Sá konungr hefir ráðit fyrir Danmörku, er Hringr
hét. Hann var Skjaldarson, Dagssonar. Þessi Skjöldr
barðist við Hermann, sem segir í sögu þeira. Hringr
konungr var vitr maðr ok vinsæll ok mildr af fé ok
inn mesti bardagamaðr. Hann átti drottningu, er Sigríðr
hét. Hún var dóttir Vilhjálms konungs ór Vallandi.
Við henni átti hann þann son, er Sigurðr hét.
Hann var allra manna fríðastr ok at íþróttum bezt búinn.
Hann var blíðr við vini sína, örr af fé, en grimmr
sínum óvinum.
Sviði hefir karl nefndr verit. Hann átti eitt garðshorn,
harðla skammt frá konungshöllunni. Hann átti
kerlingu, er hét Hildr. Við henni átti hann einn son,
er Illugi hét. Hann var mikill vexti ok sterkr at afli,
fimr var hann á alla leika. Faðir hans var kallaðr Sviði
inn sókndjarfi. Sigurðr konungsson ok Illugi lögðu
leika með sér. Átti Sigurðr marga leiksveina, ok bar
hann langt af þeim, hvat sem þeir skyldu reyna, en
Illugi vann hann í öllu. Ok svá kom, at þeir sórust í
stallbræðralag, ok skyldi hvárr annars hefna, ef þeir
væri með vápnum vegnir. Var nú allkært þeira á milli.
Björn hét maðr. Hann var ráðgjafi konungs. Honum
var allt illa gefit, er honum var sjálfrátt. Hann var
lyginn ok lymskr at öllu, en þó eigi at síðr var hann
inn mesti kappi ok varði land konungs fyrir víkingum,
ok því mat konungr hann mikils. Björn öfundaði þat
mjök, at Illugi var svá kærr Sigurði konungssyni, ok svá
kom, at hann rægði hann við þá feðga ok sagði Illuga
vera ótrúan konungssyni. Konungr hlýddi á þetta, en
Sigurðr trúði því ekki. Ferr nú svá fram um nokkura
tíma, at Sigurðr konungsson er heima hjá föður sínum
í mikilli sæmd ok virðingu. Einn tíma bað Sigurðr
föður sinn at fá sér skip ok menn ok segist vilja ór
landi at afla sér fjár ok frægðar. Konungr sagði, at
þat skyldi á mánaðarfresti búit vera, -- "ok Björn skal
fara með þér," segir konungr, "en Illugi vil ek heima
sé." Sigurðr svarar: "At vísu vil ek, at Illugi fari." En
konungr sagði Björn skyldi fylgja honum, -- "því at hann
er hverjum kappa meiri ok bilar aldri í stríði. Hann
mun þér vera hollr ok trúr, sem hann hefir mér verit,"
sagði konungr, ok skilja þeir nú tal sitt. Eptir þetta
gengr konungsson til Sviða ok segir Hildi tal þeira
feðga. Hún segir son sinn ungan vera ok eigi í hernað
fara mega. "Er hann ok ekki reyndr," segir hún, "vilda
ek ok ekki heldr, at Björn brygði honum því, at hann
þyrði ekki at berjast með þér í orrostu." Lýkr Hildr
svá máli, en konungsson ferr heim til hallar ok er
mjök óglaðr.
Ambátt sú var hjá Hildi, er Sunnlöð hét. Hún var
fjölkunnug ok in mesta kvöldriða. Hún hafði margan
mann illa leikit. Hildr kemr at máli við Illuga ok biðr
hann sækja pál í sel, er Sviði lét eptir. Hann játar því.
Þat var síð dags, er Illugi gekk heiman. Hann fór hart
ok kom til seljanna ok fann þar pálinn. Þá var myrkt
af nótt, ok ferr þó frá selinu, ok er hann var skammt
kominn, var hlaupit á bak honum svá hart, at hælarnir
kómu framan á bringuna. Þetta kvikendi hafði vönd
í hendi ok barði Illuga með. Hér var komin Sunnlöð.
Illugi gengr ekki at síðr ok bar flagð þetta langa leið,
þar til hann kemr at einum stórum steini. Hann keyrir
flagðit niðr við steininn svá hart, at hryggrinn brotnar,
ok lét hún svá líf sitt. Létti hann eigi sinni ferð
fyrr en hann kemr heim. Hildr, móðir hans, var úti,
er hann kom heim. Illugi var þá ófrýnn. Hildr var þá
blíð. "Hafa nokkur nýtíðendi gerzt í þinni ferð, sonr
minn?" sagði hún. "Fannstu pálinn, sem ek vísaði þér
á?" "Já," segir Illugi. Hún mælti: "Fannstu nokkut
stúlku mína, er ek sendi at afla mér eldiviðar?" Illugi
sagði: "Varla ætla ek verri stúlka finnist, því at hún
reið mér, en ek banaða henni með þeim hætti, at ek
braut í henni hrygginn við stein." Hildr kvað hann
mega vera í sendiferðum, "ok vil ek," segir hun, "at
þú þjónir Sigurði konungssyni ok fylgir honum í víkingu."
Illugi játar því blíðliga ok gladdist við þetta ok
gengr inn með móður sinni ok sefr af nótt. At morgni
býst Illugi at fara til konungshallar, kveðr áðr föður
sinn ok móður, gengr síðan til hallarinnar ok kemr
þar, þá konungr er yfir dagdrykkju. Hann gengr fyrir
konung ok kveðr hann vel. Konungr tekr honum vel.
En er Sigurðr konungsson sér Illuga, fagnar hann honum
forkunnar vel ok biðr hann sitja hjá sér. Illugi gerir
nú svá. Ferr svá fram nokkura daga, at Sigurðr er heima
með föður sínum ok Illugi.
Nú kemr sá tími, er skip Sigurðar váru búin, halda
þeir frá landi. Var þat þá ráðit, at Björn ok Illugi skyldi
báðir fara. Tekr konungsson nú orlof af feðr sínum,
sigla nú fyrst til Orkneyja ok Skotlands ok gera hvárttveggja,
margar upprásir ok vinna mikinn sigr á Skottum,
fá nú of fjár. Leggja þeir hvergi þar til, at eigi hafi
þeir sigr. Var allt fólk við þá hrætt. At hausti vill Sigurðr
heim halda, ok þá rekr á storm mikinn. Tók þá
skipit at ganga of mikit, rekr þá norðr í haf. Herti
seglit, svá at helt við rif. Tekr nú hvert band at slitna.
Þeir sjá hvergi landa til. Sjórinn tekr nú at ókyrrast,
ok gerði svá stóran storm, at inn rann á bæði borð, en
svá váru þeir allir hraustir, sem á þessu skipi váru, at
engi talaði æðruorð. Skipit tekr nú mjök at leka, ok
standa allir í austri átta dægr. Skip rekr langt norðr í
haf í vík þá, er Gandvík hét. Þeir herða þá seglit með
sterku bandi ok fá nú stór áföll, svá at búit var við at
brjóta skipit. Flestir váru þá móðir. Því næst sjá þeir
land. Þat var björgum lukt. Síðan rekr upp skipit í
eina vík. Heldu þeir heilu skipi ok mönnum. Konungsson
segir, at þeir skuli þar bíða byrjar. Flestir hans
menn váru at þrotum komnir af erfiði. Þeim var ok svá
kalt, at þeim þótti dauðinn sýnn ok vera fyrir hendi,
því at þeir höfðu engan eld. Sigurðr konungsson bar
sik furðu vel, en allir vildu gjarna ná eldi ok fengu þó
eigi. Björn tók þá mjök at kala ok mælti svá: "Þú, Illugi,"
segir hann, "skalt róa yfir fjörð þenna ok leita at
eldi, ok ef þú finnr hann eigi, þá skal ek ráða fyrir
höfði þínu, en ef þú náir eldinum, þá skaltu eiga hring
þenna, er ek held á." Illugi svarar: "Víst eigi vil ek
veðja höfði mínu við þik, Björn, en gjarna skal ek at
eldi leita, ef várum mönnum má gagn at verða." Rær
hann nú einn saman burt frá sínum mönnum.
Hellir nokkurr stóð öðrum megin fjarðar þessa, er
réð fyrir tröllkona sú, er Gríðr hét. Hún var in mesta
tröllkona. Illugi kemr nú at landi ok festir bát sinn
ok gengr á land upp ok kemr í hellinn. Þá var komit
kveld. Hann heyrir þá, at hart er stigit til jarðar, ok
kemr Gríðr heim. Hún frétti hann at heiti. Hann segist
Illugi heita, en honum þótti sem hríð eða hregg stæði
ór nösum hennar. Horrinn hekk ofan fyrir munninn.
Hún hafði skegg ok sköllótt um höfuðit. Hendr hennar
váru sem arnarklær, en ermar báðar brenndar, en
sá stakkr, er hún var í, tók henni eigi lengra en á lendar
á bakit, en allt á tær í fyrir. Augu hennar váru græn,
en ennit bratt, eyrun fellu víða. Engi mátti hana kalla
fríða. Illugi segist vilja eld sækja til hennar. Gríðr svarar:
"Engan eld fær þú af mér, nema þú mælir þrjú
sannyrði, ok ef þú gerir þetta skjótt, þá skaltu liggja
hjá dóttur minni, en ef þú vilt eigi þenna kost, þá
hirði ek eigi, þó at Björn kali til dauðs." Illugi segist
þetta vilja.
Eptir þetta gengr fram ein kona. Hún er svá fríð, at
Illugi þóttist enga fríðari sét hafa. Ok þegar er hann sá
hana, felldi hann mikla ást til hennar. Hún var hljóð
ok fáræðin. Illugi tók þá til máls: "Mér mun mál," segir
hann, "at fá sannyrðin: Hellir þinn er hár ok breiðr,
at ek hefi eigi sét hús meira né sterkara. Svá er ok
nefit á þér mikit, at ek hefi eigi sét meira skrípi en þú
ert, ok svá svört, at fagrt er gólfit hjá þér, ok enga
hefi ek ámátligri sét en þik, ok víst er dóttir þín fegri,
ok ykkar hefi ek sét mestan mun, ok svá munu allir
segja, er ykkr sjá." Gríðr mælti þá: "Víst er þat," segir
hún, "at hvárki viltu lofa mik né hæla mér, ok ekki
lízt þér svá illa á mik sem þú lætr, en þat þykki mér
nú ráð, at þú farir í hvílu með dóttur minni, ok leik
allt þat, er þik lystir, því at þér lízt betr á dóttur mína
en á mik. Nú mun skjótt at öllu farit," segir Gríðr,
"ok þarf ekki lengi lýsingar." Illugi segir svá vera
skyldu. Gengr hann at hvílunni ok kastar klæðum, en
kerling þjónar dóttur sinni, ok kómu þau í eina hvílu
bæði. Illugi snýst at henni ok gerir sik blíðan, en hún
gerir enga gleði af sér. Þrífr Gríðr þá í hár Illuga
ok kippir honum fram á stokkinn, en annarri hendi
brá hún björtu saxi ok mjök bitrligu ok reiddi at
höfði honum, en Illugi lá kyrr ok hrærði hvergi á sér.
Gríðr mælti þá mjök reiðuliga: "Heyr þú, vándr herjansson,
hví hugðir þú ek munda þola, at þú blygðaðir
dóttur mína? Nei," segir hún, "þú skalt fá dauðann
í stað." Illugi mælti þá: "Mitt hjarta hefir aldri
hrætt orðit, ok því kom ek í helli þinn, at örlögin hafa
svá fyrir ætlat. Þó deyr engi optar en um sinn, ok því
hræðumst ek ekki þínar ógnir." Við þessi hans orð
kastar Gríðr honum aptr. Hann snerist þá at brúði
sinni ok var þá allglaðr. Ok er hann var sem blíðastr
við hana, vefr Gríðr hár hans um hönd sér ok kippir
honum á stokkinn fram ok reiðir saxit allt at höfði
honum: "Djarfr ertu, ok nú í stað skaltu dauðann fá."
En Illugi sagðist eigi hræðast dauða sinn. Hún mælti þá
hlæjandi: "Engan hefi ek slíkan hitt, at eigi hafi hræðzt
dauða sinn, nema þik. Far þú nú til svefns ok sof
vel!" Ferr Illugi nú ok snýst at konu sinni ok er nú
allra blíðastr við hana. Gríðr hleypr þá enn at sænginni
ok kippir honum fram á stokkinn. Hún reiðir nú
saxit, ok mjök er hún ófrýnlig at sjá, en allt fór sem
fyrr, at Illugi kvaðst eigi hræðast. Gríðr mælti þá:
"Eigi ertu sem aðrir menn, þínar æðar skelfast hvergi,
ok þú hræðist ekki. Nú skaltu þiggja líf af mér, ok
þar með gef ek þér dóttur mína, er Hildr heitir, ok
fæ ek þó aldri launat þinn velgerning, því at þú hefir
komit mér ór miklum álögum, því at með slíkum hætti
hefi ek margan myrt ok drepit, ok hafa allir hræðzt
mitt it ógurliga sax. Sextán vaska menn hefi ek drepit
með þessu saxi, ok væri slíkt þó eigi kvenna verk. Nú
mun ek segja þér ævisögu mína, en þú hlýða:
"Konungr sá réð fyrir Álfheimum, er Áli hét. Hann
átti sér drottningu, er Álfrún hét. Þau áttu dóttur eina,
sú hét Signý. Hún var at öllu vel at sér. Þegar Signý
hafði aldr til, var hún gift þeim konungi, er Eirekr
hét. Hann fell í vestrvíking. Dóttur áttu þau saman,
þá er Hildr hét, ok var hún meyja fríðust. Fór Signý
þá til föður síns ok var með honum. Drottning fekk
sótt, þá hana leiddi til bana, en konungr barst lítt af,
en Signý var í skemmu ok hafði sorg mikla eptir konung
sinn ok móður. Konungr fekk þá drottningu, er
Grímhildr hét. Hún var fögr at sjá, en innan var hún
it mesta flagð. Konungr unni henni mikit. Þau gátu
at eiga sjau dætr, ok brá þeim öllum til móður sinnar
ok urðu inar mestu flagðkonur. Þat bar til í ríkinu
við kvámu Grímhildar, at maðr hvarf hverja nótt, ok
ætluðu allir, at Grímhildr mundi því valda. Konungr
tók nú at eldast, ok þótti drottningu minna verða af
hjáhvílum en hún vildi. Hugsar hún nú at svíkja konung
ok fá sér annan ungan. Gefr hún honum nú eitr
at drekka, ok fær hann þegar bana af, ok var hann
heygðr hjá drottningu sinni. Grímhildr illskaðist nú
svá, at hún eyddi allt ríkit bæði af fé ok mönnum.
Eptir þessi verk Grímhildar gekk hún til skemmu þeirar,
er Signý sat ok dóttir hennar, en er hún kemr þar,
mælti hún svá: "Þú, Signý," segir hún, "hefir lengi
í sæmd mikilli ok sælu setit, en ek skal þat allt af þér
taka, ok þat legg ek á þik, at þú hverfir í burt ok
byggir í helli ok verðir in mesta tröllkona. Þú skalt
Gríðr nefnast. Dóttir þín skal fara með þér, ok hverr
maðr, sem hana lítr, skal fella til hennar mikla ást.
Þú skalt hvern myrða, er þú sér í hennar sæng. Þú
hefir átt þér sjau systr. Þær skulu hverja nótt eiga
við þik bardaga. Þær skulu alla vega þik sundra, höggva
ok meiða, en aldri at heldr skaltu deyja, ok aldri skaltu
fyrr frelsast af þessum álögum en þú hittir þann mann,
er eigi hræðist þitt it ógurliga sax, þá er þú reiðir
þat, en með því at þeim mun þat ógurligt sýnast, mun
sá ekki finnast." Signý mátti ekki mæla fyrir harmi
ok gráti. Hildr mælti þá: "Vilda ek, Grímhildr, at
ek launaði þér þín álög, ok þat mæli ek um, at öðrum
fæti standir þú á skemmu þessari, en öðrum heima
á konungshöll. Þrælar skulu þar kynda bál mitt í milli
fóta þér. Þat bál skal standa bæði nætr ok daga, ok
öll skaltu neðan af eldi brenna, en ofan frjósa, at aldri
fáir þú þína ró. En ef vit mæðgur komumst ór þessum
álögum, þá skaltu deyja ok detta ofan í bálit." Grímhildr
tók þá til máls: "Mjök heimskligt er okkart tal,
ok vil ek, at þetta haldist hvárki." Hildr sagði, at þat
yrði at standa. Hurfu þær mæðgur þá burt í helli
þenna, ok er ek sú in sama Signý, ok er hér Hildr,
dóttir mín, ok vil ek nú gifta þér hana ok launa þér
svá, at þú hefir mér ór álögum komit." Ok at endaðri
þessari sögu koma í hellinn sjau skessur með bitrligum
skálmum ok hlaupa at Gríði ok höggva til hennar
bæði hart ok tíðum. Hildr var nú ákafliga hrædd.
Illugi veitir Gríði dugnað ok höggr til þeira bæði ótt
ok tíðum, ok eigi léttir hann fyrr en þau hafa drepit
þær allar, ok brennir þær allar á báli. Gríðr mælti
þá: "Nú hefir þú, Illugi, frelst okkr bæði af þessum
skessum, ok hefi ek við þær átt ellifu vetr." Illugi segir
þat nógu lengi verit hafa.
Eptir þetta fylgir Gríðr þeim til báts Illuga, ok gaf
hún þeim gull ok marga dýra gripi, ok hafði hann nú
með sér eldinn, ok skildist hún þar við þau. Illugi
rær aptr til sinna manna. Þeir urðu við þat glaðir ok
létu sér hitna. Mánuð lá konungsson þar, ok gaf honum
aldri byr. Björn kenndi þat Hildi ok kvað Illuga
hana hafa sótta í hella, ok segir Björn, at hún sé in
mesta tröllkona. Sigurðr bað Björn þegja, ok ekki vildi
hann því trúa, er Björn sagði. Eina nótt var þat, er
menn konungssonar sváfu á skipi, en er þeir vakna,
sjá þeir, at Björn er horfinn, ok leituðu ok sjá um
síðir, at hann hangir upp við siglurá. Þeir vissu ekki,
hverju þetta gegndi um líflát Bjarnar, en Gríðr hafði
hengt Björn á þeiri nótt fyrir þat hann kallaði Hildi
tröllkonu.
Eptir þat siglir Sigurðr frá Finnmörk, ok gaf honum
þá vel byr ok kom heim til Danmerkr ok hafði
fengit of fjár ok gaf gull á tvær hendr. Er hann nú
heima með föður sínum. Illugi var löngum með Sigurði,
en þó átti hann stóran búgarð næri konungshöllinni.
Litlu síðar tók Hringr konungr sótt þá, er hann
leiddi til bana. Sigurðr lætr þegar erfi drekka eptir
föður sinn ok lætr til bjóða öllum beztu mönnum í
landinu, ok var Sigurðr þá til konungs tekinn yfir þat
ríki, er faðir hans hafði átt. Hringr konungr hafði
verit fylkiskonungr í Danmörku, ok hafði hann ráðit
fyrir Skán. Signý kemr nú til Danmerkr, ok tók Illugi
vel við henni ok þau Hildr. Illugi segir þá öll deili á
henni. Sigurðr konungr bað hennar sér til handa.
Signý segir, at Illugi skuli vera hennar giftingarmaðr.
Sigurðr talar þá þetta mál við hann, ok með samþykki
hennar giftir Illugi honum Signýju. Váru þeira samfarir
góðar, ok áttu þau mörg börn, ok urðu öll mikils
háttar menn. Sigurðr konungr ok Signý drottning lifðu
mjök lengi, en Illugi lifði lengr, en ekki hefir verit
getit barna þeira Hildar. Þessi Illugi varð síðan fóstbróðir
Gnoðar-Ásmundar.
Ok lúkum vér þessi sögu.