ÞAR hefjum vér þessa sögu, er Gautrekr konungr,
sonr Gauta konungs, réð fyrir Gautlandi. Hann
var ágætr konungr fyrir margra hluta sakir, vinsæll ok
stórgjöfull, svá at hans mildi er jafnan við brugðit, þá
er fornkonunga er getit. Hann átti eina dóttur barna,
ok gifti hann hana Gjafa-Ref Rennissyni með ráði Nera
jarls.
Í þann tíma hafði andazt drottning Gautreks konungs.
Hann var þá hniginn á inn efra aldr ok var þó
inn hraustasti. Konungr sat jafnan á haugi drottningar,
því at honum þótti mikit fráfall hennar. Þá fór ríki
hans mjök stjórnarlaust, meðan konung angraði mest
fráfall drottningar. Eptir þat beiddust vinir konungs,
at hann mundi kvænast, kváðust helzt vilja hans afkvæmi
til ríkisstjórnar yfir sér, létu þat líkligt, ef hann
fengi sæmiligt ráð, at þat mundi þeim öllum til sæmdar
ok langæðligra náða. Gautrekr konungr tók þessu vel
ok kvað þá jafnan sýna ok sýnt hafa mikinn góðvilja
við sik bæði í ráðum ok hraustligri fylgd. Ok litlu síðar
býr Gautrekr konungr heiman ferð sína með átta tigu
manna, vel búna at vápnum ok klæðum ok inu fríðasta
liði. Vildi hann þessa ferð mjök vanda eptir því,
sem virðing hans sómdi.
Þórir er nefndr hersir einn ríkr í Noregi. Hann hafði
atsetu í Sogni. Hann var virðingamaðr mikill, ágætr
ok it mesta mikilmenni. Hann var kvángaðr maðr.
Hann átti eina dóttur barna, er Ingibjörg hét. Hún
var bæði vitr ok væn ok þótti vera inn bezti kostr;
höfðu margir ríkir menn hennar beðit, ok hafði hún
öllum af vísat, því at henni þótti sér hvergi fullkosta.
Nú berr svá til, at þar kemr Gautrekr konungr með
þessu sínu liði. Var við honum þar tekit harðla vel.
Gekk Þórir í móti honum ok bauð honum með sínu
föruneyti, svá langa dvöl sem honum vel líkaði. Gautrekr
konungr þiggr þar veizlu fagra með inum beztu
föngum ok viðtektum. Þar var kominn konungsson
einn utan ór löndum; sá hét Óláfr. Hann hafði við
sér hundrað manna. Þessi konungsson hafði beðit Ingibjargar
Þórisdóttur, en hún hafði því máli vel svarat.
Var þessi maðr ungr ok vænligr. Ok er Gautrekr spyrr
þetta, gefr hann at því engan gaum. Þá er hann hefir
þar litla hríð dvalizt, kallar hann Þóri á tal við sik.
Konungr mælti: "Ek vil yðr kunnigt gera mitt eyrendi:
Mér er svá flutt, at þú eigir, Þórir, dóttur væna ok
vitra, er Ingibjörg heitir, ok þat hefi ek með mér staðfest,
at ek vil biðja hennar mér til eiginkonu ok staðfesta
svá við yðr venzl með vináttu". Þórir mælti:
"Glöggva frétt hefi ek af því, at þú ert mikils háttar
höfðingi, ok því vil ek þínum eyrendum vel svara.
Þykki mér líkligt, at mín dóttir sé vel gift, þótt hún
kæmi í yðra forsjá, en svá er mál með grenni, at hér
er kominn einn konungsson; ungr ok vænligr, sá er
Óláfr heitr. Hann hefir áðr vakit bónorð við dóttur
mína, ok vit höfum þar nokkurar stefnur at átt. Nú
mun ek þessum vanda víkja af mér ok láta hana sjálfa
kjósa sér mann til handa, hefir hún þess beðit mik
áðr." Báðum konungum líkuðu vel þessi andsvör.
Litlu síðar gengu þeir allir saman með vinum sínum
til skemmu Ingibjargar. Ok er hún sá föður sinn
með þessum tveimr höfðingjum þar kominn, heilsaði
hún þeim öllum með blíðu ok bað þá at sitja. Þórir
tók þá til orða: "Svá er mál með vexti, dóttir, at hér
eru komnir með mér á þinn fund þessir tveir konungar,
sem mátt þú líta. Er ok eitt eyrendi beggja
þeira, at báðir vilja biðja þín. Nú með því, at hér
mun sannast it fornkveðna, at eigi má gera tvá mága
at einni dóttur, þá vil ek nú, at þú kjósir þér hlut til
handa, hvárn þeira at þú vilt eiga. Bið ek, at þú veitir
þeim skýr andsvör ok þann órskurð, at þér sé heyriligr
ok oss megi öllum vel gegna." Ingibjörg svaraði: "Svá
lízt mér sem þetta sé meira vandamál en þat sé mín
eða annarrar þeirar konu, er eigi er meir reynd at
viti en ek, at skipa þessu máli með skynsemd eða víst
sé, at ek kynni þetta kjósa fyrir mína hönd, svá sem
mér henti, því at mér þykkir mikil líkendi til standa,
at hvárrtveggi þessi konungr sé mikils háttar ok mér
miklu meiri en fullboðinn, í hvárs þeira umsjá, er ek
kem. En með tilteknum dæmum má ek helzt þetta
enda: Svá má ek helzt til jafna þessum konungum
tveim sem standi tveir apaldrar í einum garði, ok er
annarr ungr ok alllíkligr til, at þar á vaxi mörg stór epli
ok sæt þann tíma, er hann hefir fullan aldr síns tíma,
ok merkir sá Óláf konung. Þar í hjá er annarr apaldr,
sá er stendr með margkvísluðum limum á sér, berandi
alls konar epli. Sjá apaldr merkir stjórn ok ríki Gautreks
konungs, er lengi hefir stjórnat sínu ríki með örleik
ok sóma, ok stendr hans ráð allt í fullum tíma. Er
oss hans hreysti ok örleikr í hvern stað kunnari, ok
þó at svá beri til, at hans ríkisstjórn þrjóti fyrr af sökum
náttúru aldrs, þá má þó vera, at hann geti þá
hrausta sonu, ok er þá gott við þá at una, þótt konungs
missi við. Nú þótt Óláfr sé maðr yngri ok sé líkligr
til höfðingja, þá er illt vísu ván at kaupa, ok vef
ek eigi lengr þetta mál at sinni, ok kýs ek mér til yndis
ok samlaga Gautrek konung, þótt ek vissi þat fyrir, at
hann lifði fá ár, en Óláfr yrði gamall sem steinabrú
því at þat er mitt hugboð, at hann verði aldri slíkr
höfðingi, en allra helzt, ef hann lifir litla hríð." Við
þessi orð meyjarinnar verðr Gautrekr konungr harðla
glaðr ok sprettr upp þegar svá sem einn ungr maðr,
tekr í hönd meyjunni ok festir hana Óláfi konungi hjá
veranda. Af þessu varð Óláfr konungr harðla reiðr ok
kveðst þessa hefna skyldu á Gautreki konungi sjálfum
ok hans liði. Gautrekr konungr kvað eigi þann líkan
til böl at bera, er eigi mætti bregða, ok skildust þeir
við svá búit. Fór Óláfr konungr á braut með sínu liði
ok var inn reiðasti.
Nú er Gautrekr konungr hefir dvalizt þá stund, er
honum vel líkaði, býst hann til heimferðar með Ingibjörgu,
kvánarefni sitt, því at hann vildi heima í Gautlandi
drekka brúðlaup sitt. Þórir leysti dóttur sína út
með mikilli rausn, lét fylgja henni út mikit gull ok
silfr. Snýr Gautrekr konungr heim á leið með sínu
föruneyti, ok er þeir kómu fram hjá skógi nokkrum
um dag, kemr þar Óláfr konungr í móti honum með
sínum mönnum. Tekst þar með þeim in harðasta
orrosta. Ok er þeir höfðu barizt um hríð, mælti Óláfr
konungr: "Viltu, Gautrekr konungr, at ek geri þér
kost á at hjálpa lífi þínu, ok gef þú upp meyna í mitt
vald ok öll þau gæði, er henni fylgdu heiman, ok
skaltu þá fara í friði, hvert er þú vill, því at eigi hæfir
svá gömlum karli at válka svá væna mey; máttu nú
með þessu einu þiggja þik frá dauða." Sem Gautrekr
konungr heyrði orð hans, mælti hann: "Þótt ek hafa
lið færa en þú, þá skaltu finna, at þessi inn gamli er
óragr, áðr kveld komi." Var Gautrekr konungr þá svá
ákafr, at hann gekk optliga í gegnum fylking Óláfs,
ok létti aldri fyrr en Óláfr var fallinn ok allt lið hans,
en Gautrekr konungr fekk sigr ok hafði fengit lítinn
mannskaða. Síðan léttir hann eigi fyrr ferð sinni en
hann kemr heim í Gautland, ok hafði mjök aukizt
hans frami í þessari ferð.
Ok er hann hafði litla hríð heima verit, lætr hann
stofna veizlu mikla, býðr til öllu stórmenni í landinu
ok drekkr hann enn it sterkasta festaröl til Ingibjargar,
ok at því afliðnu velr hann sæmiligar gjafir öllum ríkismönnum,
þeim sem hann höfðu heim sótt, ok óx mjök
í þessu hans frami. Takast svá með þeim góðar ástir,
ok sitja nú um kyrrt at ríki sínu. Ok eigi miklu síðar
getr Gautrekr barn við konu sinni. Þat var sveinbarn
ok var færðr konungi. Hann lætr þann svein ausa vatni
ok gefa nafn, ok skal hann Ketill heita. Hann óx þar
upp með hirðinni. Þrimr vetrum síðar fæddi Ingibjörg
annan svein. Hann var mikill ok vænligr; er sá
nefndr Hrólfr. Váru þessir sveinar tíguliga upp fæddir,
sem konungs sonum hæfði, en á sinn hátt var hvárr
þeira bræðra. Ketill var manna minnstr ok inn skjótligasti,
hávaðamaðr, framgjarn ok hvatvíss ok fullr
áræðis ok inn áleitnasti. Hann var kallaðr Ketill kregð,
því at hann var svá lítill. Hrólfr var manna mestr ok
sterkastr, fríðr sýnum. Hann var fámálugr, fastorðr ok
óframgjarn, ok þótt í móti honum væri gert eða mælt,
lét hann fyrst sem hann vissi eigi, en nokkuru síðar,
þá er aðra varði sízt, hefndi hann grimmliga sinna mótgerða,
ok þótt nokkurir þeir hlutir væri fyrir honum
talaðir, er honum varðaði, gaf hann eigi gaum at fyrst
í stað. En stundu síðar eða nokkurum vetrum, svá
sem hann hafði hugsat útveg á því máli, þá bar hann
þat upp, hvárt sem honum var þat með eða mót. Varð
þat þá fram at ganga, sem hann vildi vera láta. Hann
var vinsæll af alþýðu, unnu menn honum ok mikit.
Líðr nú svá fram, þar til at Ketill var tíu vetra, en
Hrólfr sjau vetra.
Í þann tíma réð sá konungr Danmörk, er Hringr hét.
Hann var ríkr konungr ok vinsæll. Hann átti sér drottningu
væna ok vitra. Þau áttu einn son, er Ingjaldr hét.
Hann var ungr ok inn efniligasti. Með þeim Hringi
konungi var mikil vinátta ok Gautreki konungi með
veizlum ok fégjöfum ok margi konunglegri tign, er
hvárr veitti öðrum, meðan þeira vinátta stóð. Höfðu
þeir jafnan verit báðir saman í hernaði, meðan þeir
váru yngri, ok skildu aldri sína vináttu, meðan þeir
fundust jafnliga, en nú tók heldr at greinast af meðalgöngu
vándra manna, þeira er róg kveyktu í millum
þeira. Kom þá svá, at hvárrtveggi bjóst at stríða hvárr
við annan.
Þat var einn tíma, at Hringr konungr í Danmörku
kom at máli við drottningu sína: "Þat er sem þú veizt,
at mér er svá flutt, at Gautrekr konungr ætli at stríða
á ríki várt, en þess er ek eigi víss orðinn, hvat hann gefi
oss at sök. Nú ætla ek hitt ráðligra, at verða fyrr at
bragði, því at þat er mælt, at sá hafi annan undir, er
á ræðr. Veit ek ok eigi, hvárt hann er sannr þeira vélræða,
sem mér eru af honum flutt." Drottning mælti:
"Óvitrliga talar þú, þar sem þú veizt áðr, at þit hafið
verit inir beztu vinir, at þú trúir svá rógi vándra
manna, at þú vilt halda stríð við Gautrek konung, ok
er þetta allókonungligt bragð, at vilja fyrirkoma sínum
fóstbróður, ok þótt því sé at skipta, láttu hann heldr
níðast á þér en þú gerir honum nokkura meingerð, svá
at þú missir fyrir þat konungs vináttu. Ger svá vel,
herra, at eigi finnist í þínu brjósti sú greymennska, at
þér vilið svá niðr fella ok undir fótum troða svá marga
góða hluti sem hvárr ykkar hefir við annan gert. Haldið,
herra, við Gautrek konung með prýði ok drengskap
uppteknum góðvilja með ást ok fullkomnum friði, ok
týn eigi fyrir vándra manna orðróm svá góðs manns
vináttu. Hefir hann fengit svá vitra konu ok góðfúsa,
at allan ykkarn félagsskap mun hún saman draga ok í
lag færa þat, sem áfátt er. Gautrekr konungr á ok svá
þroskaliga sonu, at þeir munu þess skjótt hefna, ef feðr
þeira er nokkut misboðit. Herra, haf heldr þat ráð,
er ek kenni yðr: Farið sjálfir á einu skipi með inu vitrasta
yðru ráðaneyti á fund Gautreks konungs, bjóð heim
til fóstrs með þér Hrólfi, syni hans, má þér at honum
verða ævinligr styrkr ok þínu ríki, ef þeir vilja þekkjast,
ok öllum oss út í frá til veraldligrar sæmdar." Sem
drottning lauk sinni ræðu, þótti konungi hún hafa vel
talat ok vitrliga ok kveðst eigi skyldu ónýta hennar
ráðagerð, lætr nú búa ferð sína, svá sem drottning gaf
ráð til. Síðan ferr hann, sem hann verðr búinn ok kemr
við Gautland með heilum sínum varnaði.
Ok er Gautrekr konungr fréttir kvámu hans, kallar
hann Ingibjörgu drottningu á tal við sik ok mælti: "Mér
er svá flutt, at kominn sé í ríki várt með einu skipi
Hringr konungr af Danmörku. Nú með því, at þér vitið
áðr, hverr fjandskapr oss hefir verit fluttr af honum
til vár, þá skal ek nú þat allt gjalda honum, áðr vit
skiljum. Er hann nú ok svá fallinn í greipar mér, at
ek má þetta vel gera fyrir utan alla mannhættu." Sem
drottning heyrði orð hans, mælti hún til konungsins á
þessa leið: "Lítil vizka fylgir þessu yðru orðaframkasti,
ef þú vill gera Hringi konungi nokkut til angrs, þar
sem kalla má, at hann sé kominn á yðvarn fund, svá
sem væntandi sér sæmdar af yðr ok góðvilja, sem þit
hafið áðr saman bundit með ykkr. Mátt þú á þat líta,
at Hringr konungr væri eigi hér kominn með svá litlu
liði, utan hann trýði þér jafnvel sem fyrr, ok mun hann
vera loginn á því, er þér er í móti. Nú er þat mín tillaga:
Sendið menn á fund hans ok bjóð honum hér at drekka
við öllu sínu föruneyti fagra veizlu, ger þik við hann
glaðan ok kátan, ok svá sem hann er kominn í höll
þína við sínum mönnum, leita eptir með athugasamligri
vizku, ef þú finnr hann í nokkuru sakaðan þeira
hluta, sem varðar, ok ef nokkur grein finnst ykkar í
milli, leggið þat allt niðr með inna beztu manna ráði
ok haldið síðan ykkar fóstbræðralag fyrir utan alla grein,
meðan þit lifið báðir."
Sem konungr heyrði tillögu drottningar, lét hann
orka til prýðiligrar veizlu, býðr þangat fyrst at upphafi
Hringi konungi við öllu sínu föruneyti, ok þar með
kallar hann til þessarar veizlu marga aðra ríka menn ok
vitra, þá er konungr vildi ráð af þiggja. Sem konungar
sátu ok glaðir váru í höllinni, inntust þeir til, hverr spillt
hefði þeira vinfengi, ok sem þeir við kenndust, at þeira
í milli fannst engi óþykktargrein með sönnu, ok þeir
báðir fundu, at þetta var róg ok illr orðadráttr vándra
manna, endrnýjuðu þeir af upphafi sína vináttu með
því upphafi, at Hringr konungr býðr Hrólfi Gautrekssyni
til fóstrs. Ok svá sem Gautrekr konungr þiggr
þetta með blíðu, býst Hringr konungr til heimferðar
ok Hrólfr með honum, útleystr með virðuligum gjöfum,
ok þótti nú báðum konungum vel hafa til tekizt.
Skildu nú konungar með kærleik ok blíðu ok heldu
allan tíma, meðan þeir lifðu. Fór Hrólfr til Danmerkr
með Hringi konungi. Veitti konungr honum it ágætasta
fóstr. Konungr fekk honum þann meistara, er beztr
var á Norðrlöndum, ok kenndi honum allar íþróttir,
þær er vaskir menn ok hraustir girntust at nema í þann
tíma. Með þeim Hrólfi ok Ingjaldi tókst in mesta vinátta,
ok gerðust þeir fóstbræðr. Vaxa þeir nú upp í
Danmörku, ok gerist Hrólfr inn mesti afburðarmaðr
umfram aðra menn bæði á afl ok vöxt. Ketill óx upp í
Gautlandi með feðr sínum ok var manna minnstr vexti
ok inn kviklátasti. Þó var hann ekki mjög við lyndi
Gautreks konungs sakir hávaða ok kappgirni.
Sá konungr réð fyrir Svíþjóð, er Eirekr hét. Hann
átti sér eina drottningu vitra ok vel siðuga. Þau höfðu
átt eina dóttur barna, sú er Þornbjörg hét. Hún var
hverri konu vænni ok vitrari, þeira er menn vissu.
Hún fæddist upp heima með feðr sínum ok móður.
Svá hafa menn sagt af mey þessari, at hún var hverri
konu kænni, þeiri er menn höfðu spurn af, um allt
þat, er til kvenmanns handa kom. Þar með vandi hún
sik burtreið ok skilmast með skjöld ok sverð. Hún
kunni þessa list jafnframt þeim riddurum, er kunnu
vel ok kurteisliga at bera vápn sín.
Eireki konungi líkaði eigi vel, er hún hafði þessa
framferð sem karlar, ok bað hana hafa skemmusetu
sem aðrar konungadætr. Hún svaraði: "Nú með því,"
segir hún, "at þú hefir eigi meir en eins manns líf til
ríkisstjórnar ok ek er nú þitt einberni ok á ek allan
arf eptir þik, má vera, at ek þurfi þetta ríki at verja
fyrir konungum eða konungssonum, ef ek missi þín
við. Er eigi ólíkligt, at mér þykki illt at vera þeira
nauðkván, ef svá berr til, ok því vil ek kunna nokkurn
hátt á riddaraskap. Þykki mér þá líkara, at ek fái
haldit ríki þessu með styrk ok trausti góðrar fylgdar,
ok því bið ek þik, faðir, at þú fáir mér nokkut af ríki
þínu til forráða, meðan þú ert á lífi, ok reyna ek svá
stjórn ok umsjá þeira manna, sem í mitt vald eru
fengnir. Er þat enn í þessu máli, ef nokkurir menn
biðja mín, sem ek vil ekki játa, þá er líkara, at ríki
yðvart sé í náðum af þeira ofsa, ef ek held andsvör í
móti þeim." Konungr hugsar nú orð meyjarinnar,
finnr þat, at hún var ráðgjörn ok stórlát. Þótti honum
eigi ólíkligt, at hann ok ríki hans fengi ónáðir af hennar
ofsa ok kappgirnd, tekr þat ráðs, at hann fær henni
til forráða þriðjung af ríki sínu. Þar með eflir hann
henni atsetu, sem á Ullarakri heitir; þar með fær hann
henni til fylgdar harða menn ok hrausta, þá sem
henni váru hlýðnir ok eptirlátir at gera vilja hennar.
Sem hún hafði þetta allt saman þegit af feðr sínum,
ferr hún á Ullarakr. Síðan stefnir hún þing fjölmennt
ok lætr taka sik til konungs yfir þriðjung Svíaveldis,
sem Eirekr konungr hafði játat henni til forráða. Þar
með lætr hún gefa sér nafn Þórbergs; skyldi ok engi
maðr svá djarfr, at hana kallaði mey eða konu, en
hverr, er þat gerði, skyldi þola harða refsing. Síðan
gerir Þórbergr konungr bæði riddara ok hirðmenn ok
gefr þeim mála á einn hátt ok Eirekr konungr á Uppsölum,
faðr hans. Stendr nú Svíaveldi með þessi skipan
nokkura vetr.
Nú er þar til máls at taka, at Gautrekr konungr á
Gautlandi tekr sótt. Hann kallar drottningu sína til
máls við sik ok þar með aðra ríkismenn ok segir þeim:
"Svá er mál með vexti, at ek hefi nokkura þyngd tekit.
Nú með því, at ek em hniginn mjök á aldr, þá er líkligt,
at ek taka eigi fleiri sóttir. Vil ek öllum mönnum þakka
með fögrum orðum fylgd ok félagsskap, er þér hafið
mér veitt. En þat er, sem þér vitið, at ek á tvá sonu
til arfs eptir mik; er annarr hér með oss, en annarr er
í Danmörku með Hringi konungi. Er þat hér landslög,
at inn ellri konungsson taki ríki ok konungdóm eptir
föður sinn. Nú vil ek eigi brjóta lög á Katli, syni mínum,
með einræði mínu eða á yðr landsmönnum, en þó
vil ek biðja yðr alla saman, at sá taki ríki eptir mik,
sem mér þykkir betr til fallinn." Þeir kváðust gjarna
vilja at hlíta hans forsjá, sögðu sér þat hafa jafnan vel
dugat ok kváðust eigi vilja brjóta hans ráð in síðustu,
þar sem þeir hefðu haft hvert áðr ok hafi þeim stórliga
vel dugat. Konungr segir þá, at hann vill, at Hrólfr
taki konungdóm, lézt þess vænta, at hann mundi verða
ágætr maðr ok góðr forstjóri sínum mönnum. Konungr
bað, at Ketill léti sér þat vel líka. Ketill kvaðst eigi
ágjarn til ríkis ok þótti allvel komit, þótt Hrólfr tæki.
Eptir þat þökkuðu þeir ágætan frið ok góðar náðir, er
þeir höfðu lengi af hans herrasamligri stjórn ok konungligu
tilstilli. Eptir þetta skipar konungr því, sem
honum þykkir varða. Ferr þá síðan hverr til síns
heimilis, en þeir sátu yfir konungi, sem til þess váru
fengnir. Líða nú eigi langar stundir, áðr þessi sótt hefir
konung í helju. Þetta þótti drottningu mikill skaði ok
þar með allri landsbyggðinni. Var hann mjög harmdauði
allri landsbyggðinni, því at engi konungr hafði
verið ástsælli sakir örleiks ok umhyggju. Eptir þat var
hann heygðr eptir fornum sið.
Sem eigi liðu þaðan langar stundir, býr drottning
ferð sína með vegligu föruneyti, léttir eigi fyrr þessari
ferð en hún kemr í Danmörku á fund Hrings konungs,
berr upp fyrir konung þann harm ok skaða, sem
hún hafði beðit í fráfalli Gautreks konungs. Hún segir
honum alla þá tilskipun, sem Gautrekr konungr gerði,
áðr hann fór at deyja. Sem konungr hafði heyrt þessi
tíðendi, fannst honum mikit um fráfall síns fóstbróður,
Gautreks konungs, biðr hann, at Ingibjörg drottning
dvelist með honum svá langan tíma sem henni vel líkar.
Drottning svaraði: "Til annars höfum vér vára ferð
gert en dveljast í yðru ríki, en ef þér vilið nokkut gera
várn sóma, þá bið ek, herra, at þér farið í Gautland at
váru boði með Hrólfi, fóstra þínum, ok gerist hann
þar konungr með þinni umsjá, svá sem Gautrekr konungr
gerði ráð fyrir, ok þar með vil ek, at þú drekkir
erfi eptir Gautrek konung eptir fornum siðvana." Konungr
lézt gera mundu sem hún beiddi. Ok eigi miklu
síðar lyptir konungr sinni ferð við fríðu föruneyti,
léttir eigi fyrr en hann kemr í Gautland ok Ingibjörg
drottning með honum ok Hrólfr, sonr hennar. Stendr
þar fyrirbúin veizla virðulig, skipuð af mörgum ríkismönnum
í landinu. Var nú drukkit erfi Gautreks konungs,
ok at þessari veizlu er stefnt þing fjölmennt. Á
því þingi er Hrólfr til konungs tekinn með ráði Hrings
konungs ok samþykki allrar alþýðu í öllu Gautlandi.
At þessu öllu fylltu ok fram komnu, ferr Hringr konungr
heim til Danmerkr, útleystr með sæmiligum gjöfum.
En Hrólfr tekr til ríkisstjórnar, semr lög ok landsrétt
eptir sínum vilja. Gerðist hann þegar vinsæll af
sínum mönnum. Hann var stjórnsamr ok stórgjöfull
svá sem faðir hans. Þá var hann tólf vetra, er hann tók
ríkisstjórn eða höfðingskap með konungdómi. Ketill,
bróðir hans, var með honum, en Ingjaldr, fóstbróðir
konungs, var í hernaði á sumrum, en hafði jafnan vetrsetu
í Gautlandi með Hrólfi konungi. Líðr nú svá
fram, þar til er Hrólfr var fimmtan vetra.
Svá er sagt, at þat var einn tíma, at þeir bræðr talast
við. Spurði Hrólfr konungr, hve líkliga Katli þótti á
horfa um ríkisstjórn eða höfðingskap. Ketill lét vel fyrir
flestra hluta sakir. Hrólfr konungr svaraði: "Ok því,
at þú hefir grein í þessu máli, þá ertu skyldr at segja
mér, hvers þér þykkir áfátt, þat mér er sjálfrátt." Ketill
svarar: "Vel má ek finna þann hlut, er mér þykkir
vanta yðra heill. Þú ert maðr ókvæntr, ok mundir þú
þykkja miklu gildari konungr, ef þú fengir þér kvánfang
við þitt hæfi." Konungr mælti: "Hvar skal ek þess
orka?" Ketill svaraði: "Þá mundi yðar sæmd vaxa, ef
þér bæðið þeirar konungsdóttur, er bæði er hyggin ok
forsjál, en mér þykkir vís ván, hvar sem þú vill at víkja,
at þér mun eigi frá vísat." Konungr svarar: "Ekki býr
mér þat í skapi svá búit. Er land þetta lítit, ok mun
engum þykkja slægr til várs ríkis, eða hvar horfir þú
helzt á um þetta mál, frændi?" Ketill svaraði: "Þat hefi
ek frétt, at Eirekr konungr í Svíþjóð á sér dóttur væna
ok vitra, þá er Þornbjörg heitir. Hefi ek svá frétt, at
eigi muni fást slíkr kostr hingat á Norðrlönd fyrir allra
hluta sakir, þeira er kvenmann má prýða, en hún hefir
suma hluti til jafns við hrausta riddara: þat er burtreið
ok at skilmast við skildi ok sverði. Þat hefir hún
um fram allar konur, þær ek hefi spurn af. Eirekr konungr,
faðir hennar, er ágætr fyrir ríkdóms sakir ok
margra hluta annarra, þeira er frægan konung má
prýða." Hrólfr konungr svaraði: "Ekki berum vér
áræði til slíkra hluta. Er slíkt meir talat af ákefð en
forsjá, sem þik hendir stundum, frændi. Er þat illt at
ætla sér á dul, er vonarlaust er, at hann fái risit með.
Lízt mér svá, þótt ek fara at biðja dóttur Eireks konungs
í Svíþjóð, sem þú vildir, þá þykkjumst ek vita,
at mér mundi synjat konunnar, ok eigi ólíkligt, at ek
fengi nokkur orð hæðilig ok yrði ek at þola þat allt,
með því ek hefði engi föng á at hefna sakir ríkis konungsins,
ok munda ek við svá búit þessu una allilla."
Ketill kvað ekki svá fara mundu. "Skortir oss ekki her
af Danmörku ok Gautlandi at herja á Eirek konung,
ef hann synjar þér mægðar." Hrólfr konungr mælti:
"Ekki þarf slíkar glósur fyrir mér at gera, því at ek
þykkjumst sjá, hversu þetta mundi fara, þótt freistat
væri." Þetta fór enn sem annat eptir skaplyndi Hrólfs
konungs, at hann gaf at þessu engan gaum ok lét líða hjá
sér sem margt annat, þat sem honum var tjáð, ok eigi
vissi at nær, hvat honum bjó í skapi. Tók hann þá til
þess jafnan síðan, er öðrum var ór minni liðit. Líðr svá
fram nú um hríð, at þeir fóstbræðr sátu ýmist í Danmörku
eða Gautlandi, en herjuðu jafnan á sumrum
ok fengu of fjár ok váru inir hraustustu bardagamenn,
svá at ekki stóð við þeim. Urðu þeir harðla víðfrægir af
sínum fremdarverkum; kunnu allir náliga þeira nafn.
Svá er sagt frá Hrólfi konungi, at hann var allra
manna mestr ok sterkastr. Hann var svá þungr, at engum
hesti mátti hann ríða allan dag út, svá at eigi kafnaði
eða spryngi undir honum, ok varð jafnan at skipta
við hann. Hrólfr konungr var manna vænstr ok kurteis
ok at öllu vel skapaðr, hærðr manna bezt, breiðleitr
ok mikilleitr, eygðr manna bezt ok fögr augun ok snör,
miðmjór ok herðimikill ok manna bezt á sik kominn
ok at öllu inn hæverskasti, hverjum manni betr vígr
ok at öllum íþróttum búinn um fram hvern annan,
þann er honum var samtíða á Norðrlöndum. Manna
var hann vinsælastr. Hrólfr konungr var vitr maðr
ok í öllu forsjáll, skynugr ok glöggþekkinn. Gerðist
hann brátt víðfrægr af sínum höfðingskap bæði nær ok
fjarri.
Þat var eitt vár, er Ketill spurði, hvat Hrólfr konungr
ætlaði at athafast um sumarit. Hann svaraði:
"Mun eigi ráðligt at fara til Svíþjóðar ok leita mægða
við Eirek konung, svá sem þú talaðir fyrr?" Ketill
mælti: "Undarligt er yðvart lyndi. Þér látið fyrst hjá
yðr líða, þat er talat er, ok gefið engan gaum at þá í
stað, þó at yðr sé þat í hug, þá minnizt þér á þat síðan
ok látið þá sem nýmælt sé, þá er margir vetr líða. Er
mér samt í hug sem þá, ok er ekki at fresta." Konungr
mælti: "Hefir þú nokkut frétt af þessari mey?" Ketill
svarar: "Með öllu ekki annat en þat, sem ek hefi þér
áðr af sagt." Konungr mælti: "Frétt hefi ek, at hún
er bæði vitr ok væn, ok svá er mér flutt, at svá sé hún
stór ok stolt, at hún vili, at engi maðr kvenkenni hana
ok hún sé tekin til konungs yfir þriðjung Svíþjóðar ok
hennar atseta sé á Ullarakri ok haldi þar hirð sem aðrir
konungar. Heyrt hefi ek þat ok sagt, at hennar hafi
beðit nokkurir konungar ok hafi suma látit drepa,
suma hafi hún látit klækja á einhvern hátt, suma blinda,
gelda, handhöggva eða fóthöggva, en valit öll orð hæðilig
með svívirðu, ok vili hún svá af venja, at þessara
mála sé leitat. Sé ek ok, at þessi ferð mun hefjast mjök
tveim stofnum, því at ef vér fáum þetta ráð fengit, mun
oss í aukast frami í ferð þessari, hitt elligar, at vér munum
fá af þessari ferð skömm ok sneypu ok ævinligt athlægi."
Ketill mælti: "Litlir eruð þér margir brjósti,
þótt þér séið gildir saman reknir, ok er yðr þat mikil
athlægi at treystast varla at flytja við einn kvenmann
eyrendi. Vænti ek ok þess, því meira dramb sem hún
hefir á sik dregit, at því vesalligar falli hennar ofstæki,
þegar sá tími er kominn, er þar verðr endir á." Hrólfr
konungr mælti: "Nú með því at þú frýr hugar um ferð
þessa, þá vil ek senda þik til Danmerkr eptir Ingjaldi,
fóstbróður mínum. Vil ek, at hann fari þessa ferð með
mér."
Síðan hættu þeir tali sínu. Býr Ketill ferð sína til
Danmerkr. Ingjaldr bregðr við skjótt ok ferr á fund
Hrólfs konungs. Konungr fagnar honum vel ok segir
honum sína fyrirætlan. Ingjaldr tekr vel, lézt vænta með
konungs hamingju, at góðan enda mundi eiga þeira
eyrindi, um þat er lyki, þótt nokkut seinkaðist. Hrólfr
konungr segir Katli, bróður sínum, at hann skal vera
heima ok gæta ríkis. Ketill mælti: Þér munuð ráða,
herra, en undra ek, at þér kallið mik þat ómannan, at
ek sé eigi hæfr í yðru föruneyti." Konungr mælti: "Eigi
skaltu svá virða, bróðir, því at þá skaltu fara þessa ferð,
ef vér þurfum við nokkurra harðræða, en vér munum
þessara mála leita fyrst með hógværi ok góðu þoli, ef
þess er kostr." Var Ketill eptir inn nauðugasti ok kvað
þeim fyrir þat illa farast mundu. Lyptir Hrólfr konungr
ferð sinni, ríðr heiman við sex tigu manna. Var
þetta lið mjög valit bæði at mannvirðing ok skartsamligum
búnaði klæða ok vápna. Ríða síðan sem leið liggr,
létta eigi fyrri sinni ferð en þeir kómu til Uppsala.
Nú er þar til at taka, sem Eirekr konungr er. Hann
átti sér drottningu vitra ok væna. Hún hendi mikit tal
af draumum. Hún hét Ingigerðr. Þat var eina nótt, er
drottning vaknaði í sæng sinni, hún talar við Eirek
konung ok mælti: "Ek mun hafa illa látit í svefni."
"Svá er," segir konungr, "eða hvat dreymdi þik?" Hún
svaraði: "Úti var ek stödd, ok þóttumst ek lítast um,
en því brá við, at sá um alla Svíþjóð ok miklu víðara.
Ek sá upp til Gautlands ok svá gerla, at ek sá þaðan
renna vargaflokk mikinn, ok hingat þótti mér þeir
stefna á Svíþjóð, en fyrir vörgunum fór it óarga dýr.
Þat var harla mikit. Þar fór eptir hvítabjörn. Þat var
rauðkinnr. Bæði þótti mér dýrin sléttfjölluð ok kyrrlig
ok láta ógrimmiliga, en þat þótti mér með ólíkendum,
hversu skjótt hingat bar dýrin eða hversu gerla ek
þóttumst þau sjá, ok eigi þótti mér færi saman en sex
tigir. Ek þóttumst vita, at þau mundu hingat ætla til
Uppsala. Ek þóttist kalla á þik ok segja þér til, ok í
því vaknaða ek."
Konungr mælti: "Frú," segir hann, "fyrir hverju
ætlar þú slíkt vera?" Hún svaraði: "Þar sem sá varga,
þat eru manna fylgjur, en þar sem it óarga dýr fór
fyrir, þat er konungs fylgja, ok mun hann vera formaðr
hinna. Rann í hjá honum einn hvítabjörn. Þar
mun þessum konungi fylgja nokkurr kappi eða konungsson,
því at björninn er sterkr, ok merkir hann sterka
fylgd, ok þykki mér mikil ván, at yðr sæki heim nokkurr
ágætr konungr. Var þetta dýr miklu meira ok sterkara
en ek hafi spurn af, at svá mætti vera." Konungr
mælti: "Hvaðan ætlar þú þenna konung at koma eða
hversu skaðvænliga þykki þér þetta vera munu váru
ríki?" Drottning mælti: "Skylda ek nokkut um ætla,
þá vænti ek, at þessi konungr fari með engri stríðu í
þetta sinn, því at þessi dýr váru hýr, en ef ek skyldi
geta til, þá er þat mín ætlan, at þetta it mikla dýr muni
vera fylgja Hrólfs konungs Gautrekssonar af Gautlandi,
með því at þaðan runnu þessi dýr at, en hvítabjörninn
get ek vera fylgju Ingjalds, fóstbróður hans." Konungr
mælti: "Hvat mun kappinn Hrólfr vilja hingat á várn
fund?" Drottning mælti: "Ór slíku öllu verðr gátu at
gera svá búit, en með því at dýrin váru hýr í viðbragði,
get ek, at þeir fari með friði ok góðum hug til vár.
Þætti mér líkast, at Hrólfr konungr mundi hafa þat
eyrindi, sem margir hafa áðr haft, at biðja Þornbjargar,
dóttur yðvarrar. Er hún nú frægust kvenna hingat
í Norðrlönd." Konungr mælti: "Ekki kann ek Hrólfi
at ætla þessa dul eða öðrum þeim konungi, er svá litlu
ríki stýrir, þar sem áðr hafa beðit hennar þeir konungar,
er haft hafa undir sik aðra skattkonunga, ok far
ekki, frú, með slíka draumóra." Drottning mælti:
"Eigi tekr til þess, nema þurfi, hvat ek ætla um þetta."
Konungr mælti: "Hversu skal ek ganga í móti Hrólfi
konungi, ef hann kemr hér, eða taka hans máli, ef
hann ferr þessara eyrenda?" Hún svaraði: "Vel skulu
þér taka Hrólfi konungi, ef hann sækir yðr heim, ok
sýna honum ina mestu blíðu, því at hann er inn mesti
afreksmaðr um marga hluti ok eigi víst, at yðar dóttir
fái frægra mann en sem mér er hann sagðr." Ok eptir
þetta skilja þau sitt tal at sinni. Líða nú nokkurir dagar.
Nú er sagt Eireki konungi, at kominn sé í staðinn
Hrólfr konungr Gautreksson með sex tigu manna. Konungr
fekk menn til at bjóða honum til veizlu í höll
sína. Sem Hrólfi konungi kómu þessi orð, ferr hann
á konungs fund, ok var honum tekit vel ok sæmiliga,
en með engri blíðu eða ölværð. Var honum skipat í
öndvegi á inn óæðra bekk. Kómu þeir síð dags. Váru
þá tekin borð ok vist ok drykkr inn borinn. Ok er þeir
höfðu drukkit um hríð, váru margir vel kátir. Hrólfr
konungr var heldr hljóðr ok fátalaðr. Eirekr konungr
orti orða á hann ok spurði tíðenda af Gautlandi eða
annars staðar, þar sem hann hafði fréttir. Hrólfr konungr
sagði með öllu tíðendalaust af Gautlandi. Eirekr
konungr mælti: "En hver eru eyrendi yðar hingat til
vár Svíanna, er þér ríðið um hávetr með margmenni?"
Hrólfr konungr svaraði: "Vér höfum verit sjálfráðir
ferða várra hér til, hversu sem þat berr til heðan af,
hvárt sem vér höfum farit á skipum eða hestum. En
þar sem þér spyrið at eyrendi váru, þá höfðum vér
ætlat at bera þau fram í meira tómi, en nú, þar sem
þú fréttir at, þá ætla ek, at vér þurfum þeim eigi at
fresta, því at satt er þat mælt, er aptans bíðr óframs
sök. Er þat eyrendi mitt hingat, at ek mæli til mægða
við þik, en til samfara við Þornbjörgu, dóttur þína.
Vildu vér nú skjótt heyra skýr andsvör váru máli."
Eirekr konungr svaraði: "Kann ek glensyrðum yðrum
Gautanna, at þér talið margt kátligt, þá er þér
drekkið, ok má þat eigi allt marka. Mun ek vera nærgætr
yðr Gautunum ok yðru eyrendi. Mér er sagt, at
þar sé hallæri mikit með yðr Gautum. Berr þat mjök
til, að Gautland er óvítt ok lítit aftektum, en mannfjöldi
mikill. Þér fæðið jafnan mikinn her á yðrum
kostnaði ok eruð örlátir ok góðir af yðru, meðan til
er. Nú þykkjumst ek vita, at þér mun þykkja mjök at
skorpna, ok munu þér því hafa heiman farit, at yðr
mun þykkja illt at þola sult ok harðrétti. Þat er ok
mikil várkunn, at slíkum mönnum sem þér eruð þykki
þat vera mikil vandræði at vera við þat, ef þú mátt
eigi halda þroska þínum. Var þetta ráð miklu vitrligra,
at leita sér hjálpar þangat, sem líkast þótti, heldr
en velta af út í vesöld. Vil ek þetta vel fyrir þér virða,
þótt þú væntir þér hér nokkurrar hjálpar af oss. Vil
ek þat skjótt gera augljóst fyrir þér, hvern beina þér
fáið í váru ríki. Vér viljum lofa yðr mánaðar yfirför
um várt ríki, ef þér vilið með þökkum taka þessa
dvöl. Ok ef annarr konungr veitir yðr slíkar hjálpir,
þá er mikil ván, at þú komir þessu fólki ósoltnu heim,
sem með þér ferr, en far ekki með þann hégóma, at
þér biðið kvenna, hvárki minnar dóttur né annarra, því
at þat mun yðr at skjali einu verða, meðan þér eruð
svá af yðr komnir af skorti ok hallæri. En þá er þessi
tími er úti, mun enn nokkut fyrir brenna, er þér komið
heim, ok beri þér fyrir þetta engan hugarekka svá búit."
Hrólfr konungr hlýddi vel orðum konungs, ok er
konungr lauk sínu máli, mælti Hrólfr: "Herra, eigi
er þat satt, at oss skorti mat í váru landi eða þurfum
annarra ölmusa várum mönnum til hjálpar, en þó at
þetta þrot sækti oss, þá mundum vér fyrr aðra heimsækja
en yðr. Lízt þetta gert til vár þarfleysu kalls,"
ok fundu menn, at Hrólfr konungr reiddist harðla
mjök, þó at hann hefði fá orð um, ok skildu konungar
í þat sinn, ok fóru menn at sofa. Var þeim Hrólfi konungi
fylgt til einnar skemmu at sofa.
Eirekr konungr gekk ok til sængr sinnar. Var drottning
þar fyrir, ok tóku þau tal með sér. Hún spurði:
"Er Hrólfr konungr kominn á yðvarn fund?" "Svá er
at vísu," segir konungr. Hún spurði: "Hversu lízt þér
á Hrólf konung?" Eirekr konungr segir: "Skjótt er þat
at segja, engan mann hefi ek sét meira ok sterkligra
ok at öllu vænna ok kurteisara, þat er ek má líta af
hans viðbragði, né at öllu betr skapaðan." Drottning
mælti: "Svá hefir mér flutt verit, eða hefir þú nokkut
við hann talat eða reynt hans vizku." Konungr segir
henni allt þeira viðtal, hversu farit hafði með þeim,
"ok þat hygg ek," segir hann, "at hann sé langt um
fram aðra menn bæði at viti ok flestum íþróttum ok
þolinmæði." Drottning mælti: "Þá hefir nú illa til
tekizt, er þú skalt svá illa leitat hafa slíks höfðingja
sem Hrólfr konungr er, ok fyrir þetta munu þér eiga
ok yðvart ríki ván af honum stórra ónáða ok langra,
því at þat er mín ætlan, þótt yðr þykki hann hafa lítit
ríki, at meira vinni hans frami ok hreysti með konungligu
náttúrubragði en liðsfjöldi nokkurs konungs hingat
á Norðrlönd, því at mér er svá flutt, at hann sé langt
um fram aðra konunga." Konungr mælti: "Bæði er,
at hann er mikit afbragð annarra manna, enda finnst
þér mikit um konung þenna, eða hvat er nú til ráðs?"
Drottning mælti: "Skjót er mín tillaga, herra, ek vil,
at þér vægið fyrir Hrólfi konungi í orðum, því at með
sönnu segi ek þér þat, at þér mun verða þungt at etja
við hann þrái eða kappi, því at hann hefir styrk af
Danakonungi, því at hann ræðr öllu með Hringi konungi,
fóstra sínum." Konungi svaraði: "Vera má, at
oss hafi missýnzt um þetta mál, eða hversu skal ek nú
svá tala eða gera, at honum líki vel?" Drottning mælti:
"Þat legg ek til ráðs, at á morgin, er þeir koma í sæti
ok þér hafið drukkit um hríð, þá skaltu kasta gleðiorðum
á Hrólf konung ok spyrja at hans framaverkum, er hann
hefir unnit, en ek get, at hann muni vera fár ok mun
eigi ór minni liðit yðvart tal. Síðan skaltu spyrja at
eyrendum hans ok láta svá örvænliga sem hann hafi
aldri getit sinna eyrenda fyrir þér. En ef hann víkr á
eða talar þar til nokkurum orðum, þá seg þú, at þú
munir eigi, at þit hafið nokkut við talazt nema vel ok
vingjarnliga, en ef þat hefir nokkut verit, seg, at þat
viltu gjarna ómælt hafa, ok ef hann víkr nokkut á bónorðit,
þá vilda ek, at þú svaraðir vel til ok vísir eigi
frá, ef hann fengi jáyrði af henni til þessara mála. Gerið
yðr blíða ok auðvelda í þessu máli, vænti ek, at þá fari
vel ykkar í milli. Þykki mér þó eigi ráðit, hversu auðveldliga
ganga meyjarmálin, þótt þér leggið samþykki
til." Ok eptir þetta sofa þau af um nóttina.
Ok um morguninn, er menn kómu undir drykkjuborð,
var Eirekr konungr allkátr ok orti mjök á um
gleði við menn Hrólfs konungs. Sem Hrólfr konungr
heyrði þetta, hlýddi hann til ok var heldr fátalaðr, ok
er Eirekr konungr fann þetta, mælti hann: "Svá er
mál með vexti, at þú, Hrólfr, ert kominn í vára höll
eptir mínu boði, ok því, at mér finnst svá, at þér hafið
eigi alvöru gleði, svá sem dýrra höfðingja er háttr til
at veizlum, viljum vér gjarna, at þér gerið oss kunnigt,
hvat veldr yðvarri ógleði, svá at vér megum fullgera
alla yðra gleði með eptirlæti, svá at yðar konunglig tign
heldi sinni virðing með eptirlæti þeira hluta, sem vér
megum yðra sæmd auka. Þar í móti vildum vér þiggja
af yðr með gleði frásögn þeira fremdarverka, sem dagliga
segjast af yðar snilldarverkum ok bardögum. Er
oss þar áðr allmikit af sagt." Hrólfr konungr mælti:
"Þat mun enn sem annat þat, sem til mín kemr, at
yðr Svíum mun þykkja lítit um vert." Eirekr konungr
mælti: "Mikit hefir oss verit sagt af vænleik þínum ok
atgervi, ok virðist oss svá, at þar megi eigi ofsögum
frá segja um allan þinn vænleik, kurteisi ok hæversku,
eða hversu gamall maðr ertu, Hrólfr?" "Ek em nú
átján vetra gamall." Konungr svaraði: "Afbragðs maðr
ertu, eða hvert ætli þér ríða, eða hvat hafi þér at
eyrendum, er þér hafið sótt á várn fund?" Hrólf undraði
mjök, er konungr spurði þessa, ok hugði, at konungr
mundi vilja endurnýja sín atyrði. Hann mælti:
"Eyrendi várt var kunnigt gert, ok ætla ek eigi ór minni
fallit oss Gautunum, hver andsvör vér fengum af yðr
þar í mót." Konungr mælti: "Eigi man ek, at þér hafið
nokkur eyrendi við oss flutt. Byrjar þat eigi várri konungligri
tign at mæla nema á góðan hátt við jafnvirðuligan
höfðingja sem þú ert, ok ef vér höfum þat nokkut
talat, at yðr mislíki, þá mun þat satt sem mælt er, at
öl er annarr maðr. Viljum vér þat allt með skynsemi
aptr taka ok láta sem ómælt sé, ok þegar ek geymi at
mínum orðum, þá vil ek vel svara yðru máli, munu ok
þau ein efni á vera." Hrólfr konungr sá, at nú var
skipat lyndi Eireks konungs, ok hefr nú bónorð í annat
sinn, flytr nú bæði vel ok sköruliga, ok er hann hætti
sínum flutningi, mælti Eirekr konungr: "Þessu máli
viljum vér vel svara, því at þat er mikil ván, at oss
bjóðist eigi fremri konungr til mægðar en þú ert. En
þér munuð spurn af hafa, at dóttir vár er eigi með
oss, ok vér höfum gefit henni þriðjung ríkis várs, ok
ræðr hún því svá sem konungr. Hún er rík ok stórráð
ok hefir hirð um sik svá sem konungar. Margir konungar
hafa hennar beðit ok konunga synir. Hefir hún
öllum frá vísat með hæðiligum orðum, suma hefir hún
látit meiða. Nú með því at mér er hennar þessi framferð
ekki at skapi, því at hún gerir af sér mikit ofbeldi,
því at engi maðr skal hana þora at kalla öðruvísi en
með konungs nafni, utan hann þoli af henni nokkut
harðrétti, -- nú ef þú vill sækja þessa konu þér til
handa, hvárt sem þat er heldr með ráðum eða harðfengi,
þá viljum vér til þess orlof gefa af várri álfu, en
þar í mót viljum vér af yðr þiggja ró ok náðir várum
mönnum ok öllu váru ríki, þóttu þurfir með bardaga
þessa at freista. Viljum vér ok henni engan styrk veita
yðr í móti ok sitja svá kyrrir hjá öllum ykkrum samskiptum."
Hrólfr konungr kvaðst eigi framar beiðast
af konungs hendi, ok bundu þetta fastmælum sín í
millum, drukku nú glaðir ok kátir. Veitti Eirekr konungr
it sköruligasta.
Ok at liðnum þremr dögum býst Hrólfr konungr
í braut, ok skildust konungar með blíðri vináttu. Léttir
hann eigi fyrr sinni ferð en hann kemr á Ullarakr með
sitt föruneyti, þar sem Þornbjörg réð fyrir. Þeir kómu
þar snemma dags. Var þeim sagt, at konungr sitr yfir
borðum með allri hirð sinni. Konungr valdi með sér
tólf af sínum mönnum, þá er fræknastir váru, ok bað
þá ganga inn í höllina með sér með brugðnum sverðum,
-- "en annat lið várt standi úti með búna hesta
vára." Ok enn mælti Hrólfr konungr við menn sína,
þá er inn skyldu ganga: "Vér skulum svá at hátta, at
ek skal ganga fyrstr ok vit Ingjaldr, þá hverr at öðrum,
ok ef svá berr til, at vár verði freistat með nokkurri
áleitni, þá verið yðr sem bezt, ok gangi sá fyrstr út, er
síðast gekk inn, förum sem djarfligast." Eptir þetta
ganga þeir í höllina. Ok svá sem þeir váru inn komnir,
sátu allir menn undir borðum á báða bekki, ok var
höllin alskipuð. Engi maðr heilsaði á þá, ok allir urðu
hljóðir við þeira kvámu. Hrólfr konungr gekk innar
fyrir hásætit. Sá hann, at þar sat harðla voldugr maðr
með konungsskrúða ágætum. Þessi maðr var fagr ok
fríðr. Allir menn, þeir sem inni sátu, undruðust vöxt
ok vænleik Hrólfs konungs, en engi maðr kastaði orðum
á þá. Hrólfr konungr tók hjálminn af höfði sér ok
hneigði konunginum, en stakk blóðreflinum í borðit
ok mælti: "Sitið heilir, herra, ok í náðum allt yðvart
ríki." Sem konungr heyrði orð hans, anzaði hann engu
orði, ok eigi leit hann af út. Sem Hrólfr konungr sá
mikit ofstæki konungsins, tók hann til orða: "Ek er
svá kominn, herra, á yðvarn fund eptir ráði ok samþykki
Eireks konungs, föður þíns, at leita yðr sóma,
en mér framgangs til þess at binda við yðr unaðsamligt
eptirlæti, þat sem hvárr okkar má öðrum veita eptir
boði náttúrunnar fyrir utan allt angr eða ónáðir." Konungr
leit við honum ok mælti: "Þér munuð vera hér
til vár komnir svá sem eitt fól, á hvern hátt sem þér
eruð kallaðir, þar sem þér eruð landvanir. Þykkjumst
ek gerla skilja, at þat unaðsamligt eptirlæti, er þér krefið
af oss, er matr ok drykkr, ok þat viljum vér við engan
mann spara, þann er þessa er þurfandi ok af oss
vill þiggja. Megi þér vel þessa yðra beiðslu fram hafa
við þann, er vér höfum þat starf fengit, en gefið oss
náðir af slíku kallsi, því at engis manns bryti eða þjónustumaðr
ætla ek at vera, hvárki þín né annarra, ok
haf þik skjótt í þann stað ok þínir sveitungar, er þú
mátt slökkva hungr þinn ok þorsta, en lát oss sitja í
náðum af yðar kallsi ok alla vára vildarmenn." Hrólfr
konungr mælti: "Eigi er þat satt, at vér krefjum af yðr
í þetta sinn matar né drykkjar, því at þat höfum vér
áðr í nóg, en með því at vér vitum, at þú ert heldr
dóttir Svía konungs en sonr, þá viljum vér nú ok með
ákveðnum orðum flytja várt eyrendi með stöddu samþykki
föður yðvars ok biðja þín mér til kvánar til
styrktar ok stjórnar váru ríki, til upphalds ok eflingar
öllu váru afkvæmi, því sem af okkr lifnar."
Sem konungr Þórbergr heyrði þessi orð Hrólfs konungs,
var hann svá óðr ok æfr, at hann vissi trautt, hvat
hann skyldi at hafast. Hann bað alla sína menn vápnast
þar í höllinni ok taka ok binda þetta fól, -- "er oss
leitar svá mikillar háðungar, er svá hyggst at ófrægja
sjálfa oss ok skemma, því at eigi munu dæmi til finnast,
at jafnháðulig orð hafi töluð verið við nokkurn konung
eða kempu, þá er sín vápn kann bera. Skal svá
launa ok af venja smákonunga at hæða oss eða gabba
svá heldr konunginn föður várn." Þessi konungr hafði
alvæpni yfir sér ok allir hans menn. Síðan grípr hann
fyrst til vápna ok svá hverr at öðrum. Er nú brak mikit
ok óp í höllinni, er hvárr eggjar annan. Sem Hrólfr
konungr sá þessa styrjöld, setti hann hjálm á höfuð sér
ok bað sína menn út ganga. Gekk sá nú fyrstr út, sem
síðast gekk inn, en hirðin öll, svá sem við komst,
sótti at Hrólfi konungi með ákafa. Hrólfr konungr
hopaði utar eptir höllinni ok hafði skjöldinn fyrir sér,
en hann hjó með sverðinu, sem hann við komst. Svá
er sagt, at hann drap tólf menn á höllinni, ok er þeir
kómu út, sá hann, at engi efni váru til viðtöku sakir
liðsfjölda. Var þat ráð þeira at ríða undan at sinni.
Skorti þá eigi óp ok eggjan, er staðarmenn geystust
eptir þeim, hvárr fram at öðrum. Hrólfur konungr bað
sína menn undan ríða, ok skilr með þeim fyrst at
sinni, því at staðarmenn höfðu eigi hesta í hjá sér til
eptirreiðar. Urðu menn Hrólfs konungs flestir fegnir,
er í braut komust. Er nú ekki sagt af þeira ferð, fyrr
en þeir kómu heim í Gautland, ok undu illa sinni ferð.
Svá er sagt, at eptir þessa elting Svía snúa þeir til
hallar sinnar. Lætr konungr ræsta höll sína ok bera á
braut þá, er fallit höfðu. Spyrjast nú þessi tíðendi víða,
ok þótti þessi ferð in hæðiligasta. Sem konungr var
kominn í sæti við hirð sína í annat sinn, spurði Svíakonungr,
hvárt þeir kenndi nokkut þenna mann, er
þá hefði svá gabbat. Þeir svöruðu ok sögðu, at hann
héti Hrólfr ok var konungr á Gautlandi. "Er hann
auðkenndr," sögðu þeir, "sakir vaxtar ok vænleiks."
Konungr mælti: "Skjótt kenndum vér hann at frásögn
manna, ok er slíkt afburðarmaðr ok mun vera vitr
maðr ok þolinn, ok sýndist maðrinn staðfastligr, ok
munda ek ætla, at væri óbráðreiðr ok þrár á þat, sem
hann færi fram, ok svá skulu vér við búast sem þessi
maðr muni vitja optar á várn fund Svíanna. Skulu vér
leita at smiðum ok láta virki gera um allan stað várn,
harðla styrkt ok rammgert, ok búa síðan með þeiri vélfimi,
at eigi megi sækja, hvárki með eldi né járni, því
at ek hygg, at þessi konungr hyggi á hendr oss."
Sem þetta var allt gert eptir konungs vilja ok forsögn,
lætr Þórbergr konungr þar í búa með vígvélum
bæði valslöngur ok skoteld. Er þetta vígi svá öruggt
gert, at flestum þótti ólíkendi, at vinna mætti, ef vaskir
menn væri í virkinu. Þykkist konungr nú hafa um
öruggt at sitja, bíðr nú kátr ok glaðr við sína menn
þess, er at höndum kemr. Má nú engi á hans fund komast
utan hans orlof.
Þar er nú til at taka, er Hrólfr konungr kom heim
í Gautland ok eigi eyrendum feginn. Ketill, bróðir
hans, gengr í móti honum ok spyrr, hversu farizt hafi.
Hrólfr segir honum öll þeira viðskipti. Ketill mælti:
"Slíkt er mikil skömm at þola einum kvenmanni at
vera eltr sem merr í stóði eða hundr á stöðli. Veit ek
víst, ef ek hefði þar verit, at eigi mundi þessi ferð hafa
orðit jafnhæðilig, ok fyrri skyldu vér þar hafa fallit
allir, hvárr um þveran annan, en at láta eltast sem ragar
geitr fyrir vargi. Ok mun yðr í hug at láta þessa eigi
lengi óhefnt, ok munu þér nú þegar safna liði öllu,
því er yðr þykkir nokkur fylgd at vera." Hrólfr konungr
svaraði: "Ekki hirðum vér um ákafa þinn ok
álitaleysi. Mundi vár ferð at öllu verri, ef vér hefðum
farit at rasi þínu ok ákafa, en víst skaltu þat vita, at
ek ætla liði at safna, en ekki því heldr ætla ek til Svíþjóðar
sumarlangt." Ketill mælti: "Þetta er orðit allilla,
at Svíar hafa elt ór yðr hug allan, svá at þér þorið
eigi at hefna yðar." Konungr kvaðst ekki hirða um
fors hans eða atköst, kvaðst sínum ráðum mundu fram
fara. Var konungr um þetta fátalaðr sem margt annat,
hvárt sem honum þótti vel eða illa.
Líðr nú vetrinn, ok um várit býst konungr ór landi,
ok er hann er búinn, heldr hann í hernað um sumarit
ok hafði fimm skip ok öll stór ok vel skipuð. Váru
þeir báðir með honum Ketill ok Ingjaldr. Þeir herjuðu
víða um Vestrlönd, Hjaltland, Suðreyjar ok Orkneyjar
ok Skotland. Þeim varð þar gott til fjár, ok er á leið
sumarit, ætluðu þeir heim at fara. Ok eitt kvöld lögðu
þeir undir ey eina ok tjölduðu þar yfir skipum sínum,
ok er þeir höfðu um búizt, gekk Hrólfr konungr við
nokkura menn um þvera eyna. Þeir sá öðrum megin
undir eyjunni, at skip lágu níu saman. Þeir sá, at þat
var víkingaskip. Konungr gekk aptr til skipa sinna.
Hann bað Ketil, bróður sinn, skjóta báti ok forvitnast,
hverr formaðr væri þeira skipa. Hann gerði svá, reri
til skipanna ok spurði, hverr formaðr þeira væri. Maðr
stóð upp í lyptingu á einu skipi, mikill ok vænligr.
Hann tók til orða: "Ef þú spyrr at formanni skipa
þessa, þá heitir hann Ásmundr ok er sonr Óláfs konungs
af Skotlandi, eða af hverjum eruð þér sendir?"
Ketill svarar: "Mik sendi á yðvarn fund Hrólfr konungr
Gautreksson at segja yðr, at hann mun hér koma
á morgin ok vill hafa fé yðvart ok skip ok brytja yðr
vörgum, nema þér gefið í hans vald allt þat, er þér
hafið meðferðar." Ásmundr svarar: "Vitum vér, at
Hrólfr konungr Gautreksson er ágætr at mörgum frama,
þeim sem hann hefir í hernaði unnit, en nú, þar sem
ek er konungsson ok hefi ek nógan liðsfjölda, þá segið
svá Hrólfi konungi, at vér munum eigi upp gefast at
óreyndu. Skulum vér ok hafa fimm skip í móti yðrum
fimm skipum ok vinna þetta með engum tröllskap."
Eptir þetta ferr Ketill aptr ok segir þetta Hrólfi konungi,
sem háttat var, kvað þetta vera inn vænasta mann
ok inn bezta dreng.
Um morguninn bjuggust við hvárirtveggju. Lét Ásmundr
leggja hjá fjögur sín skip, tóku þeir síðan at
berjast. Var þessi bardagi bæði harðr ok langr ok ákafr.
Gekk Ásmundr fram af mikilli hreysti, ok eigi þóttist
Hrólfr hafa átt við hraustari menn. Fell margt af hvárumtveggjum.
Sá Hrólfr konungr, at ekki mundi í tveim
höndum mega hafa, ok ræðr þá til uppgöngu ok hans
menn á skip Ásmundar. Varð þá mannfall mikit. Hét
Ásmundr fast á sína menn ok gekk fram af mikilli
hreysti. Þá kom Hrólfr konungr mót honum. Fell nú
margt af hvárumtveggjum ok þó fleira af Ásmundi. Nú
eiga þeir höggum at skipta, ok gengr hvárrtveggi at
með öllu afli. Hrólfr biðr engan mann skakka þeira
í millum. Ásmundr varð sárr mjök í þeira viðskiptum,
ok er Hrólfr konungr sér hann eigi at síðr berjast með
fræknu hjarta, mælti Hrólfr: "Þat vil ek, at vit talimst
við ok hvílumst." Ásmundr bað hann ráða. Hrólfr talaði
þá: "Ek hefi verit nokkur sumur í hernaði, ok fann
ek engan þinn jafningja at hreysti. Nú með því at lið
þitt er margt sárt ok fallit, þá eru nú tveir kostir af
minni hendi, at þú skipa í annat sinn af ósárum mönnum
skip þín, ef þú vill lengr berjast; reynum þá til
þrautar með oss. Hinn er annarr kostr, at vér setim
grið með oss, ok vil ek þá bjóða þér á fóstbræðralag,
ok gerum svá trausta vára vináttu." Ásmundr svarar
ok kveðst þat vilja, -- "ef þér leggið eigi ámælisorð á bak
mér eða liði mínu." Hrólfr kvaðst eigi hafa fundit
hraustari menn fyrir. Eptir þat bað Hrólfr konungr
þá hætta at berjast.
Var þá brugðit upp friðskildi. Leggja þá hvárirtveggju
undir eyna ok bundu sár sín. Var þá hroðin
tvau skip af Ásmundi, en eitt af Hrólfi. Eptir þat sverr
hvárr öðrum trúnað ok aldri at skilja nema með samþykki
beggja þeira. Eptir þat skiptir Ásmundr liði því,
sem eptir er, skipar eitt skip harðla vel at mönnum ok
vápnum, en annat lið sitt sendir hann til Skotlands. Af
honum höfðu fallit tvær skipshafnir, en ein af Hrólfi.
En þat lið, er Ásmundi þótti bezt fylgd í ok harðfengast,
hefir hann með sér á einu skipi ok fylgir nú Hrólfi
konungi heim í Gautland. Virðist Ásmundr inn vaskasti
maðr ok inn fræknasti ok gekk næst Hrólfi konungi
um allar íþróttir, ok vantaði hann þó mikit. Sitja
þeir allir samt þann vetr í Gautlandi í góðum friði ok
mikilli gleði. Jafnan minnti Ásmundr Hrólf konung
á, nær hann mundi vitja meyjarmálanna í Svíþjóð, ok
var mjök eggjandi þessar ferðar. Konungr var jafnan
fátalaðr um ferð þessa, en hann hafði raun af Katli,
bróður sínum, er hann eggjaði á með kappi. Ok er
váraði, býst Hrólfr konungr ór landi ok hafði sjau
skip ok öll vel búin ok it ágætasta lið. Þá gerir Hrólfr
konungr bert fyrir liði sínu, at hann ætlaði þá til Svíþjóðar.
Bað konungr þá Ketil, frænda sinn, eigi eptir
vera, ok fóru þeir allir fóstbræðr í ferð þessa, halda
síðan til Svíþjóðar með öllu þessu liði.
Ok þá ina sömu nótt, er þeir kómu við Svíþjóð,
dreymdi Ingigerði drottningu, ok segir hún Eireki konungi
drauminn: "Ek þóttumst enn úti standa, ok var
mér enn víðsýnt. Ek sá til sjóvar, at hér váru komin
skip eigi allfá við land, en af skipunum runnu margir
vargar, en fyrir vörgunum fór it óarga dýr. Þar með
fóru hvítabirnir tveir, harðla miklir ok vænligir. Fóru
þessi dýr öll jafnframt, en öðrum megin fram hjá óargadýrinu
hljóp fram göltr einn. Hann var ekki svá mikill
sem hann var vígligr, svá at slíkan hefi ek engan sét.
Hann rótaði hverri hæð ok lét sem hann mundi umsnúa,
ok fram horfði hvert hár á honum. Hann lét sem
hann mundi á allt hlaupa ok bíta þat, er í nánd var.
Nú þykkjumst ek vita, at þar sem it óarga dýr er, at
þat er fylgja Hrólfs konungs, svá sem ek sá hana fyrr,
en þó var hún nú miklu ófrýnligri en fyrr ok öll dýrin
miklu grimmligri ok runnu þegar á land upp ok á leið
til Uppsala." Eirekr konungr mælti: "En hvat ætlar
þú, hvers fylgja sá inn illiligi göltr mun vera, er þú sátt,
því at sú fylgja var ekki næst um í þeira ferð, ok eigi
var þá meir en eitt bjarndýr. Drottning mælti: "Sagt
heyri ek, at Hrólfr konungr eigi bróður, er Ketill heitir,
manna minnstr ok skjótligastr, fullr ákefðar ok ofbeldis,
ok sé inn hvatasti til allrar framgöngu. Þat er mín ætlan,
at þessi göltr sé hans fylgja, því at hann var ekki
næst um með Hrólfi konungi, bróður sínum. En þar
sem tveir váru hvítabirnir, get ek Hrólfr konungr hafi
fengit sér nokkurn ágætan mann til fylgdar, konung
eða konungsson, ok gerið nú svá vel, herra, haldið öllu
samtali við Hrólf konung. Mun hann nú ætla at vitja
meyjarmálanna. Mundi margr fyrr hafa hefnt slíkrar
sneypu sem honum var ger, eptir því sem vér heyrðum,
þá er hann fór á Ullarakr, ok svá mikit sem yðr
varðaði at gera hans vilja næst um, þá mun yðr nú
varða miklu meira, því at hann er nú allilla beygðr, ef
hann náir eigi þessum ráðahag, sem hann hefir til
stofnat." Konungr kvaðst svá gera mundu.
Nú var sagt konungi, at Hrólfr konungr var við land
kominn. Eirekr konungr býðr honum með hundraði
liðs til veizlu virðuligrar, ok þetta þiggr Hrólfr konungr.
Eirekr Svíakonungr gengr í mót honum með mikilli
gleði með alla hirð sína. Sitja þeir þar í inum mesta
prís nokkurar nætr. Skorti þá eigi, at Eirekr konungr
veitti þeim með inum mesta góðvilja. Ok einn dag, er
þeir sátu við drykk, spurði Eirekr konungr, hvárt Hrólfr
konungr ætlaði at vitja meyjarmálanna. Hann lézt enn
á þat mundu hætta, hversu sem til tækist. Konungr
mælti: "Nú mun svá fara sem ek sagða þér fyrr, at við
þetta mál muntu þurfa, ef þú skalt nokkuru áleiðis
koma, bæði ráð ok harðfengi. Er oss sagt, at konungr
hafi mikinn viðbúnað. Hefir hún látit gera it sterkasta
virki með inum mesta hagleik ok margs konar vélfimi.
Ætlum vér þat eigi auðvelt at vinna. Nú vil ek
efna þat allt, sem ek hefi yðr heitit, ok unna yðr, Hrólfr
konungr, þessa ráðs með því ríki, sem vér höfum henni
í vald gefit, þar til er vér látum af landstjórn, en síðan
skulu þér taka allt þetta ríki eptir várn dag, ef þér
fáið hana unnit." Hrólfr konungr þakkaði Eireki konungi
herrasamlig ummæli, kvaðst eigi beiðast framar
af hans hendi.
Litlu síðar búast þeir í braut ok létta eigi ferð sinni
fyrr en þeir koma á Ullarakr. Fyrir allri þeira ferð
hafði gengit in vissasta njósn, ok hafði Svíakonungr látit
sterkliga byrgja aptr virkit, svá at þar mátti með engu
móti inn komast. Ok er Hrólfr konungr kom við sínu
liði, skorti eigi þys ok vápnabrak í bænum. Sá þeir þar
mikinn viðbúnað. Hrólfr konungr bað sína menn setja
herbúðir sínar, bað þá svá um búast, at þeir mundu þar
langa dvöl eiga. Hrólfr konungr mælti þá við Ketil,
bróður sinn, bað hann nú vinna virkit með áhlaupum
ok orðaskrumi. Ketill kvaðst ætla at ganga at eigi ótæpligar
en einnhverr hans manna.
Þeir sofa um nóttina, ok um morguninn beiðir
Hrólfr konungr ok segir, at hann vill tala við konung
þeira Svíanna, ok biðr hann ganga út á virkisvegginn,
svá at hvárr þeira megi vel heyra annars orð. Þetta er
sagt konungi. Hann gengr út á virkit með allri sinni
hirð. Sem Hrólfr konungr leit konung þeira, þá mælti
hann: "Ek bið yðr, herra, til hlýða ok atgeyma þeim
orðum, sem vér viljum við yðr tala. Þér megið muna
næst um, er vér kómum á yðvarn fund, hverra eyrenda
vér fórum eða hverja smán ok svívirðu þér gerðuð til
vár, en ef vér fáum nú eigi betri andsvör en fyrr, þá
skal ek brenna stað þenna, en drepa hvert mannsbarn,
er í honum er, eða elligar skal ek deyja hér at öðrum
kosti." Sem konungr hafði heyrt þessi hans orð, mælti
hann: "Fyrr muntu verða geitahirðir á Gautlandi en
þú hafir nokkut yfirboð þessa staðar eða nokkurs þess,
er oss varðar. Far heim með öllu fólki þínu ok verð
því feginn, at þú komist klakklaust á braut." Síðan barði
konungr á skjöld sinn ok kveðst ekki orð vilja heyra,
þat sem Hrólfr konungr talaði, ok svá gerðu allir hans
menn.
Ok er Hrólfr konungr sér, at engum flutningi kemr
á við konunginn, biðr hann sína menn vápnast ok sækja
at með karlmennsku. Þeir gerðu sem konungr bauð
ok hrukku skjótt frá ok fengu ekki at gert. Þeir fóru
þess engan veg at, at eigi kæmi ráð ráði í móti. Þeir
báru eld at, ok þá hljóp vatn ór þeim stokkum, er settir
váru í virkisveggina. Þeir ætluðu at vinna með vápnum
ok grafa, en hinir helltu á þá brennanda biki ok
vellanda vatni. Þar með váru færðir á þá stórir steinar,
svá at allt lamdist, því at eigi skorti mannfjölda í virkinu.
Fellu þar nokkurir menn, en fjöldi meiddist, gengu
þeir frá bæði móðir ok sárir. Gerðist illr kurr í þeim
Gautum, ok þótti þeim illt við at eiga, en Svíar gengu
út á virkit, spottuðu þá ok hlógu at þeim ok frýðu
þeim hugar. Þeir báru út pell ok silki ok marga dýrgripi
ok tjáðu fyrir þeim ok báðu þá eptir sækja. Hrólfr
konungr spurði Ketil, bróður sinn, hversu honum þótti
at fara. Katli kvaðst heldr þykkja erfitt veita, -- "þykki
mér konungr Svíanna heldr heitu míga." Konungr
kvað vera mega, at fleira þyrfti við en orðaskrap eitt saman.
Sitja þeir þar eigi skemmr en hálfan mánuð. Þá talar
Ásmundr til Hrólfs: "Vér höfum sótt lengi stað þenna
ok höfum hvern dag haft mikla mæðu, ok er eigi at
nær váru eyrendi, höfum vér látit marga menn, en sumir
eru særðir. Nú viljum vér, herra, at þér leggið til
nokkur ráð, þau er dugi, ella vilja yðrir menn frá,
hverfa, því at vér höfum gabb ok athlátr fyrir vára
mæðu." Hrólfr konungr svaraði: "Eigi sjám vér ráð
til þess, at víst sé, at þessi staðr verðr unninn, en þó
skulu vér freista at fara til skógar ok binda oss stórar
byrðar ok gera þar af stóra flaka ok hafa þar undir
stórviðu. Síðan skulu vér bera þessa flaka svá hátt, at
þar megi menn vel standa undir ok styðja þá stafi, er
undir standa. Skal þar til velja allt it sterkasta fólk
várt. Síðan skulu sumir hafa graftól ok grafa svá rauf
á vegginum ok vita, ef vér komimst við þat í virkit."
Þetta sýndist öllum ráð. Ok er þeir höfðu þessa umbúð
veitta, báru þeir þetta undir virkit. Var þetta svá
sterkt, at hvárki sakaði þá, er undir váru, grjót né bik,
svá at á skammri stundu höfðu þeir hlið á virkisvegginum.
Ok er Þórbergr konungr skildi þessa vél, hljóp
hann í niðrgang virkisins ok allir hans menn ok svá
braut í skóg. En Hrólfr konungr með allt sitt lið sækir
inn í virkit, ok er þeir koma þar, þá eru menn allir í
brottu. Þetta þótti þeim undr mikit, er þeir kómu í
ekki þat herbergi, at þeir fyndi þar nokkurn mann, en
matr ok drykkr stóð þar búinn í hverju herbergi, klæði
ok dýrgripir váru þar allir til reiðu. Ketill mælti: "Konungr
þessi hefir verit hjartaragr, er hann hefir hlaupit
hér frá svá mikilli sælu dýrra gripa ok þar með búit
sínum óvinum vist ok drykk. Eru vér mjök fallnir í
fullsælu eptir várt erfiði. Skulu vér hér fyrst drekka ok
snæða, en síðan skal skipta váru herfangi." Sem Hrólfr
konungr heyrði orð hans, mælti hann: "Nú geintu yfir
þat agn, sem þér var ætlat, at þú skyldir meir gaum
gefa at þinni magafylli en at handtaka konunginn. Nú
skal hér engi maðr at þessu dveljast, svá at fyrir þat
komist konungrinn undan, heldr skulu vér rannsaka
þenna stað, ef vér finnum nokkut þat jarðhús, at á
braut megi komast." Þeir gera svá sem konungr bauð.
Þeir finna þar niðrgang í virkit, ok gengr Hrólfr konungr
þar fyrstr inn ok þá hverr at öðrum, ganga þar
til, er þeir koma at uppgöngu, ok váru þeir þá komnir
í skóg. Þar fyrir var Svíakonungr með alla hirð sína.
Slær þar í bardaga. Gengr Hrólfr konungr vel fram ok
drengiliga ok allir þeir fóstbræðr. Svíakonungr berst
djarfliga ok allir hans menn, því at þetta folk var valit
at harðfengi, er honum fylgdi. Hafði hann ok miklu
fleira lið. En þá þegar, er þeir stóðu jafnt at vígi, þá
gengu þeir fóstbræðr hart fram ok felldu marga menn.
Svíakonungr eggjaði sína menn með miklum ákafa ok
kvað aldri fylgd at þeim, ef þeir ræki eigi smákonunga
af sér. Barðist Þórbergr konungr af svá hvössum hug
ok felldi margan mann með sínum köppum, en þó hallast
mjök bardaginn á þá Svíana.
Hrólfr konungr talaði þá við Ketil, bróður sinn: "Þat
vil ek, at þú ráðist í mót konungi þeira Svíanna ok takir
hann, ef þú mátt, en ber eigi vápn á hann, því at þat
er in mesta klæki at særa kvenmann með vápnum." Ketill
kvaðst svá gera mundu, ef hann mætti. Þar næst brast
flótti í liði þeira Svíanna. Ketill var þá svá nær kominn
konungi þeira, at hann sletti flötu sverði um lendar
konungi ok greip hann ok mælti: "Frú", segir hann,
"svá lokkum vér af yðr lendakláðann, ok kalla ek þetta
klámhögg." Konungr mælti: "Þetta högg skal þér eigi
til frægðar verða," ok slær Ketil með öxi undir eyrat
svá hart, at fótunum kastar fram yfir höfuðit, ok mælti:
"Svá sláum vér jafnan hunda vára, ef oss þykkir ákaft
geyja." Ketill spratt skjótt á fætr ok bjóst at hefna sín,
ok í því kemr at Hrólfr konungr ok greip konunginn
ok mælti: "Herra, legg vápn þín, þér eruð nú á váru
valdi. Vil ek gefa þér grið ok öllum þínum mönnum,
ef þér vilið játa forráði föður þíns." Svíakonungr mælti:
"Mikil ván er nú þess, Hrólfr konungr, at þú þykkist
hafa vald á oss ok öllum várum mönnum, en þat mun
yðr verða til lítils metnaðar, þótt þú þröngvir oss til
þess, er vér viljum eigi lostugir játa." Hrólfr konungr
mælti: "Vit, herra, erum nú svá saman komnir, at
ek vil yðr í öllu sæmdar leita, ok bið ek órskurð okkar
máls í umdæmi föður þíns, ok mun þat mælt, ef hann
skipar okkar í milli, at þér haldið fullum veg yðrum
með sóma." Svíakonungr mælti: "Þú munt vera vitr
maðr ok þolinn, því at sá mundi margr, ef þeim hluta
ætti, hyggja at þröngva oss til þeira hluta, sem þú vildir,
at gengi fram, fyrir þessa vára tiltekju. En nú þar sem
vér erum komnir ok várir menn á yðvart vald, þá munu
vér þessu játa ok leysa oss svá fyrst at sinni ór þessu
fangelsi. Viljum vér nú, Hrólfr konungr, svá gera sem
kurteisir menn eru vanir, ef þeir verða sigraðir ok yfirkomnir,
at vér viljum bjóða yðr við öllu yðru liði til
náða ok veizlu vegligrar ok launa svá yðr, er þér gefið
grið várum mönnum. En vér viljum nú í stað ríða til
Uppsala við öllum várum vildarmönnum, þeim sem
eptir lifa, ok hitta konunginn Eirek, föður várn, til
heilla umráða, því at þat er várr sómi at halda hans
forsjá." Bundu konungar þetta sín í millum með sterkum
trúnaði.
Eptir þetta snýr Hrólfr konungr aptr í staðinn, ok
svá sem hann var þar kominn, þiggr hann þar þriggja
nátta veizlu, en Svíakonungr ríðr til Uppsala með öllu
sínu föruneyti, ok svá sem hann var þar kominn, gekk
hann fyrir Eirek konung, föður sinn, lagði skjöldinn
niðr fyrir fætr sér, tók hjálminn af höfði sér, hneigði
konunginum ok kvaddi hann ok mælti: "Minn kæri
faðir, ek em orðinn farflótta ríkis þess, er þér gáfuð í
mitt vald, ok sökum þess at ek varð yfirunnin af sterkum
bardagamönnum, þá bið ek, at þér gerið þat ráð
fyrir mína hönd, sem yðr er nú mest at skapi." Konungr
mælti: "Gjarna viljum vér, at þú hættir styrjöld
þessi, ok viljum vér, attu takir upp kvenligar atferðir
ok farir í skemmu til móður þinnar. Síðan viljum vér
gifta þik Hrólfi konungi Gautrekssyni, því at vér vitum
enga hans jafningja hingat á Norðrlönd." Konungs
dóttir mælti: "Eigi viljum vér bæði gera at vera komin
á yðvarn fund til umráða, enda vilja þá eigi hlíta
yðvarri forsjá." Eptir þat gekk hún til skemmu, en
gaf í vald Eireki konungi vápn þau, er hún hafði borit.
Settist hún til sauma með móður sinni, ok var hún
hverri mey fegri ok fríðari ok kurteisari, svá at engi
fannst jafnfríð í norðrálfu heimsins. Hún var vitr ok
vinsæl, málsnjöll ok spakráðug ok ríklynd.
Eptir þetta sendir Eirekr konungr menn á fund
Hrólfs konungs ok lætr bjóða honum til veizlu með
liði sínu. Bregðr hann við skjótt ok ferr til Uppsala.
Ok er Eirekr konungr spyrr þangatkvámu Hrólfs konungs,
gengr hann í mót honum með alla hirð sína ok
leiðir hann í hásæti hjá sér í höll sinni, skipar þar út
í frá hans fóstbræðrum, drekka nú glaðir ok kátir. Síðan
inna þeir til, hvat í þeira einkamál hafði komit, ok
samdi þeim þat allt it bezta. Eptir þetta lætr Eirekr
konungr kalla dóttur sína inn í höllina. Sem henni
kómu orð föður síns, býst hún með inu mesta skarti,
gengr inn í höllina með móður sinni ok mörgum öðrum
kurteisum konum. Sem Eirekr sá dóttur sína inn
koma, stóð hann upp í mót henni ok leiddi hana til
sætis sér til annarrar handar með drottningu ok öllum
þeim konum, er í þeira flokki váru. Nú svá sem konungar
höfðu drukkit um stund, vekr Hrólfr konungr
bónorðit, svá at jungfrúin heyrði, ok þarf þat eigi með
orðum at lengja, at Hrólfr konungr fastnar júmfrúna.
Var þá aukin veizlan ok boðit til múg manna víða um
Svíaveldi. Varð þessi veizla ágæt ok stóð hálfan mánuð.
Ok at lokinni veizlu gefr Eirekr konungr öllum ríkismönnum
ágætar gjafir með glöðum góðvilja, ok ferr
þá hverr til síns heimilis með blíðu samþykki Eireks
konungs. Hrólfr konungr sitr eptir í Svíþjóð með húsfreyju
sína, ok takast með þeim góðar ástir. Hrólfr
konungr sendir Ketil, bróður sinn, til ríkisstjórnar í
Gautlandi. Ingjaldr ferr til Danmerkr til föður síns,
Hrólfr konungr tekr þat ríki til forráða, er konungsdóttir
hafði fyrir ráðit, sitja nú allir saman með náðum,
hverr í þeim stað, sem kominn var.
Um várit eptir koma sendimenn af Danmörku til
Hrólfs konungs ok sögðu Hring konung dauðan ok
þat með, at Ingjaldr bað Hrólf konung koma á sinn
fund ok drekka erfi eptir Hring konung, fóstra sinn.
Ok þegar Hrólfr spyrr þessi tíðendi, býst hann til þessar
ferðar ok Ásmundr, fóstbróðir hans, með honum.
Ok er þeir váru búnir, halda þeir til Danmerkr. Þeir
höfðu tvau skip, vel búin at mönnum ok vápnum. Ketill
kom til móts við þá ok hafði eitt skip ok vel skipat,
koma við Sjóland síð dags ok leggja undir ey eina ok
tjalda yfir skipum sínum.
Hrólfr konungr gekk upp á eyna við nokkurum
mönnum. Þeir sjá skip ligga undir eynni öðrum megin,
fimm skip saman. Þat váru langskip fjögur ok dreki
it fimmta skip bæði mikill ok fagr, ok eigi þóttist konungr
sét hafa vænna skip. Svörtum tjöldum var tjaldat
yfir þessum skipum. Konungr mælti: "Hverr mun
stýra dreka þessum inum dýra, ok eigi hefi ek sét þat
skip, er ek vildi heldr eiga en þetta." Ásmundr svaraði:
"Víst er þetta afburðar skip fyrir allra hluta sakir, ok
væri slíkt helzt konungs gersemi. En þann einn ætla ek
stýra drekanum, at þér munuð fullt verða til at vinna,
áðr þér náið, þykkja mun þeim svá góðr, sem á." Konungr
mælti: "Veiztu hverr drekann á?" Ásmundr svaraði:
"Hann heitir Grímarr ok er Grímólfsson. Hann
er inn mesti víkingr. Hann liggr á herskipum bæði
vetr ok sumar. Hann er mikill ok illiligr, en hann er þó
verri reyndar. Hann bíta eigi járn ok engan þeira tólf,
er honum fylgja. Þeir eta allir hrátt ok drekka blóð. Er
þat sannkallat, at þeir sé heldr tröll en menn. Eitt sumar
fundumst vit við Suðreyjar. Hafða ek tíu skip ok öll
vel skipuð, en þeir höfðu fimm skip. Vér börðumst
einn dag, ok skipti skjótt um með oss. Fell þar allt lið
mitt, en ek hljóp á kaf, ok komst ek svá undan. Hefi
ek eigi farit verri för en þá." Konungr mælti: "Sýnist
yðr nokkur efni at berjast við þá með þat lið, sem vér
höfum?" Ásmundr bað konung fyrir sjá -- "munu vér
treysta á yðra hamingju, ef duga skal." Ketill eggjaði
mjök atlögu, kvað þar mundu gott at reyna sik ok afla
fjár ok frægðar. Þá mælti Hrólfr konungr: "Með því
at þeir eru illir ok ágjarnir, en hafa þann grip, er ek
vilda gjarna eiga, þá munu vér búast um ok bera grjót
á skip vár." Nú var svá gert sem konungr bauð, ok
bjuggust við eptir föngum. Konungr lét ganga upp á
eyna ok höggva kylfur stórar. Eptir þat herklæddust
þeir. Síðan róa þeir at þeim hljóðliga.
Svá er sagt, at skip Grímars lágu öll jafnfram, ok lágu
langskipin nær eyjunni, en drekinn utar, ok var hlið
mikit í milli skipanna ok eyjarinnar, ok leggja fyrst at
langskipunum ok vita, ef þau yrði unnin, áðr þeir
kæmi við drekanum, -- "þætti mér þá unnit, ef þeir
ætti eigi langskipin til annarrar handar, þá er þeir legðu
at drekanum." Konungr bað þá vera sem ákafasta, meðan
þeir væri sízt við búnir, ok vita, at sem skjótast
skipti um með þeim, bað þá ekki æpa ok fara sem hljóðast.
Þeir gerðu sem konungr mælti. Þá var á þoka ok
myrkvi mikill. Finna þeir eigi fyrr, er á langskipunum
váru, en tjöldin váru tekin af þeim, en sjálfir þeir
barðir bæði með grjóti ok vápnum. Þeir spruttu á
fætr allir ok taka í mót með mikilli hreysti, því at þeir
lágu allir með vápnum sínum, en þó fengu þeir mikinn
mannskaða, áðr þeir gæti vel skipat liði sínu til varnar,
ok er þeir höfðu litla stund barizt, réðu þeir Hrólfr
konungr til uppgöngu. Varð þar mannfall svá mikit,
at á lítilli stundu ruddu þeir þat skip, sem þeir váru á
komnir, fellu sumir, en sumir hljópu á kaf ok drukknuðu.
Ruddu þeir svá þrjú skip, at hvert mannsbarn var
drepit.
Við þetta vaknar Grímarr ok bað sína menn at leggja,
þá sem á drekanum váru. Þar var óp mikit ok kall, er
hverr eggjaði annan. Þá mælti Hrólfr konungr til Ketils,
bróður síns: "Nú skaltu leggja at því langskipi, er eptir
er, en vit Ásmundr skulum leggja at drekanum." Ketill
lézt svá gera mundu. Nú leggr á sitt borð drekanum
hvárr, Hrólfr konungr ok Ásmundr. Þeir höfðu fengit
lítit manntjón ok höfðu því lið fleira. Þá stóð Grímarr
upp á drekanum ok sagði: "Hverir leggja hér at svá vaskliga?"
Konungr svaraði: "Ef þér er á því forvitni, þá
heiti ek Hrólfr ok em Gautreksson, annarr heitir Ásmundr
ok er konungsson af Skotlandi." Grímarr mælti:
"Þann mann höfum vér sét, ok skildum vér svá næst
um, at honum mætti vera lítil eptirsjá at várum fundi,
þá er vér eltum hann sáran á kaf, en drápum af honum
hvert mannsbarn, eða mun hann nú ekki til þess
muna?" Ásmundr mælti: "Hitt skaltu finna, áðr kveld
kemr, at mér er þat eigi ór minni liðit." Þá tók Grímarr
til orða: "Þín heit munu vér svá lítt óttast, en vitum
vér, at Hrólfr konungr er ágætr at hreysti sinni, ok því
viljum vér gera honum þann kost sem engum öðrum,
því at þat er skaði, ef slíkr maðr er drepinn. Bið ek,
attu, Hrólfr konungr, gangir upp á eyna við alla þína
menn, vápnaða ok vel klædda, en peninga þá, sem þér
hafið, vil ek taka fyrir menn þá, er þér hafið fyrir mér
drepit, ok er það þó allt of lítit. Hefi ek þó engum
manni gert jafngóðan kost, síðan ek kom í hernað."
Sem Hrólfr konungr heyrði orð hans, mælti hann:
"Þetta mun víst vera vel boðit, en með því at oss er þat
eigi sýnt, at vér séim á þína miskunn komnir, at þú
eigir nokkurra kosta boð heldr við oss en vér við þik,
þá viljum vér með engu móti missa fjár várs." Grímarr
mælti: "Sé ek, at þú munt eigi vera jafnvitr maðr
sem vér hugðum, er þú vill eigi vægja lífi þínu, því
at sönnu segi ek þér ina síðustu þína lífdaga, ef þú
ætlar við mik at þreyta. Hafða ek hitt ætlat, at þú
skyldir lifat hafa til lengri nytja, með því at mér ertu
sagðr hraustr ok vinsæll. Hafða ek ætlat at sýna á þér því
meira drengskap en öðrum. Þótti mér aukast í því frami,
at ek miskunnaði yðr utan allra verðleika." Hrólfr konungr
mælti: "Enga þökk hafi þér af oss fyrir þetta, ok
búið yðr skjótt, því at vér viljum á þat hætta, hvárir
eiga öðrum kosti at bjóða, áðr kveld komi. Höfum vér
ok nokkurt svig unnit á yðrum mönnum, ok er yðr
þess mál at hefna." "Nú kaust þú þann kost, er þú
skalt aldri fagna síðan ok þér mun vera makligr."
Ok eptir þetta tekst þar bardagi harðr ok ákafr. Váru
þeir Grímarr bæði sterkir ok harðfengir ok svá ákafir,
at konungs menn máttu ekki annat en hlífa sér. Þeim
var ok óhægt til atsóknar at vega upp á drekann, því at
hann var svá hár sem kastali, en menn sterkir ok kænir
til varnar ok áttu at höggva niðr fyrir sik, en engan
þeira tólf beit járn, sem Ásmundr hafði sagt. Fellu þá
menn Hrólfs konungs bæði móðir ok sárir.
Svá er sagt, at Ketill Gautreksson lagði at langskipinu,
því er eptir var. Sá hét Forni, er stýrði skipinu, ok
var inn hraustasti maðr. Lagði þar hvárr djarfliga til
móts við annan, ok varð þeira fundr harðr. Sýndi Ketill
þar harða atsókn ok réð til uppgöngu við sínu liði.
Þar var orrosta áköf. Skiptust þeir Ketill höggum við,
ok fell Forni fyrir Katli. Síðan drápu þeir hvert
mannsbarn á skipinu. Fekk Ketill þar góðan orðstír af
sínum mönnum. Eptir þetta lögðu þeir at drekanum,
ok fundust þeir bræðr, spurði Ketill, hversu gengi.
Hrólfr konungr lét lítt yfir ok sagði, at eigi mundi svá
búit hlýða, kvað þetta vera fjandr mikla við at eiga.
Hann bað Ketil róa at eyjunni ok flytja út at þeim
stórtré, því at þar skorti eigi stóra mörk. Ketill gerði
svá ok var í öllu inn skjótasti. Ok er þeir kómu aptr,
lét konungr fella viðu á borðin drekanum svá stóra ok
þunga, at hann hallaðist við.
Síðan réðu þeir Hrólfr konungr til uppgöngu. Fellu
þá menn á drekanum bæði fyrir grjóti ok vápnum. Hallaðist
þá bardaginn á Grímar ok hans förunauta. Hrólfr
konungr sneri aptr eptir skipinu ok hafði kylfu eina
stóra ok barði á tvær hendr. Þeir Ásmundr ok Ketill
fylgdu honum. Fell þá hverr um þveran annan. Konungr
hafði mannfleira. Fell þá lið Grímars, svá at þeir
tólf stóðu uppi, Grímarr ok kappar hans. Var þá gengit
at með kappi, ok barðir með kylfum. Fellu þá margir.
Ok er Grímarr sá, at þeir mundu sigraðir verða, stökk
hann fyrir borð ok á kaf. Ásmundr var nær staddr ok
hljóp þegar eptir honum ok leggst inn eptir honum
at eyjunni, ok er þetta sér Hrólfr konungr, leggst hann
þegar til lands ok vill duga Ásmundi, svá at þeir eigist
eigi tveir við. Ok er Ásmundr kemr at landi, var
Grímarr á land kominn, ok er hann sér Ásmund, þrífr
hann upp stein ok sendir honum. Ásmundr skýtr sér
þá í kaf, ok er hann kemr upp, ætlar Grímarr at senda
honum annan, ok í því var hann sleginn með kylfu,
svá at þegar fell hann. Þar var kominn Hrólfr konungr
ok lét skammt höggva í millum. Lét Grímarr
þar líf sitt. Þá lögðu þeir út til drekans, ok hafði Ketill
unnit þar allt til handa þeim. Tóku þeir þá ok ruddu
drekann, en köstuðu á kaf þeim, sem fallit höfðu. Eptir
þat fóru þeir til eyjarinnar ok bundu sár sín. Váru
þeir bæði móðir ok sárir, en fjöldi fallinn. Þar váru
þeir nokkurar nætr. Konungr var lítt sárr, en þeir Ásmundr
ok Ketill váru mjök sárir.
Eptir þetta bjuggust þeir á braut. Tóku þeir drekann
Grímarsnaut ok gátu varla skipat fyrir mannfæð,
en létu eptir öll önnur skipin, kómu nú við Danmörku.
Ok er Ingjaldr fréttir kvámu Hrólfs konungs, býðr
hann þeim til veizlu þeirar, er hann hafði stofnat, erfi
eptir föður sinn. Drukku þeir nú allir samt með miklum
veg erfi Hrings konungs. Var þar ekki jafnmargt
hjalat sem um dráp þeira Grímars, því at öllum þótti
þat it mesta hreystiverk. Ok er þessu er lokit, lætr
Hrólfr konungr stefna þing fjölmennt. Á því þingi er
tekinn Ingjaldr til konungs eptir föður sinn yfir Danmörk
alla. Sitr hann nú ok semr ríki sitt á þá lund,
sem Hrólfr konungr gaf ráð til. Eptir þat býst nú í
braut Hrólfr konungr af Danmörk með stórgjöfum
sæmdr af Ingjaldi konungi. Ferr hann nú leiðar sinnar,
þar til er hann kemr til Svíþjóðar með öllu heilu
ok höldnu, en Ingjaldr konungr sitr um kyrrt at ríki
sínu í Danmörku, ok skildust með inni mestu blíðu.
Fór Ketill til Gautlands ok sitr þar um kyrrt.
Hrólfr konungr sitr löngum at Uppsölum, ok var
þar vinátta góð með venzlum. Hrólfr konungr lagði
mikinn kost til at búa drekann Grímarsnaut ok lét
allan steina fyrir ofan sjá með ýmsum litum, bæði gulum,
rauðum, grænum ok blám, svörtum ok samblöndnum,
gulli lætr hann búa dreka höfuð, ennispánu ok
alla svíra ok víða renna gulli í súðina, þar sem bæta
þótti. Var hann hverju skipi skrautligri. Þótti hann
svá bera af hverju skipi sem Hrólfr konungr af öðrum
konungum, þeim sem váru í Norðrlöndum. Gerðist
hann þá harðla víðfrægr af sinni stjórn ok vizku,
sóttu margir ríkir menn á hans fund ok gerðust honum
handgengnir ok veittu honum dyggiliga fylgd. Höfum
vér þat heyrt, at í þann tíma hafi eigi nokkurt
skip verit skipat frægrum köppum en drekinn Grímarsnautr,
þótt vér kunnum þá eigi at nefna eða frá at
segja. Sitr Hrólfr konungr nú í Svíþjóð með mikilli
gleði ok prís þau missiri. Unni Þornbjörg drottning
Hrólfi konungi stórmikit. Fann konungr, at hún var
hverri konu vitrari ok meiri skörungr fyrir allra hluta
sakir. Ásmundr var með konungi vel haldinn ok reyndist
at öllu hraustr ok inn vaskasti. Virði konungr ok
hann mest sinna manna. Hrólfr konungr hafði þriðjung
Svíþjóðar til forráða. Hann hafði jafnan á sumrum
útgerð fyrir landinu ok leitaði sér frægðar ok frama.
Ok it næsta sumar eptir bardaga þeira Grímars hafði
Hrólfr konungr verit í hernaði. Hann hafði víða herjat
um Vestrlönd ok orðit gott til fjár ok frægðar. Um
haustit heldr konungr til Svíþjóðar ok sitr þann vetr
í kyrrðum.
Þá réð konungr fyrir Garðaríki, er Hálfdan hét.
Hann var vitr konungr ok vinsæll. Hann á dóttur eina
fríða, þá er Álof hét. Hálfdan konungr unni mikit
dóttur sinni. Þótti hún inn bezti kostr í öllu Garðaríki
ok þótt víðara væri um leitat. Þórir hét maðr. Hann
var öndugishöldr Hálfdanar konungs. Hann var bæði
mikill ok sterkr. Hann var kallaðr járnskjöldr. Hann
hafði lengi verit þar landvarnarmaðr.
Með Hálfdani konungi váru tólf berserkir. Þeir váru
illir ok ódælir. Engan þeira beit járn. Tveir eru nefndir
af þeim, hét annarr Hrosskell, en annarr Hesthöfði.
þeir váru bræðr. Svá er frá þeim sagt, at þeir óðu elda
ok gengu sjálfráðir á vápn, þá er berserksgangr kom
á þá. Þeir drápu bæði menn ok fé ok allt þat, er fyrir
varð ok eigi vildi undan þeim láta, ok eirðu engu,
meðan sá óhugr var á þeim, en þá þetta rann af þeim,
váru þeir svá máttlitlir, at þeir höfðu eigi allnær hálfan
styrk sinn, ok var sem þeir væri þá svá veikir sem
þeir menn, er í sóttum hefði legit. Helzt þat um dægr
eða því nær. Hálfdan konungr hafði mikit traust á
þeira framgöngu, svá at engir konungar treystu við
hann at stríða. Konungr unni mikit dóttur sinni, ok
þótt konungar bæði hennar, þá stukku allir undan við
gys ok gabb, er berserkir gerðu at þeim. Þóttust allir
hólpnir, er ór þessu kallsi kómust. Við þetta gerðist
konungsdóttir kostvönd ok vildi engum játa, þótt hennar
bæði. Sitja nú um kyrrt, því at öllum leiddist hennar
andsvör.
Þat var einn tíma, at Þornbjörg drottning talar við
Hrólf konung: "Hvat ætli þér í sumar at starfa?" Konungr
svarar: "Í hernað ætla ek." Hún spurði: "Hafi
þér nokkut spurt af ferðum Ketils, bróður þíns?" Hann
kveðst þaðan hafa enga frétt, -- "eða kanntu oss af
því at segja?" Hún svaraði: "Þat hefi ek frétt, at Ketill
fór austr í Garðaríki at biðja dóttur Hálfdanar konungs
sér til handa. Svá hafa mér fréttir gengit, at hann
hafi þangat haldit tveim skipum ok hann hafi gengit
við tólfta mann inn í höll konungs. Þat hefi ek heyrt,
at hann bar upp eyrendi sín vel ok sköruliga ok flutti
sitt mál með mörgum snjöllum orðum, en hann fekk
þau andsvör af konungi ok júmfrúnni, at honum þótti
sér leitat lítils metnaðar, en berserkir hljópu upp með
ópi ok miklum gný ok ráku þá út ór höllinni ok eltu
þá til skipa með grenjun ok fáheyrðum látum. Þeir
váru bæði barðir ok særðir ok þóttust fótum eiga fjör
at launa, er þeir kómust undan. Slíkt höfum vér þar
af spurt. Nú er oss svá flutt, at Ketill uni engu betr
fyrir sína hönd eða sinni ferð en hann undi við yðra
ferð, þá er fóruð fyrsta sinn til vár, ok hefir hans
ferð orðit miklu hæðiligri. Mun hann brátt koma á
yðvarn fund ok biðja yðr til þessar ferðar at reka sinnar
svívirðingar." Hrólfr konungr svarar: "Ekki er
hægt at koma ráðum við slíka menn við ákafa hans
ok framgirni. Er nú vel, at hann gjaldi einræðis sjálfs
sín, þar sem hann vildi ekki með várri forsjá fara."
Hún bað hann eigi slíkt tala ok kvað þetta vera nauðsynja
ferð at veita bróður sínum fullting, ok skilja
þau tal sitt at svá mæltu.
Litlu síðar kemr Ketill á fund Hrólfs konungs ok
segir honum greiniliga frá allri þeiri sneypu, er hann
hafði fengit í Garðaríki. Hrólfr konungr kvað slíks
ván vera, at svá hefði farit, -- "því at þú ætlar at vinna
allt með ákafa þínum." Ketill bað Hrólf konung nú
til ferðar með sér, -- "því at ek þykkjumst hafa of lítinn
styrk til at rétta þá svívirðu, er til mín var ger." Var
Ketill í allillum hug. Konungr kvað honum eigi mundu
koma fyrir allt áhlaup hans ok orðaskrap, -- "sýnist mér
eigi líkligt til hefnda við slíka menn sem vér eigum
um, því at hér mun bæði við þurfa fjölmenni ok harðræði.
Nú skaltu fyrst fara heim í ríki þitt ok afla þér
skipa ok manna. Sentu ok orð Ingjaldi konungi í Danmörku,
at hann geri slíkt it sama, ok komið hér báðir
at sumri, ok sjám þá, hvat oss þykkir tiltækiligast."
Ok eptir þetta ferr Ketill heim í ríki sitt. Hafa nú
allir ætlan ok tilbúnað um þessa ferð.
Nú er frá því sagt, þá er sumraði ok vetrinn var
liðinn, at þeir Ketill ok Ingjaldr koma með fjóra tigu
skipa vel búin at mönnum ok vápnum til Svíþjóðar.
Hrólfr konungr hafði búa látit þrjá tigu skipa ok
dreka sinn um fram. Váru þessi öll skip búin með
miklum herskap ok vel búnu liði, biðu svá byrjar.
Hrólfr konungr spurði drottningu, hversu henni segði
hugr um þeira ferð, hversu takast mundi. Hún kvaðst
vænta, at vel mundi takast, en kvaðst þó svá dreymt
hafa, at þeir mundu koma eitthvert sinn í þessari ferð
í krappan stað, svá at þeir mundu reyndir verða.
Ok er byrr kom á, tóku þeir þegar ok settu upp
segl sín, svá hverr sem búinn var, ok var heldr veðrlítit
í fyrstu. Hrólfr konungr varð síðast búinn. Gekk
drekinn lítit, því at hann þurfti mikinn byr, sigldu
svá sem leið liggr til Garðaríkis. En er þeir höfðu siglt
um stund, tók veðrit at hvessa. Gekk drekinn þá skjótt
eptir skipunum. Gerði þá veðr mikit. Konungr bað
þá tengja saman skipin ok vita, ef þeir gæti svá haldizt.
Ok er þeir ætluðu svá at gera, laust á ofviðri svá miklu,
at þegar urðu skipin sundrskila. Varð þá at hlaða seglum
ok rétta. Eptir þat kom á steinóðr útnyrðingr.
Mátti þá eigi lengr rétta, ok sigldu þá við eitt rif.
Gerðist þá svá veðrmikit, at reiði þeira slitnaði, svá at
bæði gekk í sundr höfuðbendr ok aktaumar, ok gekk
mjök sjór á þá, svá at fáir væntu sér lífs, þeir sem þar
váru. Ok er þessi stormr var sem ákafastr, sleit frá
drekann Hrólfs konungs ok rak at eyju einni, en með
því at þar var höfn góð, en skip öruggt ok liðsmenn
kænir, kómust þeir með heilu ok höldnu at landi. Þat
var síð um kvöld, ok fell þá veðr ok gerði harðla blítt.
Hrólfr konungr lézt vilja ganga á eyna ok vita, ef
hann sæi nokkut til nýlundu. Ásmundr fór með honum
ok tíu menn aðrir, en hann bað annat lið sitt
bíða við skip ok bað þá bíða til nóns annan dag, ef
hann gerði þeim vissu enga áðr.
Eptir þat gengu þeir upp á eyna. Þat var mikit land
ok skógótt. Ok er þeir höfðu gengit um stund, fundu
þeir skála einn á eyjunni. Hann var bæði mikill ok
rammgerr, ok eigi þóttust þeir sét hafa jafnhátt hús.
Hurð var aptr. Konungr bað þá upp lúka. Þeir
hljópu á hurðina ýmsir, ok gekk engum upp. Konungr
mælti þá: "Sá mun hafat afl í klóm, er þessari hurðu
er vanr at lúka, ok skal ek freista, hvárt upp gengr."
Konungr gekk þá til ok hratt upp með annarri hendi.
Þeir gengu síðan inn ok lituðust um ok fundu eld ok
brugðu skíði í ok báru innan um skálann. Sá þeir, at
þar skorti eigi alls kyns varning. Sæng var þar búin
harðla vel. Hún var stórliga mikil. Konungr lagðist
niðr í sængina. Sá hann þat, þó annarr legðist til
fóta honum jafnlangr, þá var sængin þó sýnu lengri.
Þóttust þeir vita, at þar mundi eigi smámaðr fyrir ráða.
Þar var ein súla fyrir framan sængina upp undir ásinn.
Þar hekk á sverð eitt harðla mikit ok var hátt
upp komit, svá at konungr gat hvergi nánd tekit til.
Þá mælti Hrólfr konungr: "Hvárt skal nokkut hér vera
í nótt ok bíða húsbóndans, þess er hér á fyrir at ráða,
ok hætta til, hversu hann er heima at hitta, eða vili
þér fara til skips ok hætta ekki til fundar við hann?"
Þeir báðu hann fyrir sjá, en kváðust ófúsir at bíða. Konungr
mælti: "Á því em ek meir at bíða bónda, en þat
má vera, at honum þykki vér helzt fjölmennir ok
styggist hann við gestafjölda. Skal nú skipta liði. Skulu
fjórir menn fara til skips, en vit Ásmundr ok aðrir
fjórir skulu eptir vera. Þér skuluð segja, hvat oss dvelr,
ok ef vér komum eigi til skips fyrir dagmál, þá fari
þér ferðar yðvarrar. Mun vár þá ekki at bíða, því at
þat er mín ætlan, at oss tjái ekki fjölmenni við þenna
mann, því at jafnt mun hann fyrirkoma mörgum sem
fám, ef hann er jafngildr sem ek ætla. Er mönnum
þá nokkuru ljósara, ef þér komizt á braut ok segið þat,
er þér sjáit, hvat orðit er af Hrólfi Gautrekssyni ok
hans félögum. Þykki mér vera mega, at þessi skálabúi
hafi nokkuru um ráðit vára hingatkvámu ok vili hann,
at várn fund beri saman, skal nú ok hér bíða náttlangt."
Eptir þat fóru þeir, sem konungr á kvaddi,
ok fórst þeim vel til skips ok sögðu þat, er þeir vissu
til konungs. Allir þeir váru mjök hræddir, hvé honum
mundi at fara.
Nú er at segja frá þeim Hrólfi konungi, at þeir eru
í skála um kveldit. Konungr mælti: "Fýst væri mér á
at fá þetta it stóra sverð, er uppi hangir." "Hvat er
þar til ráðs?" segir Ásmundr. Konungr mælti: "Þú
skalt fara upp á herðar mér ok vita, ef þú gætir þá
ofan tekit sverðit, ef þú stendr á öxlum mér." Ásmundr
mælti: "Þat hygg ek, at þetta sverð sé svá þungt, at ek
geti eigi valdit." Konungr mælti: "Styð þú þik við
súluna annarri hendi, en létt annarri neðan undir
sverðit, ok þegar er þú finnr, at þat er laust uppi, láttu
þat sjálft hlaupa niðr með súlunni. Mun ek þá við
taka." Ásmundr gerir sem konungr bauð ok ferr nú
á axlir honum ok tekr neðan undir sverðit, en konungr
í mót.
Líðr nú kveldit. Heyra þeir út dunur miklar, ok
því næst kom þar inn maðr. Undruðu þeir þá lítt,
þótt skálinn væri hár eða stórkostligr, því at þetta var
inn hræðiligasti risi, svá at engan höfðu þeir sét fyrri
svá stóran. Ekki var hann svá ljótr, at þat væri fádæmi,
þess er hann var stórskorinn í andliti. Vel var hann
búinn at klæðum. Hann hafði einn grábjörn á baki sér
ok einn boga í hendi, harðla stóran. Ákafliga var hann
móðr, ok þat ætluðu þeir, at hann mundi langt hafa
at gengit. Hann gengr at eldinum öðrum megin ok
kastaði niðr birninum. Hrólfr konungr heilsaði honum,
en hann lét sem hann heyrði eigi. Síðan sundrar hann
björninn skjótt ok fimliga, festir síðan ketil upp ok
sýðr. Eptir þat tekr hann borð, breiðir á dúk ok berr
fram vist ok drykk. Öllu þótti þeim hann því vel skipa.
Eptir þat tekr hann til matar, etr ok drekkr heldr
djarfliga. Ok eptir þat hann er mettr, varðveitir hann
allt þat, er af gekk.
Svá er sagt, at hann býr borð í annat sinn miklu
kurteisligar, setr fram handlaugar með hreinu handklæði.
Eptir þat tekr hann til orða: "Ekki mun ek yðr
þykkja boðrífr hér til, en þat er nú ráð, Hrólfr konungr,
at ganga til matar við menn þína. Em ek eigi
svá vesallátr, at mér þykki fyrir at gefa nokkurum mönnum
mat um nætrsakir, þótt ótígnari menn sé en þér.
Eruð þér mjök ágætir af mörgum snilldarverkum, er
þér hafið unnit um fram aðra konunga." Konungr
mælti: "Þetta er vel boðit ok mikilmannliga, sem líkligt
er, at þér séið mikillar náttúru bæði um þetta ok
annat, en mat ok drykk höfðu vér í nóg, áðr vér gengim
frá skipi, ok þurfu vér nú eigi þess at sinni, eða hvert
er nafn þitt?" Hann svaraði: "Ek heiti Grímnir ok
em ek Grímólfsson ok bróðir Grímars þess, er þú drapt.
Þú tókt þar marga gripi, þá er ek þykkjumst eiga. Nú
er þat satt, at þú ert engis góðs frá mér verðr, ok ekki
gott skaltu af mér hafa, ok þótt þú værir hér með öllu
liði þínu, skyldir þú aldri burt komast, en því bauð
ek þér til matar, at ek ætlaða, at þú skyldir lítinn geig
þar af fá. En þann inn mikla storm, sem þér fenguð,
hann gerða ek at þér ok Ásmundi ok þeim, sem á
drekanum váru, unst at drekann sleit frá. Þótti mér
lítils vert um in önnur skipin, ok eru þeir komnir
þangat, sem þeir vildu, því at ek gaf þeim hægan byr,
en þú ert nú hér kominn með liði þínu heilu ok
höldnu, sem með þér er á drekanum, ok skaltu aldri
burt komast, því at hann er it bezta skip í yðvarri ferð.
Skal ek ok svá greypiliga hefna bróður míns, þótt ek hafi
eigi til öxi eða sverð, því at þat er yðr allt of gott at
falla fyrir vápnum mínum, ok skal ek gefa ykkr Ásmundi
grið náttlangt ok hugsa ykkr þá pínu, at sem mest
reyni þrek ykkar. En þegar er ek vissa, at skilit var með
þér ok liði þínu, gaf ek þeim hægan byr, ok eru þeir
komnir þar, sem þeir vildu, því at ek hirti ekki at
hafa ónáð af fjölmenni þínu." Risinn hafði skotit í
eldinn járnteini, ok var klofinn annan enda, svá sem
þat væri tveir fleinar. Þat færi var geigvænligt. "Ekki
vissa ek," sagði Hrólfr konungr, "at ek hefði þér svá
nær höggvit, ok er þat satt, sem mælt er, at yfirbætr
liggja til alls, ok svá mun um þetta, ok muntu vilja
taka bætr eptir bróður þinn?" Risinn mælti: "Hræddr
ertu nú, lítill karl, ok er þat at vánum, því at nú skal
ek sýna þér lítinn þann leik, er ek geri við smápilta,
er hér koma." Síðan brá hann upp járnteininum ok
rak fleinana í gegnum tvá konungsmenn ok kastaði
þeim dauðum innar um eldinn. Eptir þat rak hann í
gegnum aðra tvá ok kastaði þeim dauðum til hinna.
Síðan skók hann svá teininn, at þeim sýndist fjórir
oddarnir á fleininum. Hann mælti þá: "Eigi þarftu,
konungr, at vera svá hræddr, allt skaltu hafa lengri
pínu ok meiri, þá er morginn kemr." Hrólfr konungr
mælti: "Frest eru ills bezt, ok þykki mér skemmtiligt
at sjá gamanleika þína slíka ok aðra." Þá mælti risinn:
"Þar liggja dýraskinn í sætinu, því megi þit kasta undir
ykkr, þar sem þit liggið í nátt, því at ek em svefnstyggr,
ok þykki mér illt at heyra gnyð ykkarn yfir
mér." Hrólfr konungr mælti: "Vit munum hér um
búast við eldinn ok kasta ok svá skinnunum undir
okkr, því at vit munum skjótt sofna." Risinn mælti:
"Allt eru þit þá óhræddari en mik varir, ef þit sofið."
Síðan rak hann hurðina í klofa ok mælti: "Nú veit
ek víst, at þit komizt eigi á braut ór skála várum."
Hrólfr konungr mælti: "Ekki munu vit til þess leita.
Þykkjumst vit nú hafa fengit svá góðan húsbónda, at
okkr tjár ekki at gera öðruvísi en hann biðr." "Til
þess megi þit ætla," segir risinn, "at sá mun ykkr
beztr at gera mér engar ónáðir ok liggja sem kyrrastir."
Þeir kváðust svá gera mundu.
Leggjast nú hvárirtveggju til svefns. Risinn var orðinn
móðr, ok sofnaði hann skjótt. Þá mælti Hrólfr
konungr: "Hversu þykkist þú kominn, fóstbróðir Ásmundr?"
"Sjaldan verr en svá. Þykki mér þetta tröll
illt við at eiga ok ekki hægt til órráða." Konungr mælti:
"Aldrei mun sjá óvinr okkr fyrir koma, ok mun nokkut
annat fyrir liggja." Konungr tók þá skíð eitt ok
skelldi á þilit hjá sér. Risinn vaknaði við ok bað þá
liggja kyrra -- "ella slæ ek ykkr í hel með hnefa mínum."
Eptir þat sofnaði hann. Hrólfr konungr skelldi
þá enn skíðunni. Risinn snerist þá á aðra hlið ok vaknaði
ekki ok talaði þá ekki um ok sofnaði fast. Konungr
skelldi it þriðja sinn miklu skjallast, ok vaknaði
þá risinn ekki við. Hrólfr konungr mælti þá: "Nú
skal fara at með ráði. Vilda ek fyrst geta nát sverðinu,
ok þætti mér líkligt, at þat mundi bíta risann.
Nú skulu vit svá at fara sem í kvöld." Þeir gera svá,
ok getr Hrólfr konungr nát sverðinu. Hann mælti:
"Nú þykki mér þegar líkara okkar efni, ok skal nú
með ráði at fara. Þú skalt reka í eldinn járnflein risans
ok gera glóanda, ok vilda ek, at þú færir þessa
tvá fleina í augu risans í því, er ek legg sverðinu á
honum, ok ef svá berr til, forðum okkr sem skjótast
innar um sængina."
Hrólfr konungr bregðr nú sverðinu. Konungr þrífr
upp kefli eitt ok gengr at sænginni djarfliga ok flettir
af honum klæðum, ok sýndist harðla tröllsligr. Konungr
leggr sverðinu svá fast, at þegar gengr í gegnum hann,
undir höndina vinstri, ok jafnskjótt færði Ásmundr
járnteininn í augu honum. Eplir þat skunduðu þeir
innar um sængina. Hrólfr konungr kastaði keflinu utar
til dyranna, ok kom í skíðahlaðann ok skall hátt við.
Risinn hljóp upp skjótt ok hart utar til dyranna ok
fálmaði höndunum ok ætlaði at grípa þá ok kreista
með engri vægð, en með greypiligum sárum ok miklu
umfangi fellr hann út á hurðina, svá at hún brotnaði
í smá mola. Þeir gengu þá at ok börðu risann með
stórtrjám, þar til er hann var dauðr, ok var honum þó
heldr mikit til fjörs. Eptir þat færðu þeir hann út ór
skálanum, ok urðu þeir at lima hann í sundr, áðr þeir
kómu honum út. Þá var mjök morgnat, ok bjuggust
þeir á braut. Ok er þeir váru skammt komnir, sá þeir
lið sitt koma í móti sér með miklu vápnabraki, ok urðu
þeir fegnir, er þeir sá konung heilan. Höfðu þeir ætlat
til móts við risann ok hefna herra síns, ef þess þyrfti
við, ok þótti þeim eigi betra at lifa eptir konung sinn.
Síðan báru þeir mikinn fjárhlut ór skálanum ok marga
ágæta gripi. Konungr hafði sverðit Risanaut. Þat var
svá mikit, at þat var engum manni vápnhæft nema
Hrólfi konungi ok var honum þó þungt.
Eptir þetta þrekvirki heldu þeir á brott ok fengu
byr góðan, kómu við Garðaríki nær konungs atsetu.
Þat var snemma morgins. Þar fyrir kenndu þeir sína
menn. Urðu þar fagnafundir. Váru þeir Ketill ok nýkomnir.
Spurðu þeir þá at um ferðir Hrólfs konungs,
en hann segir svá sem gengit hafði. Þeim þótti honum
hafa gæfusamliga tekizt ok þó mikilmannliga, lofuðu
nú allir hans ferð ok frama. Ketill spurði Hrólf konung,
bróður sinn, hvort þeir skyldu eigi þegar fara
sem hermannligast ok veita konungi atgöngu. Konungr
kvaðst eigi þat vilja. "Mun ek senda menn á konungs
fund ok segja honum mína kvámu ok hvert várt eyrendi
er. Vil ek, Ásmundr, at þú farir þessa ferð. Seg
svá Hálfdani konungi, ef hann vill eigi unna Katli,
bróður mínum, mægða við sik, at hann mun ófriði
mæta eiga af oss. Viljum vér bíða konungs hálfan
mánuð, ok safni hann liði at sér ok búist við bardaga.
Ætlum vér þó at vinna þessa mey Katli til handa."
Ferr Ásmundr nú við nokkura menn, kemr þann
tíma til hallarinnar, er konungr sat yfir drykkjuborðum
með hirð sína. Var þar gleði mikil. Ásmundr gekk
í höllina at óviljuðum dyravörðum. Hann gekk fyrir
konunginn ok bar fram eyrendi sín vel ok sköruliga,
eptir því sem Hrólfr konungr ætlaði. Hálfdan konungr
svarar: "Spurt höfum vér, at Hrólfr konungr
Gautreksson er ágætr maðr, en með því at vér höfum
áðr synjað Katli þessa ráðahags, sýnist oss eigi at játa,
þótt þér séið nú komnir með meira styrk en þá var
Ketill. Munu vér þenna kost kjósa at ráða til bardaga,
með því at Hrólfr konungr hefir þar vel um talat, at
vér megim safna oss liði." Þá mælti Þórir járnskjöldr,
öndugismaðr konungs: "Þat er mitt ráð, herra, at þér
stríðið eigi við Hrólf konung, því at þat mun yðr verða
allt um megn. Er dóttir yðar fullsæmiliga gift, þó at
Ketill fái hennar; er hann hraustasti maðr ok hugfullr.
Munu þér þá fá trausta höfuðbendu, þar Hrólfr
konungr er, því at engan vitum vér frægra í Norðrlöndum
á allan hvatleik, vit ok hreysti, ok með vísu
segi ek yðr satt, at týni þér virðing yðvarri, ef þér
berizt við hann. Ok með því þér vilið eigi hlýða mínu
ráði, þá skulu þér enga ván eiga minnar fylgdar, ok
mun ek eigi bera minn skjöld í móti Hrólfi konungi."
Þá hljópu upp berserkir konungs tólf saman. Var
Hrossþjófr fyrir þeim. Hann mælti til Þóris: "Þetta er
bæði mælt illmannliga ok þó ragmannliga at veita eigi
konungi lið eptir megni ok þora eigi at berjast í móti
einum lítils háttar konungi, ok óverðr ertu at hafa
sæmdir af várum herra fyrir slík orð, ok þótt konungr
várr hefði eigi fleiri menn en oss tólf berserki, þá skyldi
hann þessa eigi at síðr til heljar færa með öllu liði
sínu ok aldri heðan mannsbarn komast. Ætla ek mér
at mægjast við Hálfdan konung, en brytja Hrólf konung
hröfnum ok erni, en þér sendimenn verðið skjótt
á brottu, ef þér vilið ómeiddir vera ok óbarðir. Segið
svá konungi yðrum, at fyrr skal hann ván eiga at oss
snarprar orrostu en Hálfdan konungr gifti dóttur sína
þeim manni, er vér vitum mest vesaldar kregð ok
heimskastr er í öllu, ef þreyta skal, ok er þat undarligt,
er hann þorði optar þessa mála at leita, þar sem hann var
eltr ok barðr sem hundr hjá stíu." Ásmundr svaraði:
"Þat sé ek á þér, Hrossþjófr, at þú mælir feigum munni
ok þér allir félagar, því at eigi óttast Hrólfr konungr
yðr þótt þér væruð menn, en nú hálfu síðr, er þér
skrektið sem ragar skógargeitur. Munu þér illa ills
bíða ok eggið konung yðvarn ins mesta óráðs." Sneri
Ásmundr út ór höllinni, en berserkir æptu ok grenjuðu
á þá. Konungr bað þá þegja ok gera ekki sukk
eða gnauð af sér, kvað karlmannligt at flytja eyrendi
konungs síns.
Ásmundr kom aptr á konungs fund ok segir, hversu
farit hafði, segir þá við bardaga búast eiga. Hálfdan
konungr lét liði safna. Kom þar saman mikill herr á
fám dögum. Bjuggust nú hvárirtveggju eptir. Ok þann
sama dag, er þeir skyldu berjast, flutti Hálfdan konungr
her sinn í mót Hrólfi konungi. Berserkirnir váru
fremstir ok fara nokkut fráskila öðrum mönnum, því
at þeir vildu einir kenna sik láta af öðrum hermönnum
sakir ofbeldis ok mikils máttar.
Þá mælti Hrólfr konungr ok bað þá Ingjald ok Ásmund
ok Ketil fylkja í móti Hálfdani konungi, en
hann lézt vilja finna einn berserkina. Þeir kölluðu
þat óráðligt. Konungr kvaðst ráða vilja ok gengr einn
á móti þeim. Ok er þeir fundust, spurði konungr,
hverir þeir væri, er svá létu stórliga, -- "ok gangið
fram ór fylking konungsins?" Hrossþjófr sagði til nafns
síns. Hrólfr mælti: "Veit ek gerla ætt þína. Hrosskell,
faðir þinn, var mikill vinr Gautreks konungs, föður
míns, ok skiptust þeir gjöfum við. En þar sem þú býðst
at stríða í móti mér, þá vil ek segja þér eina litla frásögn
ok gera þér kunniga ætt þína. Þat var á einum
tíma, sem opt bar at, at faðir þinn kom við Gautland.
Faðir minn tók honum vel ok bauð honum til veizlu,
ok þat þá hann, ok var honum veitt it kappsamligasta.
Sat hann þar mjök lengi. Faðir minn átti þá gripi, er
ágætir váru. Þat váru stóðhross, hestr mikill ok vænligr,
apalgrár at lit, ok með fjögur merhryssi, ok at
skilnaði gaf Gautrekr konungr föður þínum marga
dýrgripi, er ágætir váru, ok þessi stóðhross gaf hann
honum. Föður þínum fannst mikit um gripina ok gjafirnar
ok þó mest um hrossin ok þakkaði þessa gjöf
Gautreki konungi með mörgum fögrum orðum. Skildu
þeir, ok fór faðir þinn á braut með hrossin ok heim.
Hann varðveitti þau virkuliga ok gekk til hvern dag.
Ok eigi liðu langar stundir, áðr þat fundu menn, at
föður þínum þótti hestrinn ekki jafngóðr sem verit
hafði. Þat fundu menn ok, at honum þótti hrossin slík
eða betri. Ok einn dag, er hann kom til hrossanna,
fann hann hestinn drepinn ok lagðan með spjóti í
gegnum. At þessu gaf hann sér ekki. Þat undra menn,
er honum þótti eigi skaði at um slíkan grip sem hestrinn
var, en því optar gekk hann til meranna, ok þeim
fylgdi hann því fastara. Eitt var hrossit bleikt á lit.
Þat þótti honum bezt allra hrossanna, ok um várit
ætluðu menn, at fyl mundi í merinni bleiku, allir þeir,
er hana sá. Svá er sagt, at stundir liðu, þar til er merrin
berr. Varð þat öðruvísi en menn ætluðu; þat var sveinbarn,
en eigi fyl. Faðir þinn lét taka ok fæða upp barnit.
Þat var mikit ok frítt. Hann lét þenna svein heita
Hrossþjóf ok kallaði sinn son. Ok er eigi kynligt, at
þú rembist með, þar sem þú ert merarson. Hafði ok
faðir þinn sjálfr drepit hestinn, ok eigi veit ek, hvárt
hann hefir fleiri syni átt við þeiri meri, en sagt heyrði
ek, at hann ætti þann annan son, er Hesthöfði hét, ok væri
ok at honum hrossakyn, en þar sem þér eruð mjök líkir
hverr öðrum ok allir illir ok ólíkir öðrum mönnum,
þá er þat líkast, at þér séuð svá allir getnir."
En við orð konungsins hljópu þeir upp með grenjun
ok ópi allir berserkir. Þeir vildu allir senn í móti
konunginum. Hrólfr brá þá sverðinu Risanaut ok hjó
þann fyrst, er fremstr var. Beit þetta sverð svá þeira
búka sem í vatn brygði, því at þeir váru allir hlífarlausir,
því at ekki vápn hafði þeim áðr grandat. Lýkr
þar svá þeira í millum, at Hrólfr konungr drepr þá alla
ok varð drjúgum ekki sárr.
Þá sér hann, at saman síga fylkingar þeira Hálfdanar
konungs ok þeira fóstbræðra. Hafði Hálfdan
konungr lið miklu fleira. Hrólfr konungr snýr nú í
bardaga í móti Hálfdani konungi. Var þessi bardagi
bæði harðr ok langr. Váru þeir fóstbræðr inir áköfustu,
en þar, sem Hrólfr konungr gekk fram, veik undan
fylking Hálfdanar konungs, ok fell þar fjöldi.
Svá er sagt frá Þóri járnskildi, at hann vildi eigi
berjast móti Hrólfi konungi fyrir þat, er Hálfdan virði
ekki hans tillög. Konungsdóttir gekk upp í ina hæstu
turna ok sá til bardagans. Hún sá drepna hrausta menn
föður síns. Hún gekk þá heim til hallarinnar ok inn
í höllina. Hún sá, at Þórir sat einn samt í öndugi ok
þuldi í gaupnir sér. Hann hafði fóstrat meyna. Hún
gekk fyrir hann ok mælti: "Þat er ráð, fóstri, at standa
upp ok veita föður mínum, því at ek sé, at hann þarf
yðvars trausts." Þórir leit við henni ok svaraði engu
ok sat sem áðr, en hún gekk á brott. Ok er stund leið,
gekk hún fyrir hann ok mælti: "Hví sætir þat, fóstri,
at þú sitr svá fast ok hjálpar eigi feðr mínum, þar
sem hann er svá mjök þurfi, ok er þetta mjök óheyriligt.
Mun þér þetta ok til mikils ódrengskapar virt,
þar sem þú ert hans öndugismaðr ok þegit af honum
margar gjafir ok ráðit einn með honum öllu
því, sem þú vildir." Hann leit þá reiðuliga til hennar
ok svarar engu ok sat sem áðr, en mærin gekk í braut
ok þótti fóstri sinn ófrýnligr mjök. Hún gekk þá at
sjást um. Þá sá hún, at Hálfdan konungr ok hans fylkingar
gengu fyrir, en hún sá Hrólf konung höggva til
beggja handa. Hún efast nú í, hvort hún skal optar
biðja fóstra sinn, ok verðr enn þat fyrir, at hún snýst
at honum djarfliga ok leggr hendr um háls honum ok
mælti: "Minn ljúfi fóstri, ek bið þik við hjálpa feðr
mínum ok mér at verða eigi nauðig gift. Hefir þú ok
heitit at veita mér eina bæn, þá er ek vil biðja þik,
vil ek nú, at þú gangir í þenna bardaga ok veitir feðr
mínum eptir megni, ok veit ek, at þú munir vel til
duga." Járnskjöldr hratt meyjunni á hallargólfit hart.
Hann var þá svá reiðuligr, at hún þorði eigi við hann
at mæla. Hann sprettr þá á fætr. Þat heyrði hún, at
hann blés við mjök. Hann grípr vápn sín ok klæðir
sik skjótt ok fimliga.
Síðan gekk hann snúðigt til bardagans, skorti þar
eigi mikit mannfall ok snarpa orrostu. Þórir gengr fram
svá hart, at allt hrökk undan honum. Ok er stund leið,
litaðist Hrólfr konungr um ok sá mikinn bug á fylking
þeira Ingjalds ok Ketils. Sneri konungr þá þangat,
en bað Ásmund berjast undir þeira merki, þar til
er hann kæmi aptr. Ok er þeir fundust bræðr, spurði
konungr, hversu at færi. Ketill kvað þungt veita. "Hér
er kominn svá mikill óvinr, at ekki stendr við, ok líkari
er hann trölli en manni." Konungr mælti: "Maðr mun
vera, ok má vera, at hann sé nokkuru vaskari en aðrir
menn." Konungr hjó þá með Risanaut á báðar hendr
ok mætti engum svá fræknum, sterkum né dramblátum,
at eigi fengi skjótt dauðann fyrir lífit. Ketill fylgdi
fram hraustliga ok drap margan mann, ok gengu þeir
í gegnum fylkingar, ok eptir þat hverfr Þórir þaðan,
en konungr rétti aptr fylkingina. Ok er þeir höfðu barizt
um stund, sá hann, at Ásmundr lét undan buga.
Þá sneri konungr þegar aptr ok undir merki sitt. Hrólfr
konungr lét þá fram bera merkit ok fylgdi því með
mikilli atsókn. Hálfdan konungr gekk vel fram ok var
inn fræknasti við bardaga ok inn hraustasti framgöngumaðr
ok felldi margt manna. Þórir var ok þar kominn
ok gekk fram harðliga með stórum höggum, ok
gerði hann skjótt um við alla, þá honum viku mót.
Ok þegar hann sér Hrólf konung, víkr hann skjótt
undan ok þangat, sem þeir Ketill váru fyrir, gengr
þar fram með miklu kappi sem fyrr ok fellir hvern
um þveran annan, svá at ekki stendr við. Hallaðist nú
skjótt bardaginn á þá fóstbræðr.
Sér Ketill, at eigi mun svá búit hlýða, ferr til móts
við Hrólf konung, bróður sinn, ok mælti: "Undarligt
þykki mér þat vera, at þú ræðr eigi af meinvætti
þessa, er oss gerir svá mikinn skaða, ok mundu vér fyrir
löngu sigr hafa, ef þetta tröll hefði eigi oss í móti
gengit. Vér höfum eigi fundit þat fyrr en nú, at þú
hafir eigi verit vel hugaðr eða eigi jafnan þar fram
gengit, sem mest raun hefir at verit, utan nú í dag
brestr þik áræði við spellvirkja þenna, ok sýnist oss
svá sem hvárr ykkar forðist annan. Nú með því at
þér vilið eigi fyrirkoma þessum manni, ef mann skal
kalla, þá fá þú mér sverðit Risanaut ok vita, hvárt
mér bilar áræði, ef ek komumst í færi." Konungr svarar:
"Mikit er um ákafa þinn, ok vel mundi þér fram
bera, ef þú værir eptir því forsjáll sem þú ert framgjarn,
eða hyggstu munu vega með því vápni, er ek
fæ varla borit?" Ketill svaraði: "Gerla veit ek þat, at
mér er ekki vápn í sverðinu, en eggja verð ek þik með
nokkuru."
Konungr snýst þá með Katli. Skorti eigi, at þar var
inn ákafasti bardagi ok mikil atsókn. Þórir járnskjöldr
var þar fyrir ok hjó á báðar hendr ok felldi margan
mann til jarðar. Konungr snýr nú með nokkura menn
á móti Þóri, ok var þá hörð svipan. Þat sá konungr,
at eigi mátti svá búit standa, en sá, at Þórir vildi þó
eigi bera vápn á hann ok fór æ undan. Konungr gekk
þá svá nær honum, at hann hjó þann, er fyrir honum
stóð, ok annat sinn seildist hann yfir herðar honum
með sverði ok drap þann, at baki honum var. Þá fell
maðr fyrir fætr konungi, ok rasaði hann um þann nær
til falls, ok við þat stakk konungr sverðinu við Þóri,
er þá bar saman í rasinu, en Þórir snaraðist frá ok
brá at sér klæðunum, ok nokkuru síðar sá konungr
hann hvergi, ok var hann horfinn ór bardaganum.
Konungr eggjaði þá lið sitt til framgöngu, en hann
sjálfr víkr móts við Hálfdan konung. Var þá þegar auðsýnt,
er á gekk í nokkurn stað, flýði þá hverr at öðrum,
þeir sem lífit þágu. Hálfdan konungr flýði til borgarinnar
með því liði, sem undan komst, en fjöldi var
fallinn. Margt hafði ok fallit af þeim Hrólfi konungi.
Konungr bað sína menn fara til skipa, þá er sárir váru.
Hrólfr konungr bað Ásmund ganga með sér. Þeir
gengu til skógar, en annat lið þeira til skipa. Ásmundr
mælti: "Hvat vili þér forvitnast í skóg þenna?" Konungr
mælti: "Þá er bardaginn var sem harðastr, skeinda
ek með sverði mínu þann inn mikla mann, er oss gerði
mesta manntjón, ok hann vilda ek gjarna finna, því at
ek hygg, at hann gengi á þenna skóg." Ásmundr mælti:
"Hyggr þú eigi, at hann hafi dáit af þessu sári, en ek
veit, at þú munt vilja drepa hann." Konungr mælti:
"Þat er eigi, því at vilda ek finna hann, ok gjarna vilda
ek græða hann, ef ek mætta, því at betri þykki mér
hans fylgd en tíu annarra, þótt gildir sé." Ásmundr
mælti: "Þat er líkast, at tröll þetta sé gengit inn í
hamra ok finnist eigi." Konungr mælti: "Eigi mun
svá vera, ok skal ek freista, ef hann finnst." Ok er þeir
höfðu gengit nokkura stund um skóginn, kómu þeir
í rjóðr eitt, ok undir einni eik sá þeir mann einn liggja.
Hjá honum var mjök blóðugt. Hann var harðla mjök
fölr. Vápn hans lágu hjá honum. Konungr gekk at
honum ok mælti: "Hverr er þessi maðr, er hér liggr?"
Hann svaraði: "Gerla kenni ek þik, Hrólfr konungr
Gautreksson, bæði sakir vaxtar ok fríðleiks. Þykkjumst
ek ok vita, at því muntu hér kominn, at þú munt vilja
drepa mik, má vera, at þú kallir til þess nógar sakir,
en nafni mínu vil ek eigi leyna þik, menn kalla mik
Þóri járnskjöld." Konungr mælti: "Hefir þú barizt í
móti oss í dag ok fellt marga vára menn?" Þórir mælti:
"Þat er satt, ok vel mætti ek hafa gert yðr meira illt,
ef ek hefði viljat, en því at ek vissi, at Hálfdan konungr
mundi fá ósigr fyrir þér, þá var ek tregr í þenna bardaga,
því at ek þóttumst vita, at annarhvárr okkar
mundi fyrir öðrum hníga; fór ek því undan, sem ek
mátta, því at mér þótti þat óbætiligr skaði ríki þínu,
ef þér yrði fyrir komit, ok því gekk ek eigi af megni
í móti þér. Varð þat ok ekki at þínum vilja, þótt ek
fengi þetta sár." Þá mælti Hrólfr konungr: "Þú munt
vera ágætr maðr í framgöngu, eða viltu þiggja grið af
mér?" Þórir svaraði: "Þat ætla ek nú litlu skipta."
Konungr mælti: "Ertu mjök sárr?" Þórir kvað lítit
bragð at því, -- "en þó fekk ek þá skeinu af sverði
þínu, at mér er síðan nokkuru stirðara en áðr, ok get
ek, at þó hafi lítt tekit." Konungr bað hann sýna sér.
Hann fletti þá af sér klæðunum. Sá konungr, at ristinn
var á honum allr kviðrinn, ok helt ekki nema lífhinnan.
Konungr mælti: "Mikit er sár þitt, svá at þú
munt varla græðandi, en þar sem eigi liggja iðr þín
úti, þá mun ek leita þér lækningar, ok vil ek bjóðast
til at græða þik, ef þú vill gerast minn maðr ok veita
mér fylgd ok þjónustu. Þórir mælti: "Ef ek skal nokkurum
manni þjóna, þá kýs ek eigi annan heldr til
þess en þik, en með því vil ek líf þiggja, at þú gefir
Hálfdani konungi grið ok öllum hans mönnum, því
at ekki aflar hann því at standa í móti yðr." Konungr
lézt þat gera mundu, ef hann fengi vald á konungi.
Síðan fægir hann sárit, ok eptir þat tekr hann nál með
silkiþræði ok saumar aptr sárit. Síðan bar hann á smyrsl
öll þau, er honum þóttu gróðrvænligust, bindr um ok
býr um með öllu, svá sem honum þótti líkligast, ok
þótti þá allan sviða ok verk ór taka, ok náliga þóttist
hann færr, hvert er hann vildi. Síðan fóru þeir til skipa
ok váru þar um nóttina.
Um morguninn þegar í ár býr Hrólfr konungr lið
sitt ok ferr til borgarinnar. Varð þar engi viðtaka. Var
Hálfdan konungr handtekinn, ok gaf Hrólfr konungr
honum grið fyrir bæna sakir Þóris á þann hátt, at
Hrólfr konungr skyldi einn öllu ráða þeira í millum.
Játar þá Hálfdan konungr at gifta Katli dóttur sína.
Síðan ferr Hrólfr konungr til skipa ok lætr binda sár
sinna manna, en heygja þá, sem fallit höfðu. En Hálfdan
konungr lét búa til veizlu ok býðr til mörgu stórmenn
í ríki sínu, ok at ákveðnum tíma kemr Hrólfr
konungr með öllum sínum mönnum til þessarar veizlu,
drekka nú allir samt glaðir ok kátir með blíðri vingan
ok góðu samþykki. Stendr þessi veizla sjau nætr með
inum mesta prís, ok at þessi veizlu fær Ketill Álofar
sér til konu með góðu hennar samþykki ok svá föður
hennar, gefr hann með henni mikit fé í gulli ok silfri
ok mörgum dýrgripum. At þessi veizlu gefr Hrólfr
konungr bróður sínum allt Gautland ok þar með konungs
nafn. Ok at lokinni þessi veizlu heldr konungr
Hrólfr braut með öllu sínu föruneyti, sæmdr af Hálfdani
konungi mörgum dýrum gjöfum. Einn af þeim
gripum var horn svá ágætt, er hann kallaði Hringhorna.
Þat var með þeiri náttúru, at svá hátt gall í því, ef
af var drukkit, at heyrði um valska mílu, ef þat boðaði
fyrir tíðendi, en ekki náði þá drykk ór því heldr
en áðr, ef eigi var rétt af drukkit. Mikill gullhringr
var í stikli hornsins. Þetta þótti vera mikil konungs
gersemi. Hrólfr konungr vildi ekki annat en Þórir færi
með honum, ok þótti Hálfdani konungi hann mest
at láta. Skildu konungar nú með mikilli blíðu; þóttist
Hálfdan konungr sjá, at Hrólfr konungr var mikit afbragð
annarra konunga. Þótti öllum mikils vert um
styrk hans ok harðfengi, er hann hafði einn yfirunnit
ok fyrir komit tólf berserkjum, þeim er þeir ætluðu,
at ekki mundi bella ok jafnan höfðu áðr mikinn sigr
unnit.
Eptir þetta halda þeir brott af Garðaríki með fengna
konu ok marga aðra góðgripi, koma heim til Svíþjóðar.
Verðr allt fólk þeim fegit, ok drukku þar fagra
veizlu með fagnaði. Ok eptir þat fór Ingjaldr heim
til Danmerkr, en Ketill til Gautlands, ok setjast í ríki
sín, skipuðu ok stjórnuðu með miklum veg ok sóma,
en Hrólfr konungr sat í Svíþjóð ok þeir Ásmundr. Þann
sama vetr andaðist Eirekr konungr í Svíþjóð. Tók þá
Hrólfr konungr ríki allt undir sik ok gerðist einvaldskonungr
yfir Svíþjóð ok öllu því ríki, er Eirekr konungr
hafði stýrt. Hrólfr konungr hafði getit son við
drottningu sinni, þann er Gautrekr hét. Hann var
snemma mikill ok þroskavænligr. Ráða um stund allir
þessir konungar ríkjum sínum með náðum ok góðu
samþykki, ok líða svá fram nokkurir vetr.
Konungr réð fyrir Írlandi, er Hrólfr hét. Hann var
mikill fyrir sér ok ódæll. Hann var blótmaðr. Hann
átti sér eina dóttur barna. Sú heitir Ingibjörg. Hún
var vitr kona ok væn, ok þótti engi betri kostr á Írlandi.
Hennar höfðu beðit margir ágætir konungasynir,
ok vildi faðir hennar eigi gifta hana. Höfðu þeir þessa
leitat bæði með ráðum ok með orrostu, en Hrólfr konungr
var svá forspár, at af sinni illsku ok vándum átrúnaði
vissi hann fyrir kvámu þeira ok hafði jafnan þá her
óvígan, er þeir ætluðu at koma honum á óvart. Hann
sjálfr var ok inn mesti berserkr til framgöngu, svá at
hann felldi marga kappa í einvígum, þó at honum byði á
hólm, ok fyrir slíkra hluta sakir varð hann frægr, svá
at engir konungar fýstust við hann at keppa, hafði
hann ok nú langan tíma svá setit í náðum, at engi konungr
hafði strítt á hans ríki, því at allir óttuðust hans
harðfengi.
Einn tíma er þess við getit, at Ásmundr kemr at
máli við Hrólf konung Gautreksson: "Svá er mál með
vexti, herra, at ek vildi staðfesta ráð mitt ok kvænast.
Gerist faðir minn mjök aldraðr, ok á ek at taka ríki
eptir hans dag." Hrólfr konungr svaraði: "Hvar
horfir þú, fóstbróðir, á um þetta mál?" Ásmundr
svaraði: "Hrólfr heitir konungr, er ræðr fyrir Írlandi,
mikilhæfr maðr. Hann á dóttur væna ok vitra,
er heitir Ingibjörg. Hennar vilda ek fá ok hafa þar
til yðvarn styrk ok harðfengi at ná þessu ráði mér til
handa." Hrólfr konungr svaraði: "Eigi mun þér Hrólfr
konungr ókunnigr vera. Hann er fullr upp galdra ok
gerninga, ok má honum ekki á óvart koma. Er ok illt
at sækja Írland með her útlendum. Þar er fjölbyggt,
en grunn mikill fyrir landinu, svá at þar við kemst ekki
nema með smáskipum, ok hefi ek heyrt, at nokkurir
mikils háttar menn hafi beðit þessar meyjar ok engi
fengit nema skömm ok svívirðing af konungi þessum.
Nú veiztu, fóstbróðir, at oss ganga ekki svá mjök kvánbænir,
þar sem vér verðum at sækja með bardögum
ok styrjöld ok miklum mannskaða, ok þótt konungarnir
sjálfir vili eigi stríða í mót oss, þá taka konurnar sjálfar
ok halda bardaga oss í móti með mörgum vélræðum.
Nú munu vit leita oss léttara en ganga í fang Hrólfi
konungi. Með slíkum hug ætla ek ok vera Svía ok
Gauta ok Dani, at þeim þykki mál at létta þessu sukki
ok hernaði ok hafa eigi svá mikinn kostnað sumar frá
sumri." Þat fann Ásmundr, at konungr fór mjök undan
ok taldi allar latar á um ferð þessa. Vissi hann þat
ok, at Írakonungr var illr viðreignar ok hann hafði
skemmiliga leikit þá, er þangat höfðu mægða beðit.
Lék Ásmundi þó ekki annat í skapi ok taldi jafnan um
fyrir konungi ok bað hann fá sér til styrk, þótt hann vildi
eigi fara sjálfr, ok leggja ráð til með honum. Konungr
kveðst ætla, at þat mundi til lítils koma, utan mannskaða
fengi hann því meira. En er Ásmundr sá, at
konungr var fastr fyrir um þetta mál ok ótalhlýðinn
um þat, sem hann beiddi, þá biðr Ásmundr drottningu
túlka sitt mál ok segir henni sinn vilja, ok svá segir
hann henni viðtal þeira konungs. Drottning kveðst
gjarna vilja gera hans vilja í öllu því, er hún orkaði,
-- "en til þessarar yðvarrar beiðslu kann ek sízt að
leggja, með því at ek kann eigi þau ráð til gefa, at yðar
frami eða sæmd mætti aukast við, þar sem svá er við
illan um at eiga sem Hrólfr Írakonungr er, því at hann
er harðr konungr ok illrar náttúru. Sér Hrólfr konungr
Gautreksson slíkt, þar sem hann er vitr ok forsjáll
ok getr mörgu nær."
Ok eitthvert sinn er þess við getit, at þau talast við
Hrólfr konungr ok drottning. Hún spyrr, hvárt hann
skyti undan ferðinni við Ásmund, fóstbróður sinn, til
Írlands. Hann kveðst víst þat hafa gert. Hún mælti:
"Þat gerir þú illa, því at eigi veit ek þann mann, attu
ættir heldr sæmdar at leita en honum. Hefir hann yðr
lengi vel fylgt ok þjónat kurteisliga ok verit með yðr
í margri hreystiferð ok þolat með yðr bæði blítt ok
strítt ok reynzt jafnan inn vaskasti maðr." Konungr
mælti: "Ekki ganga oss kvánbænir svá auðveldliga, þótt
eigi sé við slíka heljarmenn at eiga sem er Hrólfr Írakonungr.
Munu vér létta af um kvánbænir þessar, eða
hvert ráð sér þú til, er þú fýsir svá mjök þessar ferðar,
þat er vænast sé til framkvæmdar um várt mál?"Hún
kveðst þar engi ráð kunna til at leggja, kvað þat meir
takast mundu -- "eptir auðnu ok tilstilli yðru, herra,
ef þér komið fram ferðinni. Er þat mitt ráð, at þér
hafið ekki mikit lið til ferðar þessar. Vil ek, at þeir
siti eptir Ketill ok Ingjaldr ok hafið þér ekki lið af
þeira ríkjum, því at þeim mun þrátt þykkja þessi útboð
á liggja. Þórir járnskjöldr, vil ek, at hér sé eptir
til landvarnar, meðan þú ert í bruttu. En þit Ásmundr
skuluð fara ok hafa eigi meira en tíu skip ok hundrað
liðs á hverju, en drekann it ellefta. Þykkjumst ek þat
vita, ef ykkar aptrkváma seinkast, at þeir Ketill ok
Ingjaldr munu þá eigi um kyrrt sitja. Þykki mér ok
líkara, at yðvar verði hefnt, ef þess þarf við, ef slíkir
menn lifa eptir sem þeir eru." Hrólfr konungr mælti
þá til Ásmundar: "Nú með því, fóstbróðir, at ek fari
með þér ferð þessa, slík sem hún verðr, skaltu til vinna
nokkut. Mér er svá flutt, at faðir þinn eigi dóttur fagra,
þá er Margrét heitir. Þessa mey skaltu játa í mína forsjá
til giftingar." Ásmundr lézt þat gjarna vilja, kveðst
því treystast, at konungr mundi miklu betr fyrir sjá
en hann sjálfr.
Eptir þetta hafa þeir tilætlan á um ferð sína, ok at
sumarmagni váru þessi skip albúin ok þat lið, sem
konungi skyldi fylgja. Þórir vildi fara ferð þessa, en
konungr vildi þat eigi. Þórir lézt gera mundu sína ferð,
sem honum líkaði, þegar konungr væri á brottu, en
kvaðst eigi skyldu vera í konungs föruneyti, nema konungr
vildi, ok líkaði honum illa, er hann skyldi eigi
ráða ferðum sínum. Konungr bað hann hafa landráð
ok ríkisstjórn. Þórir lézt þat hyggja, at Hrólfr konungr
þyrfti meir aðra umsjá, áðr hann kæmi aptr ór
þessari ferð, ok skildu þeir við nokkura fæð. Hrólfr
konungr átti enn annan ungan son við drottningu,
þann er Eirekr hét. Gautrekr, sonr Hrólfs, var þá ellefu
vetra, er faðir hans fór ór landi.
Nú er frá því at segja, þegar þeir váru búnir, heldu
þeir á brott af Svíþjóð ok vestr í haf. Gaf þeim heldr
lítt, fengu veðr stór ok óhæga byri. Þeir höfðu mikla
myrkva, tókst þeim heldr ógreitt, lágu löngum við eyjar
ok annes, mættu þar jafnan víkingum. Fóru þeira
skipti svá, at Hrólfr konungr hafði jafnan sigr. Svá er
sagt, at á áliðnu sumri kómu þeir við England. Þá
réð fyrir Englandi Ella konungr. Hann var ríkr konungr
ok ágætr, ok er hann spyrr kvámu Hrólfs konungs
Gautrekssonar, sendir hann menn á fund hans ok býðr
honum til veizlu með svá mikit lið sem hann sjálfr
vildi. Hrólfr konungr bar þetta boð fyrir sína menn
ok spurði, hversu fýsiligt þeim þætti at sækja veizluna.
Þeir báðu hann fyrir sjá. Konungr kveðst mundu til
ætla ok bjóst með hundraðs liði.
Svá er sagt, at Ella konungr átti dýr eitt. Þat var
svá grimmt ok ólmt, at þat eirði engu því, sem því
var á vísat. Þat var bæði mikit ok sterkt. Þat var leó.
Þetta dýr höfðu þeir svá vanit, at þat grandaði engu
utan þeim, er konunginum veittu mótgang ok hann
vildi því á vísa, en þat var spakt ok kyrrt við alla hirð
konungsins ok alla þá, er konungrinn vildi, at með
honum væri í friði ok náðum. Konungi þótti góðr gripr
í dýrinu, því at þegar ófriðr var gerr á ríki hans, lét
hann slá lausu dýrinu, ok drap þat niðr á lítilli stundu
fjölda manns, svá at hundruðum skipti. Var þat svá
öruggt til landvarnar, at engir konungar treystust á
England at stríða, síðan þeir vissu athæfi þessa dýrs.
Tveir menn eru nefndir með hirð Ellu konungs, hét
annarr Sigurðr, en annarr Bárðr. Þeir váru mikils
metnir. Þeir geymdu ok varðveittu þetta dýr; var þat
hversdagsliga bundit sterkliga með járnviðjum. Þessir
bræðr váru ójafnaðarmenn miklir ok heldr illfúsir.
Ok er þeir urðu þess varir, at Hrólfi konungi var þangat
boðit með sínu föruneyti, mælti Sigurðr: "Hvert ráð
skulu vit þat gera, at konungr þessi tapi sæmd sinni, er
svá mjök er lofaðr af öllum mönnum, því at mér þykkir
þat illt at vita, ef hann fær hér nokkurn frama af konungi
várum?" Bárðr svaraði: "Þat er helzt mitt ráð, at
vér farim á skóg þann, er á leið þeira er, ok hafim með
okkr dýr konungsins ok slám því lausu, þá er við sjám
ferð þeira. Mun kon