ÞRÁNDR hefir konungr heitit. Við hann er kenndr
Þrándheimr í Noregi. Hann var sonr Sæmings
konungs, sonar Óðins, er réð fyrir Hálogalandi. Sæmingr
átti Naumu, er Naumudalr er við kenndr. Þrándr
var mikill höfðingi. Hans kona hét Dagmær, systir
Svanhvítar, er Hrómundr Gripsson átti. Þeira sonr hét
Eysteinn, en annarr Eirekr inn víðförli, er fann Ódáinsakr.
Hans móðir er ekki nefnd. Eysteinn giftist ok
fekk dóttur Sigurðar hjartar, er Ása hét. Hennar móðir
var Áslaug, dóttir Sigurðar orms í auga. Eysteinn fekk
með henni Finnmörk ok Valdres, Þótn ok Haðaland.
Hann var ríkr ok stjórnsamr. Þau áttu son, er Hálfdan
hét. Hann var ok stjórnsamr ok stilltr vel ok fríðr sýnum
ok vandist snemma við allar íþróttir, þær sem karlmann
máttu fríða ok betra var at hafa en missa. Hann
var vinfastr ok trúlyndr ok vinavandr, gleðimaðr
mikill, svá at alla gleði mátti við hann eiga, en ef honum
mislíkaði, þá var hann þunglyndr ok langrækr, en
eigi mjök bráðskapaðr. Hann óx upp með föður sínum,
þar til hann var fimmtán vetra gamall. Þá tók
móðir hans sótt ok andaðist. Þótti konungi þat mikill
skaði ok öllum öðrum, ok var hennar útferð gerð sæmiliga.
Konungr undi lítt í ríki sínu þaðan í frá, ok fór
hann í hernað hvert sumar.
Maðr er nefndr Svipr. Hann var ríkr bóndi ok meðallagi
vinsæll. Hann átti þrjá sonu. Einn hét Úlfkell ok
var kallaðr snillingr. Hann var mikill ójafnaðarmaðr
ok eigi mjök vitr. Hann var í hernaði með Eysteini
konungi ok hafði fimm skip sinna vegna. Konungr helt
mikit af honum. Annarr sonr Svips hét Úlfarr. Hann
var ráðgjafi konungs. Hann var vinsæll maðr ok trúlyndr,
ok þótti hann alls staðar bæta til bæði fyrir konungi
ok öðrum. Úlfr hét inn yngsti sonr Svips. Hann
var kallaðr Úlfr inn illi. Hann herjaði um Eystrasalt
ok um Bjarmaland. Hann hafði mikla ræningjasveit
ok var allóvinsæll.
Eitt sumar herjaði Eysteinn konungr í Austrveginn.
Úlfkell snillingr var þá með honum ok Hálfdan, sonr
konungs. Þeir höfðu þrjá tigi skipa vel skipuð, en Úlfarr,
bróðir Úlfkels, hafði vald yfir ríki Eysteins konungs,
meðan hann var í hernaðinum.
Í þenna tíma réð fyrir Aldeigjuborg konungr sá, sem
Hergeirr hét. Hann var við aldr. Ísgerðr hét kona hans.
Hún var dóttir Hlöðvis konungs af Gautlandi. Bræðr
hennar váru þeir Sigmundr, er var stafnbúi Haralds
konungs ins hárfagra, ok Oddr skrauti, faðir Gull-Þóris,
er getr í Landnámabók á Íslandi. Þau áttu eina dóttur,
er Ingigerðr hét. Hún var allra meyja fríðust ok svá
stór vexti sem karlmaðr. Flestir hlutir váru henni vel
gefnir. Hún var at fóstri með jarli þeim, er Skúli hét.
Hann réð fyrir Álaborg ok jarlsríki því, sem þar lá
til. Hann var sagðr bróðir Heimis, fóstra Brynhildar
Buðladóttur, er getr í sögu Ragnars konungs loðbrókar.
Skúli var kappi mikill ok manna vitrastr.
Kolr hét maðr. Hann var þræll Skúla. Hann var
mikill maðr ok svá sterkr, at hann hafði tólf karla afl,
til hvers sem hann gekk. Þat mátti kalla, at hann hefði
mest ráð með jarlinum. Hann var honum dyggr. Dóttur
átti hann sér. Sú hét Ingigerðr ok var allra meyja
fríðust ok mjök lík Ingigerði konungsdóttur bæði á
vöxt ok yfirlit, en eigi var náttúra þeira lík, því at
Ingigerðr konungsdóttir var vel siðuð, en nafna hennar
var in mesta fála, en þó var hún vel mennt, því at
konungsdóttir hafði kennt henni hannyrðir, ok var hún
iðuliga í skemmu hennar.
Skúli jarl unni mikit fóstru sinni. Eigi var Skúli
kvángaðr. Íþróttamaðr var hann svá mikill, at engi
maðr komast til jafns við hann.
Eysteinn konungr er nú kominn fyrir Aldeigjuborg
með her sinn. Hergeirr konungr var fáliðaðr fyrir. Eysteinn
konungr gekk at borginni með liði sínu. Hergeirr
konungr varði vel ok drengiliga, en þó var hann
eigi við bardaga búinn, ok urðu þær málalyktir, at
Hergeirr konungr fell ok mestr hluti liðs hans. En
þegar konungr var fallinn, bauð Eysteinn konungr grið
öllum þeim, sem eptir váru. Gafst þá upp bardaginn,
ok gengu þeir til griða, sem eptir váru. Lét konungr
þá hreinsa borgina. Síðan lét hann leiða drottningu
fyrir sik, en hún var í hörðu skapi. Konungr horfði á
hana um stund ok mælti síðan: "Várkunn er þat," sagði
hann, "at þér liggi í miklu rúmi þau tíðendi, sem hér
hafa orðit öll saman, en bætr liggja til alls, ok vil ek
nú vera þér í bónda stað, ok er eigi vanfenginn maðr
á mót honum, því at hann var gamall." "Engi lýti váru
honum at elli sinni," sagði drottning, "en þat uggir
mik, hvárt ek verð þeim trú, sem hann hefir drepit."
"Nú er um tvá kosti," sagði konungr, "sá annarr, at
ek mun taka þik frillutaki, ok helzt þat slíka stund
sem auðit verðr; hinn annarr, at þú gifzt mér ok gef
ríkit allt í mitt vald, ok skal ek gera þinn sóma mikinn,
ok óttumst ek eigi, at svik þín muni mér at bana
verða, þá ek skal deyja." Drottning mælti: "Þat mun
sannast it fornkveðna, at hörð verða óyndisórræðin, ok
mun ek þann kjósa at eiga þik." Konungr segir sér
þat nær skapi. Síðan var þetta mál til lykta snúit, ok
tókust þessi ráð, ok er allt seinna en segir.
En þessu næst kallar konungr saman alla sína menn.
Hann mælti þá til Úlfkels snillings ok Hálfdanar, sonar
síns: "Svá er mál með vexti," sagði hann, "at Skúli
jarl ræðr fyrir norðr í Álaborg. Þar er á fóstri með
honum Ingigerðr, dóttir Hergeirs konungs. Skúli er
kappi mikill, ok er oss ván, at hann muni koma á
hendr oss með her. Því skulu þit fara austr á mót honum
ok leggja landit undir ykkr, en færa mér konungsdóttur,
ok ef þit getið unnit landit, þá skal Úlfkell
vera þar jarl fyrir drengiliga fylgd, er hann hefir mér
fylgt, ok skal ek fá honum sæmiligt kvánfang, en Hálfdan
skal eiga Ingigerði, ef honum hugnast þat ráð.
Þeir bjuggu nú her sinn Úlfkell ok Hálfdan ok léttu
eigi fyrr en þeir koma til Álaborgar.
Skúli jarl hafði nú frétt þau tíðendi, sem gerzt höfðu
í Aldeigjuborg, ok því safnar hann at sér liði miklu.
Ok er liðit var saman komit, tók Skúli sótt mikla. Hafði
hann þá sanna frétt af her þeira Úlfkels ok Hálfdanar.
Hann mælti þá við Kol: "Þat vil ek," sagði Skúli, "at
þú gerist höfðingi fyrir liðinu. Tak þú upp merki mitt
ok klæði, ok skal ek fá þér jarldóm, ok skal ek gifta
þér Ingigerði, fóstru mína, ef þú fær sigr." Kolr kveðst
þess albúinn. Sagði Skúli nú fyrir mönnum, hversu
breyta skyldu. Hugðu liðsmenn eigi annat en Skúli
mundi þat vera, sem Kolr var. Hann ferr nú með liðit
á móti þeim Hálfdani ok Úlfkatli. Skúli jarl lá í þorpi
einu, ok var honum nú heldr í aptrbata.
Ingigerðr konungsdóttir kallar nöfnu sína, Ingigerði
Kolsdóttur, til sín ok mælti til hennar: "Ek vil, at þú
takir við trúnaði mínum," sagði hún, "ok látir engan
vita, meðan þú lifir. Þú skalt taka við klæðum mínum,
því at vit erum mjök líkar. Skaltu kallast dóttir Hergeirs
konungs, en ek taka við þínum klæðum ok fara
á flótta með öðrum ambáttum, ok skaltu þenna trúnað
aldri láta uppi, á meðan vit lifum báðar. En ef þeir
sigrast, sem til eru komnir, þá mun Hálfdan konungsson
biðja þín, ok ertu þá fullgift, en elligar Úlfkell,
ok er þá góðr, hvárr sem upp kemr." Hún kveðst þetta
gjarna vilja, ok fór þetta fram.
Nú koma þeir Hálfdan ok Úlfkell at með sinn her.
Kolr lætr lúka upp borginni ok gengr ut með allan sinn
her. Tekst þar bardagi, ok stendr hann með mikilli
mannhættu. Kolr var bæði sterkr ok stórhöggr, ok hugðu
allir þar Skúla jarl vera, ok gekk hann í gegnum fylkingar
þeira. Herbjörn hét frændi Skúla jarls. Hann
hafði fylking í mót Hálfdani, ok váru þeira skipti allhraustlig,
en svá lauk með þeim, at Herbjörn fell. Brast
þá flótti í liði þeira. Hálfdan rak flóttann allt til skógar.
Nú er at segja frá viðskiptum þeira Úlfkels ok Kols.
Hafði Kolr þá drepit margan mann. Snæúlfr hét merkismaðr
Úlfkells. Hann bar djarfliga fram merkit ok barðist
drengiliga. Þeir mættust nú Kolr ok Úlfkell, ok váru
þeira viðskipti allhraustlig, ok börðust þeir svá lengi,
at engi skakkaði með þeim, ok hjuggust af þeim allar
hlífar. Kolr hjó þá mikit högg til Úlfkels. Þat kom á
hjálminn utarliga ok tók af þat, er nam, ok var þat
fjórðungrinn ok þar með eyrat it vinstra, ok var höggit
svá mikit, at Úlfkell fell; en Snæúlfr kom þá at ok
hjó til Kols, ok kom á andlitit ok tók af nefit ok báðar
varrirnar ok hökuna, ok fellu tennrnar niðr í gras.
Kolr stóð eigi kyrr, þó at hann hefði fengit sárit. Hjó
hann til Snæúlfs á hálsinn, svá at af tók höfuðit. Úlfkell
var þá á fætr kominn ok lagði til Kols fyrir brjóstit,
svá at út gekk um herðarnar. Fell hann þá dauðr
niðr. Brast þá flótti í lið þeira.
Úlfkell rak flóttann, en Hálfdan sneri aptr. Hann
sér, hvar tveir menn gengu. Þat var karl ok kerling.
Menn höfðu mál af þeim, ok spurðu þau, hversu bardaginn
hefði gengit, en þeir sögðu af it ljósasta, ok
síðan skildu þeir. Karl var svá stirðr, at hann lá á herðum
kerlingu, ok drögnuðu þau svá til skógar. Hálfdan
spurði menn sína, við hvern þeir hefði talat, en þeir
kváðu þat stafkarl veslugan. "At fá verðr of vandliga
hugat," sagði hann, "þar er sá karl, er mér er aptrsjá
at ok betr væri drepinn." En þeir kváðu þat níðingsverk.
Var hann þá kominn í skóginn, ok tjáði þá eigi
eptir þeim at leita.
Ríðr Hálfdan nú heim til borgarinnar. Var Úlfkell
þá kominn í borgina ok gekk at skemmu þeiri, er Ingigerðr
var í, ok var hún þá leidd fyrir hann. Hún mælti
þá til Úlfkels: "Þú hefir nú unnit sigr mikinn," sagði
hún, "drepit höfðingja borgarinnar. Nú ef þér eruð
réttir hermenn, þá munu þér eigi níðast á mér eða þeim
mönnum öðrum, sem hér eru höfðingjalausir, ok láta
mik ná at finna mína móður." Úlfkell sagði, at -- "þat
skal satt vera, því at þat, sem vér höfum af gert, skulum
vér góðu bæta, bæði þér ok þinni móður, ef þú
vilt vera oss trú ok holl, hlýðin ok eptirlát ok þverúðast
eigi við oss." "Svá er nú komit mínu máli," sagði hún,
"at ek ætla, at metnaðrinn hafi lítit at gera." Þeir hétu
henni góðu þar um. Váru þá loknar upp féhirzlur.
Tóku þeir gull ok silfr ok þat annat, er þá lysti, en
gáfu grið mönnum öllum. Síðan var veittr umbúningr
inum dauðum, ok var búit verðuliga um leiði Skúla
jarls, er Kolr var reyndar. Lögðu þeir síðan land allt
undir sik ok bjuggust síðan móts við Eystein konung,
ok var Ingigerðr í ferð með þeim.
Nú fréttir Eysteinn konungr heimkvámu þeira ok
hversu mikinn sigr þeir höfðu fengit. Fagnar hann þeim
sæmiliga, ok skemmtu þeir honum frá ferðum sínum.
Þakkar konungr þeim vel ok spyrr Hálfdan eptir, hversu
honum lízt á konungsdóttur, en hann kveðst eigi mjök
kvenskyggn, en sagði þó, at hún væri væn kona. Ingigerðr
var nú komin í höll drottningar, ok fagnaði
hún henni vel, en þó með minni blíðu en margr ætlaði.
Þá lét konungr senda eptir þeim mæðgum. En
er þær kómu fyrir hann, mælti hann til Ísgerðar drottningar:
"Nú er hér komin dóttir þín," sagði hann, "ok
vil ek nú með yðru ráði allan sóma gera bæði þér ok
henni. Vili Hálfdan mínum ráðum fara fram, þá líkar
mér vel, at hann fái hennar, ef hennar vili fellr þar til
ok þinn, drottning." "Svá er hún viti borin," sagði
drottning, "at hún má vel hafa sjálf svör fyrir sér um
slík mál." Þá mælti Hálfdan: "Eigi hefi ek mjök huglagt
at kvænast svá búit. Hefi ek ok eigi margar konungadætr
sét, en vel þykki mér sá giftr, sem Ingigerði
á, ok eggjandi vil ek þess vera, at þér séð gott ráð
fyrir henni." Þá mælti Úlfkell: "Lengi hefi ek yðr þjónat,
herra, ok vænti ek af yðr góðs, ok þætti mér mikill
sómi, ef þér vilduð gifta mér þessa mey. Hefi ek ok
nokkut talat við hana áðr, ok hefir hún engi fjartæki
haft um þetta mál." Konungr spyrr nú Ingigerði,
hversu henni væri um þetta gefit, en hún kvað hann
mestu mundu um ráða, ef móðir hennar legði eigi í
móti, -- "ok síðan vili þér, konungr, auka nokkur
nafnbót við Úlfkel." En konungr spurði drottningu,
hversu henni væri um gefit, en hún kvað sér þat bezt
líka, at hann sæi fyrir, sem honum líkar.
Eptir þetta gifti konungr Úlfkatli Ingigerði ok gaf
honum jarlsnafn ok Álaborg til forráða ok þat ríki,
sem þar lá til, ok var þá drukkit brullaup þeira. Ok
síðan fór Úlfkell til Álaborgar ok tók undir sik ríkit
ok gerðist þar höfðingi yfir ok galt konungi skatt, ok
fór svá fram lengi, ok tókust upp ástir með þeim Ingigerði.
Eysteinn konungr sitr nú í sínu ríki. Hann unni mikit
Ísgerði drottningu. Hún lét sér alla hluti kvenmannliga
verða til hans, ok líða svá þrír vetr.
Þat bar til eitt sinn, at kaupskip mikit sigldi austan
fyrir Bálagarðssíðu í stórviðri. Þat skip hvarf, ok fannst
ekki mannsbarn af, ok ætluðu menn, at stórviðri mundi
hafa brotit þetta sama skip. En eptir um haustit var
þat einn dag, at tveir menn kómu til hirðar Eysteins
konungs. Þeir váru miklir vexti, en eigi vel klæddir.
Ekki sáu menn gerla í andlitit þeim, því at þeir höfðu
síða höttu. Þeir gengu fyrir konung ok kvöddu hann
verðuliga, því at hann var optast blíðr í mali. Hann
spurði, hvat manna þeir væri. Þeir sögðust báðir Grímar
heita ok vera ættaðir utan af Rússía ok hafa misst peninga
sína í skipreika. Þeir báðu konung vetrvistar.
Konungr spyrr drottning, hvat henni þætti ráð um, en
hún sagði, at hann mundi sjálfr slíku ráða, en kvað þó
marga ókunna menn misjafnt gefast, -- "er mér þá eigi
af at kenna, ef ek legg ekki til." Konungr kvað hana
jafnan litlu vilja sér af skipta um ráðagerðirnar, -- "nenni
ek eigi at vísa þeim frá mat, at svá eru langt at komnirr."
Var þeim nú skipat sæti þar, sem mætast gestir
ok hirðmenn. Þeir váru fáskiptnir við menn, en kómu
sér við alla vel. Grímr inn ellri var svá stórr vexti, at
fáir váru hans líkar. Hann var sterkr ok fimr við alla
leika ok var opt at leikum með konungsmönnum á
skotbakka ok at knattleikum. Hann fór vel með afli
sínu, lék á engan, en var eigi aflvana, ef aðrir leituðu
á hann. Grímr inn yngri var mjúkr í öllum leikum,
fimr við skot, en prófaði lítt aflraunir, en skaut allra
manna bezt af handboga ok lásboga, en tefldi svá vel,
at engi komst til jafns við hann. Hálfdan konungsson
lagði opt leik sinn við hann, bæði um tafl ok skotfimi,
en svá mikinn vörð helt hann á Grímunum, at enga
nótt sváfu þeir svá, at hann vekti eigi ok hefði vitund
af þeim, ok leið svá fram vetrinn at jólum.
Þat var einn dag á jólum, at menn léku knattleik
fyrir konunginum. Hann sat á stóli, en drottningin
á öðrum. Grímarnir váru at leikunum, ok gat engi
leikit til jafns við inn stærra Grím nema Hálfdan konungsson.
Aldri höfðu Grímar talat orð við drottninguna
á þeim vetri. Einu sinni sló Grímr inn ellri út knettinum,
ok átti Grímr yngri at sækja. Knöttrinn rann
allt upp undir stól drottningar. Grímr gruflar eptir
knettinum, en þá hann réttist upp, talaði hann nokkur
orð í eyra drottningunni, en hún brá nokkut lit
við. Á móti dagverðardrykkju gafst upp leikrinn. Tóku
menn þá til drykkju. Konungr veitti kappsamliga um
daginn, ok fell hverr maðr sofinn niðr í sínu sæti, sá
sem eigi færði sik sjálfr til sængr. Konungr drakk lengi
um kveldit. Drottning sat hjá honum. Konungr spurði
hana, hvat Grímr hefði talat við hana, en hún kveðst
eigi hafa hent reiður á því. Konungr sagði, at hún
vildi flestar sagnir hjá sér geyma ok um fátt sér vísbending
gera. Drottning bað hann vera sem varastan
um sik. Gekk hún þá burt. Grímar váru þá sofnaðir.
Gekk þá konungr at sofa ok Hálfdan, sonr hans, með
honum. En er þeir kómu til skemmunnar, var drottning
eigi þar. Konungr lagðist niðr í sængina í klæðum
sínum ok lagði sverð sitt fyrir framan sik. Herbergissveinarnir
drógu upp skriðljósin, en Hálfdan gekk inn
í höll, ok lágu Grímar þar ok sváfu. Hálfdan sá, at
inn minni Grímr hafði dregit af sinn glófann, ok var
höndin ber. Enga mannshönd þóttist hann slíka sét
hafa fyrir fegrðar sakir. Þar fylgdi með gull svá vænt,
at eigi þóttist hann sét hafa annað slíkt, mest sakir
steins þess, sem í því var, ok hann skildi eigi, hverrar
náttúru hann var. Hann lokkar nú gullit af fingrinum
ok lét í glófann, en síðan bað hann draga upp
ljósin, ok settist hann niðr hjá Grímunum. Var þá
myrkt it neðra í höllinni. Hann helt á glófanum í
hendi sér. Skjótt fell svefn á hann, en vaknaði við
þat, at ljósin váru slokkin, en Grímr inn minni vatt
upp ljósi fyrir augu honum svá björtu, at hann þoldi
eigi á móti sjá, ok greip af honum glófann ok mælti
síðan: "Eptir þessari hendi, gulli ok glófa skaltu leita
ok þreyja ok aldri náðir fá, fyrr en sá leggr jafnviljugr
aptr í þinn lófa, sem nú tók á burtu." En síðan snarar
hann ljósinu til þeira dyranna, sem skemmra var til,
en hleypr til hinna sjálfr, sem lengra var til, ok þar út.
Hálfdan sprettr nú á fætr ok hleypr til þeira dyranna,
sem ljósinu var til snarat, ok váru þær þá læstar.
Snýr hann þá til hinna dyranna ok hét á menn þá,
sem inni váru, at þeir skuli vakna. Dyrrnar váru
læstar, ok varð at brjóta þær upp, áðr en þeir kæmist
þar út. Hálfdan vitjar skemmubúrsins, ok var konungr
þar dauðr ok lagin sverði í gegnum ok þrír smásveinarnir,
en inn fjórði komst upp á þvertréit ok sagði,
at Grímr inn meiri hefði þar komit ok drepit konunginn
ok þa alla, sem dauðir váru, ok kallaði síðan:
"Segið svá Hálfdani, at Vígfúss ok Ófeigr hafi hefnt
Hergeirs konungs," -- ok gekk út síðan. Í þessu kom
drottning í skemmuna, ok fengu henni þessi tíðendi
svá mikils, at hún fell í óvit, ok þótti henni við dauða
búit. Var nú yss mikill í borginni, ok fóru menn at
leita Grímanna bæði á sjó ok landi, ok fundust þeir
hvergi, ok stóð þessi leit mánuð, ok var víða gátum til
dreift. Þó dyrglaðist yfir þetta um síðir. Var þat þá
flestra manna vili, at Hálfdan væri til konungs tekinn.
Litlu síðar lætr Hálfdan kveðja þings. En er höfðingjarnir
váru komnir, lögðu menn til bænarstað, at
Hálfdan væri konungr þeira, en hann svaraði svá, at --
"þau tíðendi hafa hér gerzt fyrir litlu, at mér sómir
eigi konungsnafn at bera, á meðan svá stendr, því at
eigi er ek óðalborinn til ríkis hér. Mun mörgum þykkja
mér betr sóma at hefna föður míns ok leita at þeim,
sem hann hafa drepit. Þykki mér ráð, at drottning
sendi eptir Sigmundi, bróður sínum, at hann komi
hverninn sem þá breytum vér, en ek mun burt fara
ok eigi aptr koma, fyrr en ek hefi fundit minn föðurbana,
hversu sem mér verðr um auðit hefndina."
Drottning sagði, at henni þætti hvergi sitt ríki betr
komit en hjá honum.
En hvat þar er um talat, er þat af ráðit, at Hálfdan
býst ór landi með fimm skip ok valdi með sér
góða drengi. Sigldi hann fyrst í Austrveginn, ok varð
honum bæði gott til fjár ok mannorðs, en aldri lá hann
svá vakandi, at væri eigi honum fyrir augum sú fagra
hönd ok þat væna gull, sem hann missti í Aldeigjuborg.
Látum hann nú sigla alla fimm vetr, sem hann
vill.
Þar tökum vér nú til, sem Úlfkell sitr norðr í Álaborg
ok kona Ingigerðr. Þau frétta nú lát Eysteins
konungs ok svá, með hverjum hætti þat hafði orðit.
Talar Ingigerðr þá við Úlfkel, hvárt hann vill ekki
kalla til ríkis eptir Hergeir konung, föður hennar.
Hann kveðst þess albúinn. Síðan bjuggu þau ferð sína
ok léttu eigi fyrr en þau kómu til Aldeigjuborgar.
Sigmundr var þar fyrir með drottningu. Úlfkell kallar
til ríkis í hönd þeim drottningu, en hún sagði, at þau
hefði nóg ríki, þó at þau ágirntust eigi meira en þau
hefði áðr, ok láta þó vel yfir, ef þau heldi því. Sló
þá í heitingar með þeim. Fór Úlfkell þá heim ok safnar
liði. Sigmundr fór þegar norðr eptir honum, ok
fundust þeir þar, sem heitir Krákunes, ok sló þegar í
bardaga með þeim, ok lauk svá, at Úlfkell flýði einskipa
með konu sína. Sigldi hann þá fyrst norðr í
Noreg ok fann þar Úlfar, bróður sinn, ok sagði honum,
hversu þeir Sigmundr höfðu skilit, ok öll þau tíðendi,
sem gerzt höfðu í Austrveginum, ok bað nú, at
hann skyldi gefa upp ríkit í hans vald, ok sagði, at
Hálfdan hefði þó meira hans ríki í Austrveginum. Úlfarr
bað hann eigi tala svá mikinn ódrengskap við sik,
at hann muni gerast drottinssviki, ok bað hann heldr
eflast at liði ok sækja með stríði þat ríki, sem hann
þættist eiga í Austrveginum, ok kveðst vildu styrkja
hann til þess. Úlfkell lét sér þat ekki nægja, ok sló
þá í kappmæli með þeim, ok lauk svá deilu þeira, at
Úlfkell drap Úlfar, bróður sinn, en lagði landit allt
undir sik, ok gerðist hann þar höfðingi yfir, ok þotti
öllum þetta it mesta illvirki, ok varð hann af þessu
óþokkasæll öllu saman.
Ok sem Úlfkell hefir at sér tekit ríkit, safnar hann
at sér liði ok skipum, ok helt hann þeim í Austrveginn.
Hann hafði þrjá tigi langskipa ok dreka einn sjautugan
at rúmatali. Hann hafði með sér víkinga ok útilegumenn
ok hvert illmenni, sem hann kunni at fá.
Ívarr böggull hét sá, er stýrði drekanum. Hann var berserkr
ok it mesta illmenni. Bróðir hans hét Hrafnkell.
Hann var merkismaðr Úlfkels ok var manna sterkastr.
Marga hafði hann aðra stóra menn ok sterka með sér.
Þeir fóru óspakliga ok herjuðu á hvert land, þar sem
þeir kómu, ok tóku ósparliga strandhögg. Þeir váru nu
komnir austr fyrir Hlynskóga, þar sem heitir Klyfandanes.
Þaðan er ekki langt til Bjarmalands. Þar sigldu á
móti þeim tíu skip. Þau váru öll skipuð hraustum
drengjum, ok var þar kominn Hálfdan, sonr Eysteins
konungs, ok hafði hann frétt allt um ferðir þeira Úlfkels.
En þegar þeir þekktust, spurði Hálfdan, hví Úlfkell
hefði níðzt á bróður sínum eða tekit ríki sitt. Úlfkell
sagði, at þeir hefði meira sitt ríki í Austrveginum,
þat sem hann ætti. Hálfdan sagðist enga ván vita
þess, at hann stæði til nokkurs góðs ríkis.
Síðan brutu þeir upp vápn sín, ok sló þar þegar í
bardaga. En með því at liðsmunr var mikill, þá varð
skjótt mannfall mikit í liði Hálfdanar. Sviði hét sá
maðr, er mest ráð hafði með Hálfdani. Hann var sterkr
maðr. Hann sagði fyrir, hversu tengja skyldi skipin,
ok lagði hann þeim svá kænliga saman, at Úlfkell kom
ekki öllum sínum skipum við, ok lágu sum í skotmáli.
Tekst nú harðr bardagi. Ryðst Hálfdan um fast. Sér
hann, at þeim mun eigi duga at berjast til mæði. Því
ræðr hann til uppgöngu á drekann til Úlfkels ok þeir
Sviði báðir. Þar kom fyrstr á móti þeim Ívarr böggull,
ok áttust þeir við hart vápnaskipti. Ívarr hjó til Hálfdanar,
ok kom á hjálminn utanverðan ok tók af þat,
er nam, en þat var kopprinn fyrir ofan höfuðit, ok
rakaði um höfuðit á Hálfdani. Hann hjó á móti til
Ívars ok af honum höndina við öxl uppi ok sundr
merkisstöngina. Sviði drap stafnbúa Úlfkels, er Egill
hét. Þá lagði Ulfkell til Hálfdanar, ok kom á hann
óvaran í gegnum skjöldinn ok brynjuna ok renndi út
undir höndina. Fekk hann sár á síðunni, ok brotnuðu
í honum þrjú rifin. Sviði lagði til Ívars bögguls, ok
kom í augat, ok var þat hans bani. Hálfdan hjó til
Úlfkels, en hann snerist undan á hæli, en sverðit kom
í þiljurnar, ok tók af Úlfkatli ina stærstu tána á inum
hægra fæti. Úlfkell lagði þá með kesju til Hálfdanar.
Hann stökk upp yfir vindásinn. Kesja kom í lokugatit.
Hálfdan hljóp á skaptit ok braut í sundr. Sviði hjó
þá til Úlfkels um þverar herðarnar, ok var þat högg
svá mikit, at Úlfkell fell á bæði kné. Þá kom steinshögg
fyrir brjóst Sviða, svá at hann hraut út af drekanum
ok kom í bát, er flaut með borðinu. Í þessu sló
Hrafnkell til Hálfdanar með kylfu svá mikit högg, at
hann fauk útbyrðis. Sviði var nær staddr ok greip bátshakann
ok krækir Hálfdan upp ór kafinu. Hafði Hálfdan
þá fengit sex sár ok var þá óvígr ok í óviti.
Nú urðu mörg tíðendi senn. Þá sáu menn, at renndu
fram fyrir nesit hálfr þriði tugr skipa. Þau váru öll
stór ok herklæddir menn á öllum. Maðr stóð við siglu
mikill vexti á einu skipinu ok silkitreyju ermalausri,
vel brynjaðr. Hann spurði, hverir hér ætti svá ójafnan
leik. Sviði sagði til it sanna ok svá, hvar þá var komit.
"Mun Hálfdan vilja þiggja lið af oss?" Sviði spurði,
hvat manna hann væri. Hinn kvað hann þat engu
varða. Sviði kveðst gjarna lið vilja þiggja af þeim.
Tókst þá bardagi í annat sinn ok er nú ákafari en fyrr.
Menn Úlfkels váru mjök sárir. Inn mikli maðr á drekanum
lagði at drekanum Úlfkels, en Sviði lagði at
inum smærum skipunum, ok ruddust þau snart. Sneri
nú mannfallinu í lið Úlfkels. Inn mikli maðr réð til
uppgöngu á drekann. Úlfkell kom fyrst á móti honum,
ok váru þeira viðskipti hörð ok löng. Inn mikli
maðr hjó mikit högg til hans ok klauf fyrir honum
allan skjöldinn, ok kom sverðit á fótinn ok tók af þrjár
tærnar utanfótar. Úlfkell hjó á móti, ok kom í hjálminn,
ok stökk sverðit í sundr undir hjöltunum. Sá Úlfkell
þá engan sinn kost annan en forða lífinu. Stökk
hann þá í þat skip, sem næst honum var, ok flýði.
Hrafnkell skaut tveimr kesjum senn at inum mikla
manni, en hann tók báðar á lopti ok skaut aptr ok
hafði mann fyrir hvárri. Síðan lagði hann með atgeir
til Hrafnkels í gegnum skjöldinn ok báða handleggina
ok vá hann upp ok kastaði honum út á sjóinn.
Síðan ganga þeir svá hart at mönnum Úlfkels, at þeir
urðu því fegnastir at biðja griða. Þeim var veitt þat, sem
báðu, en eigi vildi inn mikli maðr hafa þeira þjónustu,
ok var þeim sleppt fatlausum á land upp. Úlfkell flýði
undan einskipa ok kona hans með honum, en hinir
tóku skip öll ok herfang, en þeir, sem eptir lifðu af
mönnum Hálfdanar, gengu á vald ins mikla manns.
Inn mikli maðr kom þar at, sem Hálfdan lá ok flakti
í sundr af sárum. Hann mælti til Sviða: "Svá lízt mér
á sár Hálfdanar, at þau mætti græða, ef þau tekr góðr
læknir, en eigi ætla ek honum henta hræringar eða
sjóferðir, ok því mun ek senda hann á land upp til
vinar míns, er Hriflingr heitir. Kona hans heitir Arghyrna.
Þau eru læknar góðir, en eiga ómegð mikla ok
lifa við handbjörg sína, ok er slíkt kölluð hriflingabjörg.
Nú mun Hálfdani ekki lífs auðit, ef þau geta
ekki at gert, ok mun hann þá koma til okkar." Hann
fekk nú til trúnaðarmenn sína at flytja Hálfdan á
land upp ok fekk þeim hundrað marka silfrs ok bað
segja þeim karli, at þau legði slíkan hug á at græða
hann sem sjálfan sik, ef hann kæmi til þeira, ok þau
skulu segja honum fulla vissu, hvert hann ætti þess
at vitja, sem hann hafði látit græða. Fara þeir nú ok
finna karl ok kerlingu ok segja þeim þat, þeim var
boðit, ok færðu þeim féit, en þau sögðu bæði, at þetta
væri þeim full skylda. Fóru sendimenn í burtu, en
þau hjón tóku til at græða hann, ok var þat torsótt,
því at sár hans váru mjök sollin, ok lá hann átján
vikur í sárum ok varð þó græddr at heilu, en tólf
mánaði varð hann þar at vera, áðr en hann fekk aptr
sinn styrk, ok þótti honum sá tími langr, því at honum
kom jafnan í hug in fagra hönd ok þat gull ok
glófi, sem hann hafði misst.
Tökum vér nú þar til, sem Úlfkell snillingr flýði
ór bardaganum. Hann komst til lands við fimmtánda
mann, en missti allt sitt lið annat. Hann helt nú spurnum
til, hvar Úlfr, bróðir hans, mundi vera, ok spyrst
honum svá til, at hann sé á Bjarmalandi. Fór hann
nú á hans fund. Hárekr hét sá konungr, er þar réð
fyrir. Dóttir hans hét Eðný. Úlfr hafði beðit hennar,
en konungr vildi eigi gifta hana. Þá herjaði Úlfr á
landi hans. Nú at þeir bræðr fundust, bera þeir ráð
sín saman, at þeir skulu fara á fund Háreks konungs.
Þeir höfðu sex tigi skipa. En er þeir kómu í hafnir
þær, er lágu fyrir konungs höllinni, þá fór Úlfkell
snillingr á fund konungs ok kveðr hann sæmiliga. Konungr
spurði, hvat manna hann væri. Hann sagði til it
sanna. Konungr spurði, hverr stýrði þeim inum mikla
her, sem þar var kominn, en Úlfkell sagði, at honum
stýrði Úlfr inn illi, -- "en vit erum bræðr. Fór ek því
á yðvarn fund, at vit viljum bjóðast til at vera yðrir
menn. Ef þú vilt gifta Úlfi dóttur þína, þá vil ek
leggja til með Álaborg ok Aldeigjuborg ok öll þau
ríki, sem þar fylgja, því at þat er mín eign. Væntir
mik, at yðr verði mikill styrkr at okkr bræðrum, en
mörgum mun þykkja þröngt fyrir dyrum, ef vér skulum
illt þreyta." Konungr bað hann fresta til umráða
við menn sína. Úlfkell veitti þat. Konungr spurði dóttur
sína, hvat hún leggr til, en hún sagði, at henni þætti
mikill vandi um hernað þeira bræðra, -- "en ef víst
væri ríkit, þá þætti mér ásjávert," en kveðst einskis
ills synja fyrir þá, ef þeim væri synjat, ok urðu þær
endalyktir, at Úlfr fekk Eðnýjar, ok tóku þeir bræðr
landvörn fyrir Bjarmalandi.
Úlfkell helt spurningum til, hverr sá mundi vera,
at barizt hefði við hann, þá þeir Hálfdan áttust við,
en Hárekr konungr sagði honum, at sá hét Grímr, --
"ok ræðr fyrir austr í Kirjálabotnum ok hefir brotizt
þar til ríkis, ok vita menn eigi, hvaðan hann er ættaðr.
Honum fylgir fóstrdóttir hans, svá fögr mær, at
menn hafa eigi spurn af annarri jafnvænni." "Þar er
sá maðr," sagði Úlfkell, "at ek vildi á hefnileið róa,
ef kostr væri, ok vilda ek þar til hafa hjálp ok styrk
af yðr." Konungr mælti: "Þat má oss vel saman koma,
því at þar er sú mær, at ek ætla mér at biðja." Þeir
sögðu báðir, at þeir vildu honum þar til standa, ok
sögðu, at þeim þótti þat vel stofnat, ok staðfesta með
sér, at þeir skulu þangat fara, þegar sumar kemr, ok
eigi fyrr í burtu en Grímr væri í helju, en konungr
hefði fengit jungfrúna. Sátu þeir nú um kyrrt.
En er váraði, bjuggu þeir skip sín. Þeir höfðu
ógrynni hers. Með þeim váru tveir konungar finnskir.
Hét annarr Fiðr, en annarr Flóki. Þeir váru galdramenn.
Fara þeir nú þangat til, at þeir koma austr í
Kirjálabotna ok fundu Grím. Þurfti þar eigi at sökum
at spyrja. Buðu þeir Grími þegar bardaga eða
hitt, at hann gæfist upp í þeira vald ok gæfi konungi
ríkit allt ok fóstrdóttur sína. Grímr sagði, at þeim
skyldi meira fyrir verða, -- "á konungr þessi engar sakir
við oss, en þú, Úlfkell, munt fara verri för en fyrr."
Sofa þeir í náðum um nóttina, en um morgun gekk
Grímr út af kastalanum með öllu sínu liði, ok tókst
þar in snarpasta orrosta, ok helzt sá bardagi til kvelds.
Hafði Grímr misst þá margan mann. Fór hann þá aptr
í kastalann, en at morgni dags tóku þeir til bardaga,
ok var þá engi vápnfærr maðr eptir í kastalanum.
Nú er þar til máls at taka, sem Hálfdan konungsson
er, at hann er nú gróinn sára sinna ok hefir fengit
allan sinn styrk. Kemr hann nú at máli við þau karl
ok kerlingu ok sagði, at sik lysti í burtu þaðan, ok spyrr
eptir, hvat manna þat mundi vera, er hann hefði þangat
sent til lækningar, eða hverjum hann mundi lífgjöf eiga
at launa. Hriflingr svarar: "Með því at ek treysti þér
til drengskapar, þá má ek gera þér ávísun um, hvar
hann er. Grímr heitir maðr, er ræðr fyrir austr í Kirjálabotnum.
Hann er kappi mikill. Hann sendi þik hingat
til mín. Mættir þú nú launa honum lífgjöfina, því at
honum er nú þörf góðra drengja. Þar er nú kominn Hárekr
konungr af Bjarmalandi, Úlfr inn illi ok Úlfkell
snillingr ok vill hefna þeirar svívirðingar, er hann fekk
í yðrum viðskiptum. Eru þeir nú á veg komnir með
her sinn, ok er mér sagt, at Hárekr konungr vili fá
fóstrdóttur Gríms, er Ingigerðr heitir ok er allra meyja
fríðust." "Vel segir þú, fóstri minn," sagði Hálfdan, "en
þó er þat annat, at mér þykkir eigi minna á liggja, at
þú segðir mér, hverr drepit hefði föður minn." "Glöggt
má ek þér þat segja," sagði karl, "sá maðr heitir Skúli,
ok ef ek skal þér satt segja ok eigi ljúga at þér, þá er
þetta sá inn sami Grímr, sem þér hefir líf gefit, ok er
nú mikit undir drengskap þínum, er þit finnizt. En svá
mikill kappi er Skúli, at fullskipat er hverjum manni,
sem einvígi á við hann. "Kanntu nokkut at segja mér
veg, þann skemmstr er," sagði Hálfdan, "því at þangat
vildi ek koma sem skjótast?" "Torsóttir er hér flestir
vegir," sagði Hriflingr, "en á skipum má ekki fara
skemmr en fimm vikur, ok er þat in mesta mannhætta
fyrir sakir víkinga ok hermanna. Annarr vegr liggr it
eystra, ok er þar þó at fara fjöll ok eyðimerkr, ok er þat
langr vegr ok torsóttr ok óvíst, at fram komist. In þriðja
leið er skemmst, ef hún tekst vel, því at hana má fara
á þrem vikum, en margt er þar til tálmanar: Fyrst er
skógr tuttugu rasta langr, er heitir Kolsskógr. Þar liggr
spellvirki sá, er Kolr heitir, ok dóttir hans, er Gullkúla
heitir. Engum er þeim lífs at vænta, er þau finnr. Annarr
skógr er þaðan skammt, er heitir Klifskógr, fjögurra
rasta ok tuttugu. Þar er spellvirki sá, er Hallgeirr heitir.
Með honum er einn villigöltr, verri viðreignar en tólf
karlar. Þar næst kemr á þann skóg, er kallaðr er Kálfárskógr,
sextán rasta ok tuttugu. Þar fæst eigi til matar
utan ber ok safi. Er þar sá spellvirki, er Selr heitir, ok
með honum einn hundr stórr sem naut. Hann hefir
manns vit ok er betri til vígs en tólf karlar. En
er þú kemr af skóginum, fellr lögr austan af Kjölunum.
Engi veit, hvar hann sprettr upp. Þat er þeira
einna manna sund, sem bezt eru syndir, at leggjast yfir
löginn, en þaðan er eigi langt til kastala þess, sem Skúli
ræðr fyrir. Bæri þér ekki til dvala, þá væri nær
hæfi, at þú kæmir þar, þá bardaginn ætti at vera."
Hálfdan bað hann búa ferð sína.
At morgni dags býr Hálfdan ferð sína. Gekk hann
til kerlingar ok bað hana vel lifa. Kerling mælti mörgum
fögrum orðum yfir honum. Tók hún þá undan
höfðalagi sínu tötrabagga. Þar tók hún ór sax. Þat var
fínt sem spegill. Sýndist honum eitr drjúpa ór eggjum
þess. Hún sagði honum, at sá mundi jafnan sigr hafa,
sem þat bæri, ok þat mundi eigi í höggvi staðar nema,
ef vel er til höggvit. Hún tók eitt steinasörvi ok batt um
háls honum ok bað hann þess, at þat skyldi eigi ór stað
hrærast. Síðan kyssti hann kerlingu. Karl gekk á veg
með honum ok sagði honum, hvert hann skyldi stefna.
Hann gaf honum skikkjurakka sinn ok bað hann þar
eptir fara, sem hann færi undan, ok fara aldri þá götu,
sem hann vildi eigi fara, ok kvað hann kunna at forðast
byggðir þeira illvirkjanna. Hálfdan kvað ekki spellvirkja
verða sér at bana, -- "en ef þér verðr féfátt, þá
vitja þú til skálanna, því at ek mun ekki með mér bera,
þó at ek gæta kleimt einhvern þeira." Síðan skildu
þeir karl, ok bað hvárr vel fyrir öðrum.
Hálfdan snýr nú á skóginn, ok er hann hafði gengit
tvá daga, þá sá hann einn leynistíg. Hundrinn vildi
stíginn, en Hálfdan gekk fram brautina, þangat til at
hann fann skála. Þar var hnigin hurð á klofa. Hálfdan
hratt henni upp, en í því hann gekk inn, þá var Gullkúla
þar fyrir, dóttir Kols, ok hjó á háls honum með
bitrligri skálm, en þar var undir steinasörvi kerlingar
ok brast við hátt, en skálmin stökk í sundr. Hálfdan
greip hana upp ok rak hana niðr fall mikit ok greip
síðan í annan fótinn á henni ok reif hana sundr at
endilöngu ok kastar henni síðan út fyrir dyrr. Kolr kom
heim á móti dagsetri, ok er hann laut í dyrrnar, þá
setti Hálfdan saxit á hálsinn, ok var þat hans bani. En
um nóttina, þá er Hálfdan var í svefni, kómu þau inn
bæði, Kolr ok dóttir hans, ok sóttu þau bæði at Hálfdani.
Hundrinn hljóp upp ok reif Gullkúlu á náranum
ok rakti ór henni þarmana. Hálfdan hljóp undir
skálabúann, ok glímdu þeir lengi, en svá lauk, at Hálfdan
felldi hann ok braut hann á háls. Síðan tók hann
eld ok brenndi þau upp bæði. Þar var hann tvær nætr.
Síðan fór hann á burtu ok létti eigi fyrr en hann kom
á Klifskóg. Þar fann hann skála stóran, ok var hurðin
svá þung, at hann varð alls máttar at kosta, áðr hún
gekk upp. Hann sá þar rúm eitt. Þat hafði tvær álnir
yfir hans lengd. Ból sá hann þar svá mikit sem báss væri.
Þá var sýnt húmat. Hann heyrði út gný mikinn, ok
heyrði hann, at göltrinn grenjaði ok lét ófrýnliga. Gekk
Hálfdan þá út ór skálanum. Hundrinn hljóp gnöllrandi
at geltinum, en göltrinn snerist undan. Hálfdan hjó eptir
honum ok ór honum rófuna. Göltrinn snerist aptr ok
stakk trýninu á millum fóta Hálfdanar ok vatt honum á
lopt, svá at honum varð laust saxit, en þó kom hann
standandi niðr. Skálabúi kom þá at ok sló til Hálfdanar
með gaddakylfu, en hann snerist undan höggvinu ok gat
eigi nát saxinu. Hann greip í fótinn á geltinum ok
kippti honum at sér. Höggit kom á millum hlusta geltinum,
ok brotnaði haussinn í honum. Hálfdan reif fótinn
undan geltinum ok rak hann við eyra spellvirkjanum,
svá at hann fell á kné. Hálfdan hljóp þá at honum
ok hratt hann um koll. Hann greip þá til Hálfdanar,
ok sviptust þeir fast, ok urðu ýmsir undir. Þá hljóp at
rakkinn karlsnautr ok beit í nefit á skálabúa ok reif af
honum nasirnar. Þá gat Hálfdan nát saxinu ok hjó af
skálabúa höfuðit ok brenndi hann síðan upp at báli.
Var hann þá stirðr ok móðr. Þar dvelst hann um
nóttina.
Síðan kom hann at Kálfárskóg ok kemr at skála Sels.
Hurð var hnigin á miðjan klofa. Hann hljóp á hurðina
þrisvar, áðr en upp gekk. Hann settist í rúm skálabúa.
Hann hafði eikarkefli í hendi ok tálgaði hvasst í báða
endana ok sveið í eldinum. Hann sá út um dyrrnar, hvar
skálabúi ferr, ok hljóp hundrinn fram undan. Hundrinn
Hálfdanar brá við þegar ok hljóp upp á þvertréit.
Hálfdan gekk út á móti bóndanum, en þegar hundrinn
sá hann, hljóp hann á mót honum með gapanda ginit
ok lætr allólmliga. Hálfdan rak höndina inn í kjaptinn
á honum ok snýr keflinu, svá at annarr endinn horfir
upp í góminn, en annarr niðr, ok kom hann ekki saman
kjaptinum. Selr kom at í þessu ok hafði bjarndýr á
herðunum, en hvalkálf fyrir sér.
Selr kastar niðr byrðinni, en lagði bjarnsviðu til Hálfdanar.
Hann hjó á móti með saxinu ok sundr sviðuskaptit
ok af honum alla fingrna á annarri hendi. Selr
greip upp stein ok snarar at Hálfdani. Hann skauzt
undan ok varð svá nær Sel, at hann greip í tönnina, er
fram stóð ór múlastykkinu á honum. Hann brá svá
hart við, at ór honum gekk tönnin. Hálfdan laust henni
á nasir Sel ok braut í honum nefit ok allan tanngarðinn,
ok var þursinn þá engum líkr nema sjálfum sér. Greip
hann þá til Hálfdanar ok kreisti svá fast at síðum hans,
at blóð fell út um eyru hans ok nasir. Hálfdan lék þá
Sel hælkrók, ok fell hann á bak aptr. Tönn hans kom á
steinasörvit, ok brotnaði einn steinninn. Hálfdan gat nú
hvergi hrært sik. Rakkinn karlsnautr hljóp þá framan í
nasirnar á Sel ok klóraði ór honum bæði augun. Þá varð
Hálfdan lauss, ok hjó hann höfuð af Sel ok kastar honum
svá út á móðuna, er þar fell nær. Hann gekk nú at
hundinum ok mælti til hans: "Aldri skal þetta kefli ór
þínum kjapti ganga, nema þú sér mér jafnhollr sem þú
varst áðr Sel." Hundrinn skreið at honum ok sneri upp
á sér maganum. Hálfdan tók þá keflit ór kjapti honum.
Hundrinn varð svá feginn, at vatn rann ofan eptir trýninu
á honum. Hálfdan fekk sér mat ok fór síðan at sofa,
en um morguninn bjóst hann í burtu ok fór þangat til,
at hann kom at leginum. Hundrinn Selsnautr rann
fram með vatninu, þar til at hann fann eina mosahrúgu.
Hann krafsar sundr hrúguna, ok var þar í bátr. Hálfdan
tók hann ok fór yfir löginn ok gekk eptir þat þann dag
til kvelds.
At morgni dags sá Hálfdan kastalann, þann sem honum
var til vísat. Þenna morgin var Skúli jarl farinn til
bardaga á móti Háreki konungi ok þeim bræðrum, ok
var þat langt í burt frá kastalanum. Hann hafði lið
miklu minna. Kastalinn var eyddr af vígum mönnum,
en konur stóðu í vígskörðum, þá Hálfdan kom þar.
Hann sá þar eina jungfrú, þá sem honum fannst mikit
um. Hún gekk ofan at portinu ok heilsaði Hálfdani með
nafni. Hann tók vel kveðju hennar. Hún mælti þá til
hans: "Mál mun þér þykkja at sjá glófann ok gullit, þat
sem þú misstir í Aldeigjuborg." "Muntu mega þvívalda?"
sagði Hálfdan. "Miklu muntu mega um þat ráða," sagði
hún. "Fóstri minn er nú í bardaga, ok væri honum nú
liðs þörf ok góðrar hjástöðu, ok munda ek flest til þess
vinna, at hann fengi sigr." "Ekki á ek gott at launa
fóstra þínum," sagði Hálfdan, "en ef þú vilt handsala
mér trú þína, þá mun ek fara til bardagans með fóstra
þínum." Hún kastar þá út til hans glófanum ok bað
hann hafa þat í festarpeninginn, -- "en gullit mun bíða
hjá mér, þangað til vit vinnumst næst, en aldri verðr
kastalinn af mönnum unninn, þó at ekki sé til varnar í
honum nema konur."
Hálfdan fór nú til bardagans, ok var þá mikit mannfall.
Sviði bar merki Skúla jarls ok gekk fram svá hraustliga,
at hann drap merkismann Háreks konungs, er
Krabbi hét. Hálfdan var eigi ístöðulauss. Hann réð þar
fyrst at, sem fyrir var Flóki Finnakonungr. Konungrinn
skaut af boga þrim örum senn, ok var maðr fyrir
hverri. Hálfdan réðst á móti honum ok hjó með saxinu
á bogann, svá at hann brotnaði, ok tók höndina af Flóka,
ok flaug hún í lopt upp. Konungr rétti stúfinn upp á
móti, ok kom höndin þar niðr á ok var þá heil. Þetta
sá Fiðr Finnakonungr, ok varð hann at hrosshval ok
hljóp upp á þá, sem börðust á móti honum, ok urðu
undir honum fimmtán menn ok fengu allir bana.
Hundrinn Selsnautr hljóp at honum ok reif hann í
sundr með tönnunum, en hvalrinn sló í sundr kjaptinum.
Hundrinn karlsnautr hljóp inn í kjaptinn ok
alla götu niðr í kviðinn ok reif hann innan ok sleit ór
honum hjartat, hljóp út síðan ok fell þegar dauðr niðr.
Hálfdan reiðir nú saxit ok hjó til Flóka í öðru sinni,
en hann blés á móti, svá at saxit fauk ór hendi Hálfdani
ok kom fjarri niðr. Flóki hjó til Hálfdanar, ok kom
í steinasörvit, ok brotnaði skálmin, en Hálfdan fekk sár
á hálsinum, þar sem steinninn var ór brotnaðr, en misst
hefði hann höfuðit, ef eigi hefði steinasörvit borgit honum.
Hálfdan greip til Flóka ok rak hann niðr fall mikit.
Í því kom at Úlfkell snillingr, ok átti Hálfdan þá við
mörgu at sjá. Hundrinn kom þá at ok reif allt andlitit
af Flóka, en Flóki hryggspennti hundinn ok braut
í honum hvert bein, ok lágu þeir þá báðir dauðir. Hálfdan
sá þá ekki sitt færi annat en hljóp á Úlfkel ok greip
af honum sverðit ok sló því flötu um nasir honum ok
bað hann verja sik, ok þá gat Hálfdan nát saxinu. Gengu
þeir þá saman ok börðust, ok lauk svá með þeim, at Úlfkell
snillingr fekk bana. Skúli jarl hafði þá drepit Úlf
inn illa. Þá kom at Hárekr Bjarmakonungr ok sótti at
honum, ok áttust þeir við hart vápnaskipti. Hárekr hjó
til Skúla ok af honum allan skjöldinn, ok fekk hann
sár á fingrna ok ekki mikit. Skúli hjó í móti ok af
konungi eyrat ok vangafilluna svá at berir skinu við
jaxlarnir. Þá varð Hárekr at flugdreka ok sló Skúla með
sporðinum, svá at hann lá í óviti. Þá kom at sá kappi, er
Grubs hét, ok hjó fót undan drekanum, en drekinn
krækir annarri klónni til Grubs ok reif hann á hol á
náranum. Þá kom at Hálfdan ok hjó til drekans á hálsinn,
ok var þat hans bani.
Brast þá flótti í liðinu, ok flýðu víkingar til skipa ok
kómust undan á þremr skipum. Þat skip, sem Ingigerðr,
dóttir Kols, var á, hljóp á sker, ok drukknaði hvert
mannsbarn, sem á var. Hálfdan snýr nú þangat, sem bardaginn
hafði verit, ok var þar miklu herfangi at skipta.
Ekki fundu þeir Skúla jarl ok fara svá heim til kastalans.
Váru nú bundin sár manna ok fluttr heim fjáraflinn.
Ingigerðr fagnar þeim vel. Ok er þrjár nætr
váru liðnar, kvaddi hún þings, ok kómu þar allir þeir,
sem í kastalanum váru. Ingigerðr kom ok á þingit. Hún
settist á kné Hálfdanar ok gaf sik ok alla sína eigu honum
í vald ok fekk honum gullit, þat sem fyrr var frá sagt.
"Sátt eru vit nú, Ingigerðr," sagði Hálfdan, "ef þú
segir mér, hvat þú mæltir við móður þína, áðr en
faðir minn var drepinn." "Ek bað, at hún skyldi láta
opna skemmuna um nóttina, ok vil ek þat nú allt bæta,
sem þér þykkir at um þetta ok allt annat, en þó munu
hér í heldrum lögum hvárirtveggju hafa nokkut til
síns máls."
Þessu næst sáu þeir, hvar maðr gekk, ok kenndu
menn þar Skúla jarl. Hann var herklæddr vel. Hann
gekk fyrir Hálfdan ok tók af sér hjálminn ok mælti:
"Nú er svá komit, Hálfdan, at ek vil bjóða þér sættir
ok sjálfdæmi fyrir þá hluti, sem ek hefi af brotit við
þik. Hér með vil ek bjóða þér fóstbræðralag ok gefa
þér þar með Ingigerði, fóstru mína, en ef þú vilt ekki
þenna kost, þá mun ek ekki hætta til fleiri funda við
þik, ok mun þá hvárr fara með sínu máli sem kann."
"Ekki mun þat duga," sagði Hálfdan, "renna ok aptr
at sjá. Munda ek ekki frá mörgum tíðendum sagt hafa,
þá vér Úlfkell snillingr áttumst við, ef þú hefðir þá
eigi sýnt mér drengskap." "Aptr hefir þú nú hann launat,"
sagði Skúli. Þá lagði Ingigerðr til, at þeir væri
sáttir, ok var þat þá auðsótt, ok þótti flestum mönnum
þar hvárumtveggja fara drengiliga, ok urðu menn fegnir
sætt þeira.
Var nú síðan skipt herfangi, ok var þat svá mikit fé,
at nú var sá margr fullríkr, sem fyrr hafði verit fátækr.
Hálfdan lét þá búast við brullaupi sínu, ok á meðan þat
var gert, lét Hálfdan sækja fé sitt, þat sem spellvirkjarnir
höfðu, ok var þat svá mikit fé, at fimmtán stór skip
váru hlaðin af allra handa gersemum. Hann lét ok sækja
Hrifling karl ok allt hans hýski ok gerði hann fullríkan.
Hálfdan helt nú brullaupit sitt ok bauð til öllum höfðingjum.
Hafði Skúli jarl forsögn hér fyrir, ok fór veizlan
sæmiliga fram. Váru allir menn með sæmiligum
gjöfum út leystir, ok varð Hálfdan af þessu vinsæll, svá
at allir vildu honum þjóna.
Þessu næst hafði Hálfdan þing við landsmenn ok lýsti
því, at herför skyldi vera til Bjarmalands innan mánaðar.
Menn tóku vel undir þat, ok bjuggust allir af
skyndingi ok kómu til Bjarmalands, ok var Skúli jarl
þar í ferð. Var þar ekki mikil móttaka. Lögðust þeir
land allt undir sik. Eðnýju, dóttur Háreks konungs,
tók Hálfdan á sitt vald. Grundi hét sonr Háreks konungs.
Hann var þá þrévetr. Hann var á fóstri með Bjartmari
jarli, syni Raknars konungs, er gera lét Raknarsslóðann.
Hann gerðist Hálfdani handgenginn. Eptir þetta
bjóst Hálfdan á burt þaðan ok heim til Aldeigjuborgar.
Hafði hann þá í burt verit fimm vetr. Urðu menn
honum þar fegnir. Drottning tók vel við dóttur sinni
ok þakkaði bæði Hálfdani ok Skúla jarli, hversu vel þeir
höfðu til hennar gert.
Sigmundr Hlöðvisson hafði þá landvörn fyrir Garðariki,
bróðir Ísgerðar drottningar. Hann kom til móts
við Hálfdan með miklu fjölmenni, ok var honum vel
fagnat. Þá lét Hálfdan þings kveðja. Hann tók svá til
máls: "Nú hefi ek hér verit í Austrveginum sextán
vetr, ok var þat hvárttveggja, at vér kómum hér harðliga
inn, enda fengum vér hér mikinn mannskaða, ok
hafa hér ýmsir aðra af baki riðit, ok munu vér þat nú
at léttu leggja, ef vér skulum vinskap saman eiga. Nú
viti þér, at sá orðrómr hefir hér á leikit, at Úlfkell
snillingr hafi átt Ingigerði, dóttur Hergeirs konungs,
en þau eru nú dauð Úlfkell ok hans kona. Því vil ek
nú vita sannendi þessa máls af Ísgerði drottningu ok
Sigmundi, bróður hennar, ok Skúla jarli, fóstbróður
mínum, hvárt þessi Ingigerðr, er ek hefi hingat flutt,
er dóttir Kols eða Hergeirs konungs, því at ek hefða
ætlat mér betra kvánfang, ef kostr hefði verit, en eiga
dóttur Kols." Þá svarar Ísgerðr drottning: "Þó at vér
höfum lengi harðliga saman keypt, þá vil ek þik í engu
pretta, Hálfdan, því at þú hefir valit þér inn bezta hlut
af várum viðskiptum. Því segi ek þér, at þessi Ingigerðr
er mín dóttir ok Hergeirs konungs, sem þú hefir hingat
fært, ok hún ein er erfingi réttr til þessa lands, ok því
lýsi ek hér, at ek gef mik ok mína dóttur ok þetta ríki
Hálfdani til fullrar eignar, ok bæti svá hvárir sinn skaða,
en gjarna vilda ek vita, at Skúli jarl hefði sæmiliga
kosti, þá sem honum vel líkaði."
Skúli jarl hefr nú upp sína sögu ok sagði frá því, at
hann setti Kol höfðingja fyrir liðit ok hverninn þær
nöfnur breyttu ok at þau Ingigerðr hefðu verit sá karl
ok kerling, sem flýðu undan Hálfdani við Álaborg ok
hann vildi nát hafa; segir nú sik ok sitt ríki í valdi
Hálfdanar. Hálfdan mælti þá: "Nú er svá komit, at
lönd þessi öll lúta undir mik. Því vil ek nú birta yðr,
hversu ek vil vera láta: Ek vil gefa Skúla jarli Ísgerði
drottning ok þat ríki, sem hún á hér í Garðaríki. Ek
hefi nú í mínu valdi Bjarmaland ok Eðnýju, dóttur
Háreks konungs. Þat ríki vil ek gefa Sigmundi ok meyna
þar með, ef þat er þeim báðum viljugt."
Sigmundr lét sér þetta vel líka, ef meyjan vill því
samþykkjast, en Eðný lézt eigi framar bónorðs sér
vænta, -- "ok mun mér þetta vel líka." Hálfdan sagðist
mundu vitja þess ríkis, sem hann átti í Noregi, -- "ok
mun þat hverjum heppnast sem hann til borinn er."
Fór þetta nú fram, at þessi brullaup váru drukkin með
mjök miklu prís, ok at þeim enduðum fóru höfðingjarnir
hverr til síns heima, en Hálfdan sat þar um vetrinn,
ok váru góðar ástir með þeim Ingigerði. Sviða inn
sókndjarfa sendu þeir austr í Kirjálabotna, ok skyldi
hann vera þar höfðingi yfir ok hafa þat ríki af Skúla
jarli.
En um várit, þegar ísa leysti, safnar Hálfdan at sér
bæði skipum ok mönnum, ok bjuggust þeir Sigmundr
til Bjarmalands ok Skúli jarl, ok tókst þeim sú ferð vel,
ok lá landit laust í þeira valdi, ok gerðist Sigmundr þar
höfðingi yfir, en var þó með Hálfdani. Skúli jarl fór
heim í Álaborg, ok unnust þau Ísgerðr drottning mikit.
Þeira sonr var Hreggviðr, faðir Ingigerðar, er Göngu-Hrólfr
átti.
Þat er nú at segja af Hálfdani, at hann býst til Noregs,
ok fór Sigmundr með honum ok Oddr skrauti, bróðir
hans. Þeir höfðu frítt lið, ok er Hálfdan kom í Noreg,
fögnuðu frændr hans honum vel, ok var hann til konungs
tekinn yfir Þrándheim ok öll þau ríki, er Eysteinn
konungr, faðir hans, hafði átt, ok var hann mikill vinsældamaðr
af sínum undirmönnum. Þau Ingigerðr
áttu tvá sonu. Hét annarr Þórir hjörtr, en annarr Eysteinn
glumra. Oddr skrauti gerðist landvarnarmaðr
Hálfdanar ok var inn mesti hreystimaðr. Hann fór til
Íslands í elli sinni, ok er þar mikil ætt frá honum
komin.
Þessu næst kómu austan af Bjarmalandi menn Sigmundar
ok sögðu, at víkingar herjuðu á Bjarmaland
ok Nógarða. Þeir höfðu drepit Sviða inn sókndjarfa ok
lagt undir sik Kirjálabotna ok mikit af Rússlandi. En
er þeir fréttu þetta Hálfdan ok Sigmundr, söfnuðu þeir
liði ok fóru austr til Bjarmalands.
Í þenna tíma réð sá konungr fyrir Gestrekalandi ok
öllum ríkjum fyrir austan Kjöl, er Agnarr hét. Hann
átti Hildigunnu, systur Háreks heitins Bjarmakonungs.
Þau áttu tvá sonu. Hét annarr Raknarr, en annarr
Valr. Þeir váru víkingar ok lágu úti í Dumbshafi ok
herjuðu á jötna. Raknarr átti skip þat, sem Raknarsslóði
var kallaðr. Þat var tírætt at rúmatali. Þat hefir
verit mest langskip gert í Noregi annat en Ormrinn
langi. Þat var skipat allra handa illmönnum. Þar váru
fimmtán skækjusynir í hverju hálfrúmi. Raknarr lagði
undir sik Hellulands óbyggðir ok eyddi þar öllum
jötnum. Valr, bróðir hans, lá í Dumbshafi, ok er mikil
saga af honum. Þeir bræðr þóttust rétt komnir til
Bjarmalands eptir Hárek, móðurbróður sinn. Valr átti
tvá sonu. Hét annarr Köttr, en annarr Kisi. Þeir váru
stórir menn ok sterkir. Valr hafði drepit Sviða ok lagt
undir sik Kirjálabotna. Hann hafði fengit svá mikit
gull, at þess kunni engi markatal, ok tók hann þat af
Svaða jötni, er bjó í fjalli því, sem Blesanergr heitir.
Þat er fyrir norðan Dumbshaf. Svaði var sonr Ása-Þórs.
Valr átti sverð þat, sem Hornhjalti hét. Þat var mjök
gulli búit ok nam aldri í höggvi stað.
Þeir Hálfdan ok Sigmundr koma nú austr til Bjarmalands
ok halda fréttum til, hvar Valr er, ok fundu hann
fyrir norðan Gandvík, ok sló þar þegar í bardaga. Tveir
menn eru nefndir með Sigmundi. Hét annarr Haukr,
en annarr Gaukr. Þeir váru stafnbúar á skipi hans.
Agnarr, sonr Raknars, lagði skipi sínu á mót Hálfdani,
ok váru þeira viðskipti allhraustlig. Þeir Haukr ok
Gaukr léku lausir við ok lögðu at þeim skipum, sem yzt
váru, ok hruðu þau öll. Valr hljóp upp á skip til Sigmundar
ok þeir Köttr ok Kisi með honum, ok ruddust
um fast. Valr hjó til Sigmundar ok klauf fyrir honum
allan skjöldinn. Sverðit kom á fótinn utarliga ok tók
af tvær tærnar. Sigmundr hjó á móti. Valr hafði
gylldan hjálm, ok kom sverðit í hann ok stökk
í sundr hjöltunum. Valr var þá búinn til
höggs ok stóð keikr. Sigmundr hljóp á hann ok hratt
honum á bak aptr út yfir borðit, ok fór hann niðr til
grunna. En er hann kom upp ór kafinu, drógu menn
hans hann upp í eitt skip. Þeir hrukku nú ofan af skipinu
Köttr ok Kisi. En er þeir kómu í sitt skip, þá lagði
at þeim Oddr skrauti ok Gaukr ok Haukr, ok varð þar
hörð sókn með þeim. En með því at Valr var upp gefinn,
þá flýðu þeir einskipa, en Oddr lagði eptir þeim
ok elti þá til lands, þar sem á mikil fell af björgum ofan
ok fram í sjó. Valr var í ferð með þeim. Hann greip upp
gullkistur tvær. Þær váru svá þungar, at tveir menn
höfðu nóg at bera þær. Oddr hljóp eptir honum, en er
þeir kómu at fossinum, steypti Valr sér ofan í hann, ok
skildi svá með þeim. Þá kómu þeir at Köttr ok Kisi,
Gaukr ok Haukr, ok sem þeir kómu at fossinum, þá
greip Köttr Hauk, en Kisi Gauk, ok steyptust með þá
ofan í fossinn ok drápu þá báða. Hellir stórr var undir
fossinum, ok köfuðu þeir feðgar þangat ok lögðust á
gullit ok urðu at flugdrekum ok höfðu hjálma á höfðum,
en sverð undir bægslum, ok lágu þeir þar, til þess
at Gull-Þórir vann fossinn. Sneri Oddr þá aptr einn
saman. Þeir Hálfdan ok Sigmundr höfðu þá drepit alla
víkinga, en Agnarr flýði einskipa. Hann kom til Hálogalands
ok var inn mesti spellvirki. Hann dró saman
fé mikit, ok at síðustu gerði hann sér haug mikinn ok
gekk þar í kvikr, sem faðir hans hafði gert, með alla
skipshöfn sína ok trylldist á fénu.
Þeir Hálfdan ok Sigmundr fóru nú heim til Bjarmalands,
ok settist Sigmundr þar at ríki sínu, en Hálfdan
fór til Noregs, ok er mikil saga frá honum. Hann varð
ellidauðr ok svá Ingigerðr drottning, ok er margt stórmenni
frá þeim komit í Noregi ok Orkneyjum. Ok
lúkum vér þar þessi frásögu, ok sitið í frið.