BUÐLI er konungr nefndr. Hann réð fyrir Svíþjóðu,
ríkr ok ágætr. Þat var háttr hans at elska mjök
smiðu, þá er hann fekk hagasta ok honum gerði gersemar.
Hann átti drottningu ok dóttur, er Hildr hét.
Þat varð þar til tíðenda, at drottning andaðist, ok var
konungr kvánlauss.
Þess er getit, at eitt kveld kómu tveir menn til konungs
ok gengu fyrir hann með kveðju. Konungr spurði,
hverir þeir væri, en annarr nefndist Olíus, en annarr
Alíus, "ok vildim vit hér vetrvist þiggja." Hann
spurði, er þeir væri hagleiksmenn nokkurir eða búnir
við íþróttum. Þeir kváðust kunna at gera hagliga hvern
hlut, þann er smíða skyldi. Konungr vísaði þeim til
sætis ok bað þá þar vera.
Í þenna tíma var með konungi boð nokkut, en um
kveldit kómu í höllina smiðir konungs ok sýndu honum
smíðit, gull eða vápn. Svá gerðu þeir ávallt, ef menn
kómu þangat, konungi til frægðar. Allir menn lofuðu
smíði þeira nema gestir. Þeir ræddu fátt um. Knífr
einn var í því smíði vandaðr. Þetta var sagt konungi, ok
kveðst hann ætla, at þeir mundi eigi betr smíða. Hann
kallar þá til sín ok mælti: "Hví eru þit svá tregir til at
lofa þat smíði, er hér er fram borit, eða kunni þit betr
at gera?" Þeir kváðu konung þat reyna mega, ef hann
vildi, at smíði þetta mundi eigi mikils vert hjá því.
Konungr bað þá gera þá smíð, er til afbragðs mætist,
"ef þit vilið eigi vera falsarar." Þeir kváðust brátt
munu reyna, at þessi smíð er lítils verð ok eigi góð. Þeir
settu knífinn í rönd borðsins fyrir konung, ok lá hjá þegar
eggin. Þeir báðu konung þar taka við gersemi sinni,
en kváðust freista mundu at gera annan kníf. Konungr
bað þá svá gera, ok síðan gerðu þeir kníf einn ok færðu
konungi. Hann brá á kamp sér, ok tók af kampinn ok
skinnit, svá at í holdi nam staðar. Konungr mælti: "Þat
mun satt vera, at þit munuð hagir menn, ok nú skulu þit
gera mér gullhring," ok svá gerðu þeir ok færðu konungi.
Hann leit á ok mælti: "Þat er rétt sagt, at ek hefi
eigi sét meiri gersemi í einum gullhring," ok svá mæltu
allir, er sá. Konungr kvað slíkt tíginna manna þjónustumenn,
ok síðan mælti hann: "Nú skulu þit gera mér
tvau sverð, þau er eigi beri minna af öðru smíði en
þessi smíð ykkur, ok þeim sé hvergi þess til höggvit,
er þau bíti eigi." Olíus kveðst þat eigi vilja ok lézt eigi
örvænt þykkja, at nokkut mikit mundi á liggja, ef þeir
gerði nauðgir, ok kvað til hófs bazt at búa. Konungr
kvað þá gera skyldu, hvárt er þeir gerðu nauðgir eða
eigi.
Síðan setjast þeir til smíðar ok gerðu tvau sverð,
sérhvárr þeira, ok gengu síðan fyrir konung ok sýndu
honum sverðin. Konungr leit á, ok sýndust honum
vænlig, "eða hverir fylgja kostir?" Olíus segir, hann kvað
hann því hvergi mundu til höggva, at þat mundi eigi
bíta, "ok hygg ek á því munu vera enga annmarka."
Konungr segir: "Þá er gott, ok verðum vér at reyna,
hversu staðgott væri," ok skaut oddinum í öndugissúlu,
ok lagðist lítt sverðit, ok síðan reisti hann þat í glugg
einum. Smiðrinn kvað þat ofraun sverðinu ok lét þat
til höggs búit, en eigi til reistingar. Konungr kvað þat
eigi mundu högg standast, ef þat brotnaði í slíkum tilraunum.
Ok nú reyndi hann þat sverð, er Alíus hafði
gert, ok hljóp þat aptr sem skíð, ok at öllu var þat
vænligra en hitt, ok stóðst hvárttveggja þær raunir,
er konungr gerði. Konungr mælti: "Þetta er enn betra,
er Alíus hefir gert, ok er hvárttveggja gott, eða hver
náttúra fylgir?" Alíus segir: "Þat, herra, ef þau mætast
á lopti, ok sé þau í móti borin, þá mun mitt sverð
framar, ok má þó kalla kosti eina ok jafna." Síðan
tók konungr þat sverð, er Olíus hafði gert, ok vildi
brjóta, ok þá brast sverðit við hjaltit. Konungr bað hann
betra sverð gera, ok síðan gekk hann reiðr til smiðju
ok gerði sverð ok fekk þat konungi. Hann hafði nú
allar slíkar raunir sem við it fyrra, ok stóðst þetta allar.
Konungr mælti: "Nú hefir þú vel gert, eða er nú ekki
hér á til vandkvæðis?" Hann segir: "Járngott er sverð,
enda munu nú nokkur forföll á liggja til hamingju
brots, því at þat mun verða at bana inum göfgustum
bræðrum, dóttursonum þínum." Konungr mælti: "Spá
þú manna armastr; nú skal bræðrum at bana verða ok
þó ógöfgum," ok hjó til hans, en þeir váru þá horfnir
með skjótri brautför ok neyttu þá innar neðri leiðar.
Konungr mælti: "Þetta eru miklir óvinir, ok við því
skal vinna, at sverð geri mannigi mein." Konungr
lét þá gera stokk at sverðinu með blýi ok lét sökkva
niðr í Löginn hjá Agnafit.
Helgi hét konungr ágætr. Hann var hermaðr mikill.
Helgi fór með herskipum á fund Buðla konungs ok
gerði honum orðsending, at hann mundi þar friðmaðr
vera, ok kveðst vilja kannast við hann ok þiggja at honum
veizlu. Konungr tók því vel. Helgi konungr gekk
upp til hallar ok fekk þar góðar viðtökur. Hildibrandr
hét faðir Helga konungs, er réð fyrir Húnalandi. Helgi
konungr mælti þá: "Birta mun ek minn vilja til yðar
með tilmæli ráðahags við dóttur yðra. Má ek sjá hvárttveggja
at þessu sæmd, mik til landvarnar við yðr, en
ríki yðart til móts." Buðli konungr segir: "Ek vil yðru
erendi vel svara með samhuga hennar við oss." Ok síðan
var þetta mál kært við hana, en hún geldr til samþykki
vilja föður síns, ok er nú aukin veizlan eptir
tíginna manna sið, ok fær Helgi konungr Hildar, dóttur
Buðla konungs, ok síðan váru þeir mágar samhuga, ok
var Buðla konungi mikit traust at Helga konungi.
Þau Hildr áttu son, er Hildibrandr hét, er manna
var vænstr, ok þegar er hann dróst á fætr, þá mælti
Helgi konungr, faðir hans: "Þinn fóstrfaðir skal vera
Hildibrandr inn ríki, faðir minn, í Húnalandi, ok er
þá vænst, at þín forlög verði mátuligust." Helgi konungr
sendi nú þangat sveininn. Hildibradr konungr
tók ágætliga við honum ok kveðst vænta, at þar mundi
upp fæðast einn kappi. Eptir þat fór Helgi konungr í
hernað, en Buðli konungr gerðist gamall löndum at
stýra.
Álfr hét konungr, er réð fyrir Danmörku. Dóttir hans
hét Æsa in fagra. Hún var fræg víða um lönd af vænleik
sínum ok hannyrðum. Áki hét einn ríkr kappi í
Danmörku. Hann var í kærleikum miklum við konung,
ok Álfi konungi var at honum mest traust. Konungr
kallaði hann til sín ok mælti: "Hernað viljum vér
drýgja í sumar ok taka þat ríki undir vára eign, er
áðr liggr gæzlulaust, en þó frami at, ef náist." Kappinn
svarar: "Herra, hvar viti þér ríki falt?" Konungr mælti:
"Buðli konungr er nú örvasi at aldri, ok viljum vér
leggja undir oss hans ríki." Áki segir: "Eigi vil ek þess
letja at gera stórræði, ok mun enn sem fyrr eptir framaverk,
at þér munuð laun hyggja vinum yðrum fyrir sitt
starf."
Síðan bjuggu þeir Álfr konungr ok Áki her sinn ok
herjuðu í Svíþjóð á ríki Buðla konungs ok gerðu þar
mikit hervirki í manndrápum ok fjárupptektum. En
er Buðli konungr spyrr þetta, stefnir hann saman sínum
her ok fær lítit lið, er styrkr Helga, mágs hans, var
fjarri, en þó helt hann sókn upp ok var borinn ofmagni
ok fell í þeiri orrostu, en Álfr konungr tók at
herfangi dóttur hans ok allmikit fé, ok fara nú heim
við svá búit. Þá mælti Álfr: "Svá hefir oss til handa
borizt, at vér höfum gnógt ríki ok fé, en fyrir þitt liðsinni,
Áki, vil ek gifta þér Hildi Buðladóttur, þótt
hún eigi áðr bónda." Áki segir: "Hver munu önnur
skapfelldri laun en þessi? Ok eigi þykki mér at verra,
þótt Helgi konungr eigi hana áðr."
Eptir þat gekk Áki at eiga Hildi, ok áttu þau einn
son. Sá hét Ásmundr. Hann var snemma mikill ok
sterkr ok lagðist í víking, þegar hann mátti, ok braut
undir sik mikinn hermanna afla.
Nú er þar til máls at taka, er Hildibrandr er, bróðir
hans, sonr Helga konungs, en Helgi konungr fell í
hernaði. Hildibrandr braut undir sik mikinn afla ok
sveimaði víða með her sinn. Hann var mægðr við þann
konung, er Lazinus hét. Hann var einn inn ríkasti konungr.
Hann sótti þangat með vinganarorðum til mágs
síns, ok var honum þar vel fagnat. Hann tók nú at
gerast framgjarn mjök, er aflinn óx. Þá váru hertugar
göfgir ok ættstórir í Saxlandi. Hildibrandr Húnakappi
fór nú á hendr þeim ok kvaðst vilja, at þeir gerði honum
slíka virðing sem hann beiddi eða þeir mundi sem aðrir
sæta afarkostum. Þeir hertugarnir áttu systur, ok var
hún mest at ráðum, því at hún var þeira vitrust. Síðan
áttu þau eintal ok ætlast fyrir, hvat af skyldi kjósa.
Hún kvað þat meira ráð at vægjast til hans með skattgjaldi
en eiga orrostu, "ok er þat ráð at ætla sér hóf,
en snúast þá til mótstöðu, er styrkr er nokkurr," kvað
hér svá mundu fara sem í öðrum stöðum, at hann mun
sigrast. Síðan sögðu þeir hertugarnir, at þeir vilja játa
honum skattgjaldi. Hann kvað þat forsjáligt, ok sættast
á þat.
Hildibrandr Húnakappi braut nú margar þjóðir
undir sik. Hann spyrr nú þau tíðendi, fall Buðla konungs,
móðurföður síns. Hann stefndi þá her at sér af
nýju ok kvaddi þings. Hann mælti, kvað mönnum
kunnigt, hverr vandi á var, at fara í hernað, en lét eigi
at högum til skipt, ef herja skyldi á víkinga eða á aðra
menn fyrir litla sök eða enga, en hefna eigi móðurföður
síns. Eptir þat flutti hann herinn í ríki Álfs konungs
ok kvað Dani hafa kennt atför um búshagi. Hann
lét eisa eldum ok brenna víða. Álfr konungr sótti nú
í mót með her sinn, ok þegar þeir fundust, börðust
þeir. Hildibrandr Húnakappi hafði berserkja náttúru,
ok kom á hann berserksgangr. Ekki var Áki hertugi
við þessa orrostu, því at hann var í hernaði. Hildibrandr
Húnakappi gekk í gegnum fylkingar Álfs konungs, ok
var illt fyrir honum at verða. Hjó hann á tvær hendr
sér ok sótti grenjandi at konungsmerkinu, ok í þessi
orrostu fell Álfr konungr ok margt lið hans, ok eptir
þat fóru Húnar aptr. Hildibrandr gerist þá allra
manna frægastr ok sat jafnan at búum sínum á vetrum,
en herjaði á sumrum.
Þar er nú til máls at taka, er Ásmundr Ákason var
í hernaði, ok þótti víkingum hann ósvífr í atlögum ok
harðgerr. Eyvindr skinnhöll hét maðr, danskr at ætt,
vænn maðr, ríkr ok auðigr ok barst á mikit. En er þeir
feðgar, Áki ok Ásmundr, kómu ór hernaði, þá váru
þeim sögð þessi tíðendi, fall Álfs konungs. Þeir sátu
nú í kyrrðum. Ásmundr vissi eigi frændsemi milli
þeira Hildibrands, því at móðir hans sagði honum ekki
frá.
Eyvindr skinnhöll fór á fund Æsu innar fögru konungsdóttur
ok kveðst mæla vilja til ráðahags við hana,
kvað henni vera kunnigan mannasóma sinn ok fjáreign,
ætt hans ok framkvæmd. Hún kveðst hafa mundu við
ráð vina inna um annsvör. Eptir þetta berr hún málit
fyrir þá Áka ok Ásmund, fóstbróður sinn. Áki kveðst
þessa ekki mundu fýsa. Þá mælti Ásmundr: "Ekki
skaltu eiga Eyvind. Mik skaltu eiga." Hún segir: "Fóstbróðir,
meira hefir hann nú yfirlæti í landinu ok býr
ríkuligar, en þat munda ek ætla, at þú mundir hafa
manndóm meira." Ásmundr mælti: "Legg til hamingju
þína með mér, ok má þá verða báðum okkr vegr at
þessi ráðagerð." Hún mælti: "Þann ykkarn skal ek
eiga," segir hún, "er mér fær fegri hendr í haust ór
hernaði."
Síðan lögðu þau niðr þessa umræðu, ok lögðust þeir
í hernað báðir eptir vanda, ok hætti Ásmundr opt með
miklum háska til stórfanga ok aflaði svá fjár ok frama,
en Eyvindr var optliga hjá matgerðarmönnum ok lét
eigi ganga glófa af hendi sér.
En er at hausti kom, sóttu þeir báðir á fund konungsdóttur,
hvárr með sínum mönnum. Eyvindr gekk
fyrri fram ok bað konungsdóttur líta á sínar hendr.
Æsa in fagra mælti: "Vel hafa þessar hendr varðveittar
verit ok eru hvítar ok fagrar, hafa lít litat sik í
blóði né ófegraðar í höggum. Sjám nú, Ásmundr, þínar
hendr," segir hún. Hann rétti fram sínar hendr, ok
váru þær öróttar ok heldr dökkvar af blóði ok vápnabiti,
ok er hann brá frá klæðunum, þá váru þær hlaðnar
hringum gulls til axlar. Þá mælti konungsdóttir:
"Þat mun þó mitt atkvæði, at Ásmundar hendr sé fegri
með öllu saman, ok ertu, Eyvindr, frá ráðinn þessum
ráðahag." Ásmundr mælti: "Þá mun ek til kosinn, frú."
Hún segir: "Fyrr skaltu hefna föður míns, því at þann
einn samir mér mann at eiga, er þess rekr réttar ok
viðr sér frama á Hildibrandi Húnakappa." Þá mælti
Ásmundr: "Hversu má hann vinnast, er engi sigrast
á honum, eða hvert ráð leggr þú til?" Hún segir:
"Heyrt hefi ek, at sverð sé fólgit í Leginum hjá Agnafit,
ok heyrt hefi ek ummæli á því, ef þat sverð væri
borit í móti því, er Hildibrandr hefir, at hans sverð
skyldi undan láta. En í nánd vatninu býr gamall bóndi,
vinr minn, ok mun hann gera þér farargreiða með mínu
tilstilli." Ásmundr kvað þat mundu á finnast, at hann
var gjarn til ráðahags við hana, ef hann segði sik í
þessa hættu.
Eptir þetta fór Ásmundr einn saman til bóndans ok
sagði honum sitt erendi ok orðsending konungsdóttur.
Bóndinn bað hann velkominn. Hann horfði mjök á Ásmund
of kveldit. Ásmundr mælti: "Hví horfir þú á
mik?" Hann kvað sök til vera. Ásmundr mælti: "Hversu
lengi hefir þú hér búit?" Hann kveðst þar hafa búit
allan aldr sinn, "en þar hygg ek nú at því, at hér
gistu fyrir löngu sendimenn Buðla konungs, en þeir
fóru með Hildibrand til fóstrs til Hildibrands konungs,
en þik hefi ek sét annan vænligastan en hann ok honum
líkastan at svip." Ásmundr mælti: "Eigi veit ek, at með
okkr sé nein skylda, eða hvat veiztu til sverðs þess,
hvar fólgit sé, er afrek er frá sagt?" Hann segir: "Hér
var ek, þá er því var sökkt, ok gerla hefi ek mið til,
hvar þat er fólgit, ok mun enn ver óspillt, at því er
ek hygg." Þá mælti Ásmundr: "Fyrir orðsending konungsdottur
þá flyttu mik þangat." Hann kvað svá vera
skyldu. Hann hafði með sér flikki stór ok eldiskíð. Ásmundr
mælti: "Hvat skal þetta, búandi?" Hann svaraði:
"Ærit mun þér kalt, er þú kemr upp, þótt þú
bakir þik við þetta." Ásmundr mælti: "Þú ert ráðugr
mjök." Síðan fóru þeir á skipi, ok þá er minnst varir
Ásmund, mælti búandi: "Hér svána." Síðan hljóp Ásmundr
fyrir borð ok kafaði, ok er hann kom upp, þá
vildi hann niðr öðru sinni. Bóndi mælti: "Þat hæfir
þér eigi, bakastu nú ok snæð," ok svá gerir hann. Ok
öðru sinni, er hann kafar, kennir hann stokksins ok
lyptir nokkut svá ok fór upp ok bakaðist. Ok nú þriðja
sinn kafar hann, ok náir hann stokkinum, ok fluttu
þeir hann til lands, ok þá hjó Ásmundr upp stokkinn
með öxi, ok gekk af hyrnan, er kom í sverðs eggina.
Ásmundr mælti: "Vel hefir þú veitt, karl, ok þigg af
mér einn gullhring fyrir þitt starf, ok vitja mín kunnliga,
ef þú þarft." Karl þakkaði honum vel, ok skildust.
Eptir þat fór Ásmundr heim ok segir konungsdóttur.
Hún sagði: "Nú er mikit at unnit, ok muntu vera
ágætr maðr. Nú er ráð fyrir hendi: Ek vil senda þik
til þeira hertuga í Saxlandi, er ríkit hafa misst fyrir
Hildibrandi, ok til systur þeira, því at hún er vitr kona,
ok er þat mitt ráð at gerast þaðan til slíkra hluta sem
þá vill í hendr bera, því at flesta get ek stopalt ganga
fyrir þér við áræði þitt ok góðan vápnakost." Ok síðan
fór Ásmundr í braut.
Nú er at segja, hvat í Saxlandi er, at einn dag tók
systir hertuga til orða: "Svá vísa mér draumar til sem
oss muni sækja heim ágætr maðr, sá er oss muni verða
at mikilli hamingju ok váru ríki." Þeir bræðr tóku því
vel, ok um kveldit þess dags sá þeir ríða at höllinni
mikinn mann með ágætligum vápnum, ok hertugarnir
gengu í móti honum ok buðu honum þar. Hann lézt
þat þigja mundu. Þeir settu hann milli sín, en systir
þeira skenkti ok settist síðan á tal við hann ok bræðr
hennar. Hún mælti þá: "Ekki er oss mjök kunnigt um
yðra hagi, en sjá kunnu vér þat, at mikill tígnarsvipr
er yfir yðr, ok trúum vér, at nokkut gott leiði oss af
þér ok þinni hérkvámu. Nú munu þér heyrt hafa, hverja
nauð vér þolum fyrir ofríki Hildibrands Húnakappa.
Vér gengum fyrst undir skattgjald, en nú skulum vér
mæta á hverjum misserum hólmgönguboðum af hans
berserkjum, ok skal æ bú standa við hverja hólmgöngu.
Höfum vér nú svá misst bæði manna várra ok
búa, ok nú eru eigi meir eptir en tólf bú várs hertugadæmis."
Ásmundr svarar: "Frú," segir hann, "mikinn
skaða kærið þér fyrir mér, ok nauðsyn væri at hepta
þenna storm, ok til þess em ek hér kominn at verja
yðvart ríki, ef ek fæ." Hertugarnir segja, at skammt
mun líða, áðr kraft mun vera hólmgöngu. Ásmundr
svarar: "Þá verðr því at svara." Hann er nú þar í góðu
yfirlæti.
Nú er at segja frá Lazino konungi ok Hildibrandi
Húnakappa, mági hans. Hildibrandr segir: "Mun eigi
kominn sá tími, er hólmgöngu skal reyna við hertugana
ok menn þeira? Nú væri eigi torsóttligt at ná þeim
búum, er eptir eru." Konungr mælti: "Gerum heldr
mann til þeira ok vita, ef auðvellligar fáist." Sá maðr
hét Vöggr, er sendr var. Frá hans ferð er ekki sagt, fyrr
en hann kemr til hertuganna. Hann gekk í höllina ok
fyrir borð ok mælti síðan: "Lazinus konungr ok inn
ríki Hildibrandr Húnakappi vilja vita, hvárt þit vilið
koma til hólmstefnu eða láta þrautlaust þat, er eptir
er." Hertugarnir svara: "Svá er nú komit, ef of mikil
þykkir vár eiga, at lítit er at missa hjá því sem góðra
drengja." Ásmundr mælti: "Hví mæli þit svá? Mun
eigi því meiri nauðsyn at halda, er minna er eptir?"
Vöggr horfir á hann. Ásmundr mælti: "Hví horfir þú
svá þrátt á mik?" Hann segir: "Þat berr til, at ek hefi
eigi sét inn þriðja mann jafnvirðuligan sem þit Hildibrandr
eruð. Hann er ljósari, en þú ert eigi óharðmannligri,
ok spurt hefir Hildibrandr, at ókuðr maðr var hér
kominn með góð vápn, ok ek skylda sjá þitt sverð."
Ásmundr bað hann ráða. Hann leit nú á ok mælti:
"Hér fara vápnin eptir yfirsýn þeira, er eigu. Hitt er
bjartara ok gert betr, en eigi er þat snarpara." Ásmundr
kveðst eigi þat vita, "en vita munt þú vilja þitt erendi."
Hann kvað svá vera. Ásmundr mælti: "Seg svá
höfðingjum yðrum, at koma mun maðr af hendi hertuganna
til hólmstefnu."
Nú reið Vöggr heim ok kvaddi konung ok Hildibrand.
Hildibrandr mælti: "Hver svör kanntu at segja
af ráðagerð hertuganna?" Vöggr svarar: "Þess er mér
ván, at þeir ljúgi eigi hólmstefnu." Hildibrandr mælti:
"Þó eru þeir nú mjök herðir, eða veldr því sá inn
ókunni maðr, eða með hverjum svip sýndist þér hann?
Þú ert glöggþekkinn." Vöggr segir: "Hans yfirbragð
er með því, at hann er látaðr vel ok alllíkr yðr í augum,
ok sýndist mér líkligr til, at vera muni ofrhugi,
ok þat sverð hefir hann, er ek sá ekki jafnlíkt því, sem
þú hefir, ok þat hygg ek, at ór einum afli sé borit."
Hildibrandr mælti: "Mikit finnst þér um þenna mann.
Ætlar þú eigi, at mitt sverð muni vera jafnt hans sverði
eða hann muni minn jafningi vera?" Vöggr svarar:
"Eigi veit ek, hvárt hann er þinn jafningi. Hitt veit
ek, at sá, er berst við hann, at hann kemr í þá raun,
at hann er víst dugandi maðr." Hildibrandr mælti:
"Framarla segist þér frá." Ok nú lætr Hildibrandr einn
af sínum köppum ríða til hólmstefnu.
Ok nú er Ásmundi sagt, ok nú biðr hann taka sinn
hest ok sín herklæði. Hertugar mæltu: "Vér bjóðum
þér várt lið." Hann kvað einn skyldu einum í mót
koma. Hann ríðr nú þangat, sem hólmstefnan skyldi
vera, ok nú riðust þeir at með brugðnum sverðum, ok
it fyrsta högg hjó Ásmundr hann sundr í miðju, fleygði
síðan hlutunum út á ána ok rak þá fyrir höfuðborg
konungs. Hildibrandr mælti: "Seint sækist várum félaga
at leysa þenna inn ókunna mann." Síðan mælti
maðr einn: "Herra," segir sá, "hér mun kostr at sjá
hann, er hann rekr eptir ánni, ok er nú í tveim hlutum."
Hann mælti: "Ærit er þessi stórhöggr, ok skipizt
nú tveir af várum mönnum ok leysið hann því skjótara
af hendi." Þeir kváðu eigi þat mikit verk. Hildibrandr
mælti: "Várt gagn er þat, ef þit vinnið skjótt
sigr á honum."
Ok annan dag eptir riðu þeir til vígvallar tveir móti
Ásmundi. Hann mælti: "Hér hafa berserkir fásén lög,
er tvau sverð koma í móti einu, en allbúinn em ek at
frelsa þetta víg við ykkr tvá." Þeim þótti óvirðuligt at
standa tveir fyrir einum ok hjuggu báðir til hans, en
hann brá fyrir sik skildi ok hjó sínu höggi hvárn til
bana. Síðan reið hann aptr til hertuganna, en þeir gengu
í mót honum með fagnaði. Hann kveðst ætla, at aptr
hefði unnizt þrjú bú þeim til handa í hans ferð. Þá
mælti systir hertuganna: "Eigi hafa villzt várir draumar
um þessa manns kvámu." Hann sat nú þar í veg
miklum ok hlaut af þessu frægð mikla.
Þetta var nú sagt Hildibrandi, ok hann mælti: "Ekki
undr þykki mér þetta, þó at einn maðr sigri tvá menn.
Nú skal skipa fjórum mönnum í mót honum." Kapparnir
kváðu þat auðsætt, at þeir mundu skipta honum í
sundr í fjóra staði, ok nú riðu þeir til vígvallarins með
góðum hjálmum ok hvítum brynjum ok hvössum sverðum.
Nú kómu þessi tíðendi fyrir Ásmund ok hertugana.
Þá báðu þeir, at hann skyldi fara með jafnmörgum
mönnum. Hann kveðst eigi þat vilja, lét þat vænst,
at einn mundi senn einum í móti, en kvað mikit árnast,
ef fjögur bú fengist. Ok því næst fundust þeir. Ásmundr
mælti: "Þat er auðsætt, at þér þykkizt lítils verðir, ok
þér skipizt fjórir í móti einum, ok eigi mega þeir kappar
heita, heldr safnaðarmenn." Þeir urðu ákafa reiðir
við orð hans ok sóttu at honum þegar, en þat sverð,
er hann bar, beit brynjur ok hjálma jafnslétt sem næfr
ok eirði ekki mannsbeinum né holdi, en sá reiddi til,
er sterkan armlegg hafði ok gott hjarta. Þeir fengu stór
sár af honum, ok skammt var í milli, ok drap hann þá
fjóra ok rak þá út á ána með hestunum.
Nú fréttir Hildibrandr þetta ok mælti: "Er nú annathvárt,
at menn várir eru minni til herskapar en vér
hugðum, eða elligar er sá forgangsmaðr." Hann kallar
þá til sín fimm ina grimmustu kappa, segir ok kvað
þeim eigi ofætlat, þótt þeir sigraði einn mann. Þeir
kváðust ætla at færa í hóf hans dul ok gefa dýrum hræ
hans. Síðan ganga þeir út. En er Ásmundr spyrr þetta,
þá mælti hann: "Í dag ætla ek at vinna til borðhalds
mér." Þeir kváðust ætla ugga, at hann mundi of mikit
ætla sér, en kváðust alla sæmd honum at launa eiga.
Síðan hittast þeir ok börðust þegar, ok hjó Ásmundr
stórt ok tíðum, ok lauk svá, at hann drap þá alla.
En er Hildibrandr spyrr þetta, mælti hann: "Seint
dofnar hans hönd, ok skammt skal til, at hann skal ná
at berjast." Þá gerist í skálanum ymr mikill af grenjun
berserkjanna, er sá einn maðr skal ganga yfir svá
marga menn. Þá mælti Hildibrandr: "Búizt nú sex
várir menn, ok mætti þér þá vinna þá frægð at hefna
várra manna." Síðan fóru þeir til hólms, ok þá er Ásmundr
spyrr þetta, bjóst hann skjótt ok mælti: "Þat
sverð hefi ek, at jafngott er at drepa með sex menn
sem þrjá." Ok síðan fundust þeir. Þá mæltu kapparnir,
at hann skyldi laust láta sverðit ok gefast upp. Hann
segir: "Þat mun eigi at óhöggnum skildi. Er yðr ok
ærin nauðsyn at hefna yðvarra manna." Síðan börðust
þeir, ok sóttu hann fast. Hann kunni it sama lag á at
höggva sverðsegginni nú ok fyrr, ok þótt hann fengi
sár, þá linaði hann ekki sverðshöggunum ok hjó suma
sundr í miðju, ok svá lauk, at hann drap þá alla ok
fór aptr til hertuganna. Þeir gerðust fjölmennir, er
ríkit vannst æ undir þá, ok nú er í hvers manns húsi
umræða um þenna kappa.
Ok enn kómu þessi tíðendi fyrir Hildibrand, ok
mælti hann: "Rýrt verðr nú tal várra manna, eða hvat
er nú eptir?" "Herra," sögðu þeir, "eptir eru sex ok
tuttugu." Hildibrandr svarar: "Svá mun nú mega metast
heðan í frá, at þessi inn ókunni maðr mun taliðr
með stórköppum, ok svá bleðr hann af sem vit munim
hittast verða, en senda skal enn sjau, þá er lengi hafa
í minni þjónustu verit." Síðan bjuggust þeir. Ásmundi
var sagt nú, at eigi mundi setuefni. Hann segir: "Er
þat þá eins snæðings hald, ef næðist sjau bú." Síðan
fór hann, ok kómu í móti honum sjau kappar. Þá mælti
Ásmundr: "Fyrir hví hleypir Hildibrandr út mönnum
sínum, en sitr heima sjálfr ok etr á mik smámenni?"
Þeir reiddust mjök við orð hans ok kváðu hann í enga
raun koma skulu at berjast við Hildibrand. Síðan börðust
þeir, ok hversu sem at ortist, þá drap hann þá alla.
Síðan hratt hann þeim út á ána.
En er Hildibrandr frá þat, þá mælti hann: "Miklu
eru nú stærri atburðir orðnir en vér megim láta af
hyggjast. Nú skulu at honum átta berserkir, því at
engum várum er líft við þat, ef eigi verða hefndir."
Síðan grenjuðu þeir mjök ok bitu ór skjöldum, þat
er tók. En Ásmundr var með hertugunum, ok kómu
honum þessi tíðendi, at enn muni kostr at berjast. Þá
mælti systir hertuga: "Sæmd sú, er vér létum, er nú
öll aptr komin ok með meira mætti en vér höfum
spurdaga til." Ásmundr segir: "Skulum vér til hætta,
því at hann vill berserkjunum út egna, en engi máttr
er yfir þeim, ok betra mundi, at þeira ríkdómr legðist
við várt ríki, því at þér misstuð rangliga." Síðan reið
hann í mót þeim, ok þegar þeir fundust, börðust þeir,
ok var sá fundr lengstr, en svá lýkr, at hann drepr þá
alla.
En er Hildibrandr spyrr þetta, eiskraði hann mjök
ok mælti: "Sá maðr er hamingjudrjúgr, er ekki tjóar
mannmergð í móti. Nú skulu at honum þeir ellifu,
sem eptir eru." Ok er Ásmundr spyrr þetta, þá þagnaði
hann. Hertugarnir mæltu: "Nú viljum vér skipa
liði með þér, en þú ver foringinn, ok mun þér þá sigrast,
en þú berst eigi einn við svá marga ofrhuga." Ásmundr
svarar engu, ok kom aptann, ok snæða menn
ok fóru síðan at sofa. Ásmund dreymdi, at konur stóðu
yfir honum með hervápnum ok mæltu: "Hvat veit
óttabragð þitt? Þú ert ætlaðr at vera forgangsmaðr annarra,
en þú óttast ellifu menn. Vér erum spádísir þínar,
ok skulum vér vörn veita þér móti mönnum, er at
berjast við hertugana, en þá, er þú hefir at reyna við
þik." Við þetta spratt hann upp ok bjóst, en flestir
löttu hann. Síðan reið hann í mót köppunum, en þeir
þóttust ráð hans í gaupnum hafa ok létu honum betr
hent at ganga á hönd Hildibrandi en látast. Hann kvað
þá sér eigi ófalari til dauða en þeir, sem fyrr drap hann,
ok kvað þat auðvitat, at mikill mundi verða frægðar
munur eins ok ellifu. Síðan börðust þeir, ok kringdu
um hann, en hann var torsóttr, ok festust vápnin lítt
við hann, en sverð hans beit allt þat, sem fyrir varð
ok þat tók, ok lauk svá, at hann veitti þeim öllum
bana. Hertugarnir höfðu fylgt honum ok kváðu hans
afrek aldri mundu fyrnast, ok gerðist þat orð manna,
at hann mundi eigi undan víkja, þótt sjálfr Hildibrandr
Húnakappi kæmi í móti honum, er manna var frægastr
í þann tíma.
Ok er Hildibrandr frá þetta, at kappar hans váru
drepnir, þá kom á hann berserksgangr, ok snerist þegar
til ferðar ok mælti: "Eigi skal þat mælt, at ek hætta
mönnum mínum út, en þora ek eigi sjálfr at berjast."
En í vanstilli þessu, er á honum var ok hann var á ferðina
kominn, þá sá hann son sinn ok drap hann þegar.
Síðan ók hann upp með ánni Rín til móts við Ásmund.
Þann skjöld hafði hann, er á váru markaðir menn svá
margir sem hann hafði drepit. En er Ásmundr spurði
þetta, þá bjóst hann til móts við hann. En þegar er
þeir fundust, þá börðust þeir, ok váru flest högg ærit
stór. En er þeir höfðu lengi barizt af mikilli reiði, þá
neytti Hildibrandr afls ok hjó til Ásmundar af öllu
afli tveim höndum, ok í því er sverðit kom í hjálminn,
þá brast þat sundr undir hjaltinu, ok fór brandrinn
grenjandi niðr í ána, en hann var þá sárr mörgum sárum.
Síðan kvað hann vísur þessar:
"Mjök er vandgætt,
hvé verða skal
of borinn öðrum
at banorði.
Þik Drótt of bar
af Danmörku,
en mik sjálfan
á Svíþjóðu.
Tveir váru þeir
tyrvir gjarnir
Buðla nautar,
nú er brotinn annarr.
Svá höfðu dvergar
dauðir smíðat
sem engi mun
áðr né síðan.
Stendr mér at höfði
hlíf in brotna,
eru þar taldir
tigar ins átta
manna þeira,
er ek at morði varð.
Liggr þar inn svási
sonr at höfði,
eptirerfingi,
er ek eiga gat,
óviljandi
aldrs synjaðak.
Bið ek þik, bróðir,
bænar einnar,
einnar bænar,
eigi þú synja!
Mik skaltu verja
váðum þínum,
sem fjörs bani
fár annars mun.
Nú verð ek liggja
lífs andvana,
mæki undaðr,
þeims magnar sár."
Eptir þat dó Hildibrandr Húnakappi, ok gerði Ásmundr
virðuliga leiðslu hans ok hugði þá illa sínu
verki. Hann hitti þá ekki hertugana ok fór þá á þann
bæ, er móðir hans átti ok Æsa in fagra, konungsdóttir.
Þá ætlar maðr at biðja hennar. Ásmundr kvað, er hann
kom í hallardyrrnar:
"Lítt varði mik
laga þeira,
at mik manns einskis
ófyrr kvæði,
þá er mik til kappa
kuru Húnmegir
átta sinnum
fyr jöfurs ríki.
Börðumst einn við einn
en endr við tvá,
fimm ok fjóra
fletmegninga,
sex ok við sjau
senn á velli,
einn ek við átta;
þó ek enn lifi.
Þá hvarflaði
hugr í brjósti,
er menn ellifu
ofrkapp buðu,
áðr mér í svefni
sögðu dísir,
at ek hjörleik þann
heyja skyldak.
Þá kom inn hári
Hildibrandr
Húnakappi,
hann var mér ómakr,
ok ek markaða
meðan á honum
herkumbl harðlig
fyr hjálm neðan."
Eptir þat fögnuðu menn honum ve, ok var hann kallaðr
Ásmundr kappabani. Konungsdóttir bað hann af
sér reiði, þótt hún hefði verit í tilstilli um þetta, ok
lét várkunn við sik, en lét mikit atkvæði fylgt hafa
vápnunum. En þótt hann hefði reiðzt henni, þá minntist
hann ástar hennar ok gerði brúðlaup sitt ok gekk
at eiga Æsu ina fögru, en drap þann, er hennar hafði
beðit, ok er sá eigi nefndr. Síðan gerðist Ásmundr
kappabani víðfrægr ok nafnkunnugr maðr, ok lýkr þar
þessari sögu.