundizt síðan. Drepa þeir ok alla þá menn,
sem mest höfðu fram riðit ok mest höfðu hætt í, því
at ekki þurftu þeir lengi at bíða Hrólfs konungs ok
kappa hans, ok þóttist engi þeira of góðr at embætta
þeim, ok mattist engi þeira við annan, þegar færit
gafst.
Þeir Hrólfr konungr ok hans menn fóru nú veg sinn
ok ríða þann dag nær allan. Ok sem nátta tók, finna
þeir bæ einn ok kómu til dyra. Er þar fyrir Hrani bóndi
ok býðr þeim allan greiðskap ok kallaði, at ekki hefði
farit fjarri eptir því, sem hann gat til um ferðir þeira.
Konungr sannar þat ok kallar hann vera óreykblindan
"Hér eru vápn, er ek vil gefa þér," segir Hrani bóndi.
Konungr mælti: "Ferlig vápn eru þetta, karl," en þat
var skjöldr ok sverð ok brynja. Ekki vill Hrólfr konungr
þiggja vápnin. Hrani bregzt við þetta nær reiðr ok
þykkir gerð til sín svívirðing mikil í þessu. "Ekki ertu
þér svá hagfelldr í þessu, Hrólfr konungr," sagði Hrani,
"sem þú munt ætla, ok eru þér jafnan eigi svá vitrir
sem þér þykkizt," ok tók bóndi á þessu hrakliga. Varð
nú eigi af nætrgreiðanum, ok vilja þeir nú ríða veg
sinn, þó at nótt sé myrk. Hrani er óhýrligr undir brún
at líta ok þykkist nú lítils virtr, er þeir þágu eigi gjafir
af honum, letr hann nú eigi, at þeir ríði sem þeim líkar.
Riðu þeir nú á burt við svá búit, ok varð ekki af kveðjum.
Ok sem þeir eru ekki langt komnir, nemr Böðvarr
bjarki staðar. Hann tók svá til orða: "Eptir koma ósvinnum
ráð í hug, ok svá mun mér nú fara. Þat grunar mik
oss muni ekki allsvinnliga til tekizt hafa, at vér höfum
því neitat, sem vér áttum at játa, ok munum vér sigri
hafa neitat." Hrólfr konungr segir: "Þat it sama grunar
mik, því at þetta mun Óðinn gamli verit hafa, ok at
vísu var maðrinn einsynn." "Snúum nú aptr sem hvatast,"
segir Svipdagr, "ok reynum þetta." Þeir koma nú
aptr, ok er þá horfinn bærinn ok karlinn. "Eigi stoðar
hans at leita," segir Hrólfr konungr, "því at þat er illr
andi." Þeir fara nú leið sína, ok er ekki sa