HERTRYGGUR hefir konungr heitit. Hann réð fyrir
austr í Rússía. Þat er mikit land ok fjölbyggt ok
liggr milli Húnalands ok Garðaríkis. Hann var kvángaðr.
Hann átti tvær dætr. Hét hvártveggi Hildr. Þær
váru vænar ok vel skapi farnar ok váru sæmiliga upp
fæddar. Konungr unni mikit dætrum sínum.
Einn tíma bar þat til tíðenda, at konungr fór á
dýraveiðar, en in eldri Hildr á hnotskóg ok konur hennar.
Hún var kölluð Brynhildr. Kom þat til þess, at hún
vandist við riddara íþróttir. Nú sem þær búast heim
ór skóginum, kemr eitt mikit dýr, þat er hjasi heitir,
fram at þeim. Þat var mikit vexti ok grimmt. Þat á
lengstan aldr af dýrum, ok er þat fornmæli, at sá, sem
gamall er, sé aldraðr sem einn hjasi. Þat er skapt sem
glatúnshundr ok hefir eyru svá stór, at þau nema jörð.
En er þær sá dýrit, hljóp síns vegar hver, en dýrit
greip konungsdóttur ok hljóp í skóginn, en konurnar
sögðu heim þessi tíðendi. Varð konungr mjök hryggr
ok lætr leita, ok finnst hún hvergi. Kemr engi sá, at
honum kunni þar til at segja. Dofnar hér yfir sem
annat, ok líðr til jóla.
At jólum helt konungr veizlu dýrliga. Hildr in yngri
nam hannyrðir ok sat í skemmu, ok var hún Bekkhildr
kölluð. Hún var vitr. Inn fyrsta dag jóla sendir konungr
eptir dóttur sinni, ok nú býr hún sik ok sínar
skemmumeyjar, ok ganga út á strætit, ok fylgdu þeim
sæmiligir hofmenn. En er þær váru komnar fyrir grasgarð
nokkurn, heyrðu þær gný mikinn ok sá fljúga
einn ógurligan gamm. Sýndust þeim hans vængir breiðast
út yfir borgina, ok kemr mikit myrkr, en þessi
gammr tók konungsdóttur ok flýgr burt með hana, en
laust til bana tvá hennar þjónustumenn, en allir urðu
ógurliga hræddir. Kómu þessi tíðendi nú í höllina, ok
varð konungr dapr mjök. Hann mælti: "Seint vill frá
hefja um þann mannskaða, sem vér fáum. Kann ek
eigi at skilja, hverjar óvættir á munu liggja. Því skal
þau mín orð mega bera, at hverr, sem þat vill vinna
til minna dætra at leita eptir þeim, þá skal sá, sem þær
finnr, eiga þær ok þriðjung míns ríkis, en ef þær finnast
dauðar, skal sá hafa inn bezta jarlsdóm í mínu ríki
ok þá gifting, sem hann vill." En margir sögðu, at
mikit væri út gefit, enda væri til mikils at vinna. Líða
nú jólin, ok ferr hverr heim til síns heimilis, ok þykkir
mörgum mikils verð þessi tíðendi.
Líðr nú vetrinn ok sumarit eptir, ok at áliðnu hausti
bar þar til tíðenda, at þar kom skip eitt lítit vexti, en
allt gulli búit fyrir ofan sjó. Þar váru á þrír tigir manna
ok þjónustumenn at auki. Konungr var fyrir í höfninni.
Þeir gengu fyrir konung ok kvöddu hann. Hann
tók vel kveðju þeira ok spurði, hverir þeir væri, en sá
kveðst Ásmundr heita ok kallaðr berserkjabani, er fyrir
þeim var. "Hversu gamall maðr ertu?" sagði konungr.
"Sextán vetra," sagði Ásmundr. "Þik hefi ek gildastan
sét," sagði konungr, "á þeim aldri, eða hvaðan ertu at
kominn?" "Ór hernaði," sagði Ásmundr, "en nú er
komit at vetri, ok viljum vér hafa hér friðland í vetr.
Skortir oss eigi fé at leggja fyrir vára menn." Konungr
segir þat til reiðu. Lætr Ásmundr færa föng sín af skipi,
ok var þeim fengit sæmiligt herbergi at geyma sitt
góz, en optast drakk Ásmundr í konungs höll. Hugnaðist
Ásmundr þar vel ok hans menn.
Þá er Ásmundr hafði verit þar mánuð, var þat einn
dag, at konungr sat yfir drykkju, at menn kómu í höllina
átján saman, allir mjök sárir. Sá hét Rögnvaldr, er
fyrir þeir var, landvarnarmaðr konungs. Hann kvaddi
konung. Konungr tók vel kveðju hans ok spurði, hverr
hann hefði svá harðliga leikit. "Maðr er einn kominn
í land yðvart," sagði Rögnvaldr. "Sá heitir Egill. Hann
er illr viðreignar. Hann rænti land yðvart, ok fór ek
til móts við hann, ok hafði ek fimm skip vel skipuð, en
Egill hafði eitt skip ok á þrjá tigi manna. Þóttumst ek
hafa ráð hans í hendi mér, en svá skildu vit, at ek kom
á flótta, ok váru drepnir menn mínir allir utan þessir.
En Egill þessi hefir aðra hönd ok er kallaðr Egill einhendi,
ok vinnr hann meira sigr með þeiri, sem af er.
Er þar búit um eitt sverð, ok er þat dverga smíði, ok
er því læst at fyrir ofan úlflið, en hans högg standast
engir menn." Gekk Rögnvaldr þá til sætis ok datt dauðr
niðr. Konungr mælti: "Eigi má ek þat þola, at þín sé
óhefnt." Ásmundr svarar: "Svá mætta ek helzt launa
yðr gott yfirlæti at finna Egil þenna." "Þat vil ek
gjarna," sagði konungr, "ok hafið svá mikit lið sem
þér vilið." "Ekki em ek vanr at auka liði við jafnmarga
menn," sagði Ásmundr, "en ef Egill hefir meira lið, þá
munu landsmenn veita oss."
Ásmundr fór nú til móts við Egil ok bað sína menn
róa vápnaða at þeim. Egill var ekki varbúinn ok spurði,
hverr þar gerði svá gildan atróðr. Ásmundr sagði til
sín, -- "ok á ek við þik erendi." "Lát heyra þau," sagði
Egill. "Ek vil skipta við þik vápnum," sagði Ásmundr,
"ok gefa sverð mót öxum." "Eigi viljum vér þess synja,"
sagði Egill, "eða er mikit fé á skipum yðrum?" Ásmundr
sagði eigi vera, -- "viljum vér afla þar nokkurs,
sem þér eruð, eða hverju vili þér bæta konungi fyrir
rán?" "Ekki erum vér vanir," sagði Egill, "at leggja
peninga fyrir, þótt sveinar taki sér slátrsauði." "Þá
munu vér eptir leita," sagði Ásmundr, "því at konungr
sendi mik eptir höfði þínu." "Hann vill þik þá feigan,"
sagði Egill, "ok gerumst heldr fóstbræðr ok drepum
konung ok göngum at eiga dætr hans." "Eigi eru þær
lausar fyrir," sagði Ásmundr, "því at þær hafa verit
stolnar frá honum." "Þat er skaði, ef menn okkrir
drepast niðr," sagði Egill, "ok berjumst tveir heldr."
Ásmundr kveðst þess albúinn. Þeir ganga nú á land
ok reyndu sínar íþróttir, ok var nær um með liðsmönnum
þeira, ok um kveldit settust þeir í samdrykkju ok
sváfu af um nóttina.
En um morguninn tóku þeir Ásmundr ok Egill vápn
sín ok börðust sterkliga, ok þrimr skjöldum spillti hvárr
fyrir öðrum. Var þá sól í fullu suðri. Egill mælti þá:
"Viltu eiga leik þenna lengr?" "Eigi er enn mikit um
þreytt," sagði Ásmundr, "ok eigi mun konungi þykkja
rekit sitt erendi, ef vit hættum svá búit." "Þú munt
ráða," sagði Egill. "Hversu gamall maðr ertu?" sagði
Ásmundr. "Átján vetra," sagði Egill. "Tak vápn þín,
ef þú vilt lengr lifa," sagði Ásmundr. Berjast þeir nú
öðru sinni, ok sýnist æ sem þeim sé dauðinn víss, sem
til er höggvit. Ok sem sól er komin í útsuðr, mælti
Egill: "Betra ætla ek okkr at hætta þessum leik."
"Hræðsla gengr þér til þess," sagði Ásmundr. Hann
hafði þá fengit eitt sár. "Ver þik nú þá," sagði
Egill.
Sóttust þeir þá í þriðja sinn. Átti Ásmundr þá ekki
annat at gera en hlífa sér, ok fengit hafði hann nú
þrjú sár. Sér hann nú, at eigi mun svá búit duga, kastar
nú sverðinu ok hleypr á Egil. Verðr honum nú bág
höndin, ok berast þeir víða um völlinn, en svá kemr,
at Egill fellr. Hafði hvárr slitit hjálminn af öðrum.
"Eigi nenni ek," sagði Ásmundr, "at bíta sundr í þér
barkann, er sverð mitt er fjarri." "Sá er þér nú beztr,"
sagði Egill. "Þat mun nú voga verða," sagði Ásmundr.
Hljóp hann þá eptir sverði sínu ok hljóp at Agli, en
hann lá svá kyrr sem hár hans væri skorit. Ásmundr
mælti: "Engum manni ertu líkr, Egill. Stattu nú upp,
ok vil ek nú boð þat, er þú hefir áðr boðit mér, at vera
þinn fóstbróðir." "Mikit þykki mér fyrir því," sagði
Egill, "á ek þá at launa þér lífgjöf." "Eigi mun ek drepa
þik," sagði Ásmundr, "en þat vil ek, at þú farir með
mér til konungs." Kómu þá menn þeira beggja ok báðu
þá sættast. Takast þeir nú í hendr ok sverjast í
fóstbræðralag eptir fornum sið.
Þeir búa nú ferð sína ok koma til Tryggva konungs.
Ásmundr kvaddi konung, en hann tók honum vel ok
spurði, hvárt hann hefði fundit Egil inn einhenda. Ásmundr
kveðst hann fundit hafa, -- "ok hefi ek eigi sét
vaskara mann, ok vill hann nú ganga í stað Rögnvalds
ok vit báðir, at verja land þitt." "Ef þú vilt selja mér
trú þína," sagði konungr, "at þit gangið í hans stað, þá
mun ek taka sættir af ykkr." Ásmundr kveðst þat gera
vilja. Var Egill þá til kallaðr, ok gerðust þeir Ásmundr
landvarnarmenn konungs ok sátu þar um vetrinn.
At jólum hafði konungr vinaboð, ok jóladag inn
fyrsta spurði konungr eptir, hvárt nokkurr væri sá þar
kominn, at honum kynni at segja, hvat orðit mundi af
dætrum hans, en þat kunni engi at segja. Lýsti konungr
þá þeim skilmála, sem hann hafði á gert. Egill sagði:
"Þat væri röskum mönnum gott til fjár at vinna." Eptir
jólin fór hverr til síns heimilis.
Þegar hávetri var liðit, settu þeir Egill ok Ásmundr
skip sitt á sjó ok völdu á fjóra menn ok tuttugu, en sá
hét Víglogi, sem þeir settu fyrir þá, sem eptir váru, en
þeir sögðust mundu leita konungsdætranna ok eigi aptr
koma, fyrr en þær fyndist annathvárt lífs eða dauðar.
Sigldu þeir nú í haf ok vissu aldri, hvert þeir skyldu
fara. Könnuðu þeir eyjar ok útsker ok fjallbyggðir ok
fóru svá allt sumarit, en at vetri váru þeir komnir norðr
at Jötunheimum, ok lögðu þeir þar undir skóg einn
ok bjuggust þar um ok settu upp skip sitt. Sögðu þeir
sínum mönnum, at þeir skyldu þar dveljast um vetrinn.
"Skulu vit Egill," sagði Ásmundr "kanna land þetta,
en ef vit komum eigi aptr at sumri, þá skulu þér fara,
hvert sem yðr lystir."
Ganga þeir nú á mörkina ok skjóta dýr ok fugla til
matar sér. Váru þeir á mörkum, svá at mánuðum skipti,
ok fengu stundum engan mat. Eitt sinn kómu þeir í
dal einn. Á ein var þar ok eyrar sléttar, en upp yfir
skógr ok hamrar. Þar sá þeir margt geitfé ok feita
hafra. Ráku þeir saman féit ok tóku einn feitan hafr
ok sögðust skyldu skera hann, ok því næst heyra þeir
kvæklat upp yfir sik. Stukku þá burt allar geitrnar, ok
varð þeim lauss hafrinn. Þeir sá kvikendi uppi í
hömrunum. Þat var meira á þverveginn en hæðina. Þat
var svá hvellt sem bjalla ok spurði, hverir svá djarfir
væri, at stela vildu hafri drottningarinnar. Ásmundr
mælti: "Hver ertu, in fagra ok in bólfimliga, eða hvar
ræðr drottning þín?" "Skinnnefja heiti ek," sagði hún,
"en móðir mín Arinnefja. Hún er drottning hér í
Jötunheimum ok býr skammt burt heðan. Mættu þit finna
hana heldr en stela." "Satt segir þú þat," sagði Ásmundr.
Tók hann þá fingrgull ok gaf Skinnnefju. "Eigi þori
ek at þiggja," sagði hún, "at þér, því at ek veit, at
móðir mín segir, at þat sé hvílutollr minn." "Eigi er
ek vanr at taka aptr þat, sem ek gef," sagði Ásmundr,
"en þiggja munu vit, at þú umgangir okkr greiða."
Síðan fór hún heim undan ok finnr móður sína.
Kerling spurði, hví hún væri svá sein. Hún kveðst
hafa fundit tvá menn beinaþurfi, -- "ok gaf annarr
þeira mér gull ok bað mik vísa þeim til gistingar." "Hví
þáttu gull?" sagði hún. "Ek ætlaða hjá þér til
launanna," sagði Skinnnefja. "Hví battu þá ekki hingat
fara?" sagði kerling. "Ek vissa eigi, hversu þér var um
þat gefit," sagði hún. "Bjóð þeim hingat," sagði
kerling. Skinnnefja hljóp þegar ok mælti: "Móðir mín bað
ykkr koma til sín. Skulu þit vera léttir af tíðendum.
Mun hún á flestu kunna grein at gera."
Nú finna þeir kerlingu. Hún spurði þá at nafni.
Þeir sögðu it sanna til. Kerling var starsýn á Egil. Þeir
sögðust eigi hafa etit mat á sjau dögum. Kerling var at
at renna mjólk. Hún átti fimm tigi geita, ok mjólkuðu
sem kýr. Hún átti ketil stóran, ok tók hann alla mjólkina.
Hún átti hveitiakr stóran. Tók hún þar svá mikit
mjöl, at hún gerði hvern dag graut í katlinum, ok höfðu
þær þat til viðrlífis. "Þú, Skinnnefja," sagði hún, "tak
hrís ok ger eld brenniligan. Mun eigi of vel plagat,
þótt þeir eti grautinn." Skinnnefja hafði í flýti. En
kerling bað þá herða á, þat fyrst sem til væri. Kom
þar fram dýra hold ok fugla. Kerling mælti: "Verum
eigi hljóð, þó at eigi verði svá vel plagat sem vera
skyldi. Mun langt, áðr en grautrinn er búinn, ok seg
þú ævisögu þína, Ásmundr, en þá skal Egill við taka,
en þá mun ek skemmta til borðprýði af því, sem yfir
mik hefir borit, ok forvitnar mik at vita, hverrar ættar þit
eruð eða hvat undir ferðum ykkrum býr."
Ásmundr tók þá til orða: "Óttarr hét konungr.
Hann réð fyrir Hálogalandi. Sigríður hét drottning hans,
dóttir Óttars jarls af Jótlandi í Danmörk. Þau áttu
einn son. Sá hét Ásmundr. Hann var mikill vexti.
Vandist hann við íþróttir, ok þá hann var tólf vetra,
þótti hann af bera öllum þeim, sem þar váru. Helt hann
marga leiksveina.
Eitt sinn, er þeir váru á skóg riðnir, fann Ásmundr
einn hera. Hann sleppti hundum sínum til hans. Herinn hljóp
undan, ok gátu hundarnir ekki farit hann.
Ásmundr gaf ekki fyrr upp en hestrinn fell af mæði.
Hljóp hann þá ok elti dýrit með hundunum. Lauk
svá, at herinn steypti sér ofan fyrir sjóvarhamra. Ásmundr
sneri þá til hestsins ok fann hann eigi. Var þá
komit kveld. Svaf Ásmundr af um nóttina, en at
morgni var komin þoka svá myrk, at hann vissi eigi,
hvar hann var kominn.
Þrjá daga villtist hann á skóginum. Þá sá hann mann
ganga á móti sér mikinn ok fríðan í skarlatskyrtli, en
hárit gult sem silki. Eigi þóttist Ásmundr vænna mann
sét hafa. Heilsar nú hvárr öðrum. Ásmundr spurði
hann at nafni. Hann kveðst Árán heita, sonr Róðíáns
konungs af Tattaríá, -- "hefi ek verit í hernaði."
"Hversu gamall ertu?" sagði Ásmundr. "Tólf vetra,"
sagði Árán. "Þar munu ekki fleiri þínir líkar," sagði
Ásmundr. "Engum var ek þar líkr," sagði Árán, "ok
því strengda ek þess heit at koma eigi aptr, fyrr en
ek hefða fundit annan minn líka at aldri ok íþróttum.
Nú hefi ek frett til eins manns, er Ásmundr heitir,
sonr konungs af Hálogalandi, eða kanntu nokkut
at segja mér til hans, því at mér er sagt, at þar muni
skammt manna á milli?" "Þann mann þekki ek gerla,"
sagði Ásmundr, "ok talar hann nú við þik." "Þá gengr
at óskum," sagði Árán, "ok megu vit nú prófa okkra
fimleika." Ásmundr kveðst þess búinn.
Síðan frömdu þeir allar íþróttir, þær ungum mönnum
váru tíðar í þær mundir, ok váru þeir svá jafnir,
at ekki mátti á millum sjá. Síðast tóku þeir fang, ok
váru harðar sviptingar með þeim, ok mátti eigi mun
gera, hvárr sterkari var, ok skildu svá, at þeir váru
báðir móðir. Þá talaði Árán til Ásmundar: "Ekki skulu
vit vápnaskipti prófa, því at þat verðr skaði okkar
beggja. Vil ek, at vit sverjumst í fóstbræðralag, at
hvárr skal annars hefna ok eiga fé saman, fengit ok
ófengit." Þat fylgdi ok svardaga þeira, at hvárr, sem
lengr lifði, skyldi láta verpa haug eptir annan ok láta
þar í svá mikit fé sem þeim þætti sóma. Síðan skal sá,
sem lengr lifir, sitja hjá inum dauða þrjár nætr í haugi
ok fara síðan burt, ef hann vildi; vöktu sér síðan blóð
ok létu renna saman. Heldu menn þat þá eiða. Árán
bauð honum nú at fara til skipa með sér ok sjá sinn
fararblóma. En með því at Ásmundr var þá í Jótlandi
með Óttari jarli, móðurföður sínum, þá lét hann Árán
ráða.
Þeir fara nú til skipa Áráns, ok váru þau tíu langskip
með góðum drengjum skipuð. Árán gaf Ásmundi
helming liðs ok skipa. Ásmundr bað, at þeir mundu
sigla til Hálogalands, ok vildi hann hafa þaðan sitt
lið ok skip. Árán sagðist fyrst vilja sigla til síns lands
ok koma svá til Hálogalands, at landsmenn mætti sjá,
at þeir væri ekki stafkarlar. Ásmundr bað hann ráða.
Sigldu þeir síðan í haf, ok gaf þeim vel byri. Ásmundr
spurði, hvárt Róðíán konungr ætti ekki fleiri barna. Árán
sagði, at hann ætti son, er Herrauðr hét, við dóttur
konungs af Húnalandi, -- "er hann bæði vaskr maðr
ok vinsæll, ok stendr hann til ríkis í Húnalandi. Faðir
minn á bræðr tvá. Heitir annarr Hrærekr, en annarr
Siggeirr. Þeir eru berserkir ok illir viðreignar ok ekki
þokkasælir af landsmönnum. Konungr hefir mikit
traust á þeim, því at þeir gera þat, er hann vill. Þeir
liggja í hernaði ok færa konungi gersimar."
Er nú eigi getit um þeira ferð, fyrr en þeir koma
við hafnir Róðíáns konungs. Þar sá þeir fljóta tólf
herskip ok tvá dreka svá væna, at enga sá þeir slíka.
Þar váru komnir bræðr tveir utan af Blökkumannalandi.
Hét annarr Bolabjörn, en annarr Vísinn. Gormr
jarl hét faðir þeira. Þeir höfðu drepit Róðíán konung
ok eytt víða landit ok gert mikit hervirki.
En er þeir fóstbræðr urðu þessa varir, þá létu þeir
kveða við lúðra. En þegar landsmenn urðu varir, at
Árán var kominn, dreif at honum múgr ok margmenni.
Víkingar drifu til skipa, ok tókst bæði harðr bardagi
ok mannskæðr, ok var þat langa stund, at eigi mátti
millum sjá. Árán hljóp á skip til Bolabjarnar ok ruddist
um fast, ok hrökk allt undan honum. Bolabjörn
réðst mót honum. Árán hjó til hans í beran skallann,
en sverðit beit eigi, en duptit hraut ór skallanum,
ok stökk sverðit sundr undir hjöltunum. Bolabjörn
hjó í mót í skjöldinn Áráns ok klauf hann at endilöngu,
ok fekk Árán sár mikit á bringuna. Stokklaust
akkeri lá á þilfarinu, ok greip Árán þat upp ok rak
í höfuð Bolabirni, svá at flýit sökk, ok kippti Árán
honum út af borðinu, ok sökk hann til grunna. Vísinn
hljóp á skip til Ásmundar ok skaut at honum tveim
kesjum í senn. Ásmundr skaut skildi fyrir aðra, ok
hljóp hún í gegnum skjöldinn ok í handlegg Ásmundar
fyrir framan olbogann, svá at í beini stóð. Aðra
kesjuna tók Ásmundr á lopti ok skaut aptr á Vísin
ok hæfði í ginit á honum, svá at út gekk um hnakkann
ok upp á mitt skaptit. Spjótit hljóp í siglutréit,
svá at langt gekk upp á fjöðrina, ok hekk Vísinn þar
dauðr. Eptir þat gáfust víkingar upp, en Árán lét
höggva alla fyrir borð, gengu síðan í borgina, ok fögnuðu
landsmenn Áráni, ok váru bundin sár þeira, en
síðan er Áráni gefit konungsnafn. Lýsti hann þá skildaga
þeira Ásmundar ok gaf honum allt hálft við sik.
En er þeir höfðu eigi fullan mánuð heima verit, þá
varð Árán bráðdauðr einn dag, er hann gekk í höll
sína. Var þá búit um lík hans eptir þeira sið. Ásmundr
lét verpa haug eptir hann ok setti hjá honum hest hans
með söðli ok beizli, merki ok öll herklæði, hauk ok
hund. Árán sat á stóli í öllum herklæðum. Ásmundr
lét færa stól sinn í hauginn ok settist þar á. Haugrinn
var þá byrgðr. En ina fyrstu nótt reis Árán af stólinum
ok drap haukinn ok hundinn ok át hvárttveggja.
Aðra nótt stóð Árán upp ok drap hestinn ok sundraði
ok tók á tannagangi miklum ok át hestinn, svá at blóð
fell um kjapta honum. Bauð hann Ásmundi til matar
með sér, en Ásmundr þagði. Ina þriðju nótt tók Ásmund
at syfja. Varð hann þá eigi fyrr varr við en Árán greip í
eyrun á honum ok sleit þau af honum bæði. Ásmundr
brá þá saxi ok hjó höfuð af Áráni. Tók hann síðan eld ok
brenndi Árán at ösku ok gekk síðan til festar. Var hann
þá upp dreginn, en haugrinn byrgðr, ok hafði Ásmundr
með sér þat fé, sem lagt var í hauginn.
Litlu síðar hafði Ásmundr þing við landsmenn ok
spurði, hvat þeir vildu halda af því, sem þeir Árán
höfðu saman bundit, en menn lögðu þar misjafnt til.
Þeir menn, er Árán hafði gefit Ásmundi, vildu honum
at fylgja. Þessu næst varð þeim litit til hafs, ok
sáu menn þá skip sigla at landi, ok váru þar komnir
þeir bræðr, berserkirnir Hrærekr ok Siggeirr, ok hugðu
allir illt til þess. Ásmundr bauð þeim sína forstöðu,
en engir váru til at rísa á mót þeim. Fór Ásmundr til
skipa sinna við sína menn. En er berserkirnir vissu
þau tíðendi, sem þar váru orðin, kölluðu þeir sér land
allt. Ásmundr sagði þeim einkamál þeira Áráns ok
kallaði sér hálft landit. Berserkirnir báðu hann burt
verða, ef hann vildi halda lífinu. Ásmundr bauð einvígi
hvárum, sem vildi, ok lægi þar land undir, en
þeir grenjuðu í móti ok báðu menn sína vápnast, ok
tókst þá bardagi með þeim. Hafði Ásmundr lið minna,
en landsmenn þorðu honum eigi lið at veita. Fellu
menn Ásmundar allir, ok varð hann handtekinn. Var
þá komit at kveldi. Urðu þeir á þat sáttir, at um
morguninn skyldi höggva hann á haugi Áráns ok gefa hann
Óðni til sigrs sér. Var hann þá bundinn við vindásinn,
en menn fóru allir til lands ok sváfu af um nóttina í
herbúðum ok bundu sár sín. Þeir bræðr lágu í litlu
tjaldi skammt frá herbúðunum ok fátt manna með
þeim.
Nú er at segja frá Ásmundi, at hann sat upp við
vindásinn. Hann sá járnloku eina, er fram stóð ór
vindásnum. Þar hafði komit í högg mikit, ok reis á
röndinni úfr hvass. Þar gneri Ásmundr við strengnum, ok
skarst hann í sundr, því at járnit var hvasst. Var Ásmundr
þá lauss. Braut hann nú fjöturinn af fótum sér.
Vindr stóð á land. Ásmundr hjó strenginn, ok rak
skipit upp at skóginum, ok því næst var Ásmundr á
landi. Kom honum nú í hug at glettast nokkut við berserkina,
áðr hann færi í skóginn. Ferr hann nú til
tjalds þess, sem þeir sváfu inni, ok fellir á þá tjaldit.
Þeir spruttu upp, sem inni váru, ok varð þeim ógreið
útgangan, því at tjaldit flæktist fyrir þeim. Ásmundr
hjó í höfuð Hræreki ok klauf niðr í jaxla. Siggeirr
komst út ok vildi hlaupa í skóginn. Ásmundr hljóp
eptir honum. Siggeirr drap fæti, en Ásmundr hjó eptir
honum á hrygginn fyrir neðan þat, sem hann var
mjóstr, ok tók hann þar sundr. Síðan fór Ásmundr í
skóginn. Drepit hafði hann tíu menn með berserkjunum.
Menn leituðu hans ok fundu hann eigi, en áðr
en dagrinn var úti, kom Herrauðr konungsson með
tuttugu skipum, ok urðu honum allir fegnir. Spurt
hafði hann öll þau tíðendi, sem þar höfðu orðit, en
síðan átti hann þing við landsmenn ok lýsti sinni eign
á landinu ok beiddist viðtöku, en engi mælti á mót,
ok var hann til konungs tekinn yfir allt landit, en
menn þeir, sem fylgt höfðu berserkjunum, váru burt
reknir, en Herrauðr tók fé þeira.
Þá kom Ásmundr á fund Herrauðs. Hann kvaddi
konung. Herrauðr spurði, hvat manna hann væri. Hann
sagði til it sanna. Herrauðr spurði, hvárt hann hefði
drepit berserkina. Hann kvað þat satt vera. "Hví fórtu
þá á minn fund?" sagði hann. "Ek sá minn engan betra,"
sagði Ásmundr, "en ek þóttumst þá drepa fleski í kál
þitt. Fór ek því á þinn fund, at ek vissa, at mér mundi
eigi tjá at forðast þik, ok vil ek nú vita minn hlut,
hverr vera skal. Mun ek verja mik, meðan ek get, ef
ek á lífi at forða, en þiggja betri kosti, ef boðnir eru."
"Frétt hefi ek ummæli ykkur Áráns," sagði Herrauðr,
"ok ætla ek vel fallt at taka þik í bróður stað, því at
miklar meinvættir þótti mér af ráðnar, er berserkirnir
váru drepnir" Síðan var Ásmundr með Herrauði, ok
kom þeim vel saman. Því næst bað Ásmundr hann fá
sér skip ok vill fara í hernað, ok Herrauðr bað hann
velja bæði skip ok menn svá marga sem ek vilda ok
bað hann sitja hjá sér þeim stundum, sem hann vildi.
Ásmundr valdi þrjá tigu manna af liði hans ok hafði
eitt skip. Skildu þeir með vináttu ok lofuðu, at þeir
skyldu bræðr hittast, hvar sem þeir fyndust. Kölluðu
þeir hann nú Ásmund berserkjabana, ok endast þar nú
mín saga, at ek er þessi sami Ásmundr."
"Mikil þykki mér saga þín," sagði kerling, "eða hvat
líðr nú grautnum, genta?" "Nú er komin á vella,"
sagði Skinnnefja. "Langt mun þá, áðr en búinn er,"
sagði drottning, "eða hvat segir þú til, Egill?"
"Þat er upphaf minnar sögu," sagði Egill, "at Hringr
hét konungr. Hann réð fyrir Smálöndum. Ingibjörg
hét kona hans. Hún var dóttir Bjarkmars jarls af Gautlandi.
Þau áttu tvau börn. Egill hét sonr þeira, en
Æsa dóttir. Egill óx upp með hirð föður síns, þar til at
hann var tólf vetra gamall. Hann var mikill fyrir sér
ok óstýrilátr, kappsamr ok ódæll. Hann lagði lag sitt
við drengi ok lagðist út á skóga at skjóta dýr ok fugla.
Vatn mikit var í skóginum, ok váru þar í eyjar margar.
Þar fóru þeir Egill á sund jafnan, því at þeir vöndu
sik mjök við íþróttir.
Eitt sinn ræddi Egill um við þá, hverr lengst mundi
geta lagizt í vatnit, því at svá var langr vegrinn í þá
ey, sem first var landi, at hana sá eigi, utan þeir gengi
upp í há tré til. Nú leggjast þeir á vatnit, ok váru
saman þrír tigir. Skyldi þar hverr eptir vera, sem hann
treysti sér eigi lengra at fara. Leggjast þeir nú um
vatnit, ok váru sum sundin breið mjök. Egill var fljótastr
á sundinu, ok gat engi fylgt honum. Ok er þeir
váru langt frá landi komnir, þá kom þoka svá myrk,
at engi sá annan, ok gerði þá vind kaldan. Villtust
þeir nú á sundinu, ok eigi vissi Egill, hvat af sínum
mönnum varð. Hvarflaði hann nú um vatnit tvau dægr.
Kom hann þá at landi ok var svá máttdreginn, at hann
varð at skríða á land, ok reytti hann á sik mosa ok
lá þar um nóttina, en at morgni var honum nokkut
hitnat. Kom þá ór mörkinni risi einn mikill. Hann
tók Egil upp undir hönd sér ok mælti: "Þat er vel,
Egill, at vit höfum hér fundizt. Eru tveir kostir við
þik af minni hendi, annathvárt, at ek drep þik, elligar
hitt, at þú geymir geita minna, svá lengi sem ek lifi,
ok sverir mér þar at eið." Egill dvaldi þat eigi, því
at þá var ór vöndu at ráða.
Fóru þeir nú margar dagleiðir ok þar til, er þeir
kómu til hellis, er jötunninn átti fyrir at ráða. Jötunninn
átti hundrað hafra ok margt geitfé annat. Lét hann
þat standa á niðrlögum sínum, at þeir skyldu aldri
færi vera. Egill tók við fjárgeymslu, ok váru geitrnar
óspakar. Fór svá fram lengi. En er Egill hafði þar verit
tólf mánaði, þá hljóp hann burt eitt sinn. En er jötunninn
varð varr þess, fór hann eptir honum, því at
hann var svá margvíss, at hann rakti spor líka á sjó
sem á fönnu. Jötunninn fann hann í helli einum.
Hafði hann nú fjóra daga á burt verit. Jötunninn sagði,
at hann hafði verr gert en hann átti skilit. "Skaltu
nú," sagði hann, "hafa þat, sem þér er verra." Síðan
tók hann tvá steina, ok vágu hálfvætt báðir. Þar váru
fastar við járnhespur. Hann læsti þær at fótum Agli
ok sagði, at hann skyldi þetta draga. Þetta erfiði átti
Egill sjau vetr, en jötunninn var svá varr um sik, at
hann sá aldri færi sitt á at drepa hann.
Þat var eitt sinn, at Egill fór at leita geita sinna.
Hann fann einn kött í skóginum. Egill gat nát kettinum ok
hafði heim með sér. Kom hann nú seint heim
um kveldit. Þá var fallinn fölski á eldinn. Jötunninn
spurði, hví hann hefði svá seint heim komit, en Egill
sagðist eigi vera létt búinn til gangsins, en kvað geitrnar
víða rása. "Mik undrar," sagði jötunninn, "at þú
finnr þat, sem þú leitar at, í myrkrinu." "Því valda
gullaugu mín," sagði Egill. "Áttu önnur augu en þau,
sem ek hefi sét?" sagði jötunninn. "Á ek víst," sagði
Egill. "Sýn mér," sagði jötunninn, "gersimar þessar."
"Ræntu mik þeim þá eigi," sagði Egill. "Mér mun eigi
gagn at þeim," sagði jötunninn. "Engum gagnast þau,"
sagði Egill, "nema ek búi um."
Síðan fletti Egill upp stakkinum. Sá jötunninn þá
í glyrnur kettinum innar yfir eldinn, ok var sem stjörnur
skini. "Þetta eru fagrir gripir," sagði jötunninn,
"eða viltu selja mér augun?" "Þá er ek verr birgr
eptir," segir Egill, "en ef þú vilt gefa mér frelsi ok
leysa af mér fjötrana, þá mun ek selja þér augun."
"Muntu koma þeim svá til lags," sagði jötunninn, "at
mér verði gagn at?" "Við þat mun ek leita," sagði
Egill, "en sinasárt mun þér þykkja," sagði Egill, "at
þola atgerðirnar, því at spretta verðr til hátt hvörmunum
ok búa þar um, sem þau skulu liggja. Skaltu
þau ávallt burt taka, þá er lýsir, ok eigi inn setja, fyrr
en dimmt er, ok mun ek binda þik hér við súluna."
"Þá muntu drepa mik," sagði jötunninn, "ok er þat
níðingsverk." "Þat skal ek eigi gera," sagði Egill. Þessu
kaupa þeir. Tekr jötunninn nú af honum hespurnar.
"Nú hefir þú vel gert," sagði Egill, "enda vil ek nú
því heita þér, at ek skal þér þjóna, meðan þú lifir."
Síðan bindr Egill jötuninn ok tók einn tvíangaðan
flein ok rekr í bæði augun á jötninum, svá at þau
liggja út á kinnarbeinunum. Við þat varð jötninum
svá illt, at hann brá svá hart við, at hann sleit af sér
öll böndin ok fálmaði til Egils ok reif af honum alla
yfirhöfnina. "Nú ertu gæfulauss," sagði Egill, "þar fellu
gullaugun ofan í eldinn, ok nýtr þeira nú hvárrgi okkar."
"Illa hefir þú mik dárat," sagði jötunninn. "Skaltu
hér nú inni svelta ok aldri út komast." Hljóp jötunninn
þá í dyrnar ok lætr þær aptr sterkliga. Þykkist Egill
nú illa staddr. Er hann nú svá fjórar nætr í hellinum,
at hann fær engan mat, því at jötunninn geymir at
hellinum. Þat verðr nú hans ráð, at hann drepr inn
stærsta hafrinn ok flær af honum belg ok ferr í sjálfr
ok saumar at sér sem þröngvast.
Inn fjórða morgin rekr hann hafrana til dyranna.
Jötunninn hafði sperrt þumalfingrinum upp undir
bergit, ok tók þá inn minnsti ofan á þresköldinn, ok
áttu hafrarnir at renna í greipr honum, ok hlammaði
mjök við á hellisgólfinu. Jötunninn mælti: "Vind veit
nú á, at brakar í klaufum á kjappa mínum." Renna
nú hafrarnir út milli handa honum. Egill fór seinast,
ok heyrði ekki klaufagang hans. "Hægt hokrar þú nú,
Hornskeggi," sagði jötunninn, "ok heldr þykkr um
bóguna." Tók hann þá í lagðana tveim höndum, en
Egill brá við svá hart, at rifnaði hafrstakan, ok varð
hann lauss. "Nauztu nú þess, at ek var blindr," sagði
jötunninn, "ok er þat illa, at vit skulum svá skilja, at
þú hafir þess engar menjar, svá lengi sem þú hefir mér
þjónat, ok þigg hér nú gullhring." Þat var mikil gersemi.
Agli sýndist fagr hringrinn ok seilist í móti. En
er jötunninn fann, at hann tók í hringinn, þá kippti
hann at sér ok hjó til Egils ok af honum eyrat it hægra.
Naut Egill þess, at jötunninn var blindr. Egill hjó af
jötninum höndina hægri ok náði hringnum. "Nú skal
ek halda orð mín," sagði Egill, "ok drepa þik ekki.
Skaltu lifa við harmkvæli, ok sé sá þinn dagr verstr,
er síðast kemr yfir þik."
Skildi þar með þeim, ok fór Egill í burtu. Lá hann
úti á skógum. En er hann kom fram ór skóginum, váru
fyrir honum víkingaskip nokkur. Hét sá Borgarr, er
fyrir þeim réð. Egill gekk í lið með þeim ok reyndist
inn vaskasti maðr. Váru þeir í hernaði um sumarit.
Þeir börðust í Svíaskerjum við berserk þann, er
Glammaðr hét. Hann átti kjörvápn, einn brynþvara,
ok mátti kjósa mann fyrir, þegar hann vissi nafn hans.
En þegar í öndverðum bardaganum hljóp Glammaðr
á skip til Borgars ok lagði brynþvaranum í gegnum
hann. Egill var nær staddr ok hafði brotit spjót sitt
af skapti. Hann reiddi upp spjótskaptsbrotit ok rak við
eyra Glammaði, svá at hann fauk útbyrðis, ok sökk
Glammaðr ok brynþvarinn, ok kom hvárki upp síðan.
Víkingar gáfust nú upp. Gera þeir nú Egil höfðingja
sinn, ok valdi hann af þeim tólf menn ok tuttugu.
Herjaði Egill nú í Austrveg, ok bar margt til tíðenda
í hans hernaði.
Eina nótt lá Egill í höfn nokkurri, ok gaf honum
ekki at sigla. Hann gekk á land einn saman. Hann
kom í eitt rjóðr í skóginum. Hann sá þar á hól einum
jötun mikinn ok eina flagðkonu. Þau drógust um einn
gullhring, ok varð hún orkuvana fyrir honum, ok fór
hann hrakliga með hana, ok mátti þar sjá viðrlita mikil
sköp, því at hún var stuttklædd. Hún loddi á hringinum
eptir megni. Egill hjó til jötunsins, ok kom á
öxlina. Jötunninn snaraðist við, ok renndi sverðit ofan
eptir handleggnum ok tók ór aflvöðvann, ok var þat
svá mikit stykki, at einn maðr mundi eigi meira lypta.
Jötunninn hjó til Egils, ok kom á höndina við úlfliðinn ok
tók af. Fell á jörð bæði höndin ok sverðit.
Jötunninn bjóst til at veita högg annat. Sá Egill þá ekki
annan sinn kost en at flýja. Jötunninn elti hann at
skóginum, ok skildi þar með þeim, ok komst Egill undan í
skóginn. Kom hann nú svá til sinna manna, at
eptir var hönd hans. Sigldu þeir þá í burt þaðan.
Egill fekk mikinn verk í höndina. En er tvær nætr
váru liðnar, kom hann í höfn eina, ok lágu þar um
nóttina. Gat Egill þá ekki borit af sér verkinn. Stóð
hann þá upp ór sænginni, ok gekk Egill upp á skóginn. Kom
hann þá at bekk einum. Þótti honum þat
helzt frói at hafa höndina niðri í læknum ok láta strauminn
leika um sárit. Því næst sá Egill, út ór einum steini
hvar kom eitt dvergsbarn. Þat sótti vatn í skjólu. Egill
tók fingrgull af hendi sér með tönnunum ok lét reka í
skjóluna fyrir barnit, en þat hljóp inn í steininn. Litlu
síðar kom dvergrinn út ok spurði, hvar maðr væri, er
glatt hefði barn sitt. Egill sagði til sín ok sagði sér lítit
skulu gull, meðan hann væri þanninn farandi. "Þat
er illt at vita," sagði dvergrinn, "ok far með mér inn
í steininn."
Egill gerði svá. Tók dvergrinn þá at binda um stúfinn,
ok tók ór verk allan, ok var gróinn um morguninn.
Tók dvergrinn þá at smíða honum eitt sverð, en upp
frá hjöltunum gerði hann fal svá langan, at upp tók
yfir olbogann, ok mátti þar spenna at, ok var Agli svá
hægt at höggva með því sverði sem heil væri höndin.
Dvergrinn gaf honum marga góða gripi, ok skildu
þeir með vináttu. Fór Egill þá til sinna manna. Ok er
nú lokit svá sögu minni at sinni," sagði Egill, "at ek
var þessi inn sami Egill sem nú hefi ek frá sagt um
stund."
"Í miklar þrautir þykki mér þú komit hafa," sagði
drottning, "eða hvat líðr nú grautnum, genta?" "Ek
ætla, at hann sé fullvelldr," sagði hún, "en þó er hann
svá heitr, at hann er engum manni ætr, meðan hann
er slíkr." "Þat mun næri hafa," sagði drottning, "at
hann sé kólnaðr, er ek hafi sagt mitt ævintýr, því at
ekki hefir margt yfir mik drifit."
"Öskruðr hét jotunn," sagði hún. "Hann var kominn
ór Jötunheimum. Kúla hét drottning hans. Bræðr hans
váru þeir Gautr ok Hildir. Faðir minn, Öskruðr, ok
móðir áttu átján dætr, ok var ek yngst af þeim,
ok var þat allra manna mál, at ek væri vænst af þeim.
Faðir minn ok móðir tóku sótt ok dóu bæði, ok váru
þau tyrfð ok tröllum gefin, en vér systr tókum allt
lausafé öll, en þeir Gautr ok Hildir áttu landit, ok
urðu þeir lítt ásáttir. Faðir minn hafði átt þrjá
kostgripi. Þat var horn ok tafl ok gullhringr. Þeir bræðr
tóku hornit ok taflit af oss systrum, en hringinum gátum
vit haldit, ok er þat góðr gripr. Systr mínar vildu
bjóða yfir mik, ok varð ek ein at þjóna allt, en ef ek
mælti á móti, þá börðu þær á mér. Þóttumst ek þá eigi
mega við vera. Hét ek þá á Þór at gefa honum hafr þann,
sem hann vildi velja, en hann skyldi jafna með oss
systrum.
Þórr kom til vár. Hann lagðist með systur minni inni
elztu ok lá hjá henni um nóttina, en þær systr öfunduðu
hana ok drápu hana um morguninn. Svá gerði Þórr við
allar systr mínar, at hann lá þær allar, ok váru allar
drepnar, en þat kunni hver þeira at mæla við aðra,
ef nokkurri yrði þess auðit at eiga barn við Þór, at þat
skyldi hvárki vaxa né vel dafna. Síðan lá Þórr hjá mér
ok gerði mér stúlku þessa, sem nú megið þit hér sjá,
ok hefir þat hrinit á henni, sem þær báðu, því at hún
er nú alin minni en þá er hún kom til. Þórr gaf mér
allan arfinn eptir þær systr. Hefir hann ávallt verit mér
í liðsinni síðan. Tók ek þá undir mik alla peningana.
Sótti mik nú svá mikil ergi, at ek þóttumst eigi mannlaus
lifa mega.
Hringr hét sonr konungs af Smálöndum. Hann einn
sá ek svá af mönnum, at mér leizt vel á. Gerða ek þá
ferð mína til móts við hann, en hann var þá farinn til
Gautlands at biðja Ingibjargar, dóttur Bjarkmars jarls.
Flýtta ek þá ferðinni, ok kom ek til Gautlands. Var
Hringr konungsson at drekka þá sitt brullaup, ok kom
ek, þá er brúðina skyldi inn leiða. Lögðumst ek þá
niðr á strætit, ok ætlaða ek gera henni nokkur vélendi,
en hún sá mik fyrri ok spyrndi sínum fótum við mér
ok braut í mér báða lærleggina. Var hún síðan leidd í
höll ok sett í sæti sitt. Ek kom inn í höllina, ok varð
ek at einni flugu, ok fór ek upp undir hennar klæði,
ok ætlaða ek at rífa hana á hol á náranum. Hún þekkti
mik þegar ok keyrir knífskapt sitt á síðu mér ok braut
í mér þrjú rifin, ok var mér til þess annast at fara í
burtu. Líðr nú á daginn, ok var brúðrin til sængr leidd,
en því næst var brúðguminn út leiddr. Tók ek hann þá
í fang mér, ok þóttumst ek hlaupa fram á sjóvarhamra,
ok ætlaða ek at drekkja honum, svá at engi skyldi mega
njóta hans. En þá er ek þóttumst sleppa honum ofan
fyrir hamrana, þá varð eigi betr en svá, at ek kasta honum
þá upp yfir fortjaldit, ok kom hann niðr í sængina
hjá brúðinni, en ek var fangin griðalaus, ok mátta ek þá
hvergi undan komast. Skylda ek þá leysa líf mitt, ok
skylda ek fara í undirheima ok sækja þrjá kostgripi:
skikkju þá, sem eigi mætti í eldi brenna, ok horn þat,
er aldrigi yrði allt af drukkit, ok tafl þat, sem sjálft
léki sér, þegar nokkurr léki annars vegar.
Nú fór ek í undirheima, ok fann ek Snjá konung,
ok gaf ek honum sex tigi hafra ok pund gulls ok keypta
ek svá hornit, en drottningu hans var búinn eitrdrykkr
í tólf tunna bikar, ok drakk ek þat fyrir hennar skyld,
ok hefi ek síðan haft nokkurn lítinn brjóstsviða. Þaðan
fór ek í Lúkánusfjall. Þar fann ek þrjár konur, ef svá
skyldi kalla, því at ek var barn hjá þeim at vexti. Þær
höfðu taflit at geyma. Ek gat nát því hálfu frá þeim,
en þær söknuðu ok fundu mik ok báðu mik leggja aptr
taflit, en ek sögðumst þat eigi gera, ok bað ek eina þeira
af mér taka ok leggja þar undir taflit, en ek byrði mína
af gulli. Þótti þeim þat ekki ofrefli. Hljóp þá ein á
mik ok greip í mitt hár ok reif af mér öðrum megin
reikar ok þar með alla vangafilluna ok eyrat it vinstra.
Varð hún mér harðtæk. Ek stóð eigi fyrir, ok rak ek
fingrna í augun á henni, ok krækti ek þau bæði ór
henni. Snera ek henni þá til sveiflu, ok festi hún fótinn
í bjargrifu, ok sleit ek hana ór augakörlunum, ok
skildi svá með okkr. Önnur hljóp nú at mér ok rak
hnefann á nasir mér ok braut í mér nefit, ok þykkir
þat nokkur lítil lýti á mér síðan, ok þar fylgdu með
þrjár tennrnar, en ek greip í brjóstin á henni, ok reif
ek þau bæði af henni niðr at bringuteinum. Þar fylgdi
ok með magállinn ok iðrin. Þá hljóp at mér in þriðja,
ok var sú minnst fyrir sér. Ætlaða ek at stinga ór henni
augun sem inni fyrri, en hún beit af mér tvá fingrna.
Lék ek henni þá hælkrók, ok fellr hún á bak aptr. Hún
bað mik þá miskunnar, en ek sagða, at hún fengi ekki
líf, utan hún fengi mér allt taflit, en hún dvaldi þat
ekki. Lét ek hana þá upp standa, ok gaf hún mér at
skilnaði eitt gler, ok er þat með þeiri náttúru, at hverr,
sem í þat lítr, má vera þeim líkr, sem ek vil, en ef mik
lystir, þá má ek þann verða láta blindan, sem í lítr.
Fór ek nú niðr í undirdjúp at sækja skikkjuna. Fann
ek þá höfðingja myrkranna. En er hann sá mik, mælti
hann til samfara við mik. Þótti mér sem þat mundi
Óðinn vera, því at hann var einsýnn. Bað hann mik eiga
skikkjuna, ef ek vilda þat til vinna at sækja hana þangat,
sem hún væri. Var þangat at hlaupa yfir eitt mikit
bál. Lá ek fyrst hjá Óðni, ok hljóp ek síðan yfir bálit,
ok fekk ek skikkjuna, ok er ek síðan skinnlaus um allan
kroppinn. Fór ek við svá búit heim aptr. Fann ek þau
Hring ok Ingibjörgu, ok færða ek þeim gripina, ok
skildu vér eigi fyrr en ek sór at hefna þessa aldri. Fór
ek þá heim eigi erendi fegin, ok skal ek muna þá ina
gauzku mey, meðan ek má lifa, en frá smáleikum þeim,
sem ek hefi átt við bræðr mína, mun ek síðar segja,
eða hvat líðr nú grautnum, genta?" "Ek ætla, at hann
sé nú hófliga heitr," sagði hún. "Ber hann hingat þá,"
sagði kerling. Síðan luku þau máltíð sinni, ok var þeim
fóstbræðrum fengin sæng, ok sváfu af um nóttina.
Um morguninn vöknuðu þeir bræðr snemma. Kom
kerling þá til þeira, ok spurðu þeir, hversu framorðit
væri, en hún sagði, at þeir mættu þar dveljast um daginn.
Stóðu þeir þá upp ok klæddu sik, ok var kerling
in beinasta í öllu. Fóru þeir þá til borða. Hafði kerling
nú mungát ok góða matgerð. Spurði kerling nú, hvert
þeir ætluðu at fara eða hver erendi þeir ætti. Þeir sögðu
henni nú öll sín erendi ok spurðu hana, hvárt hún
kynni enga grein á at gera, hvat orðit væri af dætrum
Tryggva konungs. "Eigi veit ek," sagði hún, "hvers ykkr
verðr um auðit at ná þeim, en þat mun ek fyrst segja
ykkr, at eptir andlát Öskruðs jötuns þá urðu þeir bræðr
ekki ásáttir, hvárr konungr skyldi vera. Þóttust báðir
til komnir. Kom þat ásamt með þeim, at sá skyldi konungr
verða, sem ágætari konungsdóttur gæti fengit ok
hagari, ok fór Gautr heiman fyrri ok tók Hildi ina eldri,
dóttur Tryggva konungs, en Hildir fór seinna ok tók
Bekkhildi, ok eru þær nú báðar hér í Jötunheimum,
en eigi þykki mér víst um, hvárt þær liggja lausar fyrir,
en nú í vetr at jólum á at vera brullaup þeira, ok eiga
þá öll tröll saman at koma ok dæma, hvár þeira systra
hagari er." "Mikit batnar nú um," sagði Ásmundr,
"þegar vit vitum, hvar þær eru niðr komnar, ok væri
mikit undir um, ef þú værir í liðsinni með okkr." "Svá
at eins er frændsemi vár góð," sagði hún, "at ek á
þeim lítit gott upp at inna, ef eigi nyti meir manndyggðar
minnar en tilverknaðar þeira, en hér munu
þit hvílast í dag, ok mun ek sýna ykkr í féhirzlur
mínar."
Þeir létu vel yfir því. En þá borð váru ofan tekin,
leiddi kerling þá í afhelli mikinn. Váru þar inni margar
kistur, ok lauk hún þeim upp, ok váru þar í margir
góðir gripir ok fásénir. Þótti þeim þat gott á at líta.
Síðast tók kerling upp eitt eski. Hún lauk því upp, ok
kenndi þar góðan ilm at. Þar þekkti Egill hönd sína
ok þat gull, sem á henni átti at vera. Sýndist honum
höndin heit, ok rauk af, ok þöfta æðarnar. Kerling
mælti: "Þykkist þú nokkut, Egill, þekkja höndina?" "At
vísu," sagði Egill, "ok kenni ek gull þetta, er móðir
mín gaf mér, eða hversu komstu at hendinni?" "Segja
má ek þér þat," sagði kerling. "Gautr, bróðir minn,
kom til mín ok falaði at mér gullhringinn inn góða,
sem ek vilda eigi selja honum. En nokkuru síðar, er
dóttir mín fór til geita, kom hann at henni ok gaf henni
þann drykk, at hún æpti einart ok skyldi aldri huggast
mega, fyrr en ek færða henni hringinn þangat á hólinn,
sem hún lá. En þá ek kom með hringinn, kom
Gautr þar ok vildi taka af mér hringinn, en ek spornaða
við, ok urðu með okkr sviptingar miklar. En er
við lá, at ek munda missa hringinn, kom maðr ór skóginum,
ok sýndist mér þér líkr, Egill. Hann hjó jötuninn
mikit högg, en jötunninn hjó af honum höndina,
en síðan hlupu þeir til skógar, en ek tók upp höndina,
ok hefi ek geymt hana síðan, ok lagða ek hjá lífsgrös,
svá at hún mátti ekki deyja. Þykki mér bera saman
með okkr, Egill, at þú munir þessi maðr verit hafa,
eða muntu voga, at ek vekja upp undina ok bera ek
mik at græða við höndina?" "Mér þykkir litlu til týna,"
sagði Egill.
Síðan tók hún falinn af Agli ok deyfði höndina, ok
varð Agli ekki sárt við, at hún skar af framan. Síðan
lagði hún yfir lífsgrös ok sveipaði um silki ok helt at allan
daginn. Fann Egill þá, at líf færðist í. Síðan lagði
kerling hann í sæng ok sagði, at þeir skyldu þar dveljast,
þar at hann væri gróinn. En at liðnum þremr nóttum
var Egill gróinn, ok var honum eigi ómjúkari höndin
en þá hún var heil, en svá var sem rauðr þráðr lægi
um. Spurðu þeir þá kerlingu, hver ráð hún legði til
með þeim, en hún sagði, at þeir skyldu þar bíða
brullaups, -- "er héðan skammt fylgjumaðr minn, er
Skröggr heitir, ok ef vér ynnum nokkut á við þá bræðr,
þætti mér vel til standa, at vit nytum þess." Líðr nú
til jóla.
Þar er nú til at taka, at þeir bræðr, Gautr ok Hildir,
láta þing stefna. Kom þar til fólk um alla Jötunheima.
Þar var ok Skröggr, því at hann var lögmaðr tröllanna,
ok váru nú þangat leiddar konungsdætrnar ok gersimar
þær, sem þær höfðu gervar. Brynhildr hafði gert eitt
klæði. Þat var með þeiri náttúru, at þat mátti líða Í
lofti ok þar niðr koma, sem vildi. Mátti þar færa á
mikla byrði. Bekkhildr hafði gert eina skyrtu, ok festi
ekki vápn á, ok eigi mátti sá á sundi mæðast, er í
henni var.
Nú er í orð lagit, hvár þeira systra hagari væri. Var
þá lagit í dóm allra trölla, en þau urðu eigi ásátt ok
dæmdu undir Skrögg lögmann, en hann lagði sinn órskurð
á, at Brynhildr væri fríðari ok á klæðinu væri
meiri hagleikr, --,ok því skal Gautr konungr vera ok
eiga Brynhildi, en hálfu landi skyldi stýra hvárr." Sleit
nú með því þinginu. Buðu þeir bræðr þá höfðingjunum
í brullaup sín ok þeim, sem mest mark var at.
Kemr Skröggr nú heim ok sagði kerlingu, hvat dæmt
hafði verit á þinginu ok nær brullaupin eiga at vera.
Síðan váru þau lengi á tali, ok sagði hún honum, at
hún vill veita þeim bræðrum, biðr hann svá búast við
um fjölmenni ok aðra hluti, en Skröggr kvað svá vera
skyldu.
En móti því brullaupin skyldu vera, býst kerling
heiman ok þeir fóstbræðr með henni. Skal annarr
heita Fjalarr, en annarr Frosti. Kerling lét þá líta í
glerit, ok sýndust þeir þá svá stórir, at þeir váru
tröllum líkir, en miklu váru þeir fríðari en aðrir menn.
Hún fekk þeim sæmilig klæði, ok fara þau nú ok koma
þar, sem þeir bræðr réðu fyrir. Þat hét á Gjallandibrú.
Sátu þeir þá við drykkju. Kerling gekk í hellinn,
en hverr leit til annars. Hún gekk fyrir Gaut ok kvaddi
hann vel. Hann tók kveðju hennar ok mælti: "Hér er
nýtt at komit, at þú gengr hingat á várar náðir." Hún
svarar: "Þat stendr eigi svá af sér sem vant er. Með oss
hefir verit fæð nokkur hér til, ok dyl ek eigi, at ek
sé þess valdandi. Sé ek nú, Gautr frændi, at gæfan styðr
þik, ok hefir þú nú fengit ágætt kvánfang, ok nú vil ek
til leggja af mínum mun þat, sem vár hefir áðr í millum
farit. Vil ek nú gefa þér hringinn góða, sómir hann
vel konu þinni í bekkjargjöf, ok með vináttu mína.
Heyrir þat okkarri frændsemi, at vit skiptumst góðu
við." Gautr sagðist þess þakkir kunna, -- "eða hvar
hefir þú fengit menn þessa ina vænu?" Hún sagði, at
þeir váru synir Dumbs konungs ór Dumbshafi, -- "ok
munu slíkir menn varla finnast í Jötunheimum, ef
hæversku þarf at reyna. Hefi ek ætlat þá til at þjóna í
brullaupi þínu." Tekr hún nú hringinn ok fekk Gauti,
en hann þakkaði henni, ok skal hún þjóna í brullaupinu,
ok öllu skyldi svá haga sem þeir Fjalarr ok Frosti
vildi vera láta, ok váru þeim fengnir lyklar at öllum
féhirzlum.
Því næst koma boðsmenn, ok verðr þar fjölmenni
mikit. Skipaði kerling fyrir, ok varð þat at standa, sem
hún talaði. Skröggr lögmaðr var þar fremstr
virðingarmanna. Kerling sagði þeim systrum í hljóði,
hverir þeir menn váru, er með henni fóru, -- "megið þit
vera glaðar." Urðu þær nú kátar, því at þær hugðu illt
til ráðahagsins, en jötnunum þótti mikit batna, þegar þær
váru kátar, ok þökkuðu frændkonu sinni sinn umgang.
En er fólki var niðr skipat ok brúðgumarnir niðr settir,
þá váru brúðirnar inn leiddar. Skorti þá eigi skjarkala
ok gálaskap, er flögðin höfðu. Skröggr lögmaðr sat á
annan bekk ok bændasveitin með honum, en Gautr ok
Hildir á annan ok þeira menn. Arinnefja sat hjá brúðum
ok hafði allan setning á þeira háttum ok margar
aðrar stórskornar konur. Fjalarr ok Frosti skenktu brúðunum,
ok skorti eigi áfengan drykk.
Líðr nú á kveldit, ok gerast menn drukknir. Þá stendr
Arinnefja upp ok kallar til sín lögmanninn ok þá fóstbræðr
ok segir, at þeir skulu bera inn bekkjargjafir.
Var þá inn borit klæðit ok skyrtan, tafl þat it góða,
er þeir bræðr höfðu átt, ok hringrinn inn góði, er
kerling hafði átt, ok margar gersimar aðrar. Skröggr
lögmaðr afhenti bekkjargjafirnar, en kerling tók við ok
geymdi. Tók hún þá klæðit ok breiddi niðr á völlinn
ok lét þar upp á góðgripina. Setti hún þar til Skinnnefju,
dóttur sína, at bera þangat gull ok silfr, en hún
gekk í hellinn ok biðr Frosta ganga með sér. Koma þau
nú þar, sem þau skyldu liggja Gautr ok Brynhildr.
Segir hún honum, at þar með hans sængarstokki skal
hann finna sverð þat it góða, er Gautr átti, segir, at
ekki vápn beit á hann annat, en Fjalarr ok Hildir munu
fara í annan stað, ok segir, at þeir munu svá við mega
búast sem þeir komi í mannraun mikla. Síðan ferr
kerling inn í hellinn ok kallar, at brúðunum væri mál
til sængr. Taka þeir Fjalarr ok Frosti í hendr brúðunum
ok leiða þær út ok setja þær niðr á klæðit. Síðan
less kerling upp klæðit, en fær dóttur sinni glerit ok
biðr hana ganga til hellisdyra ok bera glerit yfir hvern
mann, sem út gengr, en þær líða upp í lopt með klæðit
ok allt þat, sem á var. Nú kemr mikill dansleikr í
hellinn, er brúðgumana skal út leiða.
Þrjár váru dyrr á hellinum, ok var Skröggr lögmaðr
fyrir einum með sína sveit, en Skinnnefja var fyrir þeim
dyrum, sem almúginn skyldi út ganga. Brúðgumarnir
váru leiddir um inar þriðju. Þar úti fyrir var sinn afhellir
til hvárrar handar, ok skyldu þeir þar hvíla. Váru
þeir vel tjaldaðir. Nú er þeir skyldu út ganga, fór í
sinn helli hvárr. Ganga þeir Egill ok Hildir í annan.
Egill gekk fyrir. En er Hildir gekk inn, snerist Egill
aptr í mót honum ok greip í hár honum ok reiddi upp
saxit, er hann hafði við sik, ok ætlar at höggva á hálsinn,
en Hildir kippir honum svá snart, at hann hrapar
á hellisbergit, ok sprakk á honum ennit, ok var þat sár
mikit ok blæddi mjök. Saxit kom á nef jötuns ok tók
af nefit, ok var þat svá mikit stykki, at þat var nóg klyf.
Komst Hildir nú út ok sagðist vera svikinn. Heyra þetta
tröllin, þau sem í hellinum váru, ok hlaupa út, ok varð
þeim eigi greiðfært um þær dyrr, sem Skröggr lögmaðr
var fyrir, því at hann drap hvern, sem út vildi.
En Skinnnefja var fyrir öðrum dyrunum með glerit ok
setti hvern blindan, sem þat leit. Hvarfla þeir aptr ok
fram ok fátu hvergi, ok var þá at heyra óp mikit ok
gný. Heyrir Gautr nú þat ok þykkist vita, hvat um er.
En er hann kemr í sitt hús, sér hann, at brúðrin er eigi
þar. Hleypr hann þá at sænginni ok vill taka sverð sitt,
ok missti hann þess. Ásmundr reiðir upp sverðit ok
hjó til Gauts ok gáði eigi, at hellirinn var lágr, ok kom
sverðit í hellisbergit, ok beit þat bjargit, en blóðrefillinn
kom á brún Gauts, reist niðr í augat ok niðr allt
kinnbeinit ok viðbeinit ok reist niðr alla bringuna ok
tók sundr rifin. Gautr komst út ok fekk einn stein stóran
ok kastaði til Ásmundar, ok kom fyrir brjóst honum,
svá at hann fell. Gautr vildi hlaupa at honum, en
iðrin flæktust um fætr honum, ok fell hann dauðr niðr.
Ásmundr stóð upp ok leitar at Agli. Kom hann þar,
sem þeir gengust at. Blóð rann í augu Agli af sári því,
sem hann hafði fengit, ok varð hann þó sýnt orkuvana.
Ásmundr greip undan Hildi báða fætrna, en Egill
helt í höfuðit, ok brutu þeir hann ór hálsliðunum,
ok urðu þat hans ævilok.
En síðan fara þeir þangat, sem Skröggr lögmaðr var.
Hafði hann drepit níutigi trölla, en þau báðu griða,
sem eptir váru, en þau, sem eptir váru ok þar vildu
út ganga, sem Skinnnefja var fyrir, gengu fyrir hamra
ok drápu sik. Váru þeir þar um nóttina, ok kom Arinnefja
til þeira. Um morguninn tóku þeir fé ór hellinum
ok ræntu öllu ok fóru síðan heim með kerlingu,
ok váru þær systr þar fyrir, ok urðu þær fegnar þeim.
Sátu þeir þar um vetrinn í góðu yfirlæti.
En um várit bjuggust þeir í burt at finna menn sína,
en at skilnaði gáfu þeir Arinnefju ok Skröggi lögmanni
Jötunheima, ok skildu þau með vináttu. Höfðu þeir í
burtu þær gersimar allar, sem áðr váru greindar. Síðan
fóru þeir móts við menn sína ok kómu til þeira í
síðustu viku vetrar, ok urðu með þeim fagnafundir miklir,
en þegar byr gaf, sigldu þeir í haf ok léttu eigi fyrr en
þeir fundu Tryggva konung.
Tryggvi konungr fagnaði þeim vel ok dætrum sínum.
Þeir færðu konungi margar gersimar ok sögðu
honum allt it sannasta af ferðum sínum. Þakkaði konungr
þeim margfaldliga sína ferð. Litlu síðar lét konungr
stefna þing, ok á því þingi lýsti konungr fyrir
mönnum þeim einkamálum, sem hann hafði lofat þeim,
sem fyndi dætr hans, nema þeir vildu annat heldr, þá
vill hann launa þeim í gulli ok silfri, en þeir svöruðu
báðir senn, at þeir vildu þær eiga, ef þat væri þeira vili,
en þær þóttust þeim lífgjöf launa eiga ok sögðu, at eigi
mundu þær aðra menn kjósa, ef þeira væri kostr, ok
urðu þær endalyktir, at Egill fekk Bekkhildi, en Ásmundr
Brynhildi. Lét konungr nú búast við brullaupi,
en Egill kveðst fyrst vilja finna föður sinn, ef hann
lifði, ok vita, til hvers hann mátti ætla um ríki þat,
sem hann þóttist eiga, en Ásmundr sagðist vilja fara
austr í Tattaríá at bjóða Herrauði, fóstbróður sínum,
í sitt brullaup. Var nú ákveðin brullaupsstefna ok nær
þeir skulu aptr koma. Er eigi annars getit en þeim tækist
þessi ferð vel. En er Egill kom til Gautlands, fór
hann á fund föður síns, ok brást hann ókunnigr við,
því at hann hugði hann löngu dauðan. Sagði hann
nú föður sínum allt, hvé farit hafði ok áðr hefir sagt
verit, ok sýndi honum örit á hendi sinni, þar sem hún
hafði verit af höggvin, ok svá sverð þat, sem dvergrinn
hafði gert honum ok falrinn var á. Létu þeir Regin
dverg gera nú á þat meðalkafla, ok var þat góðr gripr.
Egill bauð nú föður sínum til brullaupsins, ok fóru
þeir ok móðir Egils ok systir. En er þau kómu á fund
Tryggva konungs, váru þeir Herrauðr ok Ásmundr
þar komnir. Konungr fagnar þeim nú öllum vel, ok
var eigi langt at bíða, áðr þar reis upp sæmilig veizla.
Mátti þar heyra margs konar hljóðfæri ok sjá margan
hofmann. Var þar ok engi hlutr sparaðr af þeim beztum
föngum, sem fást máttu í þeim löndum.
At þessari veizlu höfðu menn þat til skemmtunar,
at þeir Egill ok Ásmundr sögðu frá ferðum sínum, ok
til sannenda um sögu þeira segir svá, at þær váru þar
báðar Skinnnefja ok Arinnefja ok sönnuðu sögu þeira,
ok þekkti Ingibjörg drottning Arinnefju, ok sættust
þær þá heilum sáttum. Stóð veizlan yfir fullan mánuð.
En at liðinni veizlunni fór hverr til síns heimilis, ok
váru mönnum valdar sæmiligar gjafir. Egill gaf Herrauði
skyrtuna, þá sem Bekkhildr hafði gert, en Ásmundr
gaf honum hringinn Kerlingarnaut ok sverð
þat, sem Gautr hafði átt. Tryggvi konungr var þá maðr
gamall, ok bað hann Egil þar sitja. Kveðst hann ekki
lengi mundu lifa þaðan af. Egill kveðst fyrst verða at
fara heim til Gautlands, en koma aptr innan tólf mánaða.
Lofaði konungr honum þat. Ásmundr bað Herrauð
fara með sér til Hálogalands, ok veitti Herrauðr
honum þat. Arinnefja fór heim aptr í Jötunheima, ok
gaf Ingibjörg drottning henni smjörtrog svá mikit sem
hún gat lypt, ok sagði hún, at sá gripr mundi torgætr
þykkja í Jötunheimum, en Ásmundr gaf henni tvö
galtarflikki, ok váru þau svá þung, at þau vágu skippund.
Þótti kerlingu þessir gripir betri en þótt þeir
hefði gefit henni byrði sína af gulli. Skildu þau með
vináttu.
Því næst fóru þeir Ásmundr ok Herrauðr á skip, ok
höfðu þeir dreka þá ina góðu, sem þeir höfðu átt
Vísinn ok Bolabjörn. Er eigi getit um þeira ferð, fyrr
en þeir koma norðr á Hálogaland. Ok er landsmenn
sá dreka þeira, þá sagðist Óttarr konungr vita, at
þessir menn mundu langt at komnir. En þegar þeir
váru landfastir, slógu þeir tjöldum. Ásmundr gekk á
fund föður síns við tólfta mann. Hann kvaddi konung
virðuliga. Konungr þekkti hann eigi, en móðir hans
þekkti hann, þegar hún sá hann, ok hvarf til hans.
Óttarr spurði, hverr sá maðr væri, er hún léti svá
líkliga við, en Ásmundr sagði til it sanna. Reis þar nú
upp ágæt veizla, ok sátu þar mánuð í miklum fagnaði
ok sögðu konungi frá ferðum sínum, ok þótti konungi
þeim vel hafa til tekizt ok gæfusamliga. Sagði Herrauðr
þá Ásmundi, at hann vildi, at þeir sigldi austr til Gautlands
at biðja Æsu, dóttur Hrings konungs. Ásmundi
þótti þat vel stofnat. En þegar þeim gaf byr, sigldu
þeir austr í Gautland, ok fagnar Egill þeim vel ok þeir
Hringr konungr. Hafði Herrauðr þá uppi orð sín ok
bað Æsu, ok var þeim málum vel svarat, ok var hún
honum gift með sæmiligri heimanfylgju. Var þegar
drukkit brullaup þeira, ok fór þat vel fram.
En at þeiri veizlu liðinni, þá sigldu þeir Egill ok
Herrauðr í Austrveg, en Ásmundr skyldi hafa vald yfir
Gautlandi, þegar Hrings konungs missti við. En þá
þeir kómu í Tattaríá, þá var Tryggvi konungr andaðr,
ok var Egill þar til konungs tekinn, ok bjuggu þau
Bekkhildr þar síðan, en Herrauðr settist at ríki sínu
síðan, ok kómu þeir ekki norðr hingat síðan.
Ásmundr fór heim til Hálogalands, ok stýrði hann
þar lengi. Ármóðr hét sonr hans. Hann átti Eðnýju,
dóttur Hákonar konungs Hámundarsonar ór Danmörk,
ok er þaðan mikil ætt komin. Þenna Ármóð drap
Starkaðr inn gamli í laugu, ok var þat it síðasta
óskapaverk hans. Brynhildr lifði ekki lengi, ok giftist
Ásmundr síðan ok fekk dóttur Soddáns konungs af Serklandi
ok átti at sækja brullaup sitt á einu skipi, því at
þeir vildu svíkja hann, ok lét Ásmundr þá gera skip
þat, er Gnoð hét, ok hefir þat skip stærst gert verit, svá
at menn viti, fyrir norðan Grikklandshaf. Af því skipi
tók Ásmundr nafn ok var kallaðr Gnoðar-Ásmundr, ok
þykkir hann hafa verit mestr af fornkonungum þeim,
sem ekki stýrðu þjóðlöndum. Hann tapaðist við Hlésey
ok með honum meir en þrjár þúsundir manna, ok
segja menn, at Óðinn legði hann með geiri í gegnum,
þá hann hljóp fyrir borð, en Gnoð sökk til grunna með
öllum farmi sínum, ok hefir síðan engi hlutr fundizt
af henni ok engu því, sem þar var á, ok lúkum vér þar
þessi sögu.