ALLIR menn, þeir sem sannfróðir eru at um tíðendi,
vita, at Tyrkir ok Asíamenn byggðu Norðrlönd.
Hófst þá tunga sú, er síðan dreifðist um öll lönd. Formaðr
þess fólks hét Óðinn, er menn rekja ætt til.
Í þann tíma réð sá konungr fyrir Þrándheimi í
Noregi, er Haraldr gullmuðr hét. Hann átti drottningu.
Ekki er getit barna þeira. Jarl einn var í ríki hans,
er Hringr hét. Hann sat fram við sjó í Kaupangi. Hann
átti dóttur eina, er kölluð var Ása in fagra, því at hún
bar af öllum jómfrúm henni samtíða sem rauða gull
af eiri blökku eða sem sól af himintunglum öðrum.
Ingólfr hét ríkr maðr, er réð fyrir Naumudælafylki.
Hann átti þann son, er Sturlaugr hét. Hann var snemma
mjök mikill á vöxt, ljóss á hár ok hörund, kurteisligr
í öllum háttum ok allr var hans líkami vel skapaðr,
blíðr í máli við sína menn, hægr í skapi ok örr af peningum;
því var hann stórum vinsæll. Hann vandi sik
við skot ok sund ok alls kyns íþróttir. Ingólfr, faðir
hans, hafði atsetr á þeim bæ, er heita Skartastaðir. Hann
var inn mesti rausnarmaðr ok hafði fjölda fólks með
sér. Annat bú átti hann sér í ey þeiri, er Njarðey heitir,
var þar ok fjölmenni mikit, ok enn átti hann önnur
fjögur bú.
Maðr hét Ásgauti. Hann bjó á bæ þeim, er Tunglaheimr
heitir. Hann var mikils háttar maðr. Hann átti
þá konu, er Gríma hét. Þau áttu tvá sonu. Hét annarr
Jökull, en annarr Guttormr. Þeir váru gildir menn ok
vel menntir sem faðir þeira. Maðr hét Þórgautr. Hann
bjó í eyju þeiri, er Loka heitir. Kona hans hét Helga.
Þau áttu tvá sonu. Hét annarr sonr þeira Sóti, en annarr
Hrólfr nefja. Þeir váru miklir menn ok sterkir.
Hrafn hét maðr. Hann var bóndi. Hann bjó í eyju
þeiri, er Urga heitir. Kona hans hét Helga. Þau áttu
einn son, er Sighvatr hét. Hann var sterkr at afli ok
menntr vel. Járngerðr hét kona. Hún bjó á þeim bæ,
er á Bergi heitir, skammt frá Ingólfi. Hún átti sér þann
son, er Áki hét. Hann var mikill maðr at afli. Hann
gekk næst Sturlaugi um allar íþróttir af þeim mönnum,
sem honum váru samtíða. Þeir lékust við barnleikum
Áki ok Sturlaugr. Þessir menn lékust allir barnleikum,
er nú váru taldir, ok námu alls kyns íþróttir, þær sem
mönnum váru þá tíðar kenna sonum sínum, ok sórust
þeir í fóstbræðralag. Váru þó allir saman með feðrum
sínum í góðu meðlæti.
Véfreyja hét kona, mikilhæf ok auðug, ok hafði búit
á þeim bæ Vé. Sonu átti hún tvá. Hét annarr Rauðr,
en annarr Hrafn. Báðir váru þeir miklir ok sterkir
menn ok vel búnir at vápnum ok klæðum. Fóstri Véfreyju
hét Svipuðr. Þau váru bæði margvís ok fróð í
flestu. Hún átti bæ góðan, ok váru tvennar dyrr á. Sat
hún þar hvern dag ok horfði sinn dag í hverjar dyrr.
Kom henni fátt óvart. Jafnan spann hún lín. Hún sat
á stóli. Hún gerðist mjök rauðeygð af elli, en þó sá hún,
er nokkut fór at garði, hvat sem at fór, því at fátt kom
henni óvart. Ása in fagra var þar á fóstri, meðan hún
var ung, ok nam þar kunnáttu. Véfreyja unni henni
mikit ok hvár annarri þeira.
Einn tíma talar Ingólfr við þá Sturlaug ok fóstbræðr:
"Hversu lengi skal svá fram fara, at þit fóstbræðr leikizt
barnleikum við sem meyjar til manna? Væri þat
heldr röskra drengja siðr at fremja nokkut til frama
eða biðja sér kvenna at minnsta kosti ok setjast í bú
ok stýra ríki ok fé með föður sínum." Sturlaugr sagði:
"Hvert skal ek mér konu biðja, er þú eggjar þess svá
mjök?" Ingólfr mælti: "Hringr jarl á sér dóttur, er
heitir Ása in fagra. Hún er væn kona ok vel viti borin."
Sturlaugr segir: "Ek em enn eigi mjök gamall
til kvánbæna ok lítt ráðinn í skapi, en þó mun ek þessa
leita, ok ætla ek þó til lítils koma munu."
Nú búa þeir ferð sína ok eru saman sex tigir manna,
vel búnir at vápnum ok klæðum ok hestum. Ríða nú
leið sína ok koma at kveldi dags til Hrings jarls ok
fá þar viðtökur góðar. Gerði jarl veizlu góða ok merkiliga
í móti þeim. Sátu þeir þar þrjár nætr. Ok einn
dag gengu þeir með jarli til skemmu Ásu, ok hefir
Sturlaugr frammi erendi sín ok biðr Ásu sér til handa.
Jarl víkr til sjálfrar hennar. Nú segir jarl dóttur sinni
til þeira ok mælti svá: "Biðli áttu hér at svara, dóttir."
Ása mælti: "Hvat heitir sá?" "Hann heitir Sturlaugr,"
segir jarl. Ása segir: "Fyrir hví munda ek eiga þann
mann, er jafnan vinnr heima búverk með móður sinni
ok gerir ekkert til frama?" Við þessi orð varð Sturlaugr
reiðr mjök ok ríðr í brott ok heim.
Um várit búa þeir fóstbræðr tíu skip ór landi ok
herja um Austrlönd ok hafa jafnan sigr, hvar eð þeir
koma. Þeir létu fara í friði kaupmenn, en brutu undir
sik spellvirkja ok váru úti á sumrum í víking, en heima
um vetrum með feðrum sínum. Nú fýsir þá frá þessari
iðju ok skipta nú öllum herföngum. Taka þeir fóstbræðr
lausafé ok fara með til feðra sinna, en þeir láta
liðit liggja í hernaði með skip sín. Sitja þeir Sturlaugr
ok fóstbræðr nú um kyrrt.
Þat er nú hér næst at segja, at drottning Haralds
konungs tók sótt ok andaðist. Þat þótti konungi mikill
skaði, því at hann gerðist nú svá mjök gamall, ok varð
hann hryggr við líflát hennar. Ráðaneyti ok hirðmenn
konungs segja honum ráð at biðja sér kvennu til drottningar,
-- "ok megi þér þá af hyggja afgangi frúinnar,
en þrá hana eigi lengr." Konungr segir: "Hvar skal ek
mér konu biðja?" Þeir segja: "Hringr jarl á sér dóttur,
er Ása heitir. Hana máttu fá, ef þú vilt, þegar þér
lízt." Konungr segir svá vera skyldu, búa nú ferð sína
ok hafa hundrað manna.
Nú ríða þeir þar til, er þeir koma á fund Hrings
jarls; hann var úti, ok váru menn á leiki fyrir honum.
Konungr reið at svá snart, at menn stukku frá tveggja
vegna. Konungr gerði tvá kosti, at festa honum dóttur
sína elligar mundi hann þar drepinn í stað. Jarl segir:
"Förum vér til skemmu Ásu ok tölum við hana, svá
at vér vitum, hver svör hennar eru." "Nei," segir konungr,
"eigi vil ek vera vánbiðill dóttur þinnar, ok kjós
skjótt annat hvárt." Jarl íhugar nú ok þykkist vita, at
hann muni ofrliði borinn, rétti fram höndina ok festi
konungi dóttur sína. Skyldi hún sitja í festum þrjá
vetr. Snýr konungr þegar í brott ok ríðr heim, unandi
vel við sína ferð. Jarl er eptir ok unir heldr lítt við
sinn hlut, stendr upp ok gengr til skemmu Ásu, settist
niðr ok blés mæðiliga. Ása mælti þá: "Hvat er þér at
meini, faðir minn, er þú ert svá fálátr, eða hefir þú
nokkur ný tíðendi oss at segja?" "Tíðendi þykkja mér,"
segir jarl, "at ek hefi þik nauðigr manni festa." "Hverr
er sá?" segir hún. "Haraldr konungr," segir hann, "hefir
fest þik, ok skaltu sitja í festum þrjá vetr." Hún
svarar þá: "Eigi valdist sá inn minnsti til, en eigi má
vita, hvat þá er tíðenda. Kann vera öðrum sé ætlat,
ok skipast má á skemmri stundu, ok ver kátr, faðir."
Jarl mælti: "Betr þætti mér þú gefin Sturlaugi." Hún
svarar: "Eigi veit ek, hvat fyrir beztu má verða." Nú
líða stundir, ok er nú kyrrt um hríð
Einn dag er þess getit, at Hringr jarl var úti á leikvelli
ok hirðmenn hans með honum. Þeir sáu koma
ríðandi mann af mörkinni fram, mikinn vexti. Hestr
hans var allr brynjaðr ok svá sjálfr hann, svartr skjöldr
á hlið, höggspjót í hendi. Hann reið svá snart, at menn
stukku undan tveggja vegna. Hann reið svá fram ok
sat á hesti sínum ok lagði spjótit fram á milli eyrna
á hestinum ok mælti: "Heill, herra." Jarl tók kveðju
hans ok spyrr, hverr hann væri. Hann segir: "Ek heiti
Kolr krappi, en þat er erendi mitt hingat at biðja Ásu,
dóttur þinnar, mér til handa." Jarl mælti: "Veiztu
þat eigi, at hún er festarkona Haralds konungs?" Kolr
segir: "Eigi þykkir mér verr at eiga hana, ok ger nú
annat hvárt, at þú gef fram festarnar, elligar rek ek
spjótit í gegnum þik." Jarl íhugar nú þetta ok þykkist
nú vita, at eigi muni kostrinn góðr, kýss þat af at lifa,
þótti einskis utan ills þaðan af ván. Þótti honum eigi
undir, hversu illt þeir ætti til samans Haraldr konungr
ok Kolr, ok selr nú fram festarnar. Kolr mælti: "Seg
Haraldi konungi, at ek skora honum hólmgöngu austr
við Gautelfi, þá er líðr hávetrinn. Hafi sá meyna, er
sigr fær, en komi hann eigi né vogi at berjast, þá beri
hann níðingsorð fyrir hverjum manni svá lengi sem
hann lifir. Sitið heilir, herra." Síðan snýr Kolr hesti
sínum ok reið brott ok þóttist vel hafa fram gengit.
Jarl unir illa við sinn hlut ok sitr eptir nokkura
stund, stendr síðan upp ok gengr til skemmu dóttur
sinnar ok settist niðr hjá henni ok má varla mæla. Ása
mælti: "Ertu sjúkr, faðir minn?" Jarl mælti: "Betr væri
sótt ok bráðr dauði en fá slíka skömm, at gefa nauðigr
dóttur sína." Ása mælti: "Hverjum er ek nú gift?" Jarl
mælti: "Hann heitir Kolr krappi." Hún segir: "Bregðast
má til betra en eiga inn versta mann, ok verða mun
betri várr hagr en svá sem nú er ætlat, ok einn mun
hljóta þenna kost, en eigi tveir. Má ok svá verða, at
hvárrgi þeira hljóti, ef vel vill, ok ver kátr, faðir," segir
hún. Jarl mælti: "Væri vel, ef enn væri sem þú mælir,
en þat uggir mik, at eigi hljótist þat af, ef þeir drepast
sjálfir, en þá yrði sem ek vildi." Nú skilja þau at
sinni.
Haraldr konungr fregnar nú þessi tíðendi ok þótti
eigi betr en áðr fyrri, leitaði nú ráðs hér um við sína
vini. Þat kemr upp, at konungr sendi menn sína á
fund Hemings at bjóða honum til jólaveizlu ok þat
með, at hann mundi eigi gjafalauss í brott fara. Hann
fekk þann mann, er Kolli hét, at fara þessa sendiför.
Nú fara þeir norðr í Naumudal á fund Hemings ok
kvöddu hann ok bera fram erendi konungs. Hemingr
hafði verit inn mesti hólmgöngumaðr, en gerist nú
hniginn við aldr ok hafði verit í missætti nokkura stund
við Harald konung. Nú segir sendimaðrinn fram erendi
sín. Þá svarar Hemingr: "Eigi man ek, at konungr
hafi mér fyrr heim boðit. Nú eru tveir kostir
fyrir hendi, at sitja heima ok vanrækja konungs boð
eða hætta á, hvat undir býr, ok því, at nú er eigi í
hættu um gamlan mann, þá fari sem má. Er eigi engi
eptir, meðan Sighvatr, sonr minn, lifir."
Nú býr Hemingr ferð sína á hans fund við tólfta
mann, ok koma þeir jólaaptan inn fyrsta ok gengu
í höll fyrir konung ok kvöddu hann vel. Konungr
tók vel kveðju þeira ok ruddi öndvegi ok setti Heming
it næsta sér, ok drukku glaðliga af jólin í góðu yfirlæti.
En afgöngudag jólanna gekk konungr á málstefnu ok
Hemingr. Konungr mælti: "Hólmstefna er á hendi
mér, ok sé ek þar til, at þú munir leysa mik undan við
Kol krappa." Hemingr segir: "Eigi veit ek þat, at þú
hafir veitt mér svá mikit, at ek muni leggja líf mitt
í hættu fyrir þik. Þykki mér eigi örvænt við hraustan
mann at eiga, heldr við tröll." Konungr mælti:
"Því leitaða ek þess við þik, at mér þykkir þú mesta
kempa verit hafa nær allra hér í landi. Þykki mér þess
ván, at engi verði til, ef þik brestr, sem þú ert. En
ef þú kemr aptr ór þessari ferð, þá skal ek þér vel launa
með gulli eða silfri." Hemingr segir: "Þat er sannast,
at hér er lítit í hættu um gamlan mann. Er falls ván
at fornu tré, ok mun ek fara sendiför þessa." Konungr
segir: "Allra drengja hraustastr á sjó ok landi, var þess
ván, at þér mundi vel fara."
Nú býr Hemingr ferð sína ok ríðr í burtu leiðar
sinnar ok léttir eigi fyrr en hann kemr til Gautelfar
austr. Var þar Kolr fyrir. En er þeir fundust, spurði
Kolr, hvat Hemingr skyldi. Hemingr segir: "Ek ætla
at ganga á hólm við þik." Kolr mælti: "Lítit leggst þá
fyrir mik, ef þú leggr mik at velli. Fellda hefi ek þá,
sem sterkari eru ok hafa verit líkari til frama en þú
ert, ok far heim aptr, en fá mér vápn þín ok segst
yfirstiginn ok þat, at þú þorir eigi at berjast við mik."
Hemingr segir: "Heldr vil ek deyja en bera níðingsorð
fyrir hverjum manni." Kolr mælti: "Eigi skal ek
þinn hund spara at drepa, er þú vilt þat eina." Um
kveldit tjölduðu þeir sér búðir ok sofa af um nóttina.
Um morgininn stendr Hemingr upp ok sér, at Kolr er
kominn til hólmsins. Ferr hann nú til hólmsins með
sína menn. Nú kasta þeir feldi undir fætr sér, ok segir
Kolr upp hólmgöngulög. Síðan ganga þeir saman ok
börðust, en svá lauk, at þar fell Hemingr fyrir Koli.
Kolr mælti við menn Hemings: "Nú skulu þér aptr
fara á konungs fund ok segja honum, at hann geri
annat hvárt, komi sjálfr til bardaga við mik eða fái
þann mann fyrir sik, at nokkur þróttr sé í, ef hann
ætlar sér konuna, eða mun hann af henni sitja." Menn
þeir, sem höfðu heiman farit, sneru aptr hvatliga ok
fóru norðr í Naumudal á fund Haralds konungs ok
segja honum þessi tíðendi öll ok ummæli Kols krappa.
Þótti konungi þetta ill tíðendi ok leitar sér enn ráðs,
ok þat tekr hann enn til ráðs, at hann sendir Kolla sendimann
til Sturlaugs ok föður hans, ok bjóða þeim til
hálfsmánaðar veizlu til sín með svá margan mann sem
þeir vildu með sér hafa. Þessi orð fara á millum þeira
feðga. Þá spyrr Sturlaugr föður sinn, hvárt þeir skulu
þiggja veizluna. Faðir hans segir: "Þat vilda ek, at vit
sætim heima ok færum hvergi." Sturlaugr segir: "Eigi
nenni ek at vanrækja konungsboðit, en veit ek, at
nokkut muni undir búa, en þó vil ek fara. Mun lítil
saga frá oss verða, ef vér skulum eigi koma til annarra
manna, þá vit erum boðnir. Má þat eigi vita, hvat
verðr í várri ferð, þat at oss verði til sæmdar." Ingólfr
segir: "Þér munuð ráða vilja ferðum yðrum, hvárt
sem ferst vel eða illa."
Eptir þat búa þeir ferð sína ok eru saman sex tigir
manna, vel búnir allir at vápnum ok klæðum. Þeir
ríða nú á fund Haralds konungs ok koma þar jólaaptan
inn fyrsta. Konungr tók blíðliga við þeim ok
setti þá í hásæti hjá sér, ok var þá búin in fegrsta
veizla. En at liðnum jólum gekk konungr á málstefnu
ok þeir feðgar, Ingólfr ok Sturlaugr. Sturlaugr mælti
við menn sína: "Búi þér hesta vára, meðan vit tölum."
Þeir gerðu svá. Konungr mælti: "Hólmstefna er á
hendi mér, ok sé ek þar til, Sturlaugr, sem þú ert, at
þú munir leysa mik undan, því at ek em gamall maðr,
at ganga á hólm við Kol inn krappa." Sturlaugr mælti:
"Sel mér í hendr festar þær, er þú tókst af Hringi
jarli, því at þat mun eigi kauplaust," segir Sturlaugr.
"Mikit þykkir mér til kaups mælt," segir konungr. "Þá
mun ek til hætta," segir Sturlaugr, "hversu sem ferr
með okkr Kol." Konungr segir: "Eigi varði mik, at
þú mundir þetta til mæla, er mér er mesta svívirðing
í at játa." Sturlaugr segir: "Hér er um at kjósa, hvárt
yðr þykkir betra." Konungr mælti: "Þat mun ek þó
kjósa, at þú gangir á hólm við Kol. Þat ferr með okkr
sem auðnar." Sturlaugr svarar: "Sel fram festarnar
áðr." Konungr gerði nú svá, þó at nauðigr væri, því
at honum sýndist óauðligr flokkr þeira fóstbræðra.
Ríða þeir á burt ok á fund Hrings jarls. Hann tekr
vel við þeim ok býðr þeim þiggja þar veizlu. Þeir segja,
hvar nú var komit þeira máli ok hversu farit hafði
með þeim Haraldi konungi. Jarl varð nú glaðr við
þetta, biðr þá ganga til skemmu Ásu, ok svá gera þeir.
En er þeir koma þar, þá fagnar Ása þeim vel. Hringr
mælti: "Biðli áttu hér at fagna ok svara, dóttir." "Hverr
er sá maðr?" segir hún. "Hann heitir Sturlaugr. "Ása
mælti: "Eigi mun mér nú manna skortr," segir hún.
Sturlaugr mælti: "Svá hefir nú verit til ætlat, at ek
mundi eigi vera vánbiðill þinn lengr." Ása segir svá
vera skyldu sem þeir vildu. Nú er búizt við ágætri
veizlu ok eigi til sparat þat hafa þurfti. Gengr Sturlaugr
at eiga Ásu ina fögru, ok er þegar leidd í sömu
sæng. Veizlan fór vel fram, ok váru menn með góðum
gjöfum út leystir. Ríða þeir Ingólfr heim, en þau Ása
ok Sturlaugr eru eptir ok undu allvel sínu ráði.
Einn morgin, er þau Ása lágu í sæng sinni, mælti
Ása við Sturlaug: "Er hólmstefna á hendi þér, Sturlaugr?"
"Satt er þat," segir hann. "Við hvern?" segir
hún. "Við Kol krappa," segir hann, "eða hvat kanntu
þar til leggja?" Hún svarar: "Far þú ok finn Véfreyju,
fóstru mína. Haf hennar ráð, ok mun þér vel duga.
Hér er fingrgull, er þú skalt henni færa til jarteikna,
ok seg, at mér þykkir mikit undir, at hún taki vel við
þér."
Sturlaugr ferr nú ok þeir tólf saman fóstbræðr, ríða
nú til þess, er þeir koma at bæ kerlingar. Sturlaugr
hleypr af baki ok inn í dyrrnar at kerlu ok leggr
hendrnar um háls henni ok kyssti hana svá mælandi:
"Heil ok sæl, kerling mín." Hún snarast við honum
fast ok rekr upp á hann augun: "Hverr er þessi hundsins
sonrinn, er mik leikr svá háðuliga, ok engi hefir
slíkt þorat at gera fyrri, ok skal ek þetta grimmliga
gjalda." Sturlaugr mælti: "Vertu eigi svá reið, kerling
mín, því at Ása sendi mik hingat til þín." "Hvat er
þér at Ásu" segir kerling. "Hún er kona mín," segir
hann. Hún mælti: "Er lokit boðinu?" "Svá er þat," segir
hann. "Nú eru brögð í" segir kerling, "er mér var
eigi boðit til boðsins. Þó skal gera sem Ása biðr. Far
þú af klæðum, ok vil ek sjá bolvöxt þinn." Hann gerir
svá. Hún strýkr hann allan, ok þykkist hann mikit
styrkna við. Síðan gefr hún honum ker at drekka ór,
ganga síðan til stofu. Kerling var in bezta til beina
um kveldit. Hún spyrr, hvárt Sturlaugr vill liggja einn
um náttina eða hjá sér, -- "en eigi skal ek at heldr svíkja
Ásu mína." Sturlaugr segir: "Þess betr þykki mér,
kerling, sem ek er nær þér." Þá lét kerling einn stokk
á milli þeira, en þau lágu á einu hægendi bæði saman
ok áttu tal saman um nóttina. Sturlaugr mælti: "Hvat
leggr þú mér til ráðs, því at hólmstefna er á hendi
mér við Kol inn krappa?" "Óvænliga þykki mér þat
horfa," segir kerling, "því at á hann bíta engi járn,
ok kann ek hér varla ráð til at leggja."
Um morgininn bjuggust þeir fóstbræðr til ferðar,
ok er þeir váru búnir, þá mælti kerling við Sturlaug:
"Tak hér við loðkápu einni, er langfeðgar mínir hafa
átt, ok saxi, ok hefir jafnan gæfa fylgt, ok reyn, hvárt
nokkurr þróttr er í þér." Sturlaugr tók við ok hjó í einn
stein, er stóð í hlaðinu, ok tók af steininum hyrnuna.
Ryð fell af sverðinu, ok var bjart eptir sem silfr. Þá
mælti kerling: "Þetta sverð skaltu bera á hólm við
Kol krappa, en eigi máttu sýna honum þetta sverð, ef
hann biðst at sjá þat, er þú átt at höggva með." Þá
mælti kerling: "Far þú nú vel, Sturlaugr minn, ok
gangi þér allt til sigrs ok tíma, á meðan þú lifir, ok
alla gæfu, þá er várir frændr hafa haft, þá legg ek til
þín, sem ek má framast. Þó er ek hrædd, hverninn ferr
með ykkr Kol krappa. En tvá sonu á ek, er ek vilda
þú tækir í fóstbræðralag." "Svá skal vera," segir Sturlaugr.
Nú sverjast þeir í fóstbræðralag. Síðan snúa þeir
í brott. En er þeir váru skammt farnir, kallar kerling
eptir þeim ok mælti: "Viltu, Sturlaugr minn, at Svipuðr,
fóstri minn, fari með þér; hann er frár á fæti."
"Þat vil ek," segir Sturlaugr. Kerling seldi Svipuði í
hendr pung lítinn. Hann stakk honum næst sér, ok
síðan hljóp hann fyrir hestum þeira. Ríða nú leiðar
sinnar ok létta eigi fyrr en þeir koma austr til Gautelfar,
ok er Kolr eigi kominn. Sturlaugr tjaldar búð
þá, er Kolr var vanr at tjalda.
Litlu síðar kom Kolr. Sturlaugr gekk í móti honum
ok heilsar á hann. Kolr mælti: "Hverr er þessi inn
vándi bikkjusonrinn, er þorir at tjalda búð þá, er ek
er vanr at tjalda, ok hann er svá djarfr?" Sturlaugr
mælti: "Þú munt vita glöggvast, hverr bikkjusonrinn
er, því at hann var hér engi, áðr þú komst hér, en ef
þú spyrr at nafni mínu, þá heiti ek Sturlaugr." Kolr
mælti: "Hvat ætlar þú þér, er þú ert hér kominn?"
Sturlaugr mælti: "Ek ætla at berjast við þik." Kolr
mælti: "Nú eru brögð í tafli, ok of djarfr ertu, at þú
ætlar þér þann mikla dul, þar sem ek hefi svá margan
dreng felldan, er við mik hefir barizt, eða hvat dregr
þik til þess?" Sturlaugr segir: "Þat helzt, at Ása in
fagra er eiginkona mín. Skaltu þar eigi við meyju taka,
þó at ek falli fyrir þér." Kolr mælti: "Heyr hér á fádæmi,
hvat þínum herjans syni hefir í hug komit at
gera, ok fyrir þetta it sama skal ek þér eigi þyrma, ok
skjótt skaltu þitt líf láta, ok er þó of seint. En þó er
þat skaði um slíkan mann sem þú ert." Sturlaugr segir:
"Hvergi skal ek á hæl fyrir þér hopa."
Nú tjaldar Kolr sér aðra búð um kveldit, en er Kolr
var kominn til matar, kemr Svipuðr í búð hans ok tekr
punginn kerlingar ór skikkju sér ok skekr í búðinni,
ok varð af þessu reykr mikill. Kolr rekr upp augun ok
mælti: "Far í burt, inn vándi hundr, ok kom hér eigi
síðan, því at þú munt nokkut illt gera." Svipuðr snýr
í burt, svá at engi vissi, hvat af honum varð. Sofa þeir
af um nóttina.
Um morgininn stendr Sturlaugr upp snemma ok þeir
fóstbræðr, fara til eyjarinnar, setjast niðr ok bíða Kols.
Hrólfr nefja stendr upp ok gengr í skóginn ok höggr
sér kylfu eina stóra ok mikla ok hefir í hendi sér ok
gengr til félaga sinna aptr. Kolr stendr upp um morgininn,
ok skein þá sól um alla völlu. Hann mælti þá:
"Þat ætla ek sá inn vándi þræll, er hér kom í gærkveld,
hafi nokkura töfra haft, þá er oss hafa lítill fögnuðr
at verit, ok þetta má sannliga heita dauðasvefn, er vér
höfum sofit, ok förum til hólmins." Þeir fara til hólmsins
ok kasta feldi undir fætr sér. Kolr segir upp hólmgöngulög
í millum þeira, ok skyldi hvárr við leggja
tuttugu merkr silfrs. Skyldi þetta hvárr eiga, sem sigr
fengi.
En er þeir váru búnir, tekr Kolr til orða: "Sturlaugr
sveinn, sýn mér sverð þitt, þat er þú hefir." Hann
gerir svá. Kolr lítr í eggina ok rak við augun ok mælti:
"Eigi muntu mik með þessu sverði sigra. Far þú heldr
heim, segst yfirkominn, en fá mér vápn þín ok send
mér Ásu ina fögru ok seg henni, at þú þorir eigi at
berjast við mik eða halda henni fyrir mér." Sturlaugr
segir: "Eigi sigrar þú mik með orðum einum, því at
þú ert yfirkominn af hræðslu, ok mun þér skammt til
ills dauða." Kolr varð reiðr við orð hans ok mælti:
"Þat skaltu finna, inn vándi hundr, at ek skal þér eigi
þyrma." Þá kastar Sturlaugr því sverði, er hann hafði
Kol sýnt, en tók Véfreyjunaut undan feldi sínum ok
brá. Kolr mælti: "Hvaðan kom þér Véfreyjunautr, ok
eigi munda ek á hólm við þik hafa gengit, hefða ek
þat vitat." Sturlaugr svarar: "Þat skiptir þik engu, ok
er þér illa farit, at þú hræðist fyrr en þörf gerist." Þá
hjó Sturlaugr til Kols ok klauf skjöldinn allan. Kolr
hjó í mót ok klauf hans skjöld í sama máta. Þá hjó
Sturlaugr í annat sinn til Kols utan á hjálminn, klauf
hann allan ok af vangafilluna ok svá á öxlina, at í
herðarblaðinu nam staðar. Kolr stóð réttr ok gaf sik
eigi at. Þá hljóp at Hrólfr nefja með kylfuna ok rak
á blóðrefilinn, svá at sverðit gekk niðr í búkinn, ok
fell þar Kolr, en Sturlaugr fekk sigr ok varð frægr af
þessu verki. Reið Sturlaugr til Véfreyju, ok var kerling
úti ok fagnaði vel Sturlaugi. Þar var þá fyrir Svipuðr.
Þar váru þeir um nóttina, ok lét kerling vel yfir þessu
verki, "ok er þat satt," segir kerling, "at sæl er Ása
mín, at hún á slíkan mann sem þú ert, ok mun þér
heðan af hefjast allhyggiligt ráð, ef þú kannt til at gæta,
en þar er ek hrædd um, hversu ferr, en vilda ek, at
þér gengi vel, en eigi skal þér kerling þessi verri en
engi."
Nú ríðr Sturlaugr burt til móts við Hring jarl. Tók
hann blíðliga við þeim öllum, ok varð Ása fegin bónda
sínum. Þessi tíðendi koma fyrir Harald konung. Konungr
varð svipligr við þenna atburð, sem síðar berr
raunir á, en allir frændr Sturlaugs þóttust hann ór
helju heimtan hafa.
Einn dag sem Hringr jarl var á leiki með menn
sína, er léku fyrir þeim Hring ok Sturlaugi, þá sáu
þeir ríða mann af mörkinni á rauðum hesti at þeim,
brynjaðr allr. Hann var mikill vexti, hjálm á höfði,
en gyrðr sverði, gullsmeltan skjöld á hlið ok spjót í
hendi. Hann reið fyrir jarl ok kvaddi hann vel. Hann
tók ok honum í sama máta, spurði, hverr hann væri.
Hann segir: "Óvant er nafn mitt, ek heiti Framarr, en
vit erum hálfbræðr, Kolr inn krappi ok ek, en þat er
mitt erendi hingat, at ek vil bjóða þér hólmgöngu,
Sturlaugr, því at ek vil eigi bera bróður minn í sjóði."
Sturlaugr segir: "Til hólmgöngu em ek albúinn, þegar
þú vilt, ok eptir illan áttu at mæla, þar sem Kolr var."
"Svá var þat," segir Framarr, "en þó var hann mér
skyldr, ok vil ek því berjast við þik, þar eð Kolr fell
austr við Gautelfi, þegar líðr hávetrinn." Svá skal
vera," segir Sturlaugr. Nú ferr Framarr leiðar sinnar,
en þeir eru eptir, ok leið af sumarit.
Eina nótt, er þau lágu bæði í hvílu sinni, Sturlaugr
ok Ása, mælti Ása: "Er hólmganga á hendi þér, Sturlaugr?"
segir hún. "Svá er víst," segir hann, "eða hvert
ráð leggr þú á með mér um þetta?" Ása segir: "Far þú
ok finn Véfreyju, fóstru mína, ok haf hennar ráð um
þetta." "Svá skal vera," segir Sturlaugr. Hann ferr nú
á fund Véfreyju. Var kerling úti ok fagnaði þeim vel,
ok eru þeir þar um nóttina. Um morgininn spyrr Sturlaugr
kerlingu ráðs um þetta. Kerling mælti: "Við
hvern skaltu nú á hólm ganga?" "Framarr heitir hann,"
segir Sturlaugr, "bróðir Kols krappa." Kerling segir:
"Ólíkir menn," sagði hún, "ok er þat illt, at þit skuluð
bera banaspjót hvárr á móti öðrum, því at Framarr er
inn vaskasti maðr ok af inum beztu ættum, en Kolr
var inn versti maðr ok þræla ættar, ok sæll væri sá, er
því kæmi til leiðar, at þit væruð heldr vinir en fjandmenn,
ok kann ek eigi til at leggja, ok mun fara at
auðnu með ykkr, en fara skal Svipuðr, fóstri minn,
með þér."
Nú fara þeir leiðar sinnar ok létta eigi fyrr en þeir
koma austr til Elfar, ok reið Framarr þá at öðrum
megin. Hittast þeir ok fréttast almæltra tíðenda, stíga
af baki, tjalda hvárir búð með öðrum ok sofa af nóttina.
En um morgininn standa þeir upp snemma ok fara
til hólmsins ok setjast niðr á lág eina. Framarr mælti:
"Hvárt viltu, at vit reynum með okkr fyrr en menn
okkar?" Sturlaugr mælti: "Gott þykki mér at hafa gaman
af mönnum mínum." Hrólfr nefja stóð upp ok
mælti: "Ek skal þér í mót, blámaðr." Hrólfr bjó sik
til glímu allléttiliga. Síðan ráðast þeir á ok takast fangbrögðum
allsterkliga, ok var þeira atganga bæði hörð
ok löng. Mikill var aflsmunr með þeim, því at blámaðrinn
mátti bera Hrólf í fangi sér, hvert er hann
vildi. Berserkrinn vildi færa Hrólf þá niðr. Hann kom
þó jafnan fótum undir sik. Þessi blámaðr var mikill
sem risi, en digr sem naut, blár sem hel. Klær hafði
hann svá miklar, at þær váru líkari gammsklóm en
mannanöglum. Nú bar hann Hrólf at láginni, ok vildi
blámaðrinn færa hann niðr á kylfuna, en Hrólfr stakk
fótum við svá fast, at þeir hrukku frá í burt báðir, ok
fell blámaðrinn á bak aptr, ok varð undir honum
steinn, ok brotnaði hryggr hans, en Hrólfr hljóp skjótt
á fætr ok þreif kylfuna ok lamdi blámanninn skjótt
til heljar, en Hrólfr var allr blár ok blóðugr ok rifit
hold af beinum hans. Sturlaugr þakkaði honum vel
sína framgöngu.
Síðan var sá maðr með Framari austan af Svíþjóð,
er Þórðr hét, mikill maðr ok sterkr. Honum í mót gekk
Hrafn inn hávi, ok hófu þeir sitt einvígi með stórum
höggum, en svá lauk, at Hrafn fell fyrir Þórði. Nú
gekk fram Jökull ok mælti: "Hverr skal mér í móti?"
Maðr stóð upp, er Frosti hét, ok mælti: "Mun eigi þat
makligast, at ek gangi þér í móti, því at frostit herðir
jökulinn?" Þeir berjast lengi, þar til at Jökull fell fyrir
Frosta, ok þótti Sturlaugi mikill skaði at um fóstbræðr
sína, en þat var til skilit, at engi skyldi öðrum lið veita.
Finnr einn var með Framari, ok var honum skipat í
mót Svipuð. Þeir gangast nú á móti ok berjast hart ok
títt, svá at eigi fekk auga á fest, ok hvárrgi kom sári á
annan. En er þeir litu þar til í annat sinn, þá váru þeir
þegar horfnir, en þar váru komnir hundar tveir ok bitust
ákafliga. Ok er minnst varði, váru hundarnir horfnir,
en menn heyrðu í loftit upp ólæti nokkur, ok líta
menn við ok sáu, at ernir tveir flugust á í loftinu ok
rifu af hvárr annars fjaðrir með klóm ok nefjum, svá at
blóðit fell á jörð. En svá lauk með þeim, at annarr fell
dauðr niðr á jörð, en annarr fló í braut, ok vissu menn
eigi, hvárr sá var.
Framarr mælti: "Nú er ráð, at vit reynum með okkr."
"Búinn em ek þess," segir Sturlaugr. Nú kasta þeir
feldi undir fætr sér. Sturlaugr bregðr þá Véfreyjunaut,
en er Framarr sá þetta, mælti hann: "Hvaðan kom þér
Véfreyjunautr?" Sturlaugr segir: "Hirtu aldri, hvaðan
hann kom." Framarr mælti: "Eigi munda ek hafa gengit
á hólm við þik, ef ek hefða þetta vitat, en þó fekk ek
eigi fyrr æðru í mitt brjóst." Framarr segir upp hólmgöngulög,
ok á Sturlaugr at höggva fyrri. Hann hjó til
Framars ok í hjálm hans ok af hjálminum, þat er nam,
ok svá í skjöldinn ok klauf hann allan niðr í sporð, svá
at í jörðu nam staðar, en blóðrefillinn nam bringuna í
gegnum brynjuna ok í brúnina ok hljóp í beinit, ok
rann þegar blóð í augun, svá at hann sá eigi, ok þar
með blástr mikill. Framarr hjó þá til Sturlaugs ok klauf
skjöld hans allan. Sturlaugr hjó þá til Framars í annat
sinn, ok fór á sömu leið, ok var Framarr þá óvígr. Hann
setr sik þá niðr ok mælti: "Þú hefir í helzta lagi óvin í
hendi þér, því at sverð þitt er fullt af eitri ok illsku, ok
högg af mér höfuðit sem fyrst, því at ek vil eigi lifa við
harmkvæli." Sturlaugr mælti: "Viltu þiggja líf af mér?"
Framarr segir: "Gott þykki mér at þiggja líf af þér, en
fyrirkomit gerist nú líf mitt." Þeir flytja hann utan ór
eyjunni ok inn í búð sína, ok er þá minni ván manns.
Ok er svá var komit, þá heyrir út dunur miklar, en er
út var komit, þá var þar komin Véfreyja í vagni ok
spurði, hversu þeim færi at. Þeir svara, at Framarr var
kominn at dauða. Kerling segir: "Berið hann út hingat,
eigi er undir því, hvar hann deyr." Svá var gert sem hún
bað. Sturlaugr mælti: "Viltu láta fara með þér fleiri
menn?" "Eigi vil ek þat," segir kerling, "ek er vel fær
ein," segir hún. Ekr kerling Framari af stað, en þeir
sitja eptir. Líðr nóttin, en um morgininn býr Sturlaugr
ferð sína. Frosti gengr at Sturlaugi ok mælti: "Gjarna
vilda ek vera í ferð með þér ok þínum fóstbræðrum."
Sturlaugr mælti: "Ek ætla vel goldit fyrir Jökul, þar
þú kemr í staðinn." Nú gerist hann fóstbróðir Sturlaugs,
ríða síðan í burtu ok léttu eigi fyrr en þeir kómu til
Véfreyju. Ok er þeir koma þar, eru þeir Svipuðr ok
Framarr alheilir báðir. Váru þeir þar um nóttina í góðu
yfirlæti. Um morgininn tók Véfreyja til orða: "Þat vilda
ek, Sturlaugr minn, at þit Framarr sværust í fóstbræðralag,
því at hann er inn fræknasti maðr fyrir allra hluta
sakir." Sturlaugr svarar: "Þú skalt ráða, kerling, þat
mun mér beztu gegna." Nú sverjast þeir í fóstbræðralag
Sturlaugr ok Framarr, ok skal hvárr hefna annars, sem
þeir séu skilbornir bræðr.
Eptir þat ríða þeir í burt, til þess er þeir koma nær
byggðum Hrings jarls. Þykkir þeim kynliga við vinda,
höllin er öll þakin mönnum. Þar var kominn Haraldr
konungr við fjögur hundruð manna ok ætlaði at brenna
inni Hring jarl ok Ásu ina fögru, dóttur hans, sjá nú,
at logi leikr um allt, ok brennir Haraldr konungr bæinn
allan. Þá sáu þeir Sturlaugr, hvar menn ganga neðan
ór jörðu í rjóðri einu, ok þangat snúa þeir, kenna, at
þar er kominn Hringr jarl með alla sína hirð, ok þar
var Ása in fagra með honum. Varð þar fagnaðarfundr
með þeim öllum.
Ok eptir þetta ríða þeir allir á fund konungs, þar er
hann var at brennunni. Þeir váru alvápnaðir ok hestar
þeira brynjaðir. Sturlaugr segir þá: "Heldr finnumst vit
nú hér, konungr, enn í hafinu, en illa ferr þér, því at þú
ert bæði huglauss ok lymskr." Konungr svarar: "Eigi
hirði ek um illmæli þín, en þat er þér at segja, Sturlaugr,
at þú skalt aldri óhræddr vera hér í landi, nema þú færir
mér úrarhorn þat, er ek týnda forðum. En nafn mun
ek gefa þér með sendiförinni. Skaltu heita Sturlaugr inn
starfsami. Þat mun við þik festast, því at hér ofan á mun
yðr starfs auðit fóstbræðrum verða, á meðan þér lifið,
ef þér komið aptr ór þessari för, sem eigi skyldi vera."
Sturlaugr segir: "Hvert skal ek eptir því leita?" Konungr
segir: "Hygg þú sjálfr fyrir því." Sturlaugr segir: "Ófallit
er, at ek fari sendiför þína," segir hann, "en allt, hvat
þú þykkist þungt fyrir mik leggja, þá skal ek lífinu
voga." Réð konungr eigi því til bardaga við þá, at honum
þótti flokkr þeira fóstbræðra harðsnúinn bæði í afli
ok herklæðum. Báðu hvárigir aðra vel lifa, ok skildu
við svá búit. Sturlaugr ok þau öll saman riðu norðr til
Naumudala ok sátu þar um vetrinn.
Ok einn dag kom Ása at máli við Sturlaug ok mælti:
"Er sendiför á hendi þér?" "Satt er þat," segir hann,
"eða hvert ráð leggr þú á með mér, hvert ek skal leita
at þessu horni." Ása segir: "Finn Véfreyju, fóstru mína,
ok haf hennar ráð."
Ok þegar eptir annan dag bjuggust þeir heiman ok
riðu til Véfreyju, ok er hún úti ok fagnar þeim vel, ok
eru þeir þar um nóttina. En um morgininn mælti Sturlaugr
til Véfreyju: "Hvat kanntu at segja mér af horni
því, er úrarhorn heitir?" Kerling mælti: "Þat er bæði
ek kann þar eigi frá segja, enda vil ek eigi." Sturlaugr
mælti: "Veiztu nokkurn þann, er þar kunni frá at segja,
því at ek vildi þat gjarna vita." Véfreyja segir: "Járngerðr
heitir kona ok er systir mín. Far til hennar ok vit,
hvat hún hefir at segja." Þeir ríða nú á brott ok létta eigi
fyrr sinni ferð en þeir koma þar, sem Járngerðr á fyrir
at ráða, eru þar um nóttina. Sturlaugr spurði Járngerði,
hvárt hún kynni at segja frá úrarhorni. Hún segir: "Þar
kann ek eigi frá at segja, en veit ek konu þá, er vita
mun." Sturlaugr spurði, hver sú væri. "Snælaug heitir
systir mín. Hana á Hrólfr konungr á Hundingjalandi,
en yðr er eigi fært at fara þangat, því at til mikils mun
verða sú ferð um þat, er þér komið aptr." Ríða þeir fóstbræðr
heim at svá fregnuðu.
Þat er þessu næst at segja, at Sturlaugr býr ferð sína
litlu síðar ok þeir allir fóstbræðr ok hafa hundrað manna
ok eitt skip. Sturlaugr mælti við Hring jarl ok svá föður
sinn, biðr þá sjá fyrir ráði Ásu, meðan hann er burt, ok
gózi hans öllu, því sem eptir var.
Nú sigla þeir norðr fyrir Hálogaland ok Finnmörk ok
Vatnsnes ok inn á Austrvík ok kasta akkerum ok liggja
þar um nóttina ok bjuggust um. Eptir þat hluta þeir
um vöku, ok hlaut Áki at vaka inn fyrsta þriðjung nætr,
en Framarr annan, en Sturlaugr inn síðsta.
Ok er menn váru sofnaðir á skipinu allir nema Áki,
tók hann bát ok rær með landi fram út með nesinu.
Hann heyrir, at gengit er uppi í grjótinu. Áki tók þá til
orða ok mælti: "Hvárt skal ek hér heilsa karlmanni eða
konu?" Þá var honum svarat: "Víst er þetta kona."
"Hvat heitir þú, drós?" segir Áki. "Ek heiti Torfa," segir
hún, "eða hverr er á bátnum?" segir hún. "Áki heitir
sá," segir hann. "Eigi mun Áki Járngerðarson hér kominn?"
segir hún. "Sá er maðrinn sami," segir hann.
"Viltu eiga kaup við mik, Áki minn?" segir hún. "Hvert
er kaup þat?" segir hann. "Þat, at þú flytir mik til eyjar
þeirar, er hér er skammt frá landi. Þar hefir látizt faðir
minn frá miklu fé, en vér erum þrjár systr ok eigum
arfi at skipta með oss. Vilda ek fyrri koma en þær. Mun
ek gefa þér tveggja dægra byr, þá er bezt kemr við."
"Svá skal vera," segir Áki. Nú stígr hún út á bátinn, en
hann reri út á sundit, ok er hann hefir skammt róit,
tók hún til orða: "Nú má ek vel vaða til lands, en þú
far heill ok happadrjúgr, ok skal ek vel efna við þik."
Nú styttir hún upp skinnkyrtilinn ok stígr fyrir borð.
Áki reri eptir þat til skips ok vekr
upp Framar, en leggst niðr sjálfr
ok sofnar skjótt.
Framarr stígr í bátinn ok rær út
með nesinu. Hann heyrir í grjótinu,
at gengit er í fjörunni. Framarr
mælti: "Hvárt er karlmaðr eða
kona á landi?" Þá var svarat: "Eflaust
er þetta kona." "Hvat heitir
þú, in fagra ok fésæla?" segir hann.
"Hildr heiti ek," segir hún, "ok
hvat heitir þú, piltr minn?" kvað
hún. "Framarr heiti ek," segir
hann. "Eigi mun hér kominn Framarr,
bróðir Kols ins krappa," segir
hún. "Sá er maðrinn," segir hann.
"Ólíkir tveir," segir hún; "ek vilda
eiga kaup við þik," segir hún.
"Hverninn er kaupi því háttat?"
segir Framarr. Hún segir: "Þú skalt
flytja mik til eyjarinnar hér er
næst landi. Þar hefir andazt faðir
minn frá miklu fé, en vér erum
systr þrjár at taka arf, en ek mun
afskipt, ef ek kem síðar," segir hún.
Framarr segir: "Viltu þá gefa mér
tveggja dægra byr?" "Þat skal vera,"
segir hún. Nú ferr hún í bátinn,
ok þótti honum ærit mjök síga
bátrinn, er hún kom út á. Hún
mælti: "Viltu, at ek rói með þér?"
"Eigi eru þau efni í," segir Framarr.
En er eptir var þriðjungr
sunds, þá tók hún til orða: "Eigi þarftu nú lengra út
at flytja mik, eru nú þeir einir álar til lands, at ek get vel
vaðit." Hún sté þá fyrir borð ok óð svá til eyjarinnar.
En Framarr fór aptr til skips ok vekr upp Sturlaug.
Hann sprettr skjótt á fætr, en Framarr leggst til svefns.
Sturlaugr stígr á bátinn ok rær fram með nesinu. Ok
er hann kemr norðr um nesit, heyrir hann, at gengit
er uppi í grjótinu, ok sér, at eldr hrýtr ór grjótinu
undan þessu kvikendi. Þat hefir í hendi atgeir einn;
þat þótti honum sem þat mundi eigi alþýðu vápn vera,
er þetta skrípi berr. Sturlaugr spyrr: "Hvárt á ek hér
at heilsa konu eða karlmanni?" Hún segir: "Veiztu
eigi, hvat þú sér? Kona er þetta," segir hún, "eða hvat
heitir þú?" "Sturlaugr heiti ek," segir hann. "Hvaðan
ertu kominn eða hvert ætlar þú, Sturlaugr inn starfsami?"
segir hún, "en Hornnefja heiti ek," segir hún.
"Hvat er manna með þér?" kvað hún, "eða er Hrólfr
nefja nokkut með þér? Svá er mér sagt," sagði hún,
"at hann sé mikit mannval ok hverju kvikendi fljótari."
"Mikit er til þess hæft," segir hann. "Þá eru brögð
í," segir hún, "viltu eiga kaup við mik?" "Hverju viltu
kaupa?" segir hann. "Ek vil, at þú komir Hrólfi nefju
til mín, svá at ek megi sjá bolvöxt hans ok yfirliti, því
at mér er mikit sagt af hans andlits fegrð. Mun ek gefa
þér til grip þenna, er ek hefi í hendi mér, en þat er
einn atgeirr." Sturlaugr segir: "Hvat prýðir grip þenna,
er þú býðr mér?" Hún mælti: "Hann bítr allt þat honum
er höggvit til. Hann má vera svá lítill, at þú mátt
nista honum í klæði þínu sem dragnál. Þar muntu
hvergi koma, at þér mun eigi hægt veita at vinna með
honum, hvat þik girnir ok þörf gerist." Sturlaugr segir:
"Þá munu vit kaupast við."
Sturlaugr fór nú til fóstbræðra sinna ok vekr upp
Hrólf nefju ok biðr hann fara með sér. Þeir fara nú
burt á bergit, þar sem kerla var undir niðri. Hrólfr
sezt á framanvert bergit ok lætr síga fætr fram. Hann
var svá búinn, at hann var í geitbjálfa loðnum ok digr
kálfsbelgr á höfði honum, ok stóð upp rófan ór miðju
höfði, en ketilhrím var núit um andlit hans allt ok
skotit kefli í munninn, svá at stórar kúlur váru út af
kinnunum; uxahorn eitt hafði hann í hendi sinni; svínsbelg
hafði hann á hvárum fæti, ok er hann var svá búinn,
þá þótti hann eigi at öllu sjáligr, þar er hann sat
á berginu ok gapti við tunglinu, því at þat skein glatt.
Eptir þetta fór Sturlaugr til fundar við Hornnefju.
Hún fagnar honum vel ok mælti: "Hvar er Hrólfr
nefja?" Sturlaugr mælti: "Líttu hér upp á bergit ok
sjá, hvar hann sitr." Hún snarast við fast ok sér, hvar
hann er kominn. Hún heldr þá hendi fyrir augat ok
hyggr at vandliga ok mælti: "Þat er þó satt at segja,"
segir hún, "at allgerviligr err maðrinn, ok hefir eigi ofsögum
verit frá sagt þessum manni, er svá er tíguligr."
Nú þrútnar hún í vexti mjök. Síðan teygir kerla sik
upp í bergit ok þóttist aldri geta hann fullkomliga sét,
þar er hann var. "Eigi kann ek hér önnur ummæli at
hafa en mér þætti sú kona sæl, er þenna mann hlyti."
Þá sér Sturlaugr, at hún muni fá þrifit í fætr honum,
ok vill eigi þess bíða ok hleypr ór bátinum utan ok á
einn stein ok leggr at henni með atgeirnum, svá at
stóð í gegnum hana. Hún lét þá fallast á hann ofan,
ok fór hann þegar í kaf ok kafaði út undan henni, en
bátnum hvolfdi. Hún lét þar líf sitt, en hann réttir
bátinn. Fara þeir aptr við svá búit til félaga sinna ok
segja þeim, hversu farit hefir. Þeir láta vel yfir.
Eptir þetta rennr á blásandi byrr fyrir þeim, ok sigla
þá, þar til er þeir sjá land. Þat var mjök skógi vaxit.
Þar var einn leynifjörðr, er þeir kómu at, ok sigldu
þeir inn eptir firðinum ok lögðu í einn leynivág ok
kasta atkerum. Þá var sól í suðri, ok gengu þeir á land.
Sturlaugr spurði: "Hvert land ætli þér þetta, er vér
erum við komnir?" Framarr segir: "Hundingjaland at
frásögn Kols, bróður míns, ok munum vér á land ganga
þrír, Sturlaugr, Áki ok ek, en þér skuluð bíða vár hér,
þar til er þriðja sól er af himni. En ef vér komum þá
eigi aptr, þá hljóti þér at sjá ráð fyrir yðr."
Þeir ganga nú á land ok í einn skóg þykkvan ok
merkja á eikum, hvar þeir fara, ok um síðir koma þeir
fram ór skóginum ok sjá mörg ok stór heruð, borgir
ok kastala. Þeir sjá eina borg ok höll miklu meiri en
aðra. Þangat fóru þeir, ok stóðu menn í dyrum, ok
var haka þeira gróin í bringuna. Þeir gjöltu sem hundar.
Þóttust þeir nú vita, hvar þeir váru komnir. Þeir
bönnuðu þeim inngöngu. Sturlaugr brá Hornnefjunaut
ok höggr duravörðinn í tvennt, en fóstbræðr hans
drepa annan.
Eptir þat gengu þeir í höllina ok standa á utanverðu
hallargólfi. Áki sér, hvar konur sitja á palli. Ein af
þeim var auðkennd, því at hún var miklu fegri en
aðrar. Áki kennir þessa konu at frásögn móður sinnar,
gengr at pallinum ok upp á skörina ok leggr báðar
hendr um háls henni ok mælti: "Sæl, frændkona," segir
hann. Hún tók kveðju hans ok hvarf til hans. Hundólfr
konungr sér þetta ok bregðr eigi vel við, því at hann
mátti eigi sjá, at menn horfðu á drottningu hans. Nú
má ætla, hversu grimmt honum mundi í hug, er einn
útlendr maðr hljóp á háls henni ok kyssti hana fyrir
augum honum ok gerði slíkt ódæmi. Hratt hann nú
fram borðum ok kallar út hirðsveina, ok kváðu við
lúðrar um öll stræti. Áki mælti: "Hér er ek kominn
á þinn fund, frændkona. Vilda ek, at þú segðir mér
af úrarhorni eða hvert þat er at sækja." Hún mælti:
"Hverir eru þessir menn? Þeir sögðu nöfn sín. Hún
mælti: "Illa er þat, at þér eruð hér komnir, því at
öllum yðr er ætlaðr dauði, ok þarf því eigi at segja
yðr frá úrarhorni." Áki mælti: "Þó at vér séim þegar
drepnir, þá þykkir oss betr at vita it sanna, hvat þú
kannt at segja oss frá horninu." Hún segir: "Þat er
til máls at taka, at hof eitt stendr á Bjarmalandi. Þat
er helgat Þór ok Óðni, Frigg ok Freyju, gert með hagleik
af dýrstum viði. Dyrr eru aðrar á hofinu ór útnorðri,
en aðrar ór útsuðri. Þar inni er Þórr einn. Þar
er úrarhorn á borði fyrir honum fagrt at sjá sem gull.
En Sturlaugr einn skal í hofit ganga, því at honum einum
mun gæfa til endast, ok skal hann þó eigi berum
höndum á horninu taka, því at þat er fullt af eitri ok
fjölkynngi. En til lítils mun yðr koma, af því at þér eruð
allir ráðnir til dauða, ok er mikill skaði at um slíka
menn, svá vaskir sem þér eruð fóstbrædr." Sturlaugr
mælti: "Þat skulu þeir finna Hundingjar, um þat er
vér erum allir fallnir, þótt vér séum fáir, at þeir skulu
nokkurir rauðu snýta."
Ok í því drífa þeir inn í höllina Hundingjar allir
alvápnaðir ok sækja at þeim karskliga, en þeir verjast
vel ok drengiliga ok drepa þrjá tigi manna, áðr þeir
váru handteknir, ok váru þeir flettir klæðum öllum
nema línbrókum einum ok reknir út af höllinni með
svipum ok stangaðir með spjótsoddum ok keyrðir út
til skógar. Þeir kómu í rjóðr eitt. Þar váru tveir steinar
holir innan. Þeir váru látnir í inn minna steininn,
en hvelft yfir inum meira, ok var þeim ætlat at svelta
þar til bana. Steinar þeir, er þar váru, stóðu á hól einum.
Nú ganga Hundingjar í burtu ok þóttust vel hafa
hefnt sinnar svívirðingar.
Nú er þar til máls at taka, at þeir Sturlaugr váru í
steininum. Sturlaugr mælti: "Hversu þykkir yðr nú
komit vera?" Þeir létu vel yfir, á meðan þeir væri allir
heilir vel. Sturlaugr mælti: "Á hverju stakkst ek áðan
þar aptan í kálfann, þá vér várum flettir klæðum?"
Hann tók til hendi sinni ok finnr þar járn lítit, sem
dragnál væri, ok var þetta atgeirr hans. Hann mælti
þá, at hann skyldi verða svá mikill, at honum væri
hægt at vinna með þat, er hann þurfti, ok brátt varð
hann svá mikill, at hann höggr steininn, þar til er
hann komst út ok þeir allir, ok hlupu nú til félaga
sinna, ok varð þá fagnaðarfundr með þeim.
Búast þeir nú í burt ok flytjast út eptir firðinum.
Áki mælti: "Þat ætla ek, at mér væri eigi meiri þörf
byrjar en nú." Þá rennr þegar á blásandi byrr, ok
sigla þeir, þar til er þeir koma við Bjarmaland ok framan
at ánni Vínu. Þeir sjá á landit upp fyrir vestan ána,
at þar váru sléttir vellir ok þar var hof allglæsiligt, svá
at ljóma þótti um alla völluna, því at þat var með
gulli búit ok steinum. Sturlaugr mælti: "Nú skulum
vér snúa skipinu, ok skal skutstafn horfa at landi ok
einn strengr á landi, ef vér þurfum skjótt til at taka,
ok hafa forka úti, ok verum búnir at öllu, en vér skulum
ganga á land, Framarr ok ek."
Nú ganga þeir á land upp ok Hrólfr nefja ok fóru
til hofsins. Ok er þeir kómu at hofinu, var þar svá
háttat dyrum sem þeim var sagt. Ganga þeir at dyrum
þeim, sem ór útnorðri á hofinu váru, því at þær
einar váru opnar. Þá sáu þeir, at fyrir innan þröskuldinn
var gröf full af eitri ok þar næst ein slá stór ok
felld ofan fyrir innganginn, en í dyrunum var múrat
umhverfis gröfina, svá at eigi skyldi spillast umbúnaðr
af ofgangi eitrsins. Ok svá sem þeir váru komnir at
dyrum hofsins, þá kemr Hrólfr nefja þar. Sturlaugr
spurði, hví hann væri þar kominn. Hann sagði: "Ek
vilda eigi fyrirmuna mér frægð at ganga í hofit með
þer." "Þess er eigi ván," segir Sturlaugr; "einn skal
ek í hofit ganga." "Fyrirmuna viltu mér frægðina,"
segir Hrólfr. "Eigi gengr mér þat til," segir Sturlaugr.
Hann lítr nú inn í hofit ok sér, hvar Þórr sitr allvöxtuligr
í öndvegi. Frammi fyrir honum var eitt frábært
borð með silfri laugat. Þar sér hann, at stendr úrarhornit
frammi fyrir Þór á borðinu. Þat var svá fagrt
sem á gull sæi ok fullt af eitri. Taflborð ok tafl sá
hann þar standa, hvárttveggja af lýsigulli gert. Skínandi
klæði ok gullhringar váru festir upp á stengr. Sex tigir
kvenna váru inni í hofinu, ok var sú ein, er af bar
öllum. Hún var svá stór sem risi ok blá sem hel, en
digr sem meri, svarteygð ok svipuð illa. Þó var sú kona
vel búin. Hún þjónaði fyrir borði. Þá kváðu þær
kveðling þenna, er þær sáu Sturlaug:
"Kominn er hér Sturlaugr
inn starfsami
horn at sækja
ok hringa fjölda;
hér er í horni
ok at hofblóti
gull ok gersimar,
grimmt er oss í hug."
Þá svaraði hofgyðjan ok sagði: "Hann skal aldri með
lífi á brott komast, ef ek má ráða eða minni trú eða
fyrirbónum fyrir koma," ok kvað:
"Hann skal í helju
hvíldar njóta
ok margs konar
meina bíða;
þá mun Sturlaugr
inn starfsami
með góma knífum
grafinn í stykki."
Eptir þetta býr Sturlaugr sik til inngöngu, fyrirbjóðandi
sínum fóstbræðrum sér at fylgja. En í hofinu
stóðu hellur þrjár svá hávar, at tóku undir bringspalir,
ok djúpar grafir fyrir innan í milli, fullar af eitri, ok
þar var at hlaupa inn yfir, áðr en hann komst þangat,
sem úrarhorn stóð. Nú hefr Sturlaugr sik upp ok stökkr
inn yfir allar hellurnar vel ok frækiliga, grípandi hornit
af borðinu með skyndi án nokkurs tálma, hafði sik
í burt aptr í veginn. Hofgyðjan stendr hjá bólgin ok
heldr á saxi tvíeggjuðu. Honum þykkir eldr brenna ór
eggjum þess. Hún grenjar illa á hann ok nístir tönnum
á hann allgrimmliga, en verðr þó bilt til hans at
ráða. Ok er Sturlaugr kemr at hellunum, sér hann, at
Hrólfr nefja hleypr inn yfir hellurnar. Snýr hann þá
þangat at, er þeir Þórr ok Óðinn váru fyrir, greip
taflit ok steypir í kjöltu sér ok hleypr fram eptir hofinu.
Ok sér hann nú, hvar hofgyðjan hleypr eptir sér
gnístandi. Hann hleypr nú á hellurnar ok ætlar út yfir,
en hofgyðjan þrífr í kyrtil hans ok bregðr honum á
lopt ok rekr niðr við hellurnar, svá at þegar brotnar
í honum hryggrinn. Lét Hrólfr nefja þar líf sitt með
mikilli hreysti.
Eptir þetta hleypr hofgyðjan út ok æpir með svá
miklum órum ok ærslum ok ógn, at dvergmála kvað
í hverjum hamri ok þúfu, er í nánd var. Hún sér nú,
hvar Sturlaugr ferr, ok sækir eptir honum ok leggr at
honum. Hann verst vel með stórri hreysti ok kænsku.
Ok þar næst sér Sturlaugr, hvar maðr ferr ór skóginum,
annarr ok inn þriði, ok því næst koma menn ór
öllum áttum. Sturlaugr hopar undan, en hún sækir
at með því meiri illsku sem hún sér mennina fleiri at
drífa. Hann hleypr nú at henni með Hornnefjunaut
ok rekr á hana miðja, svá at oddrinn stóð út um herðarnar.
Hún bregðr við svá fast, at hann lætr lausan atgeirinn,
ok dvelst hann þar eptir, en hún fær þegar
bana. Sturlaugr hleypr nú á skip út ok höggr þegar
strenginn, en Bjarmar leggja at með magni á skipum
at skipi Sturlaugs. Framarr mælti þá: "Þat mæli ek um,
at nú komi byrr sá, er Grímhildr hét mér." Ok þegar
rann á blásandi byrr, svá at stóð á hverjum streng, ok
sigla á burt, en Bjarmar heldu eptir, á meðan þeir
máttu, svá at suma rak undan fyrir ofveðri, en sumir
létust fyrir vápnum. Þóttust þeir góðu bættir, er aptr
kómust.
En þeir Sturlaugr sigla nú í haf. Ekki er nú getit
um ferðir þeira fyrr en þeir koma við Vermaland,
lögðu at landi ok spurðu tíðenda. Þeim var sagt, at
Hringr jarl var farinn ór landi til Svíþjóðar. Síðan fara
þeir á fund Haralds konungs, kómu í höll ok gengu
fyrir konung ok kvöddu hann. Sturlaugr stóð fyrir konungi
ok helt á úrarhorni. Konungr sat í hásæti sínu,
bólginn af reiði, svá at hann mátti eigi orð mæla. Sturlaugr
segir: "Nú em ek aptr kominn, konungr, ór
þessari sendiför, þó at þú ætlaðir eigi, ok skaltu þat
sanna ok tak hér við horni því, er ek fer með." Konungr
svarar engu ok helt at sér höndum. Sturlaugr
kastar þá horninu á nasir konungi, svá at þegar stökk
blóð ór nösum hans ok brotnuðu fjórar tennr ór höfði
honum. Eptir þetta fór Sturlaugr austr til Svíþjóðar ok
fann þar Hring, mág sinn, ok Ásu, konu sína, ok föður
sinn. Í þann tíð var sá konungr í Svíaríki, er Ingifreyr
hét. Sturlaugr tók landvörn fyrir ríki hans ok þeir fóstbræðr
allir ok herjuðu víða um lönd ok fengu jafnan
sigr, hvar þeir kómu, ok gekk þetta tólf vetr. Þá gaf
Ingifreyr konungr Sturlaugi konungs nafn ok mikit
ríki þar með sér, en þeir fóstbræðr höfðu landvörn.
Á einu sinni lýsir Sturlaugr því yfir, at hann vill til
Bjarmalands, ok safnar hann at sér liði miklu, ok kómu
þá til hans fóstbræðr hans. Ok frá þeira ferð er eigi sagt,
fyrr en þeir koma til Bjarmalands ok brenna þar allt
ok bræla, sem þeir mega. Þeir gerðu hvert illvirki at
öðru. Röndólfr, konungr Bjarmalands, varð varr við
þetta ok safnar þegar liði ok verðr heldr liðfár. Ok
þegar þeir fundust, slær þar þegar í harðasta bardaga;
þar mátti sjá marga þykkva skildi klofna, en brynjur
höggnar, höggspjót af sköptum brotin ok sundr sverðin,
en margan höfuðlausan til jarðar hníga. En svá lauk
þessari orrostu, at þar fell Röndólfr konungr ok margt
lið með honum. En eptir þetta verk it mikla leggr Sturlaugr
undir sik allt Bjarmaland. Fekk hann ok náð aptr
atgeirnum Hornnefjunaut ok mörgum öðrum góðum
gripum.
Ok er þessum inum miklu stórvirkjum var lokit, þá
ætlaði hann at hafa her sinn til Hundingjalands á hendr
Hundingja konungi. Eptir þetta býr Sturlaugr ferð sína
at nýju með her sinn, ok er eigi af sagt, fyrr en hann
kom á Hundingjaland. Þeir drepa menn, en taka fé,
brenna bæi ok byggð alla, þar sem þeir koma. Þetta
spyrr Hundólfr konungr ok safnar liði ok ferr þegar
í móti Sturlaugi. En þegar þeir finnast, slær þegar í
bardaga með þeim með hörðum atgangi ok stórum
höggum. Sturlaugr gengr opt í gegnum fylkingar þeira.
Hann hefir báðar hendr blóðugar til axla, greiðandi
þeim stórlig högg, svipandi mörgum höfuðlausum til
jarðar, ok tóku fjándr við þeim. Þat er sagt, at Hundólfr
konungr gengi vel fram. Sturlaugr sér, at konungr
höggr merki hans niðr. Þetta eirir honum illa ok veðr
fram með brugðit saxit Véfreyjunaut ok at Hundólfi
konungi ok höggr til hans með sverðinu í hjálminn
ok klauf hann allan ok hausinn ok búkinn ok brynjuna
ok hestinn sundr í miðjunni. Sverðit nam á jörðu
staðar. Ok felldi Sturlaugr ok hans fóstbræðr ótal Hundingja,
ok fekk Sturlaugr konungr fagran sigr. Sneru
þeir síðan aptr, ok fór Snælaug þá með þeim. Er nú
eigi sagt frá ferð þeira, fyrr en þeir kómu heim í Svíþjóð.
En um vetrinn eptir hafði Sturlaugr jólaveizlu ok
bauð til mörgu stórmenni. Ok er menn váru komnir
í sæti inn fyrsta jólaaptan, stóð Sturlaugr upp ok mælti:
"Þat er vani allra manna at efla nýja gleði nokkurum
þeim til skemmtunar, sem komnir eru. Nú skal hefja
heitstrenging, ok er hún með því móti, at ek skal víss
verða, af hverjum rökum úrarhorn er upp runnit, fyrir
in þriðju jól eða deyja ella." Þá stendr Framarr upp
ok segist því heita, at hann skal kominn í rekkju Ingibjargar,
dóttur Ingvars konungs í Görðum austr, ok
hana kysst hafa fyrir in þriðju jól eða deyja ella. Sighvatr
inn mikli strengir þess heit at fylgja þeim fóstbræðrum,
hvert er þeir vilja fara eða hefja farir. Nú
er eigi getit fleiri manna heitstrenginga. Líða nú jólin,
ok berr eigi til tíðenda, en eptir veizluna fór hverr
heim með góðum gjöfum.
Þess er getit, at Sturlaugr fór til Véfreyju, ok tók
hún vel við honum. Hann segir henni heitstrenging
sína. Hún lagði þá holl ráð til, þau sem síðar munu
birtast. Ferr Sturlaugr heim þaðan ok undi vel við
sína ferð. Líða nú stundir, ok er allt kyrrt.
Þat var sagt, at einhvern dag kallar Sturlaugr til sín
Frosta ok talar við hann: "Sendiför hefi ek þér ætlat."
Hann spurði at, hver sú væri. "Þú skalt fara norðr á
Finnmörk ok koma kefli þessu í kné dóttur Snæs konungs."
Hann játar ferðinni. Eptir þetta býst Frosti á
burt ok ferr nú í haf. Hann kemr á Finnmörk ok fyrir
Snæ konung ok heilsar á hann. Konungr tók vel kveðju
hans ok spyrr hann at nafni. Hann kveðst Gestr heita,
"ok biðja verð ek yðr, at þér takið við mér." Konungr
kveðst svá gera skyldu. Hann var fáskiptinn ok óhlutsamr
um þat, sem við bar. Var hann þar um vetrinn,
ok var konungi vel til hans. Skammt frá höllinni var
skemma ein ok tveir skíðgarðar svá hávir, at eigi komst
yfir utan fugl fljúgandi. Jafnan sitr Frosti um skíðgarðinn
ok vildi sjá Mjöll konungsdóttur ok gat þat
aldri leikit. Líðr vetrinn, ok gerist eigi til tíðenda.
Ok einn dag, er menn váru á leiki með konungi,
gengr Frosti til skíðgarðsins ok sér, at opinn er skíðgarðrinn
ok svá skemman. Hann gengr inn ok sér, at
þar sitr kona á stóli ok kembir sér með gullkambi.
Hárit lá á dýnunni hjá henni fagrt sem silki. Hann sér
nú yfirlit hennar, ok þóttist hann eigi hafa sét fegri
konu en þessa. Hann mátti eigi kyrr vera, er hann
mátti eigi fram koma því, er hann vildi, tekr nú keflit
ok kastar í kné hennar. Hún sópar frá sér hárinu ok
tekr keflit ok lítr á. Ok er hún hafði á litit ok lesit,
lítr hún út til skíðgarðsins ok brosti ok þótti allvænliga
um þat, sem á var ristit keflinu. Kómu nú þjónustumeyjar
hennar í skemmuna, en Gestr gekk í burt
ok heim til hallar ok mátti hvárki neyta svefns né matar
fyrir áhyggju þeiri, er hann hafði á ferð sinni. Ok
er allir menn váru í svefni, var tekit á brjósti Frosta.
Hann fylgir upp hendinni. Gullhringr fell fram af
handleggnum. Hann stendr upp ok gengr út. Þar er
þá Mjöll konungsdóttir ok mælti: "Er þat satt, er ritat
er á keflit?" segir hún. "Satt er þat," segir hann. Hún
mælti: "Saman kemr þat með okkr Sturlaugi, því at
sá er engi maðr undir heims sólunni, at mér finnist
meira til. Vilda ek gjarna vera hans frilla, ef hann
vildi svá. Munda ek eigi spara alla blíðu honum at
veita með faðmlögum ok hæverskligum blíðubrögðum,
kossum ok kærleikum." "Þetta vill hann allt blíðligi
þiggja," segir hann, "ef þú kemr til hans." "Ertu þá
búinn, Frosti?" segir hún. "Fyrir löngu em ek albúinn,"
segir hann. Hún gengr þá at hallardyrum ok
hefir þar nokkurn formála, áðr hún fari í burt.
Eptir þat fara þau, ok gat Frosti varla fylgt henni.
Hún mælti: "Harðla seinfærr ertu, Frosti minn, ok
taktu undir belti mér." Hann þóttist vindfullr verða,
svá fór hún hart. Ok er eigi sagt frá ferð þeira, fyrr
en þau kómu í Svíþjóð. Tóku konur þá Mjöll konungsdóttur
til sín í skemmu, en Frosti fann Sturlaug ok
segir honum frá ferðum sínum ok svá sem þá er komit.
Sturlaugr mælti: "Nú er genginn refr ór skorum. Skaltu
nú drekka brullaup til hennar ok fara í skrúða minn
inn bezta. Mun hún hyggja ek sé, því at vit erum menn
mjök líkir at öllu áliti." Frosti mælti: "Þínum ráðum
öllum vil ek fram fara." Þá segir Sturlaugr: "Þat vil
ek, Frosti, þá þú kemr í sæng hjá Mjöll konungsdóttur,
at þú spyrir hana at, af hverjum rökum úrarhorn
sé komit, því at hún ein veit þat, en ek mun standa
undir tjaldinu, meðan þit talið þetta." Hann kveðst
svá gera skyldu. Nú gengr hann inn í höllina með
fjölda manns í fögrum skrúða ok sezt í hásæti, ok ætla
allir Sturlaug. Mjöll lítr allhýrliga til brúðgumans ok
hyggr allgott til ráðanna.
Líðr á kveldit, þar til er þau koma í eina sæng. Þá
snýst brúðrin at bónda sínum ok talar allblíðliga við
hann. Frosti segir til hennar: "Hversu þykkir þér snúit
ráði þínu?" "Nú þykkir mér at óskum ganga, Sturlaugr
minn," segir hún, "eða þykki þér eigi svá?" "Svá er
mér ok einninn um gefit," segir hann, "en einn er sá
hlutr, er ek vilda, at þú segðir mér." "Hverr er sá?" segir
hún. "Þat er með því móti," segir hann, "at heitstrenging
er á hendi mér, at ek skylda vita, af hverjum rökum
úrarhorn er komit." "Þat kann ek at segja þér,"
segir hún. "Er þar þá fyrst frá at segja, at Haraldr
konungr herjaði víða um lönd ok fekk jafnan sigr, þar
sem hann kom, en jafnan kom hallæri mikit víða um
lönd ok mest á Bjarmaland, svá at bæði eyddi fé ok
mönnum. Þá tóku þeir dýr eitt ok blótuðu ok kölluðu
þat úr. Þat gapti á þá kjaptinum, ok köstuðu þeir ofan
í þat gulli ok silfri, ok svá mögnuðu þeir þat, at þat
varð hverju dýri meinna ok verra. Þat tók þá bæði at
eta menn ok fénað, ok allt braut þat undir sik ok eyddi
allt fyrir vestan ána Vínu, svá at ekkert kvikendi komst
undan. Engi var sá kappi, at þyrði at ganga á móti
þessu dýri, þar til at Haraldr konungr frétti þessi tíðendi
ok þat, at þar var féván mikil, ok heldr þangat
með þrjú hundruð skipa, ok kómu at Bjarmalandi.
Þar bar svá til, at Haraldr konungr sofnaði. Kom at
honum kona ok lét heldr ríkuliga. Hún mælti við konunginn:
"Hér liggr þú ok ætlar at sigra dýr várt, er
úr heitir." Konungr mælti: "Hvert er heiti þitt?" "Goðríðr,"
segir hún, "ok er ek skammt á land upp, en ef
þú vilt mín ráð hafa, þá skaltu fara á land upp á morgin
með helming liðs þíns, þá muntu sjá dýrit. Þat mun
óttast mannfjöldann ok taka undan til sjóvar. Þá skaltu
at hleypa öllum hinum hernum ok bera at stórtré ok
lemja þat með. Dýrit mun hlaupa undan út á sjóinn.
Þá mun Goðríðr renna sér fyrir þat, en þat mun hneppa
mik á kaf undir sik ok halda niðri. Þat mun eptir þat
dautt upp koma. Þá skaltu taka þat, en ek skal eiga
kjörgrip af dýrinu, en þat er horn, er stendr fram ór
höfðinu." "Svá skal vera," segir konungr. Leið af nóttin,
ok allt fór á sömu leið, sem hún sagði, at þeir gátu
unnit dýrit. Þá kom þar þessi kona ok tók horn þetta.
"Þat it sama sóttir þú, Sturlaugr minn, til Bjarmalands
í hofit. Nú hefi ek sagt þér, af hverjum rökum úrarhorn
er upp runnit." Hann segir: "Vel hefir þú nú
gert," segir hann.
Ok eptir þat gengr Sturlaugr í burt, ok er nú eldr
lagðr í skemmuna ok brennd at köldum kolum Frosti
ok Mjöll. Létu þau þar svá líf sitt. Váru þetta allt ráð
Véfreyju, því at Mjöll var svá fjölkunnig, at hún
mundi þegar kastat hafa fjölkynngi einhverju á þau
Sturlaug ok Véfreyju, ef hún hefði þetta fyrir vitat.
Þat er þessu næst at segja, at Sturlaugr konungr ok
Áki senda Sighvat inn mikla austr til Garðaríkis at
biðja Ingibjargar konungsdóttur. Hann hefir tíu skip,
ok eptir þat siglir hann til Gautlands. Honum ferr vel
ok drengiliga, unz hann kemr til Garðaríkis ok ferr á
konungsfund ok kveðr hann vel ok virðuliga. Konungr
tók vel kveðju hans ok spyrr, hverr hann væri. Hann
svarar: "Ek heiti Sighvatr, ok er þat erendi mitt at
biðja Ingibjargar, dóttur yðar, til handa Áka, fóstbróður
mínum." "Bæði er þat," segir konungr, "at þér eruð
miklir fyrir yðr fóstbræðr, enda þykkizt þér konungum
meiri, ok þér ætlið, at ek muni kasta svá út fé ok konunni,
löndum ok þegnum, at gefa þrælum Sturlaugs
konungs dóttur mína, ok takið þá höndum, ok skulu
þeir spenna inn hæsta gálga." Sighvatr snaraðist út ór
höllinni, komst undan til skips, biðr sína menn ferðast
skjótt, unz þeir koma heim ok segja Sturlaugi, hvat til
bar á reisunni. Býst Sturlaugr nú skjótt, ok þeir fóstbræðr
fylgja honum ok fara vestr til Gautlands. Sturlaugr konungr
tók Dag konung höndum, því at hann hafði eigi
liðsafla á móti þeim, ok gerði honum tvá kosti, at hann
skyldi gifta Áka dóttur sína eða deyja ella. En með því
at konungr sér sik yfirkominn, þá kaus hann at gifta Áka
dóttur sína. Áki festir sér Ingibjörgu, ok því næst var
búit til veizlu, ok gekk Áki at eiga Ingibjörgu konungsdóttur,
ok dvelst hann þar eptir, ok er hann ór þessari
sögu. Síðan fór Sturlaugr heim í ríki sitt ok sat um kyrrt.
Nú er þar til máls at taka, at Framarr vill efna heitstrenging
sína. Býr hann nú ferð sína ór landi ok hefir sex
tigi skipa, ok halda í Austrveg ok herjuðu um sumarit ok
heldu herliði sínu til Aldeigjuborgar. Þar réð fyrir Ingvarr
konungr. Hann var vitr maðr ok höfðingi mikill.
Ingigerðr hét dóttir hans. Hún var hverri konu fríðari
at sjá, en spök at viti, læknir góðr, sóttu ok margir
menn til hennar, þegar þeir þurftu við græðslu. Svá er
frá sagt, at hún sjálf skyldi kjósa sér mann til eignar.
Margir höfðingjar höfðu beðit hennar, ok hafði hún
þeim öllum með hæverskligum svörum frá vísat.
Framarr sendi menn sína til Aldeigjuborgar á fund
Ingvars konungs at biðja dóttur hans honum til handa.
Konungr segir þeim orðum í móti, at hann mun þing
stefna ok biðr hann þar koma, -- "ok skal hún sér sjálf
mann kjósa."
Framarr dvelst nú þar til, at kemr sá dagr, er þingit
skyldi vera. Býr Framarr sik með öllum konungsskrúða
ok sækir á þingit með mörgu liði. Hann lét setja stól
undir sik. Ingvarr konungr kemr þar með mörgu stórmenni.
Konungr spyrr: "Hverr er sá maðr, er svá lætr
ríkuliga?" "Ek heiti Snækollr," segir hann, "kominn þess
erendis hingat til yðar at biðja dóttur yðar." Konungr
segir: "Hvar eru lönd þín ok þegnar, miklir fjárhlutir
ok fremdir?" "Ek ætla bæði frama ok fjárhluti til þín
sækja, ef ek mægjumst við þik," segir Framarr. Konungr
segir: "Hefir þú eigi þat spurt, at hún skal sjálf
kjósa sér mann?" "Heyrt hefi ek þat," segir hann. Þá
er sent eptir Ingigerði, ok er hún kom á þingit, kvaddi
hún föður sinn. Hann tók henni vel ok virðuliga. "Biðli
áttu hér at heilsa, dóttir," segir hann. "Hverr er sá?"
segir hún. "Snækollr heitir hann," segir konungr. "Svá
má jafnt vera," segir hún ok gengr fyrir þenna mann inn
mikla ok horfir á hann um hríð ok mælti síðan brosandi:
"Alldrengiligr maðr ertu," segir hún, "enda þykkir
yðr þat fóstbræðrum, at þér þykkizt konungum meiri
at metorðum. Kenni ek þik gerla, Framarr," segir hún,
"ok þarftu eigi at dyljast fyrir mér." Eptir þat var slitit
þinginu.
Fór Framarr til skips, ok halda út undir eyjar þær, er
lágu næst landi. Þar lét Framarr tjalda yfir skipum sínum.
Síðan tók Framarr sér kaupmanna gerð ok gengr
til hallar ok biðr sér vetrvistar. Konungr veitir honum
þat, ok er hann nefndr Gestr. Opt sat hann um at komast
í skemmu konungsdóttur, en þat gat hann aldri
leikit.
Svá bar til einn dag, at hann gekk í burt frá höllinni
ok eptir braut einni. Hann heyrði mannamál niðri í
jörðinni hjá sér. Hann sér jarðhúss munna ok gengr
niðr ok sér, at þar eru seiðmenn þrír. Hann mælti: "Þat
er vel, at vér höfum fundizt. Ek skal segja eptir yðr."
Þeir segja: "Ger eigi þat, Framarr, ok munum vit til
vinna þat, er þú vilt, ok með hverju móti sem þat er."
Þá svarar Framarr: "Þú skalt kasta manna líkþrá á mik,
en ek skal þó þegar heill, er ek vil." "Svá skal vera,"
segja þeir, "ok er oss eigi fyrir því at vinna þetta til."
Þá sneru þeir um holdi hans öllu, svá at hann var eigi
nema hrufur ok þrymlar einar á millum hæls ok hnakka,
ok hverfr hann í burt ok til skemmu konungsdóttur
ok settist undir skíðgarðinn. Ingigerðr konungsdóttir
sendir skemmumey sína eina til hallar, ok er hún sér
þenna inn auma mann, sneri hún aptr, segjandi konungsdóttur
þetta um þenna mann, "ok mun hann þurfa
þinnar miskunnar." Þær ganga til garðsins, ok horfði
konungsdóttir á hann lengi, þenna mann inn vesala,
er þær höfðu engan hans líka sét sökum síns krankdæmis.
Konungsdóttir sagði: "Aumligr er sá maðr ok
sóttligr mjök, en þó muntu meira þurfa við at hafa
at vinna mik, áðr en þú fær mik svikit, því at kenna
mun ek þik, Framarr, meðan heil eru í þér augun
bæði, hverjum firnum sem þú slær á þik." Gengr hún
til skemmu sinnar aptr, en Framarr ferr á burt til seiðmanna,
ok taka þeir af honum mein þat it illa. Ferr
hann í burt ok hirðir aldri, hvat um líðr.
Hann gengr til skógar ok fram á brautina. Hann sér,
hvar maðr gengr á móti sér, mikill vexti, ok heldr báðum
höndum at kviðnum. Hann var í brynju ok hjálm
á höfði, en sverðfetillinn hekk við brjóstit framan.
Þar var kominn Guttormr, fóstbróðir hans. Varð þar
fagnafundr með þeim. Framarr spyrr, hvaðan hann var
at kominn. Hann lézt hafa barizt við Snækoll víking,
kveðst hafa látit þar bæði menn ok fé, en komizt sjálfr
með sundi í burt ok spyrr, hversu langt nú er til
skemmu konungsdóttur. Framarr segir: "Þangat er nú
dagganga." "Þat er harðla langt," segir Guttormr.
Framarr segir: "Hversu lengi hefir þú svá gengit?"
Guttormr segir: "Tvá daga, áðr vit fundumst." Framarr
mælti: "Mikill er munr hreysti okkar. Ek syrgi
eina jómfrú ok fæ hana eigi, ok hefi ek ekki í nokkurn
bardaga ratat, en þú gengr, sem sjá má, at úti eru
í þér iðrin, en ek vilda, at þú kæmir mér í skemmu
hennar, ef hún tæki við þér." "Svá skal vera, ef ek má,"
segir Guttormr.
Fara þeir nú þann sama veg, sem Framarr hafði áðr
farit, unz þeir koma til skíðgarðsins, ok er þá minni
ván manns, þar eð Guttormr var. Ok sem þeir eru þar
komnir, ferr Framarr í burt. Í þenna tíma var einni
skemmumeyjunni gengit út í garðinn sinna erenda ok
leit þenna mann, er úti lágu iðrin, ok gengr inn aptr
í skemmuna ok segir konungsdóttur, hversu sá maðr
var kominn. Konungsdóttir bregðr við skjótt ok þær
tólf saman, koma at hurðinni. Sér nú konungsdóttir
þenna mann inn aumliga ok hversu sárliga hann var
útleikinn, at iðrin lágu úti. Hún spyrr hann at nafni.
Hann kveðst Guttormr heita. "Ertu fóstbróðir Sturlaugs
konungs?" segir hún. "Sá er maðr inn sami,"
segir hann, "ok vilda ek vera biðjandi, at þú veittir
mér nokkura hjálp." Hún segir: "Hvat mun ek nær
mega komast Sturlaugi en græða fóstbróður hans, en
svík þú mik eigi." Eptir þat bera þær hann inn í
skemmuna. Konungsdóttir átti sér læknishús lítit, ok
var þar harðla ununarsamt inni fyrir sjúkar mannskepnur
at vera hjá mjúktæku kvenfólki ok meðaumkunarsömu
at lifa. Guttormr var í læknishúsi konungsdóttur
nokkura hríð, harðla vel haldinn. Var konungsdóttir
þar sjálf löngum með sínum skemmumeyjum
ok læknaði Guttorm með þeiri list ok kænsku,
sem hún nógliga til hafði ok hafði margan ríkan ok
fátækan, konur sem karla, læknat ok heilbrigða gert.
Þat var einn dag, at konungr sendi boð dóttur sinni.
Fór hún þegar með skemmumeyjar sínar heim til hallarinnar,
ok verðr opin skemman eptir látin, en aptr skíðgarðrinn,
en hliðit var eigi læst. Framarr sætir þessu,
ok kemr þar Guttormr ok leiðir hann inn í skemmuna
ok í læknishúsit, ok stendr þar undir tjaldinu. Líðr
á daginn, þar til konungsdóttir kemr í skemmuna,
ok þegar gengr hún til Guttorms ok leysir til sáranna
ok váru þá mjök gróin: "Úti hefir þú verit í dag,"
segir konungsdóttir, "ok muntu nú hafa svikit mik."
En er þau talast svá við, hleypr Framarr fram undan
tjaldinu ok tekr annarri hendi undir höku henni ok
annarri undir hnakka ok kyssti hana einn koss. Hún
varð við illa ok biðr þá í burtu vera skjótt. "Vil ek eigi,
at þit séuð hér drepnir fyrir augum mér sem makligt
væri. Guttormr hefit hér verit um hríð, ok nýtr hann
Sturlaugs at því, en ærit hafi þér unnit til líftjóns
með þessu ykkar tiltæki, en mér er vel í þokka við
Sturlaug sökum hans atgervis." Þeir ganga nú svá
sem hún mælti. Fór Framarr þegar í burtu ok út til
skipa sinna, ok halda nú til Svíþjóðar ok segja Sturlaugi
konungi svá búit sitt mál, biðja hann nú liðsemdar.
Hann verðr vel við ok lét safna liði um allt sitt
ríki ok búa skipaflota mikinn, svá at hann fær þrjú
hundruð skipa vel búin at öllum kostum, halda síðan
til Garðaríkis með mikilli gleði ok prýði. Ok er þeir
koma við land, hlaupa þeir upp með herinn, drepa
ok deyða, brenna ok bræla menn ok fénað. En er svá
hafði fram farit um hríð, verða þeir varir við liðsafnað,
ok er þeir Snækollr ok Ingvarr konungr verða
varir við þetta, þá búast hvárir á móts við aðra. Ok
sem þeir fundust, varð þar inn harðasti bardagi ok
snörp atganga, at hvárir veittu öðrum. Sturlaugr gekk
fram hlífarlauss, sem hann var vanr. Þeir fóstbræðr
börðust af mikilli dáð ok drengskap. Orrosta sú stóð
yfir þrjá daga með miklu mannfalli. Þar með fell í
þessi orrostu fyrir Sturlaugi Ingvarr konungr ok Snækollr.
Hvítserkr komst undan á flótta ok margt manna
með honum. Sturlaugr lét þá bregða upp friðskildi
ok fór til Aldeigjuborgar með allan sinn her. Var þar
mikill glaumr ok gleði ok sigróps háreysti í liði þeira
Sturlaugs, ok borgin öll var í þeira valdi. Gekk fólk
allt til griða ok handa Sturlaugi, þat er í var borginni.
Síðan gifti Sturlaugr Framari Ingigerði konungsdóttur.
Var sú veizla virðulig fyrir allra hluta sakir, er
til þurfti at hafa, en eptir veizluna váru þeir fyrirmenninir
burt leystir með góðum gjöfum, skildust svá, ok
fór hverr heim til síns heimilis. Sturlaugr gaf þá borgina
Aldeigju með öllu fé á vald Framars, er Ingvarr
konungr hafði átt, ok þar með konungs nafn. Sezt
Framarr nú at löndum ok lausum aurum ok stýrir ríki
sínu með beztu manna ráði í því landi, ok er frá þeim
Framari ok Ingigerði komin mikil ætt ok margt stórmenni,
þó at þat greinist eigi í þessari sögu.
Eptir þetta fór Sturlaugr aptr til Svíþjóðar ok settist
at sínu ríki ok var margfróðr ok fjáðr, ok alla
stund var Sturlaugr í sætt við stólkonunginn í Svíþjóð,
ok þótti konungi hann vera harðfengr í öllum
raunum, því at fóstbræðr hans heldu vináttu ok tryggð,
á meðan þeir lifðu allir. Þau Sturlaugr ok Ása áttu
tvá sonu. Hét annarr Heinrekr, en annarr Ingólfr. Þeir
váru báðir miklir menn ok vænligir ok koma við margar
sögur, námu alls konar íþróttir þegar á unga aldri.
Þeir váru báðir konungar eptir Sturlaug, föður sinn, ok
eru margar stórar ættir frá þeim komnar. Sturlaugr
varð ellidauðr eptir Frið-Fróða konung. Endast hér með
sagan.