MARGAR frásagnir hafa menn saman sett til
skemmtanar mönnum, sumar eptir fornskræðum
eða fróðum mönnum ok stundum eptir fornum bókum,
er í fyrstu hafa settar verit með stuttu máli, en
síðan orðum fylldar, því at flest hefir seinna verit en
sagt er. Verða menn jafnan misfróðir, því at þat er
optliga annars sýn ok heyrð, er annars er eigi, þó at
þeir sé við atburð staddir. Er þat ok margra heimskra
manna náttúra, at þeir trúa því einu, er þeir sjá sínum
augum eða heyra sínum eyrum, er þeim þykkir fjarlægt
sinni náttúru, svá sem orðit hefir um vitra manna
ráðagerðir eða mikit afl eða frábæran léttleika fyrirmanna,
svá ok eigi síðr um konstir eða huklaraskap ok
mikla fjölkynngi, þá þeir seiddu at sumum mönnum
ævinliga ógæfu eða aldrtila, en sumum veraldar virðing,
fjár ok metnaðar. Þeir æstu stundum höfuðskepnur,
en stundum kyrrðu, svá sem var Óðinn eða aðrir
þeir, er af honum námu galdrlistir eða lækningar.
Finnst þar ok dæmi til, at sumir líkamir hafa hræring
haft af óhreins anda íblæstri, svá sem var Eyvindr kinnrifa
í Óláfs sögu Tryggvasonar eða Einarr skarfr eða
Freyr, er Gunnarr helmingr drap í Svíaríki. Nú verðr
hvárki þetta né annat gert eptir allra hugþokka, því
at engi þarf trúnað á slíkt at leggja meir en fallit þykkir.
Er þat ok bezt ok fróðligast at hlýða, meðan frá er sagt,
ok gera sér heldr gleði at en angr, því at jafnan er þat,
at menn hugsa eigi aðra syndsamliga hluti, á meðan
hann gleðist af skemmtaninni. Stendr þat ok eigi vel
þeim, er hjá eru, at lasta, þó at ófróðliga eða ómjúkliga
sé orðum um farit, því at fátt verðr fullvandliga
gert, þat er eigi liggr meira við en um slíka hluti.
Svá byrjar þessa frásögu, at Hreggviðr er konungr
nefndr. Hann átti at ráða fyrir Hólmgarðaríki, er sumir
menn kalla Garðaríki. Hann var mikill at vexti, sterkr
at afli, manna vænstr ok vápndjarfastr, hugarfullr ok
bardagamaðr mikill, vitr ok ráðugr, stórgjöfull við vini
sína, stríðr ok refsingasamr við óvini sína. Váru honum
flestir hlutir vel gefnir. Mikillar ættar drottningu
hafði hann átta, ok er hún eigi nefnd ok því kemr
hún ekki við þessa sögu. Dóttur eina barna átti hann
við drottningu sinni, er Ingigerðr hét. Allra kvenna
var hún fríðust ok kurteisust, er í váru öllu Garðaríki
ok þótt víðara væri leitat. Vizku ok málsnilld bar hún
yfir hvern mann. Allar þær listir kunni hún, er kvenmanni
sómdi ok þá plöguðu dýrar konur nær ok fjarri.
Hún hafði hár svá mikit, at vel mátti hylja allan hennar
líkama, ok svá fagrt sem gull eða hálmr. Mikit unni
konungr dóttur sinni. Hafði hún sérliga herbergi innan
borgar. Var þat ágætt herbergi at stöð ok sterkleika
ok forkunnliga gert með gull ok gimsteina. Sat hún
dagliga í þessu herbergi með þeim öðrum, er henni
þjónuðu. Hreggviðr konungr var mjök við aldr í þann
tíma.
Svá er sagt, þá er konungr var á ungum aldri, lá hann
mjök í hernaði, ok hann hafði undir sik lagt um ána
Dýnu, er fellr um Garðaríki, ok herjaði þaðan í Austrríki
á ýmisligar þjóðir. Þar með fekk hann fáséna dýrgripi.
Þessi á er in þriðja eða fjórða mest í heiminum.
At uppsprettu ár þessarar leitaði Ingvarr inn víðförli,
sem segir í sögu hans. Í þessari ferð var Hreggviðr konungr
sjau vetr samfleytt. Hugðu menn hann þá dauðan.
Eptir þat kom hann í Garðaríki ok settist um kyrrt.
Hann hafði fengit hest þann, er kunni manns máli.
Hann hét Dúlcifal. Skjótr var hann sem fugl, fimr sem
leó, mikill sem úlfr. Engi var honum líkr at mikilleika
ok afli. Hann lét eigi takast, ef sá fekk ósigr, er honum
reið, en ef honum varð sigrs auðit, þá fór hann at
sínum meistara. Hann átti herklæði þau, er engi váru
þvílík: Hjálmr allr gimsteinum settr ok óvinnanligr
fyrir harðleika sakir. Brynja hans var öll þréföld af
harðasta stáli ok björt sem silfr. Skjöldrinn var bæði
breiðr ok þykkr, svá at eigi bitu járn á. Burtstöng sú,
er þar fylgdi, var stinn ok seig ok gaf hljóð af sér sem
klukka, ef henni var drepit á skjöldinn, en er ósigr
var víss, gaf hún ekki hljóð af sér. Sverðit nam hvergi
í höggi stað ok beit með atkvæðum stál ok steina svá
sem blauta mannsbúka. Þat var gert af gerjárni. Þat
fellr í firði þeim, er Ger heitir. Þat kann eigi ryðga né
stökkva. Hestrinn Dúlcifal var af kyni drómedaríórum,
svá vorðnu hestakyni. Aldri hafði Hreggviðr konungr
ósigr farit, síðan hann fekk hestinn ok þessi herklæðin.
Ríki hans var mjök herskátt, ok átti hann jafnan orrostur
stórar ok hans menn. Konungr hafði með sér
marga ráðgjafa ok vildarmenn. Einn af þeim hét Sigurðr
ok var kallaðr ullband. Hann var sonarsonr Hálfdanar
rauðfelds, sonar Brennu-Kára. Hann var ofrhugi
mikill, vinsæll við alþýðu ok gamall at aldri. Hann
hafði lengi verit með konungi ok fylgt honum vel í
mörgum mannraunum.
Eirekr er konungr nefndr. Hann var sjákonungr ok
ættaðr af Gestrekalandi. Þat liggr undir Svíakonung.
Þar eru menn sterkir ok þursligir, harðir ok illir viðreignar
ok fjölkunnigir. Eirekr konungr var stórr maðr
ok rammr at afli, svartr ok stórskorinn mjök. Hann lá
úti vetr ok sumar með fjölda skipa ok herjaði á ýmis
lönd. Var hann inn mesti hermaðr ok mjök óeirinn.
Systur átti hann fríða, er Gyða hét, ok var hún jafnan
með konungi.
Eirekr hafði marga berserki ok kappa í liði sínu, ok
eru fjórir nefndir af þeim. Þat váru bræðr tveir. Hét
annarr Sörkvir, en annarr Brynjólfr. Miklir ok sterkir
váru þeir ok illir viðreignar, fjölkunnigir ok svá galdrafullir,
at þeir deyfðu eggjar í orrostum. Sörkvir var
þeira sterkari ok burtreiðarmaðr mikill. Þriði maðr var
frændi konungs, er Þórðr hét, ok var kallaðr Hléseyjarskalli,
mikill ok sterkr. Hann var ættaðr ór Hléseyju
í Danmörku. Þar hafði hann upp vaxit. Grímr hét fóstbróðir
hans ok kallaðr ægir. Maðrinn var sterkr ok at
öllu illr. Ekki vissu menn kynferði hans eða ætt, því
at Gróa völva hafði fundit hann í flæðarmáli í Hlésey,
en hún var móðir Þórðar ok hafði Grím fóstrat ok upp
fæddan ok kenndi honum svá alla fjölkynngi, at engi á
Norðrlöndum var hans líki, því at hans eðli var ólíkt
allra annarra manna náttúru. Þat er sumra manna ætlun,
at móðir Gríms muni sjógýgr nokkur verit hafa,
því at hann mátti bæði fara í sjó ok vatni, ef hann vildi.
Var hann því ægir kallaðr. Hann át hrátt ok drakk
blóð bæði ór mönnum ok fénaði. Hann brást ok opt í
ýmissa kvikenda líki ok skipti hömum svá skjótt, at
varla festi auga á. Hans andi var svá heitr, at menn
þóttust brenna, þó at herklæddir væri. Hann spjó ok
ýmist eitri eða eldi á menn ok deyddi með því bæði
menn ok hesta, ok því stóðu honum engir. Eirekr konungr
hafði mikit traust á honum ok öllum þeim.
Spörðu þeir ok ekki illt at vinna.
Í þann tíma kom Eirekr konungr með her sinn í
ríki Hreggviðar konungs. Þeir drepa menn, brenna
byggðir, en ræna fé. Ok er landsmenn verða varir við
ófrið þenna, fara þeir á fund Hreggviðar konungs ok
segja honum sem orðit var. En er hann frétti þessi tíðendi,
lætr hann herör upp skera ok býðr öllum vígum
mönnum á sinn fund. Fekk hann þó lítit lið, því at
herinn bar snart at, en flestum segir þungr hugr, hversu
ganga mundi.
Þenna sama morgin, áðr bardaginn skyldi vera, herklæddist
Hreggviðr konungr öllum sínum herklæðum.
Hann spennti gullmen at hálsi sér. Þat var allgóðr gripr.
Eptir þat gyrði hann sik sverðinu góða. Hann tók burtstöngina
ok drap á skjöldinn, ok gaf hún ekki hljóð af
sér. Hestrinn Dúlcifal vildi ok eigi láta takast. Var hann
eltr af mörgum mönnum. Varð honum um síðir komit
inn í djúpar traðir. Gekk þá konungr til ok vildi taka
hann. En þegar hestrinn sér konung, stökk hann út yfir
grindrnar ok burt á skóg. Þótti þetta öllum in mestu
undr ok hugðu vísan ósigr ok gerðu eigi eptir honum
at leita. Hreggviðr konungr lét taka sér hest annan,
skjöld ok burtstöng, en fekk dóttur sinni skjöldinn ok
burtstöngina til varðveizlu. Bjóst hann síðan til bardaga
ok allr herrinn.
Eirekr konungr heimti saman allan sinn her ok bað
hvern duga, sem drengr væri til, ok spara nú ekki alls
kyns mátt, er hverr má frammi hafa. Grímr ægir segir:
"Þat er skylt, herra, at hverr dugi sem getr, en ef vér
sigrum Hreggvið konung, þá viljum vér hér staðfestast,
ok vil ek þiggja einn land til yfirsóknar ok jarlsnafn.
Þórðr, frændi þinn, skal með mér fara, ok skal
eitt yfir okkr ganga, en Sörkvir ok Brynjólfr skulu með
yðr fara ok verja land fyrir yðr." Konungr játar þessu,
er Grímr mælti, ok sagði svá vera skyldu.
Fylkja nú hvárirtveggju, ok síga saman fylkingar. Eirekr
konungr var í öðrum fylkingararmi sínum, en Grímr
í öðrum. Liðsmunr var mikill, svá at fjórir váru um
einn landsmanna. Hreggviðr konungr fylkti móti Eireki
konungi, en Sigurðr ullband móti Grími ægi. Varð þar
in snarpasta orrosta með höggum ok slögum, skotum
ok grjótkasti. Gengu hvárir í lið annars með ópi ok
eggjan. Berserkir Eireks konungs gengu fyrir fylkingar
fram ok hjuggu niðr lið Hreggviðar konungs sem hráviði,
ok fellr hverr um þveran annan. Þetta sér Sigurðr
ullband ok höggr til beggja handa, þar til er hann mætir
Þórði Hléseyjarskalla, ok höggr til hans, en hann atti
í mót skallanum, ok beit ekki á. Eptir þat hjó Þórðr
Sigurð banahögg. Fell hann með góðum orðstír. Þetta
sér Hreggviðr konungr ok eirir illa falli Sigurðar ok
keyrir hestinn sporum ok ríðr hart fram ok höggr ok
leggr til beggja handa bæði menn ok hesta, svá at allt
hrökkr undan. Beit sverðit sem í vátn brygði. Umgerðin
var öll gulli búin, þar er bæta þótti, ok í aptra hjalti
sverðsins váru leystir lífsteinar þeir, er eitr ok sviða
drógu ór sárum,ef í váru skafnir. Ríðr hann svá styggr
fram at merki Eireks konungs, at hann hefir báðar
hendr blóðgar til axla. Stundum drap hann tvá eða þrjá
í einu höggi, þar til er þeir kómu í móti honum Grímr
ægir ok Þórðr, ok hjuggu báðir senn til hans, en konungr
varðist svá vel, at hann var ekki sárr. Í því blés
Grímr með svá miklum galdri, at hestrinn viknaði, svá
at hann reiddi til falls. Konungr hljóp þá af baki ok
hjó þá enn til beggja handa. Hlóð hann svá hávan valinn
í kringum sik, at honum tók í belti. Hann hjó þá
tveim höndum til Gríms ægis, en hann blés í mót, svá
at sverðit hraut ór hendi honum. Þá tók hann öxi eina ok
laust með hamrinum í skallann á Þórði, svá at hann lá
lengi í óviti. Síðan hóf hann sik í lopt upp ok hljóp út yfir
valköstinn. Komþá móti honum Eirekr konungr ok hjó
með sverði til Hreggviðar, svá at þat gekk í sundr undir
hjöltunum, en ekki beit á herklæðin. Í því lagði Grímr
ægir neðan undir brynjuna, svá at í gegnum stóð, með
mæki. Konungrinn fell þar með mikilli hreysti ok góðum
orðstír, ok þykkir varla verit hafa frægri maðr í
Garðaríki en Hreggviðr konungr. Flýði þat lið allt, er
eptir var, en þó var meiri hlutr fallinn. Margt hafði ok
fallit af liði Eireks konungs. Var þá haldit upp friðskildi
ok gengu þeir til griða, er líf var gefit ok þat
vildu þiggja, en hinir drepnir, er eigi vildu þjóna Eireki
konungi, ok lýkr nú bardaganum.
Eptir þat váru flettir dauðir menn, en konungr gekk
í borgina með sínu föruneyti, ok höfðu alls kyns gleði
með drykk ok hljóðfærum. Líðr svá af nóttin, en um
morguninn kallar konungr á Grím ægi ok þá félaga,
at þeir skyldu hitta konungsdóttur, ok svá gerðu þeir. En
er þeir kómu í herbergi hennar, þá heilsaði hún Eireki
konungi ok var þó mjök grátin ok harmsfull. Eirekr
konungr gladdi hana ok sagðist skyldu bæta henni
mannamissi ok skaða þann, er hún hafði fengit, -- "ok
skaltu þiggja af mér hverja bæn, er þú vilt beðit hafa,
en oss samir at veita, ef þú vilt síðan oss samþykkja ok
várn vilja gera." Þá segir Ingigerðr konungsdóttir: "Eigi
má sá með réttu konungsnafn bera, er eigi heldr þat,
er hann lofar einni jungfrú. Mun ek þá yðr samþykkjast
ok gera yðvarn vilja, ef þér haldið yður orð ok
veitit mér bæn þá, er ek bið yðr, en fyrr en ek gangi
nauðig með nokkurum manni, þá skal ek fyrr heldr
veita mér bráðan bana, ok nýtr mín þá engi." Konunginum
rann mikill ástarhugr til hennar ok mælti: "Verði
sá níðingr, er eigi heldr orð sin við yðr, ok kjós á sömu
stundu, en ek skal veita." "Þat er fyrst bæn mín," segir
konungsdóttir, "at haugr sé orpinn eptir föður minn,
mikill ok vel innan gerr, ok hár skíðgarðr umhverfis
hauginn. Haugrinn skal standa langt burt í eyðimörk.
Bera skal gull ok góða gripi í hauginn hjá honum.
Hann skal vera í öllum sínum herklæðum ok gyrðr
sverði sínu. Hann skal sitja á stóli, ok skipa köppum
hans til beggja handa honum, þeim er fallit hafa. Á hestinum
Dúlcifal skal engi taka af yðrum mönnum, ok
hann skal sjálfráðr fara. Ek vil ráða fyrir fjórðungi ríkisins
um þrjá vetr ok þeir, sem ek skipa til með mér,
ok skulu þeir allir í friði ok náðum, sem mér til heyra.
Ek skal á hverju ári fá mann til burtreiðar við yðr eða
Sörkvi, kappa yðvarn, en ef ek fæ engan svá frægan
af mínum mönnum, at Sörkvi ríði af baki á þessum
tíma, þá skuluð þér ráða mínum kosti ok öllu ríkinu.
En ef Sörkvir verðr unninn, þá skuluð þit burtu verða
með öllu yðru föruneyti ok koma aldri í Garðaríki síðan,
en ek taki þá lönd ok ríki eptir föður minn, sem
réttr stendr til." Grímr ægir mælti: "Varla er þessi
bæn veitandi, því at hún stendr með djúpri grundan
ok langri forhugsan. Þykki mér yðr eigi standa, herra,
at vera svá lengi vánbiðill eptir nokkurri kvinnu, en
vel megið þér treysta Sörkvi, svá ok ráðum mínum ok
vitsmunum, at ekki mun til saka." Konungr svarar:
"Eigi hugða ek þat, konungsdóttir, at þér munduð
þessa beiðast, en þó mun ek efna orð mín við yðr, því
at ek treysti vel Sörkvi, at eigi fáið þér honum frægra
mann." Bundu þau þetta fastmælum ok skildu nú talit.
Grímr ægir mælti: "Ráð kom mér í hug, þat oss mun
duga. Vér skulum seið efla láta ok seiða til þess, at
Sörkvi skal engi vinna mega, hvárki í burtreið né einvígi,
nema sá, er hefir öll herklæði Hreggviðar konungs,
en haugrinn skal vera svá sterkr gerr með múr ok tígl,
at hann skal engi mennskr maðr opna mega. Munuð þér
vilja halda öll yður orð við konungsdóttur. Þér skuluð
jafnan senda menn eptir herklæðunum ok heita Gyðu,
systur yðvarri, þeim, er náð getr, ok eru þau þá í yðru
valdi, ella munu þeir eigi lífs aptr koma." Þótti konungi
þetta vel ráðit ok öllum þeim. Var nú haugr gerr
ok Hreggviðr konungr í settr. Ingigerðr gekk síðast ór
hauginum. Hún lét þangat færa með leynd tvenn herklæði
ok lagði í kné föður sínum. Var haugrinn síðan
aptr byrgðr ok um búit eptir forsögn Gríms ægis. Síðan
var ríkin skipt eptir skildögum ok allt fullgert, þat
er fyrr var sagt. Fekk konungsdóttir engan þann, er við
Sörkvi þyrði at reyna. Konungr sendi marga menn til
haugsins, ok kom engi aptr.
Grímr ægir stýrði Ermlandi. Þat er eitt konungssetr
í Garðaríki, ok undu þeir allir illa sínum hlut, er undir
hann þjónuðu. Þeir Þórðr Hléseyjarskalli áttu jafnan
mikit stríð við þá ofan ór Jötunheimabyggðinni frá Áluborg,
ok er þat margra frásagna vert, er þeir áttust við
í göldrum ok fölkynngi ok stórum orrostum, ok veitti
ýmsum verr, en hvárigum betr. Þeir Sörkvir ok Brynjólfr
váru í hernaði á sumrum ok höfðu landvörn fyrir
Eirek konung. Ingigerðr konungsdóttir sat í einum friðkastala
í ríki sínu ok hennar vildismenn ok var mjök
hugsjúk um sinn hag.
Í þenna tíma er þetta var tíðenda, er nú er frá
sagt, réð Sturlaugr inn starfsami fyrir Hringaríki í
Noregi. Hann átti Ásu ina vænu, dóttur Eireks jarls.
Þau áttu marga sonu ok vel mannaða. Einn hét Rögnvaldr,
annarr Fraðmarr, þriði Eirekr, fjórði hét Hrólfr.
Hann var kallaðr eptir Hrólfi nefju, fóstbróður Sturlaugs.
Hann dó í hofinu á Írlandi, þá Sturlaugr sótti
þangat úrarhornit. Hrólfr Sturlaugsson var manna
mestr, bæði at digrð ok hæð, ok svá þungr, at engi hestr
fekk borit hann allan dag, ok var hann því jafnan á
göngu. Manna var hann vænstr at yfirlit. Ekki var hann
siðblendinn við alþýðu, fór lítt með gleði ok skemmtan,
utan helzt þótti honum gaman at fara í skotbakka
ok vera at burtreiðum. Var hann svá þungr ok sterkr,
at engi kom honum ór söðli, en ófimliga bar hann
vápn fyrir sik, ok aldri bar hann vápn. Bæði var hann
meinlauss ok gagnlauss flestum mönnum. Ekki var
Hrólfr líkr bræðrum sínum. Var ok jafnan fátt með
þeim.
Einn dag var þat sem optar, at þeir Sturlaugr ok
Hrólfr töluðust við. Sturlaugr mælti: "Svá lízt mér á
þik sem lítil muni þín afdrif verða. Heyrir meir konu
en karlmanni at hafa þvílíkt framferði sem þú hefir.
Því þykki mér ráðligt, at þú kvænist ok setist í bú ok
gerir þik at kotkarli í afdal nokkurum, þar engi maðr
finnr þik, ok al þar þinn aldr svá lengi sem auðit
verðr." Hrólfr segir: "Eigi mun ek búa ok eigi kvænást,
því at konur skulu mér ekki. Sé ek þat ok gerla,
at þér gengr þat til ámælis þíns, at þú sparir mat við
mik. Skal ek því burt verða ok eigi aptr koma, fyrr
en ek hefi fengit jafnmikit ríki ok þú átt nú, eða liggja
dauðr ella. Þykki mér þetta kotungs eign, er þú hefir
meðferðar, ok lítil til skiptis með oss bræðrum. Skal ok
hvárki yðr né þeim verða gagn at mér heðan í frá."
Sturlaugr mælti: "Bæði má ek fá þér skip ok góða fardrengi,
ef þú vilt nokkut þat fyrir þik leggja, er þér
megi til frægðar verða eða metnaðar." Hrólfr segir:
"Eigi hirði ek at draga menn eptir mér, til þess at
þeir sjái af sonum yðrum. Mér mun ok ekki orrosta
heyra, því at ek þori eigi mannsblóð at sjá. Vil ek ok
eigi þyrpast út á smábáta með margt fólk, svá at þá
sökkvi þeir niðr ok drukknu vér allir." Sturlaugr mælti:
"Ekki mun ek til leggja með þér, því at ek sé, at þú
ert bæði heimskr ok einráðr." Skildu þeir at svá mæltu.
Þótti sinn veg hvárum.
Hrólfr gekk þá til Ásu, móður sinnar, ok mælti:
"Þat vilda ek, móðir, at þú sýndir mér kápurnar, þær
er Véfreyja, fóstra þín, gerði föður mínum endr fyrir
löngu." Hún gerði svá, lauk upp kistu einni stórri ok
mælti: "Hér máttu nú sjá kápurnar, ok fyrnast þær
enn lítit." Hrólfr tók upp kápurnar allar. Þær váru
svá gerðar: Ermar váru á ok höttr upp af ok grímur
fyrir andliti. Bæði váru þær víðar ok síðar. Engi járn
bitu þær, ok eigi mátti þeim eitr granda. Hrólfr tók
þær tvennar, er stærstar váru, ok mælti: "Eigi hefi ek
of mikit ór föðurgarði, þótt ek hafi kápurnar." Ása
mælti: "Ekki muntu svá skjótt fara, frændi, at þú hafir
ekki vápn ok föruneyti." Hrólfr gekk í burt þegjandi,
en fám dögum síðar hvarf hann í brutt, svá at engi
maðr vissi, hvat af honum varð. Hvárki bað hann vel
lifa föður sinn né móður ok enga sína frændr. Vissu
menn ok eigi, hvat um hann leið. Ekki er þess getit,
at Sturlaugr gæfi sér um burtferð Hrólfs. Leið nú svá
um tíma, at Sturlaugr sat um kyrrt í ríki sínu.
Þorgnýr er greindr til sögunnar. Hann átti at ráða
fyrir Jótlandi í Danmörk, ok þar hafði hann atsetu,
en tók hann skatta af fleirum ríkjum. Hann var höfðingi
mikill ok hafði gott mannval með sér. Gamall var
hann mjök, er þessi frásögn gerðist. Drottning hans var
önduð, en eptir lifðu tvau börn, er þau áttu. Stefnir
hét sonr hans, en Þóra dóttir. Þau váru bæði fríð ok
vel mönnuð. Stefnir jarlsson var sterkr at afli ok inn
mesti íþróttamaðr ok var dagliga hógværr ok vel skapi
farinn. Þóra var kvenna högust, ok var henni skemma
reist, ok þar sat hún með sínum þjónustukonum. Björn
hét maðr. Hann var ráðgjafi jarls ok honum inn kærasti,
vitr ok góðgjarn ok kunni vel til herskapar. Ingibjörg
hét kona hans. Hún var kurteis ok vel mennt,
ok unni Björn henni mikit. Hann átti búgarð skammt
frá borginni, en þó sat hann optast með jarlinum. Þorgnýr
jarl hafði mikit unnt drottningu sinni, ok var
haugr hennar nær borginni. Sat jarl þar optliga í góðum
veðrum eða þá hann hafði málstefnur eða lét leika
fyrir sér. Jarlinn sat optast í kyrrsæti ok hafði friðsamt
ríki optast.
Nú er þar til at taka, er Hrólfr fór ór Hringaríki,
sem fyrr var sagt. Ekki hafði hann vápna nema eikikylfu.
Hann var í kápunni Véfreyjunaut, en bar aðra.
Honum váru vegir ókunnigir. Fór hann optar um fjöll
ok skóga en byggð. Stefnir hann svá austr á Eiðaskóg
ok ætlaði upp í Svíaríki. Enga hefir hann vegu um skóginn.
Fór hann villr mjök ok var lengi úti.
Eitt kveld seint hitti hann skála einn sterkan í skóginum.
Þetta var um vártíma. Hurð var hnigin aptr.
Hann setr klumbu sína við vegginn, en gengr inn í
skálann. Þar var eins manns sæng ok sæti utar frá.
Skinnavara var þar nokkur, en lítit fé annat. Hrólfr
kveykti eld upp. En er at sólarfalli kom, gekk maðr
inn í skálann, mikill vexti. Hann var í svörtum kufli
ok hetta mórauð upp af. Svartr var hann yfirlits, skolbrúnn
ok skeggjaðr mjök. Hann var gyrðr sverði, en
gekk við spjót. Hann mælti: "Hverr er þessi þjófrinn,
eða hvaðan komtu at?" Hrólfr segir: "Eigi þarftu at
vera svá harðorðr fyrir enga sök, en eigi hirði ek at
leyna nafni mínu. Ek heiti Hrólfr. Er ek kominn ór
Hringaríki." Skálabúi segir: "Engi skyldi sá heill, er
þaðan kæmi, en far þú burt frá eldinum ok sit upp í
sætit ok hvíl þik." Hrólfr gerði svá. En er hann var
niðr settr, mælti skálabúi: "Nú skal eigi leyna þik mínu
nafni. Ek heiti Atli Ótryggsson, ættaðr ór Hringaríki.
Kenni ek þik nú gerla. Þú ert sonr Sturlaugs ins starfsama.
Skaltu þess nú gjalda, er faðir þinn gerði mik
útlægan, þá er ek hafða drepit hirðmann hans." Síðan
greip hann spjótit tveim höndum ok lagði fyrir brjóst
Hrólfi svá hart, at hann öngvaði saman, en ekki beit
á kápuna. Hrólfr vildi þá upp standa, en þess var engi
kostr, því at hann var fastr við sætit. Þá mælti Atli:
"Eigi skal þér nú fjölkynngi tjá, ok skal taka klumbu
þína ok lemja þik í hel með henni." Hljóp hann þá
út ór skálanum. Hrólfr þóttist nú illa kominn ok brauzt
um fast, þar til er losnaði fjölin, sú er hann sat á. Var
þat jafnsnemma, at Atli kom með klumbuna. Hrólfr
hljóp undir Atla. Hann kastar klumbunni, ok tókust
þeir fangbrögðum ok glímdu sterkliga. Hrólfr gekk at
rammliga, ok barst Atli fyrir orku sakir, þar til er hann
fell á bak aptr. Lét Hrólfr þá fylgja kné kviði ok greip
báðum höndum um háls honum ok barka, svá at hann
kom engu orði upp. Atli brauzt um sterkliga, en Hrólfr
helt sama taki, þar til at hann var dauðr. Í skálanum
fann Hrólfr fésjóð mikinn ok hafði hann með sér. Hann
tók sverðit ok spjótit, en lét eptir klumbuna. Hrólfr
færði Atla ór kuflinum, því at honum þótti hann léttari
at ganga í en kápurnar, ok bar hann þær. Hann
brenndi Atla ok lá þar um nóttina, þat er eptir var,
en um morgininn fór hann veg sinn ok gekk þá enn
marga daga um skóginn.
Einn dag kom hann fram í eitt rjóðr ok sá þar ellefu
menn alvápnaða. Einn þeira var bezt búinn, ok sá þótti
honum sem vera mundi formaðr þeira. En er þeir sjá
Hrólf, þá mælti þessi maðr: "Hér er kominn Atli inn
illi, standið nú upp allir ok drepið hann sem skjótast,
ok launum honum rán ok manndráp." Kom Hrólfr nú
engum orðum fyrir sik, en þeir sóttu at honum í ákafa
bæði með höggum ok lögum. Hrólfr snerist við karlmannliga,
gerði ýmist hann hjó eða lagði með spjótinu.
Varð hann þeim stórhöggr, því at spjótit var it
bezta vápn, en fekk Hrólfr sár nokkur á höndum ok
fótum. Þeir börðust lengi, ok lauk svá, at Hrólfr drap
þá alla. Var hann þá mjök móðr. Hafði hann sár mörg
ok smá. Batt hann þá sár sín ok kastaði af sé kuflinum,
því at hann vildi eigi slíkt fá af honum optar. Svá
þótti honum sem þeir menn mundu verit hafa ór
Vermalandi ok farit at jaga dýr eða um eptirleit við
Atla.
Fór hann þá leiðar sinnar. Er ok ekki sagt frá ferðum
hans, fyrr en hann kom fram í Gautland við Gautelfi.
Hann sér, hvar skip eitt flýtr við land. Þat var
langskip mikit. Skipit var tjaldat allt stafna í millum.
Bryggja lá á land, en við bryggjusporðinn var eldr ok
menn at matgerð. Hrólfr hafði síðan kápuhöttinn ok
gekk þar til ok heilsar á þá, er við eldinn váru. Þeir
tóku kveðju hans ok spurðu hann at nafni eða hvaðan
at hann kæmi. Hann nefndist Stígandi ok kominn at ór
Vermalandi. Hrólfr frétti, hverr skipit ætti eða hverjum
þeir þjónuðu. Þeir sögðu, at hann héti Jólgeirr ok
var ættaðr ofan ór Sylgisdölum í Svíaríki. Hrólfr segir:
"Gott mundi at þjóna slíkum manni." Þeir segja þann
verr hafa, er honum þjónaði, -- "því at hann er berserkr
fjölkunnigr, ok bíta eigi járn. Harðr er hann
ok inn versti viðreignar. Vér erum átta tigir á skipi,
ok þjónum vér honum allir nauðigir, því at hann hefir
drepit várn höfðingja, er skipit átti, ok nauðgaði oss
til at sverja sér trúnaðareiða. Hefir hann þetta allt
unnit með svikum ok fjölkynngi. Ætlar hann nú í hernað
í Austrveg." Hrólfr segir þá vel skemmt hafa.
Gekk hann síðan út á skip ok fyrir Jólgeir ok kvaddi
hann. Sat hann í lypting á skipinu, ok sýndist Hrólfi
hann mjök ósvipligr. Jólgeirr tók kveðju hans ok spurði
hann at erendum ok nafni. Hann segir: "Stígandi heiti
ek, en þat er erendi mitt at koma mér í þjónustu með
góðum mönnum. Er mér óleitt at vinna dyggiliga þat,
er þarf, en engi er ek bardagamaðr. Hefi ek góða frétt
af yðr, at þú ert höfðingi mikill ok ósparr at gefa manni
mat, er þurfu." Jólgeirr segir: "Sannspurt hefir þú þat,
at mér er matr ósparr, en illa lízt mér á þik, því at ek
ætla, at þú sért illmenni, en fara máttu með oss, ef þér
líkar." Hrólfr þakkar honum, ok skilja með því talit.
Þeir herja um sumarit. Býtti Hrólfr silfrinu úr sjóðnum
á tvær hendr, ok var þeim öllum vel til hans nema
Jólgeir, því at Hrólfr var bæði latr ok svefnugr, en
kunni eigi í skipi at gera. Aldri var hann í bardögum
né nokkurum mannraunum. Jólgeirr fór illa með herskap
sínum ok rænti mest búþegna ok kaupmenn, en
herjuðu optast um Kúrlönd ok fengu of fjár.
Þat var eitt sinn, at Jólgeirr skipaði Stíganda at halda
vörð á skipi þeira. Lá skipit við land, ok var ein bryggja
uppi. Veðr var illt af stormi ok regni. Fóru þeir til
svefns á skipinu, en Hrólfr var á landi við bryggjusporðinn.
Leið svá nóttin, en er morgnaði, tók Hrólfr
at höfga, ok vafði hann Véfreyjunaut utan at sér. En
er Jólgeirr vaknaði, herklæðist hann ok gengr á land
upp ok hafði sverð í hendi. Hann sér, hvar Hrólfr
liggr ok sefr, svá at hrýtr um glæðurnar. Jólgeirr varð
ákafliga reiðr. Hann bregðr sverðinu ok höggr báðum
höndum ofan á Hrólf miðjan, svá at þat hefði hans
bani orðit, ef eigi hefði kápan hlíft honum. Hrólfr
vaknar með andfælum ok sprettr upp, en Jólgeirr vildi
þá höggva í höfuð honum annat högg. Hrólfr réð
undir hann. Jólgeirr tók á móti, ok urðu þar sviptingar
harðar. Hamaðist hann þá á Hrólf, en hann lét
berast undan ok fram at sjónum, þar til er þeir fellu
báðir á kaf ofan fyrir einn hamar. Færði þá hvárr annan
í kaf, ok váru lengi niðri. Þeir tóku mörg köf ok
stór, en engi vildi skakka með þeim, því at öllum hugnaði
betr til Hrólfs en til Jólgeirs. Svá lauk þeira fundi,
at þá bar at landi upp, ok kom Hrólfr fótum undir
sik, ok þar var forbrekkt ok þverhöggt mjök niðr fyrir.
Tók Hrólfi þá í linda stað, en Jólgeirr tók eigi niðri.
Þreif Hrólfr þá í herðar honum ok færði hann í kaf
ok helt honum niðri, þar til hann drekkti honum.
Hrólfr gekk þá á land ok var móðr mjök. En allir
menn Jólgeirs þökkuðu honum þetta verk ok sögðu
hann frægðarmann, er hann fekk unnit þvílíkan berserk.
Hrólfr spurði: "Þér munuð nú vilja taka mik til
höfðingja yfir yðr í stað Jólgeirs, ok skal ek eigi verr
til yðar gera. Vil ek nú kunngera yðr, hverr ek er, því
at ek heiti Hrólfr, en Sturlaugr er faðir minn, inn starfsami,
er ræðr fyrir Hringaríki í Noregi." Þeir fögnuðu
honum allir ok sögðu hann eigi kynvana, þótt hann
væri inn mesti kappi. Gengu þeir þá á málstefnu, ok
réðu þeir þat af, at þeir gengu á hönd Hrólfi ok tóku
hann til skipstjórnarmanns. Var Hrólfr ósparr af fé því,
er Jólgeirr hafði saman dregit, ok gaf þeim stórar málagjafir.
Varð hann skjótt vinsæll af þeim. Höfðu þeir
margar orrostur, ok hafði Hrólfr jafnan sigr. En er
hausta tók, sigldu þeir austan. Sagði Hrólfr, at þeir
mundu halda til Danmerkr. Þeir kómu síð um haust
til Jótlands, skammt frá borg Þorgnýs jarls, ok lögðu í
einn leynivág, festu skip sitt ok tjölduðu. Hrólfr segir
sínum mönnum, at þeir skyldi bíða þar, til þess er hann
kæmi aptr, -- "en ek mun ganga einn frá skipi at sjá,
hvat í gerist."
Svá er sagt einn dag, at þat bar við í Jótlandi, er
Þorgnýr sat yfir drykkjuborðum, at upp lukust hallardyrr
ok maðr gekk inn í höllina. Hann var bæði digr
ok hár. Hann var í loðkápu síðri ok mikit spjót í hendi.
Allir þeir, er inni váru, undruðust mikilleik hans. Hann
gekk fyrir jarl ok kvaddi hann virðuliga. Jarl tók kveðju
hans ok spurði, hvat manna hann væri. Hann segir:
"Hrólfr heiti ek, en Sturlaugr heitir faðir minn, er
ræðr fyrir Hringaríki. Em ek hér kominn, at ek vil
kanna yðra siðu, því at mér er sagt, at þú sért höfðingi
mikill." Jarl segir: "Gerla kenni ek ætt þína ok kynferði,
ok vil ek gjarna, at þú sért velkominn í mínu
ríki, ok þigg allt þat, er þú vilt beiða, en oss stendr at
veita, eða hversu marga menn vilið þér yðr láta þjóna
dagliga?" Hrólfr segir: "Átta tigir manna eru á skipi
mínu, en þeir skulu mér fylgja, ok nóg hefi ek skotsilfr
at leggja fyrir oss. Vil ek fá kastala nokkurn skammt
frá yðr at halda þar í mína menn ok hafa landvörn
fyrir yðr, ef þér vilið." Jarl segir: "Þökk er mér í þinni
hérkvámu, ok skulu allir hlutir í þínu valdi, er þín
sæmd er þá meiri en áðr." Hrólfr þakkaði jarli orð sín.
Gekk hann síðan til sinna manna. Fekk jarl þeim kastla
til forráða. Sat Hrólfr í kastalanum um kyrrt ok
helt vel sína menn, en löngum fór hann í hernað ok
varði kappsamliga ríki jarls. Vingott var með þeim Stefni
ok Hrólfi. Björn ráðgjafi var ok inn kærasti við Hrólf.
Leið nú svá fram um hríð, at ekki bar til tíðenda.
Tryggvi er maðr nefndr ok var Úlfkelsson. Hann var
ættaðr af Búkansíðu af Skotlandi. Hann var inn mesti
kappi ok berserkr. Hann lá úti með fjölda skipa bæði
vetr ok sumar. Hann átti sér fóstbróður, er Vazi hét.
Hann var ok it mesta tröllmenni, bæði sakir vaxtar ok
sterkleika. Þorgnýr hafði drepit föður Tryggva, þá hann
var í víkingu. Tryggvi hafði nú fengit tólf skip ok öll
vel búin at mönnum ok vápnum. Hann helt þessum
her til Danmerkr ok vildi hefna föður síns á Þorgný
jarli. Vazi var með honum ok margt annarra kappa.
Þegar er þeir kómu í ríki Þorgnýs jarls, fóru þeir hermannliga
ok ræntu byggðir, en drápu menn ok ræntu
fé öllu, er þeir náðu. En er jarl spurði þessi tíðendi,
lætr hann herör upp skera ok stefnir liði at sér, en sakir
at hann var gamall, þá setr hann þá Hrólf ok Stefni
höfðingja fyrir liðinu. Þetta var á öðrum vetri þeim,
er Hrólfr var fyrst í Danmörk.
Þeir Hrólfr fara nú mót Tryggva ok höfðu tíu skip.
Þeir fundust við ey eina óbyggða. Varð þar fátt um
kveðjur, ok sló þegar í bardaga. Þeir Tryggvi ok Vazi
höfðu dreka stóran. Váru þeir mjök ákafir. Óhægt var
at vega upp á drekann fyrir borðhæð. Báru þeir ofan
af drekanum grjót á Hrólf ok hans menn. Fell mjök
lið þeira Stefnis, en margt varð sárt, ok hallaðist nú
bardaginn á þeira menn. Þeir Stefnir ok Hrólfr váru
í kápunum Véfreyjunautum, ok festi eigi vápn á þeim.
Leggja þeir nú skipi sínu at drekanum ok sækja at
kappsamliga. Hrólfr hafði spjótit Atlanaut ok eikikylfu
stóra undir beltit. Stefnir hafði gott sverð í hendi ok
var inn mesti hreystimaðr. En þá er sóknin var sem
áköfust, hleypr Hrólfr upp í söxin. Hann ruddist um
fast ok leggr með spjótinu svá sterkliga, at annathvárt
fellu þeir, er fyrir urðu, eða gekk í gegnum þá. Stefnir
hljóp þegar eptir honum ok hjó til beggja handa. Ruddu
þeir skjótt söxin. Gekk þá svá aptr með sínu borðinu
hvárr þeira, ok allt hrökk undan aptr um siglu. Dagr
var þá mjök áliðinn. En er þeir Tryggvi ok Vazi sjá
þat, sækja þeir hart fram í móti þeim. Vazi hafði atgeir
í hendi, en Tryggvi öxi. Hrólfr fór mót Vaza, ok
lagði hvárr til annars. Atgeirrinn kom í skjöld Hrólfs,
ok klofnaði hann allr í sundr, en Hrólfr varð ekki sárr.
Vazi kom skildi við laginu, ok sleppr út af ok kemr í
lærit á Vaza, ok var þat mikit sár. Vazi hjó í spjótskaptit.
Hrólfr greip þá kylfuna ok varðist með henni.
Hann lamdi allan skjöldinn fyrir Vaza. Þeir börðust
lengi, þar til Hrólfr braut atgeirinn af skapti. Í því
hljóp Vazi á Hrólf, svá at honum lá við falli. Kastar
Hrólfr þá kylfunni ok tekr í móti. Var glíma þeira
löng ok hörð. Þóttist Hrólfr eigi við sterkara mann
hafa átt, þann sem einhama var. Svá lauk með þeim,
at Hrólfr færði hann út á vígit ok braut sundr í honum
hrygginn. Þeir Stefnir ok Tryggvi höfðu barizt allan
þann tíma. Var Stefnir yfirkominn af mæði ok þungum
höggum, en ekki var hann sárr. Tryggvi var sárr
mikit. Hrólfr skundaði nú þangat, en er Tryggvi sér
þetta, vill hann eigi bíða hans ok steypir sér fyrir borð.
Þeir máttu eigi eptir honum leita fyrir myrkri. Gafst
þá upp orrostan. Var þeim öllum gefin grið, er eptir
váru. Sex skip váru hroðin af hvárum. Þar tóku
þeir mikit fé ok heldu heim við svá búit. Þakkar jarl
Hrólfi vel sína framgöngu. Ekki fundu þeir Tryggva
í því sinni, ok skildi svá með þeim.
Þat bar til tíðenda einn dag sem optar, at tveir menn
ókunnir gengu inn í höllina. Þeir váru miklir ok þrekligir,
en lítt búnir at vápnum ok klæðum. Þeir gengu
fyrir jarl ok kvöddu hann. Hann tók vel kveðju þeira
ok spurði þá at nafni. Inn stærri maðrinn sagði: "Vit
erum bræðr. Ek heiti Hrafn, en bróðir minn Krákr, ok
erum vit flæmskir at ætt." "Illt var þá til góðra nafna,"
sagði jarl, "er svá röskvir menn skyldu svá heita." Hrafn
mælti: "Hér vildum vit þiggja vetrvist í vetr, því at
okkr er sagt, at þú sért vel til þeira manna, er langt
eru at komnir." Jarl segir þá skyldu vera velkomna ok
skipaði þeim sæti utan frá öndvegismanni á miðjan
bekk. Þeir váru þar í góðu yfirlæti af jarli. Ekki áttu
þeir marga gleði eða skemmtan við aðra menn. Þar váru
knattleikar jafnan. Margir menn báðu þá bræðr at fara
til leiks. Þeir sögðust jafnan at leikum verit hafa ok
þóttust heldr harðleiknir. Jarlsmenn létust sjálfir mundu
ábyrgjast sik, hvað sem um liði.
Um morgin eptir gengu þeir bræðr í leikinn, ok
höfðu þeir jafnan knöttinn um daginn. Hrundu þeir
mönnum ok felldu harðliga, en slógu suma. At kveldi
váru þrír handbrotnir, en margir lamdir eða meiddir.
Þóttust jarlsmenn nú hart af fá. Gekk svá fram nokkura
daga. Þeir toku þat ráðs, at þeir báðu Stefni jarlsson
fara í leikinn ok rétta nokkut þeira hluta. Hann
játar því, ok um morgun eptir fór Stefnir til leikvallar,
ok þegar Hrafn sá hann, mælti hann: "Hvárt ertu svá
sterkr, at þú mátt ekki at leikum vera með öðrum mönnum,
eða þykkist þú svá stórr, at engi skal þora at leika
í móti þér?" Stefnir sagði: "Hvárki er ek svá sterkr né
mikillátr, at ek mega eigi at leikum vera." Hrafn mælti:
"Þá býð ek þér til leiks at þriggja nátta fresti ok þeim
manni, sem þú kýss til með þér í móti okkr bræðrum,
ef þú treystist." Stefnir sagði: "Víst skaltu vita, at ek
skal koma til leiksins."
Gekk hann síðan burt ok lét taka sér hest ok reið
til þess, at hann kom til kastala Hrólfs. Sá var annarr
vetr, er Hrólfr var í Danmörku. En þegar Hrólfr vissi,
at Stefnir var kominn, gekk Hrólfr móti honum ok
fagnaði honum með allri blíðu. Settust þeir þá til
drykkju. Stefnir mælti: "Til þess er ek hér kominn, at
ek vildi biðja þik til leiks með mér móti vetrtaksmönnum
föður míns, er heita Krákr ok Hrafn." Hrólfr sagði:
"Mér er sagt, at þeir hafi marga menn meidda, en suma
drepna ok þeir sé menn sterkir. En ek kann ekki at
leikum. Mun ek þó fara með yðr, ef þér vilið."
Fóru þeir nú til borgarinnar. Tók jarl vel við Hrólfi.
Annan dag eptir gengu þeir Hrólfr ok Stefnir til leiksins.
Váru þeir bræðr ok þar komnir. Hrafn tók knöttinn,
en Krákr knatttréit, ok léku at vanda þeira. Jarl
sat á stóli ok horfði á leikinn. En er þeir höfðu leikit
um hríð, fær Hrólfr nát knettinum. Hann grípr knatttréit
af Kráki ok fær Stefni. Leika þeir þá svá lengi, at
þeir bræðr náðu ekki knettinum. Þat var eitt sinn, at
Hrafn hljóp eptir knettinum, at maðr einn rétti fyrir
hann fót, svá at hann fell, ungr maðr ok glettinn við
aðra menn, frændi jarls. Hrafn varð reiðr mjök ok
spratt upp skjótt ok greip þann, er hann felldi, ok færði
hann á lopt ok keyrði hann niðr at höfðinu, svá at hann
gekk ór hálsliðnum. Jarl kallar á menn sína ok bað
taka Hrafn ok drepa. Hrólfr hljóp þá at Hrafni ok
þreif til hans. Í annan stað tókust þeir á Krákr ok
Stefnir. Hrólfr bannaði, at nokkur skakkaði með þeim.
Þeir glímdu ok eigi lengi, áðr Hrólfr vá Hrafn upp á
bringu sér ok færði niðr, svá at hann lá lengi í óviti,
en af gekk skinnit af herðarblöðunum. En er Hrafn
raknaði við, reis Hrólfr upp at honum ok mælti: "Sé
ek, at þú hefir tígns manns augu, ok bið ek yðr, herra,
at þér gefið þessum mönnum grið, því at ek veit, at
þeir eru mikillar ættar." Stefnir hafði ok borit af Kráki
ok bað föður sinn veita Hrólfi þat, er hann beiddi. Var
jarl lengi inn reiðasti, en þó gaf hann þeim grið fyrir
bæn Hrólfs ok Stefnis. Þeir bræðr váru stirðir mjök
ok gengu brutt þegjandi ok til herbergis síns. Kómu
þeir ekki undir borð á því kveldi.
Gafst nú upp leikrinn, ok fóru menn til drykkju.
Hrólfr mælti við Stefni: "Nú skaltu taka þér klæði, er
vit eigum bezt, ok fá Þóru, systur þinni, í hendr, ok skal
hún gera þeir bræðrum klæði ok láta vera búin árla
í morgin." Stefnir gerði svá ok gekk til Þóru með
klæðit ok sagði henni, hversu gera skyldi. Gekk Stefnir
síðan í burt, en hún tók at gera klæðin. Leið svá nóttin,
en um morgin snemma sendi Þóra Hrólfi klæðin, ok
váru þau fullgerð. Tók hann við ok fór til herbergis
þeira bræðra ok sá, at þeir lágu. Hrólfr mælti: "Hví
flýgr Hrafn síð upp, þar sem nóg er æzlit, ok eru nú
ernir ok önnur hrækvikendi full orðin?" Hrafn segir:
"Varla má vel fljúga, ef skerðir eru eða fjaðrsárir."
Hrólfr tók klæðin ok kastaði til þeira, en gekk burtu
síðan. En þeir bræðr tóku klæðin ok fóru í ok gengu
síðan undir borð. Leið nú svá vetrinn. Ekki er þat
sagt, at þeir Krákr ok Hrafn þakkaði Hrólfi klæðin
né lífgjöfina, ok váru þeir þó vel haldnir. Í móti sumri
hurfu þeir burtu, svá at engi maðr vissi, hvat af þeim
varð, ok þótti mörgum kynligt þeira athæfi. Hrólfr fór
í hernað um sumarit ok þeir Stefnir báðir ok var gott
til fjár ok mannorðs. Þeir kómu heim at hausti með
heilbrigðu, ok er ekki sagt frá stórvirkjum þeira.
Þat sumar var Hrólfr með Þorgný jarli í miklum metorðum.
Þat var einn dag um haustit, at Þorgnýr jarl
sat á haugi drottningar sinnar, ok var leikit fyrir honum,
at svala ein flaug yfir hann ok felldi niðr einn
silkiklút í kné honum ok flaug burt síðan. Jarl tók ok
leysti til ok sá þar í eitt mannshár svá langt, at þat var
mjök mannhátt ok gullslitr á. Jarl gekk undir drykkjuborð
um kveldit. Sýndi hann þá hárit, þat er svalan
hafði niðr fellt. Þótti flestum sem konuhár mundi vera.
Jarl mælti: "Þess strengi ek heit at fá þá konu, er hárit
er af, eða liggja dauðr ella, ef ek veit, at hvers bæjar
er at leita eða á hverju landi hún er." Öllum þótti
mikil heitstrengingin, ok horfði hverr til annars.
Nokkurum nóttum síðar stefndi jarl þing fjölmennt.
Hann stóð upp á þinginu ok birti mönnum heitstrenging
sína ok spurði, ef nokkurr kynni deili á þessi konu
ok hvert hennar væri at leita. Var þá ok sýnt hárit, ef
nokkurr kannaðist við. Björn ráðgjafi mælti: "Svá feginn
vilda ek tala ok gera, herra, at yðr ok yðru ríki
væri til heiðrs ok virðingar heldr en til nokkurs skaða
eða minnkanar. Virðist mér heitstrenging þín mikil, ok
hygg ek þessari konu eigi auðnat, en nærri mun ek
geta, hvar hún er, þótt ek hafi ekki fréttum fyrir haldit:
Hreggviðr hét konungr; hann réð fyrir Garðaríki. Hann
átti dóttur, er Ingigerðr hét. Kvenna var hún fríðust
ok bezt at sér ger um alla hluti. Þat hefi ek sannspurt,
at engi kona á Norðrlöndum hafi betr verit at sér ger
ok hafi meira hár ok fegra en hún, ok þat er mitt
hugboð, at þetta hár eigi hún, með hverjum klókendum
sem þat er til yðar komit. Nú munuð þér sannspurt
hafa, hver tíðendi þar hafa orðit í fráfalli Hreggviðar
konungs fyrir Eirek konungi með konungsdóttur. Hún
skal hafa mann til burtreiðar við Sörkvi, kappa konungs,
ok frelsa sik með því. Hygg ek fá verða til þess
fúsa, við þvílíkan sem við er at eiga. En þótt Sörkvi
geti nokkurr af baki riðit, þá þykki mér konungsdóttir
eigi auðfengin ór Garðaríki heldr en áðr." Þótti öllum
þeim, sem við váru, sem svá mundi vera sem Björn
sagði.
Þorgnýr jarl þagði nokkura stund af orðræðu Bjarnar
ok mælti: "Þeim manni, er fara vill í Garðaríki ok
ríða burt við Sörkvi ok náir þessari meyju mér til
handa, skal ek gefa Þóru, dóttur mína, ok þriðjung
alls ríkisins. Til farar þessarar skal ek hvárki spara skip
né mannaforræði við þann, sem til vill verða."
Allir menn þögnuðu við þessa ræðu, ok svaraði engi
jarli, þar til er Hrólfr stóð upp ok mælti: "Illa er þat
gert at svara eigi slíkum höfðingja, sem vér eigum,
en sakir þess, herra, at ek hefi með yðr verit um nokkura
tíma í góðu yfirlæti ok marga góða hluti af yðr
þegit, þá vil ek fara þessa ferð ok leita at ná konungsdóttur
ella liggja dauðr. En þótt ek komi aptr ór þessi
ferð, þá skulu þér gifta dóttur yðra hverjum, sem þér
vilið, því at hún er vel verð góðs gjaforðs, en mér er
eigi hugleikit konur at eiga." Jarl þakkaði Hrólfi mikilliga
ok bað hann hafa svá mikit lið sem hann vildi,
en Hrólfr segist engan mann vildu, -- "því at minni
vari verðr tekinn einum en mörgum, hvar sem þeir
koma." Stefnir bauðst at fara með honum, en Hrólfr
vildi eigi, ok var nú slitit þinginu. Fór Hrólfr heim í
kastala sinn ok hverr til síns heimilis.
Innan lítils tíma hvarf Hrólfr í brutt ór kastalanum,
svá at engi frétti til hans, en menn hans váru þar eptir.
Hann var í kápunum Véfreyjunaut, en gekk við spjótit
Atlanaut. Hann hafði boga ok örvamæli á herðum sér.
Ekki er sagt frá, hverja leið Hrólfr fór, en svá sem
hann hafði mjök sótt ór Danmörk, var þat einn dag, at
hann sá, hvar einn maðr gekk. Hann var mikill vexti
ok herklæddr til handa ok fóta. Hann hafði brugðit
sverð í hendi ok gekk á veginn Hrólfs, en hann heilsaði
þessum manni ok spurði hann at nafni. Hann segir:
"Ek heiti Vilhjálmr, en forellri mitt hirði ek ekki at
greina þér. En um tvá hluti skaltu kjósa: Sá er annarr,
at þú segir mér, hverr þú ert eða hvert þú vilt fara
eða hvat í erendum er, hinn annarr, at ek drep þik,
ok ferr þú þá ekki lengra." Hrólfr segir: "Enga afarkosti
þarftu mér at gera, því at mitt er ekki óvænna
en þitt, hvat sem vit skulum reyna." Vilhjálmr hjó til
Hrólfs með sverðinu, en hann brá fyrir spjótinu, ok
beit ekki á. Hrólfr kastar spjótinu ok ræðr á Vilhjálm,
en hann tók á móti, ok varð glíma þeira löng, áðr Vilhjálmr
fell. Hrólfr mælti: "Nú á ek alls kosti við þik.
Muntu segja verða, hvert þitt erendi er eða hvar þú
ert landvanr." Hann segir: "Hér er ek ættaðr í Danmörk.
Er ek bondason einn, en ætlaða at fara í Garðaríki
ok rjúfa haug Hreggviðar konungs, en ná vápnum
hans, vinna svá til Gyðu, systur Eireks konungs. Nú
vil ek gerast þinn þjónustumaðr. Er mér margt vel
gefit, því at ek er bæði vitr ok tölugr. Er þér bezt at
gefa mér líf. Skal ek þér trúliga þjóna. Mun þér at mér
gagn verða." Hrólfr segir: "Vænn maðr ertu, ok víst
hirði ek eigi at drepa þik, ef þú vilt mér fylgja, en
eigi hefir þú tryggilig augu." Lét Hrólfr hann þá upp
standa ok segir honum allan sinn trúnað ok tilgang
sinna ferða. Fóru þeir nú leiðar sinnar. Hestr Vilhjálms
var þaðan skammt í burt frá honum. Þoldi hann ekki
at ganga með vápnunum. Var hann skrautmenni mikit
at klæðum ok söðulreiði. Segir Vilhjálmr jafnan veg,
meðan þeir fóru um Danmörk.
Einn dag litu þeir bæ mikinn reisiligan fyrir sér.
Vilhjálmr mælti: "Hér fáum vit góða gisting í kveld
at bæ þessum, því at hér á fyrir at ráða frændi minn,
er Ölvir heitir ok er góðr bóndi ok heldr marga sveina.
Ok er þeir kómu heim at bænum, gekk bóndi í móti
þeim ok fagnaði vel Vilhjálmi ok þeim báðum ok
spurði, hverr sá væri inn mikli maðr." Vilhjálmr segir:
"Hrólfr heitir hann ok er húsbóndi minn. Mikill er
hann ok sterkr, vel ættaðr ok mikill kappi." Bóndi bauð
þeim til drykkju. Þar var margt frelsingja. Vilhjálmr
vildi ekki öðrum til hlíta en sér at þjóna Hrólfi ok
lofaði hann í hverju orði. Þar var gott öl ok gleði mikil.
Nú leið svá kveldit. Drukku þeir lengi áfram, en er
Hrólfr gerðist drukkinn, vildi hann fara at sofa. Var
honum búin sæng virðulig. Kastaði hann klæðum af
sér ok lagðist í sængina ok sofnaði skjótt.
En er liðin var nóttin, vaknaði Hrólfr ok eigi við
góðan draum, því at hann var bundinn at höndum ok
fótum ok reyrðr sterkliga við einn ás. Hann var klæðlauss
ok kominn fram at miklu báli. Þar stóð yfir honum
Vilhjálmr, sveinn hans, bóndi ok allir heimamenn.
Vilhjálmr mælti: "Nú er svá orðit, Hrólfr, at ek er
orðinn þér yfirsterkari, ok mundir þú eigi þat ætla
fyrir stundu. Eru nú enn tveir kostir fyrir höndum:
Er sá annarr, at þú skalt verða brenndr hér á báli þessu,
svá at aldri skaltu sól sjá, elligar skaltu fylgja mér í
Garðaríki ok þjóna mér í öllum hlutum ok kalla mik
þinn meistara ok allt þat sanna, er ek segi frá mínum
högum. Þú skalt allar þrautir vinna, þær sem fyrir mik
verða lagðar, þar til er konungr játar mér Gyðu, systur
sinni, til eiginorðs, en síðan skaltu lauss vera ór minni
þjónustu. Aldri skaltu mér þessa vanvirðing hefna ok
engum þeim manni, er hér hefir at verit, ok hér skaltu
eið at vinna at halda þetta allt, er nú hefi ek fyrir skilit,
eða nú í stað í eldinum brenna." Þá sagði Hrólfr: "Með
því at mér er nokkut til undanlausnar at komast ór
þinni áþján, þá mun ek heldr þessu játa en missa lífit,
því at þat veit ek, at lítt nái ek jarlsins erendi, ef ek
dey nú hér. Vil ek ok þat til skilja, at þú segir ekki
mína fyrirætlun eða hvat manna ek er, ella sé lauss
allr okkar skilnaðr." Vilhjálmr sagði svá gera skyldu.
Var Hrólfr nú leystr, ok sór hann eið, eptir því sem
þá var siðvenja til. Þjónar Hrólfr nú Vilhjálmi ok lét
sem honum þætti einskis um vert. Fóru þeir frá Ölvi,
ok reið Vilhjálmr, en Hrólfr gekk fyrir hesti hans. Þeir
fóru um Svíþjóð ok þaðan til Garðaríkis. Ekki er þat
greint, hverja leið þeir fóru, fyrr en þeir kómu til
Aldeigjuborgar. Sat Eirekr konungr í borginni, ok var
þetta á öndverðum vetri. Fengu þeir sér herbergi ok
gengu síðan fyrir konung.
Þat var um þann tíma, er konungr sat yfir borðum.
Þeir kvöddu konunginn, en hann tók vel kveðju þeira
ok spurði, hvat manna þeir væri. Vilhjálmr segir: "Ek
heiti Vilhjálmr, en þetta er sveinn minn, er með mér
ferr, ok heitir Hrólfr. Ek er sonr jarls eins ór Fríslandi,
ok varð ek þaðan landflótti, því at ríkit var svikit
undan mér af sjálfum landsmönnum. Er ek hér því
kominn, at ek hafi spurt til yðvarrar rausnar ok mikilmennsku,
ok vilda ek hér þiggja vetrvist í vetr." Konungr
segir: "Eigi spari ek mat við yðr, ok muntu vera
íþróttamaðr mikill?" Vilhjálmr segir: "Nógar kann ek
íþróttir, ok sú in fyrsta, at ek er svá sterkr, at mér
verðr aldri aflfátt. Önnur er sú, at ek hefi fráleik yfir
öll dýr ok ferfætt kvikendi." "Þjóflig íþrótt," segir konungr,
"ok kemr þó opt at gagni." Vilhjálmr mælti:
"Eigi vantar mik skotfimi ok vápnfimi, sund eða tafl
ok burtreiðir, vizku ok málsnilld, ok enga missi ek þá,
er karlmann má prýða." "Heyri ek," segir konungr,
"at eigi vantar þik skörugleik. Tel nú þínar listir,
Hrólfr, því at honum treysti ek ekki verr en þér."
Hrólfr segir: "Eigi má ek þær telja, herra, sem engar
eru til." "Mjök er þá misskipt með ykkr," segir konungr,
"at annarr hefir allar, en annarr engar, en gangið
til sætis á inn óæðra bekk miðjan." "Þér munuð ráða,
herra," segir Vilhjálmr, "en aldri hafði ek jafnóvirðuligan
sess fyrri." Gengu þeir síðan til sætis. Ekki váru
þeir Sörkvir ok Brynjólfr heima í þenna tíma. Váru
þeir farnir með Grími ægi upp í Jötunheima. Þeir Vilhjálmr
ok Hrólfr váru þar í góðu yfirlæti. Skjalaði
Vilhjálmr í hvern heim, en Hrólfr var jafnan hljóðr
ok þögull ok ekki at leikum með öðrum mönnum. Dró
Vilhjálmr mjök undan sínar íþróttir, en konungr var
veiðimaðr mikill ok þótti þat skemmtan at jaga dýr
með hirð sinni. Var hann jafnan í kyrrsæti, síðan hann
kom í Garðaríki, því at flestir váru ófúsir at herja á
hans ríki sakir kappa þeira, er með honum váru, einkanliga
sakir galdra ok fjölkynngi Gríms ægis.
Eirekr konungr fór á skóg einn dag með hirð sína,
sem vandi hans var til, at jaga dýr ok skjóta fugla. Þeir
sáu hjört einn mikinn ok fríðan. Ekki þóttust menn
hafa sét vænna dýr. Þótti flestum sem þat mundi alidýr,
því at öll hans horn váru grafin ok gulli í smelt
skurðina, en stika var sett á milli hornanna með silfri.
Léku þar á tveir gullhringar. Um hálsinn lá ein silfrfesti
ok niðr af henni ein bjalla með silfr, ok gaf hún
mikit hljóð af sér, þegar hjörtrinn hljóp ok hrærði sik.
Konungr vildi ná hirtinum ok bað lausum slá öllum
hundum, ok svá var gert. Hlupu menn nú ok riðu,
hverr sem mest gat, ok vildu taka hjörtinn, en hann
æstist mjök undan hundunum, ok komast þeir hvergi
nærri. Eltu þeir hann allan daginn, en um kveldit, er
dimmaði, vissu þeir eigi, hvat af honum varð. Fór svá
þrjá daga, at þeir fundu hjörtinn ok gátu eigi nát
honum.
En um kveldit, er konungr kom undir drykkjuborð
ok menn hans váru komnir í sæti, þá mælti hann:
"Lítit þykki mér þú, Vilhjálmr, sýna oss íþróttir þínar,
því at þú ert at engri gleði né skemmtan með öðrum
mönnum, ok eigi ferr þú á skóg með oss." Vilhjálmr
segir: "Lítil gleði verðr mér þat, herra, at reyna íþróttir
við menn yðra, því at ek sé hér engan kunna neinar
íþróttir. Lét ek ok jafnan fá mér villibráð aðra menn,
þá ek sat heima í ríki mínu." Konungr mælti: "Vér
höfum elt hjört einn þrjá daga, ok kunnum vér eigi ná
honum, en ef þú náir hirtinum ok færir oss hann lifanda
með öllum sínum búnaði, þá vil ek gefa þér Gyðu,
systur mína, ok mikit ríki, með því at ek hefi engan
þann hlut sét, at ek vildi gjarnari eiga. Máttu þetta vel
gera, ef þú ert svá fóthvatr sem þú hefir sagt. Þó skaltu
vinna tvá hluti aðra, þá sem ek legg fyrir yðr. Skal ek
þinn heiðr þá auka í öllum hlutum ok vinna ríki þitt
aptr með mínum styrk, þat er þú hefir áðr misst. Ok
er sá nokkurr annarr af mínum mönnum, at þetta fái
gert, þá skal hann jafnt verkkaup fyrir taka." Þá sagði
Vilhjálmr: "Þat er bæði, herra, at þetta fær engi gert
utan ek, enda hafið þér mér þetta ætlat. Skal ek ok
til vinna eða liggja dauðr ella." Áttu þeir at þessu
handfestar, sem siðr var til. Hrólfr gaf sik ekki at þessu.
Fóru menn síðan til svefns ok tóku á sik náðir. Þjónaði
Hrólfr Vilhjálmi at öllu, sem fyrr var sagt.
Snemma um morgin stóðu þeir upp Vilhjálmr ok
Hrólfr ok bjuggust at leita eptir hirtinum. Þeir fóru
á skóginn ok sáu skjótt, hvar hjörtrinn fór. Vilhjálmr
hefr sik nú til hlaups ok ferr svá hart sem fugl flygi.
Hjörtrinn æsist því meir. Hrólfr þrammar eptir Vilhjálmi,
ok þótti honum Vilhjálmr frár í fyrsta skeiði.
Hlaupa þeir svá lengi, at Hrólfr er jafnan á öðru leiti,
en Vilhjálmr framar, þar til er hann kastaði sér niðr
ok mælti: "Aldri verði sá heill, er þat vinnr til konu,
fjár eða ríkis at sprengja sik á hlaupi." Í þessu kom
Hrólfr at Vilhjálmi ok spurði, hví hann léti dýrit undan
ganga. Vilhjálmr sagði: "Vel má ek hlaupa lengra,
ef ek vil, en mér þykkir þú skyldr at taka dýrit ok
vinna allar þrautir fyrir mik eptir skildögum, ef þú
ert maðr til." Hrólfr svaraði engu ok hleypr fram eptir
dýrinu ok eltir þat lengi, þar til er saman dregr með
þeim, því at hjörtrinn gerðist móðr mjök.
Þeir komu fram í eitt rjóðr um síðir. Var þá dagr
áliðinn. Í miðju rjóðrinu stóð hóll einn. Hann var
bæði víðr ok hár. Rjóðrit var fagrt ok mjök grasloðit
víða. En er Hrólfr kemr fram hjá hólnum, þá opnast
hann, ok gengr hann þar um kringum hann. Þar kom
út kona ok var í blám tiglamöttli ok heldr á eldi ok
mælti: "Illt hefir þú at verki, Hrólfr, er þú ert þræll
þrælsins ok þó til þess at stela annarra manna fé, því
at ek á dýr þetta, er þú vilt taka, ok náir þú því aldri,
nema ek vili. Nú skal gera þér kost á at ná dýrinu. Þú
skalt ganga inn í hólinn með mér. Ek á dóttur eina,
ok er henni þat skapat at komast eigi frá eldi sínu,
því hún ætti, nema mennskr maðr hefði hendr á henni.
Hefir hún nú legit nítján dægr á gólfi ok má eigi léttari
verða. Hefi ek því hjörtinn sent í augsýn við yðr, at
ek vissa, at þér mundið vilja ná honum ok elta hann
hingat. Treysti ek þér, at þú hafir bezt hjarta til at
ganga í hólinn með mér, en ekki mun konungr hjartarins
njóta, þó at hann sé færðr honum." Hrólfr segir:
"Til mun ek þat vinna at ganga inn í hólinn með þér,
ef ek nái hirtinum at færa konungi, en eigi hirði ek,
hvat af honum verðr síðan." Álfkonan varð nú glöð
við þetta, ok gengu þau inn í hólinn. Váru þar væn
herbergi ok fagrt um at litast, ok margir hlutir sýndist
honum þar undarligir. Hann kom þar at, er konan
lá, ok var hún lítt haldin, en þegar Hrólfr fór höndum
um hana, varð hún skjótt léttari. Þökkuðu þær honum
með fögrum orðum ok báðu honum virkta. Álfkonan
mælti: "Eigi verðr þér launat sem verðugt er heilsugjöf
við dóttur mína, en hér er fingrgull, er ek vil gefa
þér. Þess muntu þurfa, þá þú ferr til Hreggviðar haugs,
en ef þú hefir þat á hendi þér, þá máttu hvárki villast
nótt né dag, á sjá ok landi, í hverju myrkri sem
þú ert, ok yfir muntu vinna þrautir allar, þær er fyrir
þik eru lagðar, en ekki skaltu trúa Vilhjálmi, þaðan
af þú ert frá skildr honum, því at gjarna vill hann þik
feigan."
Hrólfr þakkaði henni, ok gengu þau út ór hólnum.
Tók hún þá hjörtinn, en Hrólfr lagði hann á bak sér
ok þótti mikils um vert fegrð hans. Bað nú hvárt vel
fyrir öðru. Ferr hann nú heimleiðis, þar til hann fann
Vilhjálm, ok fagnaði hann vel Hrólfi ok bað hann bera
hjörtinn heim til borgarhliðs. Hrólfr gerði svá, en ekki
segir hann Vilhjálmi, hversu hann hafi dýrinu nát.
Kómu þeir til borgarinnar seint um kveldit, þá konungr
var undir borð kominn. Vilhjálmr mælti: "Nú
skulum vit fara inn í höllina, en ek skal bera dýrit fyrir
konunginn, en þú skalt sanna sögu mína, svá at konungr
trúi því, er ek segi." Tók Vilhjálmr við dýrinu
ok lét á bak sér ok viknaði í knésbótum, ok þó fekk
hann borit dýrit inn í höllina fyrir konunginn ok kastaði
niðr á gólfit. Hann blés mjök mæðiliga ok mælti:
"Nú þykkjumst ek kominn til ráðahagar við systur þína,
ok er nú kominn hér hjörtrinn, ok munu þeir ekki
margir bjóðast yðr til mága, er slíku geta orkat sem
ek." Konungr segir: "Þat virðist mér í skapi, at eigi
hafir þú hjörtinn unnit, ok vinna skaltu fleiri frægðarverkin,
áðr þú fær hennar." "Eigi þurfið þér at misgruna
mína frægð, því at afburð hefi ek flestum mönnum.
Veit þat Hrólfr, sveinn minn, at fjarlægr var hann
mér, þá ek tók hjörtinn." Hrólfr sagði: "Bæði er, at
ek var Vilhjálmi gagnlauss, enda tók hann sér í engu
at hlífa." Vilhjálmr segir: "Því vil ek einn til vinna,
at ek vil einn taka verkkaupit, eða hvat vilið þér fleira
fyrir mik leggja, því at ek er búinn til at vinna?" Konungr
segir: "Nú skaltu fara til Hreggviðar haugs ok
sækja þangat vápn Hreggviðar konungs, ok er þat lítil
mannraun." Vilhjálmr segir: "Nú vilið þér mik feigan,
því at engi hefir sá aptr komit, er þangat hefir farit
hér til." "Víst vil ek," segir konungr, "at þú komir
aptr, en sannendi eru þat, at engi hefir aptr komit, er
ek hefi þangat sent. Er mér mikill aptrmundr at gripum
þeim, er í hauginn fóru. Skal ok sá einn fá systur
minnar, sem frægri er en aðrir menn." Vilhjálmr segir:
"Gera mun ek þetta, því at mér þykkir þetta þrautlaust,
at ræna dauða menn ok vinna þat til meyjar."
Gekk Vilhjálmr nú til sætis síns, ok skildu at svá mæltu.
Eptir fá daga var þat eina nótt, at Hrólfr tók á fótum
Vilhjálms ok mælti: "Mál er at vinna til meyjarinnar
ok fara til haugsins." Vilhjálmr stóð upp skjótt,
ok var Hrólfr þá klæddr ok kominn í Véfreyjunaut
ok hafði spjótit Atlanaut, en Vilhjálmr alvæpni. Hann
reið, en Hrólfr gekk fyrir hesti hans. Fóru þeir svá,
þar til skógr varð fyrir þeim ok einn forntroðinn götustígr.
En er þeir höfðu skammt farit, þá laust veðr móti
þeim svá mikit með fjúki ok frosti, at Vilhjálmr fekk
eigi á baki setit. Leiddi Hrólfr þá hestinn, en Vilhjálmr
gekk eptir um stund, þar til at hríðin tók svá at gerast
sterk, at hestrinn fekk ekki gengit, ok dró Hrólfr hann
flatan eptir sér, en studdi sik við spjótit. Varð honum
þá litit aptr ok sá, at Vilhjálmr var horfin, en hestrinn
löngu dauðr. Skildi hann þar við hestinn, en gekk fram
á leiðina. Hríðin var svá sterk, at eikrnar brotnuðu af
stofnunum ok kómu hvar fjarri niðr. Fekk Hrólfr þar
af optliga stór högg, svá at þat hefði bana unnit flestum
mönnum, þar með eldingar ok reiðarþrumur, svá
at hann hugði þat sinn bana orðit hafa, ef eigi hefði
kápan hlíft honum. Var svá alla nóttina framan til
dags. Í móti degi varp mikilli fýlu móti honum, at
hann hefði kafnat, ef kápugríman hefði eigi hlíft honum.
Þat þóttist Hrólfr skilja, at hríðin mundi hafa
drepit sendimenn konungs ok þetta mundi gerningahríð
vera. Þóttist hann ok aldri í þvílíka raun komit
hafa. En er mjök var ljóst af degi, þá tók upp hríðina
ok gerði logn. Hvarf þá burt fýlan. Sá Hrólfr þá haug
mikinn sem fjall ok hár stauragarðr um kring. Hann
tók hendinni um einn staurinn ok varpar sér inn yfir,
gekk síðan upp á hauginn, ok sýndist honum hann
mjök torvelligr at rjúfa.
En er hann litast um, sér hann mann einn norðan
undir hauginum stóran vexti með konungs skrúða.
Hrólfr gekk til hans ok kvaddi hann konungs kveðju
ok spyrr hann at nafni. Hann segir: "Ek er Hreggviðr,
ok ek byggi haug þenna með köppum mínum, ok ertu
hér velkominn, en þat skaltu vita, Hrólfr, at ek veld
eigi hríðum þessum ok fýlum eða öðrum undrum, ok
eigi hefi ek menn drepit. Valda þeir þessu öllu Sörkvir
ok Grímr ægir, ok þeir hafa valdit lífláti konungsmanna,
en þó brestr þeim stundum vísdómrinn, þá er
þeim liggr mest við, ok ef þeir vissi, at þú værir hér,
þá vildi þeir þik feigan. Ek fór í svölulíki til Þorgnýs
jarls með hár Ingigerðar, dóttur minnar, því at ek
vissi, at þú mundir eptir leita af jarlsmönnum ok þú
einn vart maðr til at frelsa hana, ef lukkan fylgdi.
Ann ek þér bezt hennar at njóta, ef þú vilt ríða burt
við Sörkvi, því at þik vantar hvárki hug né hreysti,
en þat hefir Grímr ægir játat honum, at engi skyldi
hann yfirvinna nema sá, er hefði herklæði mín. Er því
haugrinn óvinnanligr gerr, ok því eru torfærur til hans,
at hann hugði, at engi skyldi herklæðunum ná mega.
Nú skal ek fá þér alla þá hluti ór haugnum, er þú vilt
hafa. Ek vil fá þér tvenn herklæði ok hvár öðrum lík,
utan at kostum eru þau ólík. Þau skaltu fá konungi,
er verri eru, en önnur skaltu ekki sjá láta, fyrr en þú
þarft við at hafa, ok á sverðinu skaltu mikla vandvirkt
hafa, því at fásét er annat slíkt. Ingigerðr, dóttir mín,
geymir öll burtreiðarvápn mín ok hestinn Dúlcifal,
sem ólíkr er flestum öðrum fyrir margra hluta sakir.
Honum skaltu ríða, þá þú átt við Sörkvi, ok er þér
sigrinn víss, ef hann lætr takast. Burtstöngin ok skjöldrinn
munu ok halda sinni náttúru. Vilhjálmi skaltu ok
ekki trúa, þaðan af þú ert ór hans þjónustu, því at
hann svíkr þik, ef hann getr. Muntu halda vilja eiða
þína, en betr er hann af dögum ráðinn fyrr en síðar,
því at hann mun þik hættan hafa." Eptir þat fekk Hreggviðr
Hrólfi gripuna ok vápnin ok síðast menit af hálsi
sér. Þá mælti Hreggviðr: "Þat hefir mér skapat verit,
at ek skal mega fara þrjá tíma ór haugi mínum, ok
þarf eigi aptr at byrgjast utan í síðasta sinn. Nú mun
þér ekki sveigra verða, er þú ferr heim aptr. Nú far
þú vel, ok gangi þér allt eptir vild ok vilja, en ef þú
kemr aptr í Garðaríki, þá vitja mín, ef þú þarft lítils
við."
Hvarf Hreggviðr nú inn í hauginn, en Hrólfr tók
gripuna ok varðveitti, fór síðan frá haugnum aptr ina
sömu leið ok varð nú við engi undr varr. Ok er hann
kom ór skóginum, kom Vilhjálmr þá móti honum.
Hafði hann skriðit undir viðarrætr ok legit þar um alla
hríðina. Fekk hann varla talat fyrir kulda. Flaðraði
hann þá mjök at Hrólfi ok mælti: "Aldri þykki mér
ofsögum mega segja af þinni frægð ok giftu þeiri, er
okkr fylgir, þar sem nú er brotinn haugrinn ok sótt
gull ok dýrgripir. Sé ek nú þat, at okkr má engi hlutr
fyrir standa, en þó var þetta mikit veðr, svá at varla
gat ek stýrt mér. Þykkist ek nú kominn til ráðahags
við systur konungs. Skaltu nú fá mér gripuna ok vápnin,
því at ek vil sjálfr afhenda þá konungi." Hrólfr
mælti: "Lítit viltu vinna til frægðarinnar, ok illa muntu
mér launa, þó at ek leggi líf mitt í hættu fyrir þik.
Tak nú við gripunum ok fær konungi, en ek mun
halda öll mín orð við þik ok sanna sögu þína, þóttu
sért ómakligr." Hrólfr hafði fólgit hin vápnin í skóginum,
ok sá Vilhjálmr ekki þau.
Fóru þeir nú leið sína, til þess er þeir hittu konunginn.
Sat hann undir drykkjuborðum at kveldmáltíð.
Vilhjálmr kvaddi konunginn ok lét mjök mæðiliga.
Allir menn í höllinni urðu ókveða við þeira aptrkvámu.
Vilhjálmr mælti: "Víst trúi ek varla, at meiri þraut
vera muni með öllu saman, því at Hreggviðr er it mesta
tröllmenni sakir sinnar fjölkynngi, en haugrinn torsóttligr
at brjóta. Hefi ek átt við Hreggvið konung í
alla nótt. Kom ek þar í mikla mannraun, áðr ek náði
herklæðunum." Tók hann þá sverðit ok menit, lagði
á borð fyrir konunginn. Þá mælti konungr: "Sóttir eru
víst gripirnir, ok þykki mér nú allir verri en fyrr, utan
menit, þat er óspillt, en þat hygg ek, at Hrólfr hafi sótt
en eigi þú." Hrólfr segir: "Þat segi ek yðr, at ek fór
eigi í hauginn, ok megið þér þat til líkenda ráða, at
eigi mundi ek móti mæla at fá slíkar sæmdir eða aðrar,
ef ek ætti þess kost." Vilhjálmr mælti: "Undrar mik
þat, herra, at þér grunið sögu mína eða frægð ok hreysti
minnar karlmennsku. Má hér skjótt raun til gera, at
vit Hrólfr reynum með okkr, ok mun hann mér fjarlægr
standa, því at þat er fyrst, at hann þorir eigi
mannsblóð at sjá, ok þá ek fór í Hreggviðar haug,
skyldi hann festi haldit hafa, ok þá hann heyrði dunur
ok stór högg í hauginn, varð hann svá hræddr, at hann
rann frá festinni. Var þat eitt þá mín hjálp, at ek hafði
borit festarendann um stóran stein, ok las ek mik upp
ór hauginum með handafli." Konungr svarar: "Vel trúi
ek, Hrólfr, orðum hans, en eigi mundi gripirnir hér
komnir, ef þeir hefði eigi í hauginn sóttir verit." Lætr
nú konungr geyma vápnin mjök vandliga ok hugði,
at eigi skyldi Sörkvi at meini verða.
Svá er sagt, at eina nótt hvarf hjörtrinn burt, svá at
þeir urðu eigi varir við, er geyma skyldu. Þótti konungi
þat mestr skaði. Var hans leitat nær ok fjarri,
fannst hann eigi. Þóttist Hrólfr vita, at álfkonan mundi
hafa sótt hann. Vilhjálmr lét nú vel yfir sér ok gekk
jafnan til tals við konungssystur, ok fóru vel ræður
með þeim. Sparði hann ekki at skjala margt af sér um
alla hluti. Leið nú svá vetrinn fram um jól, at ekki bar
til tíðenda.
Menelaus er konungr nefndr. Hann réð fyrir Tattararíki.
Hann var ríkr konungr ok mikill fyrir sér. Tattararíki
er eitt kallat mest ok gullauðgast í Austrríki. Þar
eru menn stórir ok sterkir ok harðir til bardaga. Undir
Menelaus konung lágu margir konungar ok mikils háttar
menn. Svá er sagt, at milli Garðaríkis ok Tattararíkis
liggr ey ein, er Heðinsey heitir. Hún er eitt jarlsríki. Þat
er fróðra manna sögn, at Heðinn konungr Hjarrandason
tæki fyrst land við þá ey, er hann sigldi til Danmerkr
af Indíalandi, ok þaðan tók eyin af honum nafn síðan.
Um þessa ey stríddi jafnan Tattarakonungr ok Garðakonungr,
ok þó lá hún undir Tattarakrúnu. Eirekr
konungr hafði herjat um ey þessa, áðr hann kom í
Garðaríki, ok gert þar mikit hervirki. Menelaus konungr
hafði sett þann mann yfir eyna, er Sóti hét. Hann
var þar ættaðr at móðurkyni, en föðurkyni í Hólmgarðaríki.
Sóti var þá eigi í landi, er Eirekr konungr
kom þar. Hann var it mesta tröllmenni fyrir sakir afls
ok vaxtar. Yfirlitr hans var eptir nafni hans. Hann
herjaði víða ok hafði jafnan sigr. Sóti átti fóstru gamla
ok fjölkunniga. Hún hafði gert honum laug þá, er
hann bitu eigi járn síðan. Gekk hann því hlífarlauss
í orrostum. Hún hafði ok sagt honum, at á þessu hausti
væri honum vænst til hefnda við Eirek konung ok nú
væri engir kappar hans heima í landinu. En er Sóti
vissi þat, fór hann til Menelauss konungs ok fekk mikinn
styrk af honum, helt síðan til Garðaríkis. Hann
hafði margar þúsundir hermanna. Sá maðr var með
Sóta, er Norðri hét. Hann var mikill ok sterkr ok bar
jafnan merki hans ok var inn mesti kappi.
En er Eirekr konungr frétti, at Sóti var við land
kominn með mikinn her, lætr hann herör upp skera
á alla vega frá sér ok bauð til sín koma hverjum, er
mætti, ok safnaðist til hans mikit fjölmenni. Eirekr
konungr kallaði Vilhjálm til sín ok mælti: "Nú hefir
þú unnit tvá hluti, er ek hefi fyrir þik lagt, ok veit
ek eigi, hvárt þú hefir þat gert. Nú skaltu vinna inn
þriðja hlut, svá at ek sé nær staddr, at drepa Sóta berserk.
Mun ek þá eigi í móti mæla, at þú eigir systur
mína, ef þú vinnr þetta vel af hendi. Skal ek þá halda
allan skildaga við þik, sem vit höfum áðr talat." Vilhjálmr
segir: "Þess er ek búinn, at ganga í móti Sóta.
Þykki mér nú gott, at þér megið nú sjá, hverr afreksmaðr
ek er. Ok skuluð þér velja mér öll in beztu vápn
ok sterkasta hest, sem þér eigið, því at ek mun mjök
reyna hans, áðr þessi orrosta lýkst." Var svá gert sem
Vilhjálmr bað. Hrólfr fór með honum ok gekk eptir
vanda sínum. Fór konungr með herinn, til þess er
hann fann Sóta. Váru þar sléttir vellir ok þykkr skógr
öðrum megin. Bjuggust nú hvárirtveggju til orrostu,
ok var þar mikill herr saman kominn. Var þar lúðragangr
mikill, ok sigu saman fylkingar, ok æptu hvárrtveggi
heróp.
Eirekr konungr var þá í miðju brjósti fylkingar sinnar
ok gekk þar vel fram í öndverðri orrostunni. Sóti
fylkti ok móti honum. Varð þar in harðasta orrosta, ok
gengu hvárirtveggju vel fram. En þegar orrostan tókst,
reið Vilhjálmr út í skóginn í rjóðr eitt. Hrólfr mælti:
"Nú er þér, Vilhjálmr, at ríða fram ok vinna til meyjarinnar
ok drepa Sóta." Vilhjálmr segir: "Verði mér
þat til konu ok ríkis, sem auðit verðr, en þat vinn ek
til engra hluta at voga mínu lífi í slíka orrostu, eða
hvat skal mér jungfrú eða ríki, ef ek missi lífit? Er þér
miklu nær at frelsa mik ór ánauð ok þrældómi. Tak
nú vápn mín ok hest, ríð fram ok drep Sóta, ella muntu
mér þjóna verða um þína daga."
Hrólfr tók þá hestinn ok vápnin Vilhjálms ok reið
til bardagans. Orrostan var mjök mannskæð ok hallaðist
mjök á Eirek konung, því at þeir Tattararnir gengu
hart fram. Sóti ok Norðri ruddust um fast, ok hrökk
undan allt. Sóti hafði atgeir at vega með ok gerði ýmist
hann hjó eða lagði. Norðri hafði sverð gott, ok gekk
hart fram. Eirekr konungr hafði sótt með miklu kappi
í miðjan her Sóta, þar til er Norðri kom móti honum
ok margir Tattarar. Þeir sóttu fast at konungi. Fell þá
mjök lið hans, svá at hann var nauðliga staddr milli
sinna óvina. Hrólfr reið nú fram með vápnum Vilhjálms
svá hart, at fylking Sóta hrökk fyrir honum,
hjó ok lagði til beggja handa ok felldi margan mann,
þar til hann kom móti Eireki konungi. Hrólfr drap
þar meir en þrjá tugi manna. En er Sóti sér þat, eirir
honum stórilla ok sneri þangat, sem Hrólfr var, ok
lagði til hans með atgeirnum. Hann kom skildi fyrir
sik ok lagði í móti fyrir brjóst Sóta, ok beit ekki á, en
brotnaði spjótit í falnum. Sóti hjó tveim höndum til
Hrólfs. Höggit kom á miðjan skjöldinn, ok þar í sundr,
ok hestinn fyrir framan bóguna, svá at í jörðu nam
staðar. Var Hrólfr þá á fæti mjök móðr, því at hann
hafði ákafliga barizt áðr um daginn. Eirekr konungr
barðist við Norðra. Var þeira atgangr harðr. Hrólfr
hjó þá höfuð af hesti Sóta. Váru þeir þá bádir gangandi.
Sóti hjó til Hrólfs, en hann veik sér undan, ok
sökk atgeirrinn í jörðina allt upp at höndum honum.
Hrólfr hjó með báðum höndum á öxl Sóta, svá at sverðit
gekk sundr fyrir framan hjöltin. Hrólfr varð reiðr mjök
ok hljóp at Sóta ok setti gaddhjaltit í höfuð honum,
svá at stóð í heilanum, en við því gat hann eigi gert.
Fell Sóti þar til jarðar ok var þegar dauðr. Eirekr konungr
hafði þá drepit Norðra. Brast þá flótti í liði Tattara,
ok rann hverr til sem mest mátti. Eirekr konungr
rak flóttann ok hans menn ok drápu hvern, er þeir
náðu. Fengu þeir þar mikit herfang í gulli ok silfri,
vápnum, klæðum ok öðrum dýrgripum.
Hrólfr vildi eigi reka flóttann. Tók hann sér hest
ok hljóp á bak ok reið út í skóginn til Vilhjálms ok
segir honum, hversu farit hafi. Bað Hrólfr hann taka
hest þenna ok vápn sín, -- "lát nú at öllu hraustliga
ok flýt nú brullaupsgerðinni." Vilhjálmr mælti: "Vel
höfum vit fram gengit, ok er mikils vert um ráð mín
ok vitsmuni, hversu mikit ek get til leiðar komit, ok
mun ek frægðarmaðr verða." Hrólfr brosti at orðum
hans ok sagði, at honum þótti hann lítit gott vinna til
frægðarinnar. Vilhjálmr stígr nú á hestinn ok ríðr með
öllum sínum herklæðum til Gyðu, konungs systur, ok
segir mikit af sinni framgöngu ok hreystiverkum. Eirekr
konungr var þá heim kominn ok genginn til
drykkju í höll sína. Vilhjálmr gekk fyrir konung ok
kvaddi hann ok mælti: "Nærri var yðr nú farit í dag,
herra, áðr ek hjálpaði yðr. Þurfi þér nú eigi at geta
til, hverr ek er eða hvat ek fæ gert, því at mér er ekki
ómáttugt." Konungr segir: "Þat hygg ek, Vilhjálmr,
at þín væri vápnin ok herklæðin, en Hrólfs hendrnar."
Hrólfr segir: "Þat hygg ek, at gjarna vildi ek eiga systur
þína ok mega kenna mér at réttu hreystiverk Vilhjálms,
en þat kemr mér skammt fram at ljúga þeim sæmdum
á mik, er ek vinn ekki til ok ek er eigi til borinn."
Vilhjálmr mælti: "Undarligt mun þat þykkja, herra,
þeim mönnum, sem til spyrja, at þér vilið mína frægð
ok hreystiverk fordjarfa, eða þykkir yðr meiri sæmdarauki,
at einn drengr af kotkarlaætt hafi unnit þetta ok
eignist systur yðra, slíkr sem Hrólfr er, því at ósýniligr
mun hann þykkja til góðs höfðingja, fólki at ráða eða
fremd at vinna? En ek er jarl at nafnbót ok jarls sonr,
kominn af sjálfri konungaættinni, fríðr ásýndar ok fullhugi
inn mesti ok at öllum hlutum ágætr, þat er tígnum
mönnum berr at hafa. Nú ef þér vilið eigi festar
eða brullaupsgerð fram láta eptir skildögum, skal ek
í burtu verða ok bera þinn vanheiðr á hvert land, at
þér hafið níðzt á mér ok rofit orð yðar ok trú. Var þat
talat í mínu landi, at hver konungsdóttir væri fullsæmd
af mínu gjaforði." Eirekr konungr mælti: "Eigi
skal þat fréttast, at ek níðist á þér, ok mun ek halda
allan minn skildaga, en þat undra ek, at Hrólfr gengr
aldri ór hug mér, um meðferð ok athæfi ykkart, því at
eigi þykki mér þat at tilskipuðu vera." Skildu þeir nú
talit, en konungr lét nú við brullaupi búast, ok var þar
sótt veizla virðulig. At þeiri veizlu gekk Vilhjálmr at
eiga Gyðu, systur Eireks konungs, ok hafði hún þar
engi mótmæli. Fekk Vilhjálmr þá marga menn til
þjónustu, ok lét hann nú mikit yfir sér.
Þat var einn morgun snemma, at Hrólfr gekk í
skemmu þá, er Vilhjálmr svaf í, gekk at sænginni ok
mælti: "Nú er svá komit, Vilhjálmr, at þú ert orðinn
konungs mágr, en ek hefi þjónat þér allan tíma. Segi
ek þér nú upp mína þjónustu ok lausan allan okkarn
skilmála. Máttu nú vel láta líka þér, at vit skiljum svá
búnir. Virði ek meir til þess drengskap minn en þína
tilgerð." Gekk Hrólfr síðan burt, en Vilhjálmr varð
mjök hvimsa við. Gyða spyrr, hví Hrólfr færi burt svá
skjótt eða fyrir hverja sök hann færi þvílíkum orðum
um. Vilhjálmr segir: "Þat er hans náttúra, at hann vill
hvergi vera í sama stað meira en mánuð eða tvá, ef hann
réði, en ek hefi lengi haldit honum hræddum. Nú er
þat til þrautar, at sá hefir verr, er hans þjónustu hefir,
því at honum er allt illa gefit. Er hann bæði þjófr ok
illmenni, en eigi veit ek, hvárt ek nenni at láta drepa
hann hér í ókunnu landi, en þó mun hann skjótt birta,
hverr maðr hann er, ok mun hann þeim illa launa,
er bezt gerir til hans." Skildu þau nú talit. Leið veizlan
vel fram.
Svá er sagt, at lið þat, er undan komst af her Sóta,
sigldi heim í Tattararíki, ok höfðu fengit mikinn mannskaða.
Þótti Menelaus konungi þeira ferð ill orðin, ok
varð svá búit at vera.
Snemma um várit kómu þeir Sörkvir ok Brynjólfr
af Jötunheimum ok færðu Eireki konungi marga fáséna
gripi. Höfðu þeir Grímr átt margar orrostur ok fengit
jafnan sigr. Hrólfr var með konungs hirð, ok var fátt
með þeim öllum Sörkvi, Brynjólfi ok Vilhjálmi. En
vel kom Hrólfr sér við sessunaut sinn, því at hann gaf
jafnan silfr á báðar hendr, en engum gerði hann gott,
meðan hann var hjá Vilhjálmi. Sá var nú inn þriði
vetr, er konungsdóttir átti at fá mann til burtreiðar
við Sörkvi, ok hugsaði Eirekr konungr nú til sín ok
þótti sem konungsdóttir mundi engan mann fá.
Litlu síðar kómu sendimenn konungsdóttur til Eireks
konungs með þeim erendum, at hún beiddi, at
hann léti þing stefna fjölmennt mjök, ok á því þingi
vildi hún kjósa mann til burtreiðar við Sörkvi, en ef
hún fengi engan þann, er til þess vildi verða, þá vill
hún ganga með konungi, eptir því sem fyrr váru skildagar
ok sættir þeira í milli. Við þeiri orðsending varð
konungur mjök léttbrýnn ok þótti nú jungfrúin sér í
hendi. Lét hann nú þing kveða ok boða þangat múg
ok margmenni af borgum ok kastölum ok ór nálægum
heruðum, svá ok it sama konungsdóttir af sínu ríki
bauð til sín mannvali því, er röskvast var innanlands.
Kom þar ok margr óboðinn, því at mörgum var forvitni
á, hversu til mundi ganga. Váru allir landsmenn hugsjúkir
fyrir hennar hönd.
Þingit var sett skammt frá kastala Ingigerðar konungsdóttur.
Eirekr konungr kom til þingsins með miklu
fjölmenni. Var þar með honum Sörkvir ok Brynjólfr
ok Vilhjálmr, mágr hans, ok létu allir mikit yfir sér.
Hrólfr var ok þar í för ok hafði með sér vápnin Hreggviðarnaut,
ok þótti lítils um hann vert. Var þar nú
saman komit mikit fjölmenni. Svá var skipat mönnum
á þinginu, at raðir váru settar í hringa ok eitt hlið á,
er ganga mátti í milli. Vilhjálmr sat it næsta konunginum,
þá Sörkvir ok Brynjólfr út í frá, en aðrir vildarmenn
sátu sér. Hrólfr sat utarliga í yzta hringnum ok
mjök lágt.
At svá skipuðu gengr Ingigerðr konungsdóttir á
þingit svá fögr ok lystilig, at eigi mátti ofsögum segja
af hennar vænleik. Horfðu allir menn á hana nema
Hrólfr. Hann leit eigi til hennar ok dró niðr höttinn
fyrir andlitit. Konungsdóttir gekk fyrir hvern mann ok
leit í augu þeim. Gekk hún svá annan hring ofan, en
annan fram. At lyktum kom hún þar, er Hrólfr sat,
ok þreif í hönd honum, en hann sat sem áðr. Hún hnykkir
þá upp kápuhettinum ok mælti: "Eigi er hér gott
val á mönnum, en þenna kýs ek til burtreiðar fyrir
mik móti Sörkvi, ok skal sjá maðr með mér fara, ef
hann vill." Hrólfr segir: "Allheimskliga kýss þú, því
at ek kann eigi at ríða einn saman, svá at ek falli eigi
ofan. Er ek ok hræddr, þegar menn ýglast á mik."
Konungsdóttir segir: "Aldri sá ek þik fyrr, en þó skaltu
eigi undan ganga, ef ek má ráða." Eirekr konungr mælti:
"Þat hugða ek, jungfrú, at þér skylduð mann kjósa innlenzkan,
en eigi ór öðrum ríkjum. Er Hrólfr sveinn
Vilhjálms ok minn mann. Skal hann því frjáls af þessu."
Hrólfr segir: "Einkis manns sveinn er ek hér í landi.
Skal ek ok at vísu veita konungsdóttur ina fyrstu bæn,
er hún biðr, ef hún þykkist nokkut frjálsari eptir en
áðr."
Stendr Hrólfr upp síðan ok gengr með konungsdóttur
ok allir hennar menn heim í kastalann. Setr
hún Hrólf í hásæti ok veitir honum allan prís ok gleði.
Eirekr konungr fór í annan kastala af þinginu ok var
mjök ókátr. Flestir menn undruðust, at konungsdóttir
kjöri þenna mann, er ósigrstrangligastr var. Iðraðist
konungr mjök, er hann hafði játat þessu konungsdóttur,
ok bað Sörkvi nú duga eptir megni ok spara engi
sín konstr, er hann mætti frammi hafa, -- "hefir mér
jafnan sagt þungt hugr um þenna mann. Skaltu nú
ok vel geyma herklæðin Hreggviðarnauta, at eigi megi
oss þat meina." Hrólfr var nú í kastalanum hjá konungsdóttur
í góðum fagnaði, ok segir hann henni sitt
erendi jarlsins vegna, en hún segist þat gerla áðr vita
mundu ok því ráða, -- "at ek fara með þér burt heðan,
en þú þætti mér makligastr mín at njóta, ef þú
frelsaðir mik af óvina valdi." Skildu þau at svá mæltu.
Um morgun var Hrólfr snemma á fótum ok fór í
herklæðin Hreggviðarnauta, en gyrði sik með sverðinu
góða. Konungsdóttir fekk honum burtstöngina ok
skjöldinn, er faðir hennar hafði átt. Bað hún hann þá
til ganga ok taka hestinn Dúlcifal. Var hann þá rekinn
í sterkar grindr með mörgum hrossum. Beit hann ok
barði ok drap mörg hrossin. Hrólfr gekk at grindunum
ok drap stönginni á skjöldinn. Dúlcifal gekk at Hrólfi,
en svá söng í stönginni ok skildinum, at öllum þótti
undr í, er hjá váru. Hrólfr tók nú hestinn ok lagði á
söðulinn ok hljóp upp fimliga með öllum sínum herklæðum,
en Dúlcifal sprang af stað ok stökk út yfir
grindrnar, svá at hann kom hvergi nærri, ok síðan fram
á völlinn. Nú var Sörkvir ok kominn til leikvallar ok
konungr með honum, Vilhjálmr ok Brynjólfr ok mikill
múgr manns.
Skikkar nú hvárr sinni burtstöng til lags, ok ríðr
hvárr móti öðrum sem hestarnir kunna harðast. Leggr
þá hvárr til annars með miklu afli. Spjót Sörkvis kom
í skjöld Hrólfs ok renndi út af, en Hrólfr stakk hjálminum
af Sörkvi. Átti hann þá þriðjung skeiðs eptir,
er Hrólfr var af. Dúlcifal vill eigi staðar gefa ok snýr
aptr í móti, ok hefir Sörkvir eigi af riðit fjórðung, áðr
en þeir mætast. Leggr enn hvárr til annars, ok fór sem
fyrr, at Sörkvir vann ekki á, en hann missti skjöldinn.
Þeir ríða þá at í þriðja sinn. Ferr þá Dúlcifal sem fugl
flygi, þar til þeir mættust. Hrólfr leggr til Sörkvis, svá
at festi í brynjunni, ok vegr hann upp ór söðlinum
ok hleypir með hann um völlinn, þar til hann steypir
honum at höfðinu í einn fúlan pytt, svá at Sörkvir
gekk ór hálsliðnum. Stóð þá Dúlcifal kyrr, sem hann
væri grafinn niðr. Varð nú konungsdóttir mjök fegin
ok allr landslýðr.
En er Eirekr konungr sér þetta, verðr hann ákafliga
reiðr ok bað alla sína menn slá hring um Hrólf ok
drepa hann sem skjótast ok kvað hann síðar verr gera
mundu, ef hann yrði nú lauss. Var nú svá gert sem
konungrinn mælti, at sótt var at Hrólfi öllum megin.
En er Dúlcifal sér þat, ríss hann upp örðugr ok lamdi
með framfótunum ok beit með tönnunum marga menn
til bana. Augu hans sýndust sem blóðsegar, en eldr
þótti brenna ór nösum honum ok munni. Fór hann svá
hlaupandi, at hann braut menn undir sik. Hrólfr sat
ok eigi kyrr á baki. Reyndi hann nú sverðit Hreggviðarnaut.
Hann hjó ok lagði til beggja handa bæði menn
ok hesta. Var hverjum víss dauðinn, er fyrir honum
varð. Stökk nú allt undan. Hrólfr reið þar at, er konungr
var fyrir, en hann hafði á hlaupi undan. Drap
Hrólfr þá meir en hundrað manna, áðr hann komst á
skóg, ok var móðr, en ekki sárr. Þóttist nú Eirekr konungr
hafa fengit mikinn mannskaða ok fór heim í kastala
sinn um kveldit mjök óglaðr.
Þetta sama kveld gerði konungsdóttir sik blíða við
menn sína ok veitti þeim kappsamliga. Hún gerði allar
sínar skemmumeyjar svá drukknar, at þær fellu sofnar
niðr, en er skammt var af nótt, kom Hrólfr í kastalann
ok hitti konungsdóttur ok bað hana búna með sér
at fara. Hún segir sér þá ekki at vanbúnu. Hrólfr hafði
með sér tvá kistla stóra, ok váru í dýrgripir konungsdóttur.
Stíga þau síðan á Dúlcifal ok riðu leið sína.
Eigi er þat greint, hvar þau fara eða hversu lengi þau
váru á leiðinni, en meir fóru þau um nætr en um daga.
Nú er at segja frá Eireki konungi, at hann vaknar um
morguninn ok bað menn herklæðast ok leita eptir
Hrólfi. Var nú svá gert, ok leituðu hans þrjá daga ok
fundu hann eigi. Lét konungr þá leita til kastalans
konungsdóttur, ok var hún þaðan í burtu, svá at engi
maðr vissi, hvat af henni var orðit. Fekk nú konunginum
mikils ótta allt saman, ok var mjök reiðr. Hann
mælti til Vilhjálms: "Þat sé ek, at þú hefir logit allt
at mér, bæði frá þér ok Hrólfi. Má nú sjá, at hann
er allr annarr maðr en þú hefir sagt. Sé ek, at Hrólfr
hefir í hauginn farit, en eigi þú. Hefir hann fengit in
góðu herklæðin, en ek þau, er engu eru nýt. Mátti
þat á honum sjá, at hann var stórra manna, en þú ert
dáðlauss svikari, ragr í hverja taug. Hefir þú vitat alla
hans fyrirætlan ok þorat eigi at segja mér. Hygg ek þik
at heldr eiga ríki eða aðra góða hluti, at ek ætla þik
þrælborinn þorpara í allar ættir. Værir þú makligr, at
ek léti hengja þik á gálga fyrir þat fals ok svik, er þú
hefir mér gert ok minni systur, ok mun sá dauði fyrir
þér liggja, þó at hann komi nú eigi fram." Við þessi
orð konungsins varð Vilhjálmr hræddr mjök ok mælti:
"Ek skal þat enn skjótt birta, hverr maðr ek er. Stíg ek
á stokk ok strengi ek þess heit, at ek skal eigi fyrr koma
í sæng hjá Gyðu, systur þinni, fyrr en ek hefi Hrólf
af lífi tekit ok fært yðr höfuð hans ok jungfrúna. Skal
ek hér einkis manns styrk til hafa né fylgi." Tók nú
Vilhjálmr vápn sín ok hest ok reið burt sem hvatligast
ok eptir Hrólfi, en Eirekr konungr sat eptir í Garðaríki,
ok þótti nú illa at fara.
Nú víkr sögunni aptr í Danmörk til Þorgnýs jarls
ok hans manna, ok á því sama hausti, er Hrólfr fór
til Garðaríkis, fór jarl um ríki sitt at veizlum, sem siðr
hans var til.
Einn dag gekk maðr ókunnigr fyrir jarlinn ok nefndist
Möndull Pattason ok sagðist farit hafa víða um útlönd
ok lézt frá mörgu segja kunna ok mikla frægð
unnit hafa. Hann var lágr á vöxt ok mjök riðvaxinn,
fríðr at yfirlitum; utaneygðr var hann mjök. Jarl tók
vel við þessum manni ok bað hann með sér dveljast.
Þat þekktist hann. Skemmti hann jarlinum optliga ok
sagði frá mörgu fróðliga. Þar kom, at jarlinn tók hann
í mikla kærleika, at hann kallaði hann at hverju
máli, ok var Möndull á tali við hann nætr ok daga,
svá at jarl gleymdi þar fyrir sinni ríkisstjórn.
Einn tíma sem optar er Björn ráðgjafi fyrir Þorgný
jarli ok ávítaði hann fyrir þat, er hann gerði ókunnigan
mann sinn tryggðamann, ok þat tal tæki svá ór hófi at
ganga, at hann gái eigi síns ríkis þar fyrir. Jarlinn reiðist
orðum Bjarnar ok sagðist gera mundu sem hann hafði
þenkt, hvat er Björn sagði. Möndull heyrir orð Bjarnar
ok gaf sér ekki at. Björn talaði hér um enn mörgum
orðum sannliga ok gekk burt síðan.
Björn átti hús í borginni nær jarls herbergi, en annan
garð utan borgar, sem fyrr var sagt. Einn dag kom
Möndull svá í herbergi Bjarnar, at hann var eigi heima
ok engi maðr annarr nema Ingibjörg, kona hans. Hann
lék við hana mjök blíðliga, en hún tók því vel. Þar kom,
at hann leitaði við hana samfara ok fór þar um mörgum
fögrum orðum. Hann bauð henni af sér at þiggja
marga góða gripi, en lastaði Björn í hverju orði ok
kvað hann ekki at manni vera. Ingibjörg reiddist þessu
mjök ok svaraði honum hæðiliga ok sagðist aldri með
honum ganga skyldu. Möndull tók þá könnu ok brá
undan yfirhöfn sinni ok bað hana drekka sáttarbikar
þeira, en hún sló hendinni neðan undir kerit ok upp
í andlit honum. Hann reiddist við þetta ok mælti:
"Eigi skulum vér fyrr skilja, þú ok Björn, bóndi þinn,
en ek hefi launat ykkr því, sem þit eruð maklig, fyrir
þá svívirðing, er þit hafið mér gert, bæði með orð ok
verk."
Gekk hann síðan burt ok fyrir Þorgný jarl ok mælti:
"Þat vilda ek, herra, at þér sýnduð yðvart lítillæti ok
þægið af mér belti eitt, er ek tók í arf eptir föður minn."
Hann leggr þat á borð fyrir jarlinn. Þat var allt með
gulli gert ok gimsteinum sett. Eigi þóttist jarl betra
grip sét hafa. Jarl þakkaði honum ok sagðist eigi þvílíka
gjöf þegit hafa af ótígnum manni. Var Möndull
þar um vetrinn í sömum kærleikum, en fátt var Stefni
til hans ok Birni. Jarl hafði mikla virkt á beltinu ok
sýndi þat vinum sínum jafnan, þá er hann hafði veizlur.
Ingibjörg, kona Bjarnar, tók krankleika nokkurn
undarligan um vetrinn. Hún gerðist öll blá sem hel,
en sinnaði um engan hlut, sem hún væri vitstola. Varð
Birni mikil raun at þessu, því at hann unni henni
mikit.
Þat bar til um várit at veizlu einni, at beltit Möndulsnautr
hvarf burt frá jarli. Var þess víða leitat ok fannst
eigi. Þótti jarli þat mikill skaði ok lét mjök grund at
gefa um eptirleitina, ok fannst þat eigi. Jarl spurði
Möndul, hvat hann hugði af orðit eða hversu eptir
skyldi leita. Möndull segir: "Vant er mér at kveða á
mann, hverr tekit hefir, þótt ek þykkist nærri geta
munu, en þat er líkara, at sá hafi fleira frá yðr stolit
en þessu einu, er beltit hefir tekit. Mun þat ríkr maðr
gert hafa, sá er jafnan hefir yðarn heiðr öfundat. Nú
er þat mitt ráð, at þér látið rannsókn uppi hafa, þá er
alla varir minnst, ok lát engan undan ganga, þótt framr
sé, en eigi mun sá sjálfkrafi sína hirzlu uppi láta, er
tekit hefir, en hverr, sem þat hefir gert, má at réttu
á gálga hanga." Jarli þykkir þetta gott ráð ok segir
svá vera skyldu. Lætr hann nú saman kalla alla sína
hirð ok segir þeim, at hann vill rannsaka hvers manns
hirzlu, fyrst Stefnis, sonar síns, ok Bjarnar ráðgjafa, svá
at aðrir menn mætti því betr við una. Þeir létust þess
búnir. Var nú svá gert, at Stefnir sýndi fyrst sínar féhirzlur,
ok fannst þar ekki. Síðan var hjá Birni leitat
ok öllum, er í váru borginni, ok kunni þat eigi at finnast.
Þá mælti Möndull: "Eiga mun Björn fleiri hirzlur
en hér at eins í staðnum, ok hefir þar eigi leitat verit."
Stefnir sagði: "Víst á Björn utan borgar. Ek trúi ok
eigi þangat leita mega." Jarl segir þangat fara skyldu,
ok svá gerðu þeir. Lét Björn þá uppi rannsókn sem
fyrr. Möndull gengr at fornri kistu einni ok spyrr, hvat
þar er í. Björn segir þar í vera fornan skipsaum. Jarl
bað upp lúka. Björn leitaði at lyklinum ok fann ekki.
Jarl gekk þá at, braut upp ok bar upp þat, er í var,
en á neðanverðum botninum lá beltit. Allir menn undruðu
þetta, en Björn þó mest, því at hann vissi sik saklausan
af þessu. Jarl varð nú reiðr mjök ok bað Björn
höndum taka, -- "ek skal," segir hann, "hengja þik á
hæsta gálga, þegar er morginn kemr, því at þetta hefir
hann fyrri gert, þó at nú at eins sé víst orðit."
Var nú Björn tekinn ok bundinn sterkliga, því at
engi þorði móti at mæla, þó at hann þætti ómakligr
þessa. Björn bauð skírslur fyrir sik, sem landssiðr er
til, en jarl vildi þat ekki heyra. Stefnir fekk þat af
föður sínum, at hann lifði sjau nætr, ef þat fyndist
nokkut í, at honum væri til hjálpar, ok skyldi hann
vera í varðhaldi Mönduls ok eigi í borgina heim koma.
Margir hörmuðu þetta, því at Björn var mjök vinsæll.
Fór jarl nú heim í staðinn með mönnum sínum, ok
gengu undir drykkjuborð. En þegar hirðin hafði kennt
fyrsta rétt ok drukkit fyrsta bikar, var öllum horfin
vinátta við Björn, ok þótti þá öllum sem hann mundi
sannr at sök.
Möndull var nú í garði Bjarnar ok rak í burtu alla
hans heimamenn. Hann tók Ingibjörgu ok lagði í sæng
hjá sér hverja nótt, Birni ásjáanda, ok hafði hún allt
blíðlæti við hann, en mundi ekki til Bjarnar, bónda
síns. Þótti nú Birni þungliga at fara, ok líða nú svá
þessar sjau nætr, sem frá var sagt.
Víkr nú aptr sögunni þangat, er fyrr var frá horfit,
því at eigi verðr af tveimr hlutum sagt í senn, þótt báðir
hafi jafnfram orðit.
Nú er frá því at segja, at þau fóru ór Garðaríki
Hrólfr ok konungsdóttir, at einn dag sjá þau, hvar einn
maðr ríðr eptir þeim. Hann er í línklæðum einum ok
gyrðr sverði. Hann dregr skjótt eptir þeim. Kennir
Hrólfr, at þar er Vilhjálmr kominn, en þegar hann sér
Hrólf, fellr hann til fóta honum ok biðr sér líknar á
marga vegu, -- "hefi ek hart af fengit, síðan vit skildum,"
segir Vilhjálmr, "því at konungr lét setja mik í
myrkvastofu ok vildi láta drepa mik. Komst ek í burt
með ráðum, bæði frosinn ok hungraðr. Er ek nú kominn
á þína miskunn, Hrólfr minn, hvat sem þú vilt
af mér gera. Vilda ek aldri gert hafa, er þér mætti
mislíka, ok alla daga vera þér hollr ok trúr heðan
frá, ef þú lætr mik nú lifa ok fylgja þér aptr til Danmerkr."
Hrólfi fekkst hugar við hörmungarlæti Vilhjálms
ok segist eigi nenna at drepa hann, þó at hann
væri þess makligr. Konungsdóttir kvað því misráðit vera
mundu, -- "því at hann hefir illt yfirbragð, ok illa mun
hann reynast." Vilhjálmr fór nú með þeim ok gerði sik
mjök þjónustumjúkan, en aldri var honum óhætt at
koma nærri Dúlcifal, því at hann beit Vilhjálm ok
barði, ef hann náði.
Fóru þau til þess, er ein dagleið var eptir til Þorgnýs
jarls. Höfðu þau tekit sér náttstað undir skógi
einum ok skutu sér laufskála um kveldit. Lágu þau
Hrólfr ok konungsdóttir bæði saman hverja nótt ok
nakit sverð í milli þeira. Vilhjálmr stakk Hrólfi svefnþorn
um nóttina, en um morgin stóð hann upp snemma
ok tók hestinn Dúlcifal ok lagði söðul á hann, ok þetta
eitt vildi hann at Vilhjálmi þiggja. Hrólfr lá í herklæðum
sínum ok utan yfir Véfreyjunaut. Ingigerðr
stóð upp. Hún knúði Hrólf ok fekk eigi vakit hann,
hvern veg sem hún fór at. Gengr hún þá ór skálanum
ok grætr. Vilhjálmr sér þat ok spyrr, hvárt henni gætist
lítt at hvílbrögðunum. Hún segir: "Allt má mér
vel við hann líka, en svá sefr hann fast, at ek fæ ekki
vakit hann." "Ek skal þá vekja hann," segir Vilhjálmr.
Gengr hann þá at ok ryðr í sundr skálanum. Síðan
hjó hann báða fæturna undan Hrólfi ok stakk þeim milli
klæða sér. Hrólfr svaf sem áðr. Konungsdóttir spyrr,
hvað brysti. "Lífstundir Hrólfs," sagði Vilhjálmr. Konungsdóttir
segir: "Njót allra manna verst lífs ok handa,
ok var þetta it mesta óhappaverk unnit. Muntu illa
ills bíða." Vilhjálmr mælti: "Tveir eru kostir gervir,
taktu hvárn, er þér þykkir vildari, ok er sá annarr, at
þú skalt fara með mér til Þorgnýs jarls ok sanna þat,
er ek segi, því at ek hygg mér lítit til sæmdar at fara
aptr í Garðaríki. Hinn er annarr kostr, at ek drep þik,
sem þú ert komin." Hún hugsar at kjósa sér eigi dauða,
meðan hún á kost at lifa, en þykkir fyrir Vilhjálmi
einskis ills örvænt. Segir hún þá, at hún mun honum
fylgja ok eigi í móti mæla því, er hann segir, ef hann
gerði henni engan vanheiðr í sínum orðum. Varð hún
hér eið at vinna. Vilhjálmr vildi taka Dúlcifal, en þess
var engi kostr, því at hann beit ok barði á alla vega,
svá at hann mátti honum hvergi nærri koma, ok eigi
mátti hann at Hrólfi ganga fyrir hestinum. Mátti hann
ekki með sverðit fara fyrir þunga sakir. Lá Hrólfr nú
þar eptir, en þau fóru leiðar sinnar. Þótti konungsdóttur
nú þungt at fara ok mikit við Hrólf at skilja, svá
lítt sem hann var staddr.
Er eigi frá þeira ferð fyrr sagt en þau kómu til Þorgnýs
jarls. Gengr hann móti konungsdóttur með allri
vegsemd ok blíðu. Hann spurði, hvat manna hann væri.
Hann svarar: "Ek er einn bóndason af góðri ætt hér í
Danmörk ok kom ek í ferð með Hrólfi, þá er hann
fór til Garðaríkis. Höfum vit þar unnit margar þrautir,
ok at seinustu vann hann Sörkvi, kappa Eireks konungs,
ok drap hann. Þat þoldi konungrinn eigi ok lét
taka Hrólf ok drepa. Eru hér fætr hans, er ek hefi með
mér til sýnis. Náði ek síðan konungsdóttur, ok færði
ek hana hingat. Hefi ek lagt mik í margan lífsháska
fyrir yðra skuld ok báðir vit Hrólfr. Var ok engi honum
hraustari, því at hann gafst aldri upp, fyrr en hann
missti báða fætrna. Þykkjumst ek nú kominn til ráðahags
við Þóru, dóttur yðra. Er yðr smánarlaust at eiga mik
fyrir mág fyrir ættar ok mannskapar sakir. Þarf því eigi
at fresta, at nú sé bæði saman brullaupin."
Flestum þótti saga Vilhjálms sannlig, ok hörmuðu
allir dauða Hrólfs, mest jarl ok Stefnir, sonr hans. Ingigerðr
grét mjök. Jarl blíðkaði hana ok spurði, hvárt
Vilhjálmr hefði honum satt sagt. Hún sagði: "Eigi mun
Vilhjálmr meira at yðr ljúga en öðrum, en þess vil ek
yðr biðja, at þér frestið mánuð brullaupunum. Kann
þar margt til at koma, at yðr þykkir eigi svá mega vera."
Þóru fell ok lítt til Vilhjálms ok beiddi þess sama. En
er Vilhjálmr heyrði þetta, kjaptaði hann: "Látið þér
eigi á brullaupum frest, hvat sem þær segja, því at
kvenna skaplyndi er ómerkiligt." Stefnir sagði: "Vel
stendr, at konungsdóttir ráði þessu, ok eru þetta eigi
löng frest." Vilhjálmr segir: "Óhöfðingliga er þat sagt
at láta konur ráða fyrir sér ætlun sinni eða son sinn,
ef þau ráða þó verr." Stefnir reiddist við orð hans ok
sagði þær skyldu ráða, en eigi Vilhjálmr, -- "ella skal
ek missa lífit." Vilhjálmr segir þat skaðalaust, þó at
hann væri drepinn. Jarl bað þeim þetta eigi at grein
verða, -- "en þó mun Stefnir ráða því, er hann vill til
hlutast, en þú, Vilhjálmr, munt ná ráðahag við dóttur
mína, því at þú hefir vel til unnit." Stefnir tók í hönd
Ingigerðar ok leiddi hana til skemmu systur sinnar,
læsti sídan ok geymdi sjálfr lykkilinn. Þat er sögn
manna, at Ingigerðr konungsdóttir hafi geymt fætrna
ok borit hjá þau grös, er ekki mátti deyja. Líkaði Vilhjálmi
illa við Stefni ok varð at hafa svá búit.
Nú er þar til máls at taka, er Hrólfr er. Hann lá til
kvelds sem dauðr, því at svefnþorninn lá í höfði honum.
Hafði Vilhjálmr hann ekki burt tekit. Dúlcifal
stóð með söðli ok beizli þar yfir honum, til þess er hann
gekk at Hrólfi ok velti honum með höfðinu um völlinn.
Fell þá burtu svefnþorninn. Hrólfr vaknar við
þat, at undan váru báðir fætrnir, horfinn skálinn, en
Vilhjálmr burt ok konungsdóttir. Þar lá sverðit Hreggviðarnautr.
Hrólfi þótti nú mjök harkast um, en þó
hreyfir hann sik ok tekr lífsteinana ok skefr í stúfana.
Tók þá skjótt sviða ór sárunum. Hrólfr skreið at hestinum,
en hann lagðist niðr. Fekk Hrólfr þá velt sér í
söðulinn. Stóð Dúlcifal þá upp. Reið Hrólfr þá til þess,
er hann kom til bæjar Bjarnar, vinar síns, því at hann
vildi eigi ríða til borgarinnar, en þótti langt til kastala
síns. Dúlcifal lagðist, þegar hann kom í garðinn. Tók
Hrólfr þá beizl af honum, en skreið inn í húsin. Þótti
honum þar auðigt mjök. Hrólfr fór í eldaskála ok kastar
sér niðr í sætit, þar er skuggi bar á, ok lá þar um
stund. Hann sér þá, hvar kona gengr ok hefir eld meðferðar.
Þessi kona var blá at yfirlit sem klæði ok mjök
bólgin. Hún kveykti eld. Litlu síðar kemr inn maðr
í skarlatsbúnaði ok skarband um enni af gulli gert.
Hann var lágvaxinn ok miðdigr. Hann leiddi mann
einn eptir sér, ok var bundinn at höndum ok fótum.
Þar kennir hann Björn, vin sinn, ok þykkir hann harðliga
leikinn. Hann leggr Björn niðr, en sezt niðr við
eldinn ok setr konuna hjá sér ok kyssti hana. Björn
mælti: "Illa gerir þú, Möndull, er þú hefir svikit konu
mína, en forlogit mik við jarl, svá at hann lætr hengja
mik á þriggja nátta fresti fyrir enga sök. Mundi eigi
svá fara, ef Hrólfr Sturlaugsson væri innan lands. Mun
hann ok mín hefna, ef honum verðr aptrkvámu auðit."
Möndull svarar: "Aldri mun hann þér hjálpa né þín
hefna heðan frá. Má ek þat af honum segja þér, at
undan honum eru báðir fætrnir ok ódauðr at eins.
Mun hann aldri lífs aptr koma." Hrólfr færist nú á
stúfana upp í sætinu ok tekr báðum höndum um háls
Mönduls ok mælti: "Þat skaltu vita, at enn lifa hendr
Hrólfs, þó at fætrnir sé farnir," kippir honum niðr
undir sik, svá at kvárar niðr í honum. Hann mælti þá:
"Ger svá vel, Hrólfr, at þú drep mik eigi. Skal ek þik
þá heilan gera, því at ek á þau smyrsl, er engi eru slík
á Norðrlöndum. Hefi ek svá mikil konstr til læknisdóms,
at ek má allt heilt vinna, þat lífs er ván, innan
þriggja nátta. Ek vil þér ok kunngera, at ek er dvergr
í jörðu byggjandi, ok dvergsnáttúru hefi ek á kynstrum
til lækidóms ok hagleik. Fór ek þess erendis hingat,
at ek ætlaði at heilla Þóru jarlsdóttur eða Ingibjörgu
ok hafa þær burtu með mér. En fyrir því at Björn sá
gerst, hverr ek var, þá vildi ek svá fyrir koma honum,
at ek tók beltit ok lét ek í kistu hans, en ek tók burt
lykkilinn, at hann þætti því líkligri til, at hann hefði
stolit, sem hann væri tregari til kistunni upp at lúka.
Hefi ek snúit allra manna vináttu við Björn. Nú vil
ek gjarna allt til lífs mér vinna, þat er þú kannt beiða,
því at minn lífgjafa skal ek aldri svíkja." Þá mælti
Hrólfr: "Þat mun ek voga at gefa þér líf, en fyrst
skaltu Ingibjörgu lækna ok leysa Björn." Lét hann þá
Möndul upp standa, ok var hann svartr ok ljótr eptir
skapan sinni. Leysti hann Björn, en færði Ingibjörgu
ór klæðum ok smurði hörund hennar með góðum
smyrslum ok gaf henni minnisveig at drekka, ok vitkaðist
hún þá skjótt, en hvítnaði hörundit, ok tók þá
heilsu sína ok týndi allri ást við dverginn. Þökkuðu
þau Björn Hrólfi, sem verðugt var.
Eptir þat hvarf Möndull ok kom aptr, þegar stund
leið, ok fór þar með fætr Hrólfs ok stóran smyrslabuðk.
Hann mælti: "Nú mun ek þat gera verða, sem
ek hafði áðr eigi ætlat, at græða þik, Hrólfr. Skaltu nú
leggjast niðr við eldinn ok baka stúfana." Hrólfr gerði
svá. Smurði hann þá smyrslunum í sárin ok setti við
fætrna ok batt við spelkur ok lét Hrólf svá liggja þrjár
nætr, leysti þá af umbönd ok bað Hrólf upp standa
ok reyna sik. Hrólfr gerði svá. Váru honum fætrnir
þá svá hægir ok mjúkir sem hann hefði á þeim aldri
sárr verit.
Nú þótt mönnum þykki slíkir hlutir ótrúligir, þá
verðr þat þó hverr at segja, er hann hefir sét eða heyrt.
Þar er ok vant móti at mæla, er inir fyrri fræðimenn
hafa samsett. Hefði þeir þat vel mátt segja, at á annan
veg hefði at borizt, ef þeir vildi. Hafa þeir ok sumir
spekingar verit, er mjök hafa talat í fíguru um suma
hluti, svá sem meistari Galterus í Alexandrí sögu eða
Umeris skáld í Trójumanna sögu, ok hafa eptirkomandi
meistarar þat heldr til sannenda fært en í móti
mælt, at svá mætti vera. Þarf ok engi meira trúnað á
at leggja, en hafa þó gleði af, á meðan hann heyrir.
Þá mælti Hrólfr til Mönduls: "Nú hefir þú vel gert,
er þú hefir mik læknat. Skaltu hjá mér hafa nokkura
hluti, er þú beiðir. Þess vil ek biðja, at þú fylgir mér
til Garðaríkis, ef ek ferr þangat aptr." Möndull segir
svá vera skyldu, -- "mun ek nú fara til minna heimkynna.
Hefi ek hart af fengit okkrum viðskiptum ok
þat harðast, at ek skilda við Ingibjörgu, en þó mun nú
svá verða vera." Fór Möndull dvergr við svá búit, ok
vissi Hrólfr ekki, hvat at honum varð
Um morguninn eptir stendr Hrólfr upp ok herklæðist.
Hann mælti til Bjarnar: "Nú munu vit fara í borgina
fyrir jarl." Björn segir: "Ófúss er ek þess, því at
nú er úti sá tími, er mér var griðum játat, ok er mér
víss dauði, ef ek kem þar." Hrólfr mælti: "Til þess
muntu hætta verða." Fóru þeir nú til borgarinnar ok
ganga inn í höllina ok námu staðar utarliga. Jarlinn
sat þá yfir drykkjuborðum ok kenndi eigi Hrólf ok
engi sá, er inni var. En þegar sem jarlsmenn sáu Björn,
mæltu þeir allir til hans: "Djarfr gerist þjófrinn
Björn, er hann gengr fyrir augu jarls, ok illa hefir
Möndull gætt hans, er hann er lauss orðinn." Einn
maðr tók upp oxahnútu stóra ok snarar at Birni, en
Hrólfr tók hana á lopti ok sendi aptr þeim, er kastaði.
Kom hnútan fyrir brjóst honum ok í gegnum hann,
svá at hún stóð föst í timbrveggnum. Allir hljóðnuðu við
þetta ok hræddust inn mikla mann, er inn var kominn.
Hrólfr mælti til Bjarnar: "Gakktu fyrir sæti
Stefnis ok tala þessum orðum: "Bjóða mundi Hrólfr
Sturlaugsson þér, ef hann væri hér fyrir, en þú kæmir
til." Björn þverfetar innar eptir höllinni, því at
hann var hræddr mjök, þar til hann kom fyrir Stefni.
Mælti hann þá þessum orðum, er Hrólfr bauð honum.
En er Stefnir heyrði orð hans, stökk hann fram yfir
borðit ok gekk utar at Hrólfi ok létti kápuhettinum
frá andliti honum. Kenndi hann þá Hrólf ok fagnaði
honum forkunnar vel ok leiddi hann fyrir föður sinn.
Jarl varð feginn kvámu Hrólfs ok stóð upp í móti honum
með allri blíðu.
Vilhjálmr setti nú ekki vel augun, er hann sá Hrólf.
Var hann stundum rauðr yfirlits, en stundum bleikr
sem bast af hræðslu. Þorgnýr jarl mælti: "Hér sýnist
mér nú Hrólfr, Vilhjálmr, en eigi dauðr." Hrólfr spyrr,
ef Vilhjálmr væri þar. Hann segir: "Hér em ek, Hrólfr
minn, ok er allt á þínu valdi, þat mér til heyrir."
Hrólfr segir: "Ekki skildist þú vinsamliga við mik,
Vilhjálmr, ok mun þér lengi illt innan brjósts búit
hafa, þó at nú sé fram komit, ok er þat nú vildast, at
þú segir ævisögu þína, þótt eigi sé góð, því at lítill
heiðr mun þér at þínu lífi verða heðan frá." "Svá skal
gera sem þú vilt, Hrólfr minn, því at þat mun bezt
gegna," segir Vilhjálmr.
"Þat er upphaf at sögu minni, at faðir minn bjó við
skóg einn hér í Danmörk, er Úlfr hét. Hann átti sér
konu ok átta börn, ok var ek eitt af þeim, it elzta at
aldri. Faðir minn átti geitr margar ok mjök óspakar.
Var ek til þess fenginn at geyma þeira, ok allt gerða
ek, þat er til fell ok ek komst höndum undir, en viðgerningr
var léttr, ok illa var ek klæddr. En þegar ek
kom eigi geitunum heim, þá var ek flengdr. Tók ek
þetta illa at þola, þar til at ek kom heim eina nótt;
bar ek eld at húsunum, ok brenndi ek þau inni. Bjó ek
þá búinu um langa stund. Tók ek þá mikinn þroska.
Eina nótt dreymdi mik, at maðr kom at mér mikill
vexti ok nefndist Grímr. Hann kvað mik vera gott
mannsefni ok mikla giftu lagna verða, ef ek kynni
eptir at leita, ok mælti til kaupa við mik. Ek spurði,
hverninn kaup þat væri. Hann segir: "Ek skal gefa þér
enn meira afl en þú hefir áðr, þar með vápn ok góð
klæði ok fleiri hluti aðra, en þú skalt fara á fund
Hrólfs Sturlaugssonar ok svíkja hann, ef þú getr, því
at hann er nú á ferð kominn, ok ætlar hann nú til Garðaríkis
ok ná burt konungsdóttur. Mun hann mörgu illu af
stað koma, ef hann er eigi af dögum ráðinn. Má svá
gera giftumuninn, at þú verðir mágr Eireks konungs,
en hann fái bana." Ek játaði þessu. Síðan tók hann
horn undan skikkju sinni ok gaf mér einn drykk. Þótti
mér þá hlaupa afl í mik. Síðan skildu vit at svá mæltu,
ok er ek vaknaði, lágu þar bæði vápnin ok klæðin. Fór
ek síðan, þar til er vit fundum Ölvi, frænda minn.
Váru þat allt mín ráð, er þar fór fram, því at ek þóttist
vita, at þú mundir halda eiða þína ok ek mundi
kosti eiga at drepa þik, þá er ek vilda, ok þú hefðir
unnit mér þat til framkvæmdar. Þykkist ek nú vita, at
þetta hefir Grímr ægir verit, er mér hefir vitrazt, ok
því fór ek ór Garðaríki eptir þér, at ek hræddumst, at
hann mundi mér grimmliga hefna, ef ek gerði þat eigi,
er hann hafði mælt. Nú hafði ek ætlat at fá Þóru til
eiginkonu, ok því færði ek Ingigerði hingat, en eigi
í Garðaríki. Hefði ek þar aldri óttalauss verit, ef it
sanna væri uppi um hagi mína, ok hefi ek ætlat at
drepa Stefni ok svá jarl eptir ok taka Ingigerði ok ráða
einn fyrir ríkinu þaðan af. Mundi ek hafa gengit milli
bols ok höfuðs á þér, Hrólfr minn, í skóginum, ef ek
hefði eigi óttazt Dúlcifal. Er nú ævisaga mín úti. Væntir
mik nú, Hrólfr minn, at þú munir gefa mér líf, þótt
ek sé ómakligr, því at mér hefir nokkur várkunn á
verit at vinna til þvílíks heiðrs sem í boði var ok slíks
kvánfangs ok mikils ríkis." Eptir þat þagnar Vilhjálmr,
en öllum þeim, er heyrðu þessa sögu, þótti hann vera
inn mesti svikari.
Eptir þat hefr Hrólfr upp sína sögu ok segir frá því,
er hann fór heiman ór Danmörku, ok til þess, er þá
var komit, ok þótti mönnum mikils vert um hans frægð
ok hreystiverk, ok þótti dvergrinn honum sendr verit
hafa til happa.
Tók nú Björn aptr þvílík metorð ok heiðr sem hann
hafði áðr haft, en Vilhjálmr var nú fanginn, ok er stefnt
til hans fjölmennt þing. Var þá um leitat, hvern dauðadag
hann skyldi helzt hafa. Urðu allir á þat sáttir, at
hann fengi it hræðiligasta líflát, ok var síðan sett ginkefli
í kjapt honum ok hengdr á hæsta gálga. Lét Vilhjálmr
svá sitt líf sem fyrr var sagt, ok var þess ván, at
illa mundi illum lúka, þar sem þvílíkr svikari ok morðingi
var.
Ingigerðr konungsdóttir varð fegin aptrkvámu Hrólfs
ok því, at hann var heill orðinn. Átti jarl þá tal við
hana ok segir, at nú mundi ekki brullaupinu lengr
fresta þurfa. Hún segir: "Þat skuluð þér vita, herra,
at eigi er hefnt Hreggviðar konungs, föður míns, ok
þat með, at ek skal í einskis manns sæng koma, fyrr
en þat er gert, at Eirekr konungr er drepinn ok Grímr
ægir ok allir þeir, er þar gerðu mest at. Vil ek ok eigi,
at Garðaríkis menn þjóni undir annan höfðingja en
þann, er ek skal eiga." Hrólfr segir: "Með því ek færði
konungsdóttur burt ór Garðaríki ok hún vildi mér
lostig fylgja, þá skal hún ok ónauðug af hverjum manni,
ef ek má ráða. En bjóða vil ek yðr, herra, at fara í
Garðaríki með styrk yðrum ok vinna þar þvílíkt, er
ek má orka." Jarl segir: "Þakka vil ek yðr, Hrólfr,
fyrir þann góðvilja, er þér hafið mér tét í þessu ok
allri þinni þjónustu. Nú vil ek gjarna þat þiggja, at
þit Stefnir séuð formenn þessar ferðar. Skal ek ykkr
svá búa í þessa ferð at skipum ok liði sem ek hefi framast
efni á, því at ek vildi, at þit kæmuð svá hefndum
fram, at konungsdóttur líki. Skal ok brullaupit eigi
fyrr vera en þit komit aptr, ef þess verðr auðit." Konungsdóttir
segir sér þetta vel líka, ok var þetta með
þeim staðráðit. Menn Hrólfs höfðu beðit hans í kastalanum,
meðan hann var í burtu, ok urðu þeir glaðir
við hans heimkvámu.
Lætr nú Þorgnýr jarl hafa skipa búnað ok vápna
um sumarit, svá vítt sem hans ríki var. Kom honum
ok mikit lið af Svíþjóð ok Fríslandi, er frændr hans ok
vinir sendu honum, ok enn fekk hann mikinn styrk af
Vindlandi. Var nú mikill viðbúnaðr í Jótlandi í þessari
herferð, en svá sem herrinn var allr saman kominn, var
þat frítt lið ok vel búit. Þeir höfðu hundrað skipa ok
flest stór. Váru þeir Hrólfr ok Stefnir formenn þessa
liðs. Þeir biðu byrjar nokkura daga.
Einn dag gekk maðr fram at borði á skipi Hrólfs.
Hann var lágr ok digr, hafði stóran bagga á herðum
sér. Hann gengr á bryggjuna á skipit. Hrólfr kennir
þenna mann. Þar er kominn Möndull dvergr. Hrólfr
fagnar honum vel. Möndull lagði baggann af sér ok
mælti: "Nú er ek hér kominn, sem þú beiddir, Hrólfr,
ok mun ek fara með þér, ef þú vilt, með því móti at
ek ráði öllu því, er ek vil til leggja, ok engi bregði af
mínum ráðum. Þó mun alls við þurfa, at vel takist."
Hrólfr svarar ok segir, at allir skyldi hans ráð hafa ok
hann vildi gjarna hans föruneyti þiggja. Þá mælti
dvergr: "Þat er fyrst mín skipan, at þú, Hrólfr, skalt
vera á því skipi, sem fyrir skal fara alla leið, því at
þú hefir gullit álfkonunaut. Máttu eigi villt fara. Vér
skulum tengja saman öll skip vár, hvert at stafni annars.
Ek skal vera á því skipi, er seinast ferr. Vér skulum
eigi fyrr leysa en undit er segl á öllum skipunum, ok þótt
nokkurr leysist ór flotanum, þá skal engi fram hjá sigla.
Skuluð þér þessu fram halda ok eigi af bregða, hvat
er á gnýr eða yðr kann sýnast, ok mun þá vel duga.
Aldri skulu vér at landi leggja né nokkura dvöl hafa,
fyrr en vér komum til Garðaríkis. Skulum vér nú segl
vinda, því at byr mun eigi skorta." Var nú svá gert
sem Mödull hafði fyrir sagt. Bað Þorgnýr jarl vel fyrir
þeim ok Ingigerðr. Björn ráðgjafi var eptir með jarlinum,
ríkinu til gæzlu.
Rann nú byrr á, ok sigla þeir Hrólfr í haf. Þeim byrjaði
hægliga, en svá sýndist þeim sem annat mundi veðr
í lopti. Sjór var úthverfr kringum þá, ok miklar dunur
váru í loptit at heyra. Möndull sat við stjórn á síðasta
skipi. Hann tók eitt stórt kefli ok batt þar um
blám þræði ok dró þat eptir skipinu í vörina.
Eina nótt sýndist þeim sem herskip færi í móti Hrólfi
ok veitti honum harða atsókn. Möndull kallaði ok bað
engan gefa sik at því, en þeir sögðu hann svá hræddan,
at hann þyrði eigi verja lið Hrólfs. Þeir leystu skip
eitt ór flotanum ok vildu fara fram fyrir önnur skipin,
en þess var eigi kostr, því at vindr kom í móti þeim,
ok rak þá aptr um öll skipin, ok þat sá hann til þeira
síðast, at einn stór hrosshvalr kom at þeim ok steypti
skipinu um koll. Týndist þar hvert mannsbarn. Mörg
undr bar fyrir þá önnur, ok brugðu menn sér misjafnt
við. Þeir týndu alls tuttugu skipum, áðr þeir kómu í
Garðaríki.
Lögðu þeir upp í ána Dýnu ok herjuðu þar á bæði
borð, brenndu byggðir, en ræntu fé, því er þeir náðu.
Margt fólk gekk til handa þeim, ok fengu þeir með því
fjölda liðs. Spurðu þeir brátt til Eireks konungs, hvar
hann var með fjölmenni. Lögðu þeir þá skipunum í
eitt lægi. Möndull tók bát einn ok reri kringum öll
skipin. Síðan gekk hann á land ok bað menn tjalda
við einn hamar, er þar var nær þeim, -- "skal hvert
tjald standa af annars enda upp." Var nú svá gert. Eptir
þat leysti hann bagga sinn ok tók þar ór svört silkitjöld.
Hann tjaldaði þeim utan yfir öll önnur tjöldin
svá breitt ok sterkliga, at hvergi fannst smuga á. Þetta
var fyrir vetrnætr, er þeir kómu í Garðaríki. Möndull
dvergr mælti: "Nú skal bera kost af skipunum í tjöldin,
svá at endast megi um þrjár nætr. Síðan skuluð þér í
tjöldin ganga ok engi út sjá, fyrr en ek segi yðr til."
Var nú allt gert eptir hans boði. Gekk Möndull síðast
inn ok fór þó áðr umhverfis tjöldin.
Litlu eptir þetta heyrðu þeir, at veðr tók at hvessa
ok gnúði fast á tjöldin. Þótti þeim þat undrum gegna.
Maðr einn var svá forvitinn, at hann spretti tjaldinu
ok sá út, en er hann kom inn aptr, var hann bæði vitlauss
ok mállauss ok innan lítils tíma dauðr. Þessu
gekk þrjár nætr, at veðrit stóð. Möndull mælti: "Eigi
komum vér allir aptr til Danmerkr, ef Grímr ægir má
ráða, því at hann var sá hrosshvalr, er týndi skipum
várum, ok hefði hann svá með öll farit, ef ek hefði eigi
farit síðast, því at hann mátti aldri lengra fara en at
kefli því, er ek dró eptir mér. Nú hefir hann hríð at
yðr gert með frosti, at allir þér hefðuð bana fengit, ef
eigi hefðu tjöldin hlíft yðr, en nú á þetta ofan eru
komnir tólf menn í skóginn skammt heðan, er Grímr
hefir sent Eireki konungi. Þeir eru ofan af Ermlandi
ok eru nú at efla seið ok skulu seið ætlat ykkr Hrólfi
ok Stefni, svá at þit skulið sjálfir drepa ykkr. Nú skulum
vér fara sjau saman móti þeim ok sjá, hvat í gerist."
Gerðu þeir nú svá, unz þeir kómu í skóginn. Sáu
þeir hús eitt. Var þangat at heyra ill læti, er þeir frömdu
seiðit. Gengu þeir síðan inn í húsit ok sjá þar hjall
hávan ok undir fjóra stólpa. Möndull fór inn undir
hjallinn ok reist þeim seiðvillur með þeim atkvæðum,
at þeim hrifi sjálfum seiðmönnum. Gengu þeir síðan
út í skóginn ok námu staðar um hríð, en seiðmönnunum
brá svá við, at þeir brutu ofan seiðhjallinn ok
hlupu beljandi út af húsinu á sinn veg hverr þeira.
Sumir hlupu í fen eða sjó, en sumir fyrir björg ok
hamra, ok drápu sik allir með þessum hætti. Fóru þeir
síðan aptr til skipa sinna, ok váru þau heilbrigð. Sáu
þeir, at hríðin hafði ekki víðara tekit en um kring
skipin ok tjöldin. Þá mælti Möndull: "Nú er svá orðit,
Hrólfr, at ek mun ekki í orrostu ganga, því at ek er
engi at hreysti eða framgöngu, en þó mundir þú liðfár
hafa orðit, ef þú hefðir einn um sét með. Ykkr Stefni
var þessi dauði ætlaðr, sem nú sáuð þér, at seiðmennirnir
fengu." Þökkuðu þeir honum fyrir sín konstr ok
bjuggu sik til landgöngu síðan.
Litlu síðar en þeir Hrólfr fóru ór Jótlandi ok í
Garðaríki, kom við land Tryggvi berserkr, sá er fyrr
var getit í sögunni. Hann hafði óvígan her fyrir fjölda
sakir. Hafði hann optast verit í Skotlandi ok Englandi,
síðan hann flýði undan þeim Hrólfi ok Stefni, en nú
hafði hann spurt, at þeir váru ór landi farnir ok nú
mundi lítil viðtaka.
En þegar Þorgnýr jarl spurði hersöguna, lét hann
safna liði, ok með því at Tryggvi hafði mjök á óvart
komit ok þat annat, at burt var allt mannval ór landinu,
þá fekk jarl lítit lið móti svá miklum her. Fundr
þeira var skammt frá borginni. Sló þar þegar í inn
harðasta bardaga. Gengu hvárirtveggju vel fram. Þorgnýr
jarl lét röskliga fram bera merki sitt ok fylgdi
sjálfr ok barðist alldjarfliga ok drap margan mann.
Björn ráðgjafi fylgdi honum karlmannliga ok felldi
marga menn, því at þeir váru vanir til herskapar ok
fullhugar til framgöngu. Tryggvi gekk ok hart fram ok
óð í gegnum lið jarls, svá at ekki stóð við honum, ok
hallaðist mjök orrostan á hans menn, jarlsins. Bardaginn
stóð allan dag ok lyktaðist með því, at Þorgnýr jarl
fell með góðan orðstír ok Tryggvi varð hans banamaðr.
Flýði þá Björn ráðgjafi ok þat lið, er eptir var,
til borgar, ok heldu sik þar, en Tryggvi settist um
borgina.
Síð um kveld sáu menn, at þrjú skip sigldu at landi.
Váru öll stór ok svört fyrir borði. Þeir lögðu í lægi
ok tjölduðu. Váru nú borgarmenn hugsjúkir um sinn
hag. En þegar morgunn kom, ganga skipamenn heim
til borgar með fylktu liði. Tólf gengu fremstir, ok
höfðu tveir af þeim grímur fyrir andliti. Tryggvi fylkti
ok liði sínu, en er þeir fundust, varð þar fátt um kveðjur,
því at grímumenn réðu þegar til bardaga ok sóttu hart
fram. Ok er borgarmenn sjá þat, gengu þeir út af borginni
ok kómu í opna skjöldu. Varð Tryggvi mjök í
kvínni, ok fell mjök lið hans. Menn sóttu fast at
Tryggva, ok lauk svá, at hann fell ok mestr hluti liðs
hans. Tóku þeir þá mikit herfang. Fóru grímumenn
þegar til skipa sinna ok áttu ekki tal við aðra menn.
Undruðust landsmenn mjök, hvat mönnum þetta mundi
vera, ok kunni þat engi at segja. Var nú eptir um kyrrt,
ok var Þorgnýr jarl haugsettr. Þóru fekk mikit fráfall
föður síns ok mörgum öðrum landsmönnum, því at
hann hafði verit góðr höfðingi ok stjórnsamr ok ráðit
lengi ríkinu ok átt mjök friðsamt. Var hann því öllum
mönnum harmdauði.
Frá því er nú at segja, sem fyrr var frá horfit, at
Hrólfr stefnir öllum sínum her móti Eireki konungi.
Þeir fundust skammt frá Aldeigjuborg. Hafði konungr
mikit lið ok harðsnúit. Margir váru miklir höfðingjar
með Eireki konungi. Einn af þeim var jarl, er Ími hét.
Hann var mikill ok sterkr ok vel vígr, ættaðr ór Garðaríki.
Með þeim var hálfbróðir hans, er Röndólfr hét.
Hann mátti vel tröll kallast fyrir vaxtar sakir ok afls.
Móðurætt hans var frá Áluborg í Jötunheimum, ok þar
hafði hann upp vaxit. Hann hafði kylfu fyrir vápn, sex
álna langa ok mjök digra í annan enda. Eigi bitu flest
járn á ólpu þá, er hann var í. Röndólfr var hamaðr ok
grenjaði sem tröll, þegar hann reiddist. Brynjólfr var
með konungi, en þeir Þórðr ok Grímr váru eigi komnir,
því at þeir söfnuðu liði it efra um landit.
Hvárirtveggju reistu sínar herbúðir ok sváfu af þá
nótt. Þar var sléttlent ok skammt til sjóvar. En um
morgin snemma bjuggust þeir til orrostu, en konungr
skipaði fylkingar tvær ok var sjálfr í annarri, en Brynjólfr
bar merki konungs. Fyrir framan merkit setti hann
Röndólf ok alla þá, er mestir kappar váru, en í annan
fylkingararm var Ími jarl ok fleiri tígnarmenn, þó at
þeir sé eigi nefndir. Hans merki bar sá maðr, er Arnoddr
hét ok var mikill kappi. Hrólfr setti ok tvær fylkingar.
Skipaði hann sér móti Eireki konungi ok undir
sitt merki Svíum ok Frísum. Stefnir var í annan arm
ok Jótar. Sá maðr bar merki fyrir honum, er Áli hét,
inn mesti hreystimaðr. Hrólfr var í herklæðunum
Hreggviðarnaut. Hann reið Dúlcifal. Margt riddaralið
var í hvárumtveggja hernum. Stefnir var í annarri kápu
Hrólfs. Möndull var ekki í orrostu, því at hann var
ekki við vápn vanr.
At svá skipuðu æptu hvárirtveggju heróp, ok eptir
þat sigu saman fylkingar. Var þegar hörð orrosta ok
mikit mannfall af hvárumtveggjum. Var fyrst atreið
með riddurum, en síðan ákafr bardagi með höggum
ok lögum. Röndólfr gekk þegar hart fram ok lamdi á
tvær hendr með kylfunni ok drap svá bæði menn ok
hesta. Engi var svá sterkr riddari, at þyldi eitt hans
högg. Hrökk því allt undan, þat er fyrir varð. Brynjólfr
bar merkit fram kappsamliga, ok gerðist nú illr
kurr í liði Hrólfs. Hann ríðr nú fram á Dúlcifal, ok
var engi svá hraustr, at í söðli sæti fyrir honum ok hans
höggum. Hann hjó með sverðinu Hreggviðarnaut bæði
menn ok hesta ok drap margan mann, því at sverðit
beit sem í vatn brygði ok nam hvergi í höggi stað. Var
nú orrostan mjök skæð, svá at hver fell um þveran
annan.
Nú er frá því at segja, at Stefnir ríðr hart fram í lið
Íma jarls ok veitir mörgum riddara skaða, þar til at
Ími jarl kemr í móti honum. Ríðr þá hvárr at öðrum
með miklu kappi, ok leggr hvárr til annars í skjöldinn.
En er þeir mættust, brotnaði spjótskapt Íma sundr
í miðju, en Stefnir hjó jarl aptr ór söðlinum, svá at
hann kom fjarri niðr hestinum. Spratt hann skjótt á
fætr ok brá sverðinu. Stefnir hljóp þá af baki ok hjó
til Íma, en hann hjó á móti, ok kom sverð Stefnis á
gaddhjaltit ok tók af höndina með. Eptir þat lagði
Stefnir jarl í gegnum með sverðinu, ok lét hann svá
sitt líf. Gekk hann síðan hart fram.
Þeir fundust í annan stað Áli ok Arnoddr ok sóttust
með mikilli hreysti. Þeir hjuggust, svá at af þeim
váru allar hlífarnar. Báðir höfðu þeir kastat merkjunum,
en svá lauk þeira viðreign, at Arnoddr lagði með
sverðinu í kvið Ála ok út um bakit, en hann óð upp
á lagit ok hjó með báðum höndum í höfuð Arnoddi,
svá at í tönnunum nam staðar. Fellu þeir nú báðir
dauðir til jarðar.
Nú sér Hrólfr skaða þann, er Röndólfr gerir á liði
hans, ok sér, at eigi muni svá búit hlýða. Hann hleypr
af baki Dúlcifal ok veðr á móti Röndólfi. En er þeir
mætast, þá lýstr Röndólfr til Hrólfs með járnkylfunni,
en hann veik sér undan ok treysti eigi at standa undir
svá þungu höggi. Kylfan kom á tvá menn, er staðit
höfðu á baki Hrólfs, ok lamdist hvert beint í þeim.
Hrólfr slæmdi sverðinu á hönd Röndólfs, ok tók af í
úlfliðnum ok allar tær af öðrum fæti. Röndólfr reiddi
upp stöngina með annarri hendi ok laust til Hrólfs af
öllu afli. Kylfan kom í jörðina ok sökk til miðs, en
Hrólf sakaði ekki. Hjó Hrólfr þá af Röndólfi aðra höndina,
svá at hún fell niðr. Sneri hann þá undan. Hann
veifaði stúfunum ok öskraði sem griðungr. Í því höggr
Hrólfr undan honum báða þjóhnappana, svá at þeir
loddu við í knésbótum. Dró hann þá slóðann eptir sér ok
hljóp beljandi upp í fylking Eireks konungs, svá at allt
hrökk undan. Drap hann með því margan mann.
Hrólfr ok Stefnir neyttu þessa ok þeira menn, höggva
nú ok leggja hvern mann, er fyrir varð. Fell nú undvörpum
lið Eireks konungs. Röndólfr gáði ekki, hvat
fyrir var, ok hljóp á Brynjólf, svá at hann fell á bak
aptr með merkit ok komst með nauðum á fætr ok flýði
síðan. En er menn Eireks konungs sjá merkit fallit,
þá flýði hverr einn. En er Eirekr sér þat, flýr hann sem
aðrir til borgarinnar, en þeir Hrólfr ok Stefnir ráku
flóttann ok drápu hvern, er þeir náðu. Varð þar svá
mikit mannfall, at varla má tölu á koma. Röndólfr hljóp
út á ána ok drekkti sér, en Eirekr konungr ok þeira
lið, er undan komst, byrgðu sik inni í borginni, ok lauk
með því orrostu. Var þá komit at kveldi.
Hrólfr fór þá til herbúða sinna ok lét binda sár
manna sinna. Hafði ok margt fallit af liði hans. En er
á leið kveldit, sáu menn Hrólfs þrjú herskip fara at
landi. Þeir lögðu í lægi ok bjuggu um. Eptir þat gengu
frá skipum þrjú hundruð manna. Þat var allt vaskligt
lið ok vel búit. Einn maðr var þar stærstr fyrir liði.
Þessir menn gengu til herbúða Hrólfs, ok er þeir finnast,
kennir Hrólfr, at þar er kominn faðir hans, Sturlaugr,
ok Eirekr, bróðir hans. Verðr þar mikill fagnafundr
með þeim öllum saman. Spurði Hrólfr föður sinn tíðenda
ok af ferðum sínum. Sturlaugr var þá gamall
mjök ok hafði lengi af lagt herferðir. Sagðist hann hafa
spurt til ferða Hrólfs, ok hann hefði því farit af Noregi
til Garðaríkis at veita Hrólfi lið. Drukku þeir um
kveldit ok höfðu mikla gleði. Sturlaugr hafði herklæði
sín ok saxit Véfreyjunaut. Með honum váru margir
kappar ok hreystimenn ór Hringaríki. Einn af þeim
hét Torfi inn sterki, annarr Bárðr, þriði Garði, fjórði
Atli, fimmti Birgir, sétti Sölvi, sjaundi Loðinn, áttundi
Knútr kveisa. Allir váru þessir inir mestu hreystimenn.
Þóttu þeir Torfi ok Knútr bera langt af þeim.
Tóku þeir nú náðir á sik um nóttina ok höfðu vörðu
sterka.
At Eireki konungi dreif margt lið um nóttina, þeir
ór heruðum söfnuðust til hans, en þeir Grímr ægir ok
Þórðr Hléseyjarskalli kómu um kveldit með ótöluligan
her. Váru með þeim margir kappar ok berserkir, ok
eru tólf nefndir: Einn er Örn inn ermski, Úlfr, Hárr
ok Gellir, Sörli síðnefr ok Tjörfi, Tjösnir, Loðmundr,
Haki, Lífólfr ok Styrr sterki, Brúsi beinserkr. Allir váru
þessir illir viðreignar ok tröllum líkari en mönnum,
þótt fjórir væri verstir, en þat var Tjösnir ok Gellir
ok þeir bræðr, Styrr ok Brúsi. Varð nú Eirekr konungr
feginn þeira kvámu ok sagði þeim hann hefði fengit
mikinn mannskaða ok Hrólfr væri ólíkr flestum mönnum
fyrir hreysti sakir ok herklæða, er hann hafði, --
"var oss þat mikit óhapp, at Hrólfr náði sverðinu Hreggviðarnaut."
Grímr segir: "Vel mun duga. Skulum vér
þann mannskaða aptr bæta á morgin, er þér fenguð
í dag." Leið náttin, en dagr kom. Bjuggust nú hvárirtveggju
til orrostu.
Eirekr konungr fór út af borginni með allt sitt lið
ok skipaði sínar fylkingar. Brynjólfr