EIRÍKR hét konungr, er réð fyrir Svíþjóðu. Hann
var kallaðr Eiríkr inn sigrsæli. Hann átti Sigríði
ina stórráðu ok skildi við hana sakir óhægenda skapsmuna
hennar, því at hún var kvenna stríðlyndust um
allt þat, er við bar. Hann gaf henni Gautland. Þeira
sonr var Óláfr svenski.
Í þann tíma réð Hákon jarl fyrir Noregi ok átti
margt barna, en frá einni hans dóttur munu vér nokkut
segja, þeiri er Auðr hét. Eiríkr konungr átti ok dóttur,
er eigi er nefnd. Hennar bað sá höfðingi af Svíþjóð,
er Áki hét, en konungi sýndist varboðit at gifta ótignum
manni dóttur sína. Litlu síðar bað hennar einn
fylkiskonungr austan ór Garðaríki, ok sýndist konungi
at gifta honum meyna, ok fór hún með honum austr
í Garðaríki. Nokkuru síðar kom Áki þar á óvart ok
drap konunginn, en hafði í burt með sér konungs dóttur
ok heim í Svíþjóð ok gerir brúðkaup til hennar.
At þessu ráði bundust átta höfðingjar með Áka ok sitja
þar um hríð undir reiði konungs, því at konungr vildi
ekki berjast við þá eða gera svá mikit mannspell innan
lands á sínum mönnum. Þau Áki áttu son, er Eymundr
hét.
Eptir þetta býðr Áki konungi sættir fyrir þetta bráðræði.
Konungr tók því vel, ok nú, er svá var komit,
biðr Eiríkr konungr Auðar, dóttur Hákonar jarls ór
Noregi. Var þeim málum vel svarat, ok lét jarl sér þó
þykkja betra, ef hann léti eigi nauðmág sinn sitja jafnhátt
sér í Svíþjóð. Nú var konunni heitit ok ákveðin
brullaupsstefna, ok nú fara orð af nýju í millum þeira
Áka ok konungs, ok býðr Áki konungi sjálfdæmi fyrir
utan sektir, ok sættast at því. Konungr býst nú við
brúðkaupi sínu ok býðr til höfðingjum innan lands ok
nefnir fyrstan til Áka, mág sinn, ok þá átta höfðingja,
er honum fylgdu.
At á nefndum degi kom Hákon jarl af Noregi til Svíþjóðar,
ok verðr þar mikit fjölmenni at Uppsölum,
því at þar váru allir inir beztu menn ór Svíþjóð. Þar
váru margir skálar ok stórir, fyrir því at þar váru
margir höfðingjar fjölmennir saman komnir, þó at Áki
væri fjölmennastr, þegar leið Eirík konung ok Hákon
jarl. Því var Áka sá skáli búinn, er mestr var annarr.
Ekki var dóttir konungs þar né sonr þeira, því at ótrúligt
þótti vera boð konungs.
Nú sitja menn at boði um hríð með mikilli gleði
ok kæti. Öndverða veizluna hafði Áki mikil varðhöld
á sér, en því minni sem meir leið á brullaupit, þar til
at ein nótt var eptir veizlunnar. Þá kemr Eiríkr konungr
þar at þeim öllum óvörum ok drap þá alla átta
höfðingjana, er at mótgangi höfðu verit við konung,
ok einn veg Áka. Eptir þetta sleit veizluna. Fór Hákon
jarl til Noregs ok hverr til sinna heimkynna. Þessi ráð
kenna sumir menn Hákoni jarli, en sumir segja, at hann
væri sjálfr at drápi þeira.
Nú kastar konungr sinni eign á allar jarðir ok lausafé
þat, er þeir átta höfðingjar höfðu átt. Hann hafði
heim til sín Eymund ok móður hans. Eymundr vex
upp með konungi í góðri virðingu, þar til at Eiríkr
konungr andaðist. Síðan tók Óláfr ríkit ok helt inni
sömu virðingu við Eymund sem faðir hans hafði gert.
En er Eymundr var roskinn, þá minntist hann harma
sinna, því at hann sá hvern dag sínar eigur fyrir augum
sér ok þóttist sviptr allri sæmd, því at konungr
tók alla skatta af eignum hans. Óláfr konungr átti dóttur,
er Ingigerðr hét. Þau Eymundr unnust mikit fyrir
frændsemi sakir, því at hún var vel at sér um alla hluti.
Eymundr var mikill maðr vexti ok ramr at afli ok inn
bezti riddari.
Eymundr hugsar nú sitt mál ok þótti seinlig leiðrétting
sinna harma ok þótti betra at bíða bráðan dauða
en lifa við skemmd. Verðr nú þat hans ráð, at þá er
hann varð varr við, at tólf menn af hirð konungs höfðu
farit eptir skatti í þau heruð ok ríki, er faðir hans hafði
átt, þá ferr hann með tólf menn á þann skóg, er leið
þeira lá konungs manna, ok börðust þeir þar, ok varð
þat harðr bardagi með þeim. Þenna dag inn sama fór
Ingigerðr eptir þeim skógi ok fann þá alla líflátna
nema Eymund, ok var hann þó mjök sárr. Síðan lét
hún leggja hann í vagn sinn ok ók honum með sér
ok lét græða hann á laun. En þá er Óláfr konungr frá
þessi tíðendi, kvaddi hann þings ok gerði Eymund sekan
ok útlægan ór öllu sínu ríki. Ok er Eymundr var
heill orðinn, þá fekk Ingigerðr honum skip á laun, ok
leggst hann í hernað ok verðr gott til fjár ok manna.
Nokkurum vetrum síðar bað sá konungr Ingigerðar,
er Jarizleifr hét ok réð fyrir Garðaríki. Hún var honum
gefin, ok hún fór austr með honum. En er Eymundr
spurði þau tíðendi, þá ferr hann austr þangat,
ok tekr Jarizleifr konungr vel við honum ok þau Ingigerðr,
því at þá var ófriðr mikill í Garðaríki, því at
Burizleifr, bróðir Jarizleifs konungs, gekk á ríkit. Við
hann átti Eymundr fimm bardaga, en í inum síðasta
var Burizleifr handtekinn ok blindaðr ok færðr konungi.
Þar fekk hann of fjár í gulli ok silfri ok margs
konar gersemum ok góðum gripum. Þá sendi Ingigerðr
menn á fund Óláfs konungs, föður síns, ok beiddi, at
hann gæfi upp jarðir þær, sem Eymundr átti, ok væri
þeir sáttir, heldr en hann ætti hers ván at honum; ok
mátti svá kalla, at þat lof fengist. Á því meli var Eymundr
í Hólmgarði ok háði opt bardaga ok hafði sigr
í öllum ok vann aptr mikit skattland undir konunginn.
Þá fýsti Eymund at vitja eigna sinna ok hefir
mikit lið ok vel búit, því at hvárki skorti til fé né
vápn.
Nú fór Eymundr ór Garðaríki með mikilli sæmd ok
virðingu af allri alþýðu ok kemr nú til Svíþjóðar ok
sezt at ríki sínu ok eignum, ok brátt aflar hann sér
kvánfangs ok fær ríks manns dóttur, ok gat hann við
henni einn son, er Yngvarr hét.
Þetta frá Óláfr Svíakonungr, at Eymundr var við
land kominn með miklu liði ok nógum fjárhlut ok
hafði setzt í þau ríki, er átt hafði hans faðir ok þeir
átta höfðingjar, ok þótti honum mikils um vert, en
treystist þó eigi at at gera, því at hvern dag heyrir
hann mörg stórræði frá Eymundi sögð. Ok sitja nú
hvárir um kyrrt, því at hvárrgi vill til hneigja við
annan.
Eymundr sitr nú í ríki sínu, skipar því ok stýrir, sem
konungar eru vanir, ok æxlar ríki sitt, því at hann
gerðist fjölmennr. Hann lét reisa sér höll mikla ok búa
vegliga ok heldr þar borð hvern dag með miklu fjölmenni,
því at hann hafði marga riddara ok nógan skipaher.
Sitr hann nú um kyrrt.
Vex Yngvarr nú upp heima með föður sínum, þar til
at hann var níu vetra gamall. Þá bað Yngvarr föður sinn
at fara á fund konungs ok annarra höfðingja í Svíþjóð.
Hann leyfði honum at fara ok bjó ferð hans með sæmd.
Yngvarr tók hjálm föður síns, er hann átti beztan, -- hann
var gullroðinn ok settr gimsteinum, -- ok sverð gullbúit,
ok margar hafði hann aðrar gersemar. Fór Yngvarr nú
með fimmtánda mann frá feðr sínum, ok váru allir
þeira hestar brynjaðir ok svá þeir sjálfir ok skjaldaðir,
ok höfðu gyllta hjálma ok öll vápn gulli búin ok silfri.
Ok við svá búit lið ferr hann austan eptir Svíþjóð.
Spyrst nú víða til ferðar hans, ok sækja höfðingjar
víða í mót honum ok bjóða honum til veizlu. Hann
þekkist þat, ok gefa þeir honum góðar gjafir, en hann
þeim.
Nú ferr Yngvars frægð víða um Svíþjóð ok kemr til
eyrna Óláfi konungi. Hann átti þann son, er Önundr
hét ok var it vænsta mannsefni ok eigi fjarri jafnaldri
Yngvars. Hann bað föður sinn at fara á mót Yngvari,
frænda sínum, ok fagna honum með sæmd, ok þá hann
þat, er hann bað, ok fór í mót Yngvari með mikilli
sæmd, ok varð þar fagnafundr mikill. Síðan fara þeir
til konungs fundar, ok gekk hann í mót þeim ok fagnaði
þeim vel ok Yngvari ok leiðir hann í höll sína ok
velkominn ok allt hans föruneyti. Hann kveðst þar
mundu dveljast um hríð. Síðan berr hann fram þá
gripi, sem fyrr var getit, hjálminn, sverðit, ok mælti
svá: "Þessar gjafir sendi faðir minn þér til styrks friðar
ok fastrar vináttu." Konungr tók þakksamliga við gripunum,
en kvað Eymund eigi sér sent hafa. Þar var
Yngvarr þann vetr allan ok var bezt virðr allra manna
af konungi. At vári bjóst Yngvarr til heimferðar ok
Önundr með honum. Þá gaf konungr Yngvari góðan
hest ok söðul gylltan ok skip fagrt.
Nú ferr Yngvarr ok Önundr á burt með góðu yfirlæti
af Óláfi konungi ok fara nú til Eymundar. Ok
er þeir koma á bæ Eymundar, þá var honum sagt,
hverir komnir váru, en hann lét eigi sem hann heyrði.
Nú koma þeir at höllinni, ok vildi Önundr af baki
stíga, en Yngvarr bað þá ríða í höllina. Þeir gera svá,
at þeir ríða allt innar fyrir hásæti Eymundar. Hann
heilsar þeim vel ok spyrr tíðenda eða hví þeir dirfðist
at fara með svá miklum styr, at ríða í höll hans. Þá
svarar Yngvarr: "Þá ek kom til Óláfs konungs, gekk
hann í móti mér með alla hirð sína ok fagnaði mér
vel ok virðuliga, en þú vilt nú enga sæmd gera hans
syni, er hann sækir þik heim. Nú vittu, at fyrir þetta
reið ek í höll þína." Þá spratt Eymundr upp ok tók
Önund í fang sér af hestinum ok kyssti hann ok setti
niðr ok kvað alla skyldu honum þjóna innan hallar.
Síðan færði Yngvarr gjafirnar föður sínum, þær er hann
sagði, at Óláfr konungr hafði sent honum til fasts
friðar. Er þat hestr ok söðull ok skip. Þá sagði Eymundr,
at Óláfr konungr hafði eigi honum sent, en
þó lofaði hann mjök, at hann hafði svá virðuligar gjafir
gefit Yngvari. Var Önundr þar þann vetr.
At vári bjóst hann heim at fara ok Yngvarr með honum.
Þá gefr Eymundr Önundi hauk þann, at gullslitr
var á fjöðrum, ok fara þeir burt við svá búit ok koma
á fund Óláfs konungs, ok fagnar hann þeim vel ok
verðr feginn þeira aptrkvámu. Þá færði Önundr honum
haukinn ok kvað Eymund hafa hann sendan honum.
Þá roðnaði konungr ok kvað Eymund hafa mátt
nefna sik, þá hann gaf haukinn, -- "en þó kann vera,
at hann hafi þat hugat." Nokkuru síðar kallar hann
til sín Önund ok Yngvar ok mælti: "Nú skulu þit
fara aptr ok færa Eymundi þat, er ek gef honum; en
þat er merki, því at ek hefi eigi svá aðrar dýrligar
gjafir at gefa honum sem þessi er. Þat fylgir því, at
sá mun jafnan sigr sýnt hafa, er þat er fyrir borit, ok
skal þetta vera sáttarmerki vár á milli."
Nú fara þeir aptr ok færðu Eymundi merkit með
vingjarnligum orðum konungs. Eymundr tók þakksamliga
við gjöf konungsins ok kvað þá skjótt skyldu aptr
fara ok bjóða Óláfi konungi til sín ok mæla svá: "Eymundr,
þjónn þinn, býðr þér til veizlu með góðvilja
ok kann þökk, at þú farir."
Þeir fóru ok fundu Óláf konung ok sögðu honum
boð Eymundar. Þá varð Óláfr konungr harðla feginn
ok fór með miklu fjölmenni. Eymundr tók vel við
honum ok með mikilli sæmd, ok mæltu þeir til fastrar
vináttu með sér ok heldu vel.
Síðan fór konungr heim með góðum gjöfum, ok var
Yngvarr jafnan með konungi, því at hann unni honum
eigi minna en sínum syni. Yngvarr var mikill maðr
vexti, vænn ok sterkr ok bjartlitaðr, vitr ok málsnjallr,
mildr ok stórgjöfull við sína vini, en grimmr við sína
óvini, kurteiss ok inn hraðligsti í öllu viðbragði, svá
sem vitrir menn hafa honum til jafnat um atgervi við
Styrbjörn, frænda sinn, eða Óláf konung Tryggvason,
sem frægastr maðr hefir verit ok mun vera á Norðrlöndum
um aldr ok ævi, bæði fyrir guði ok mönnum.
Þá er þeir frændr váru frumvaxta, Önundr ok
Yngvarr, var sú þjóð í missætti við Óláf konung, er
Seimgalir heita ok höfðu ekki skatt goldit um hríð.
Þá sendi Óláfr konungr Önund ok Yngvar með þrimr
skipum at heimta skatt. Koma þeir við land ok stefna
þing við landsmenn ok heimtu þar skatt af konungi
þeira. Sýndi Yngvarr þar mikla atgervi í sinni málsnilld,
svá at konungi ok mörgum öðrum höfðingjum
sýndist ekki annat ráð en gjalda skattinn, sem til var
kallat, fyrir utan þrjá höfðingja, þá er eigi vildu fylgja
konungs ráði ok bönnuðu at gjalda skattinn ok drógu
lið saman. En er konungrinn heyrði þeira tiltekjur,
bað hann þá Önund ok Yngvar berjast við þá ok fekk
þeim lið. Þeir börðust, ok varð þar mikit mannfall,
áðr þeir flýðu höfðingjarnir. Í þeim flótta var sá tekinn,
er mest hafði í móti staðit, at skattinn skyldi
gjalda, ok festu þeir hann upp, en tveir komust undan.
Þeir tóku þar miklar eigur at herfangi ok heimtu
út skatta alla ok fara við svá búit aptr til fundar við
Óláf konung ok færðu honum mikinn fjárhlut í gulli
ok silfri ok góðum gripum, ok hafði mikit aukizt virðing
Yngvars í þessi ferð, svá at konungr setti hann
yfir aðra höfðingja í Svíþjóð. Yngvarr tók sér frillu
ok gat við henni son þann, er Sveinn hét.
Með þessi virðingu var Yngvarr með Óláfi konungi,
þar til at hann var tvítugr. Þá ógladdist hann, svá at
hann kvað aldri orð frá munni. Á því þótti konungi
mikit mein ok spyrr, hvat veldr. Yngvarr svarar: "Ef
þér þykkir mein at ógleði minni ok þú vilt mér svá
vel sem þú lætr, þá gef mér konungs nafn með tign."
Konungr svarar: "Hverja hluti aðra, sem þú beiðir,
í tign eða fjárhlutum, mun ek gera. En þetta má ek
eigi, því at ek er eigi vitrari várum frændum, ok eigi
kann ek betr en várir fyrri frændr." Þessi hlutr varð
þeim til sundrþykkis, því at Yngvarr bað jafnan konungsnafns
ok fekk eigi.
Þá bjóst Yngvarr ór landi at leita sér útlends ríkis
ok valdi sér lið ór landi ok þrjá tigi skipa, öll alskipuð.
Þetta frá nú Óláfr konungr, at Yngvarr var ferðar búinn,
ok sendi menn á fund Yngvars ok bað hann dveljast
ok þiggja konungs nafn. Yngvarr kvaðst þat mundu
þegit hafa, ef þess hefði fyrr kostr verit, en kveðst nú
búinn at sigla, þegar byrr gefr.
Litlu síðar sigldi Yngvarr ór Svíþjóð með þrjá tigi
skipa, ok lögðu eigi fyrr seglin en þeir kómu í Garðaríki,
ok tók Jarizleifr konungr við honum með mikilli
sæmd. Þar var Yngvarr þrjá vetr ok nam þar margar
tungur at tala. Hann heyrði umræðu á því, at þrjár
ár fellu austan um Garðaríki ok var sú mest, sem í
miðit var. Þá fór Yngvarr víða um Austrríki ok frétti,
ef nokkurr maðr vissi, hvaðan sú á felli, en engi kunni
þat at segja.
Þá bjó Yngvarr ferð sína ór Garðaríki ok ætlaði at
reyna ok kanna lengd ár þessarar. Hann lét biskup vígja
sér boljárn ok tinnu. Fjórir menn eru nefndir með
Yngvari til ferðar: Hjálmvígi ok Sóti, Ketill, er kallaðr
var Garða-Ketill, hann var íslenzkr, ok Valdimarr.
Eptir þat heldu þeir í ána með þrjátigi skipa, ok snýr
Yngvarr stöfnum í austr ok lagði ríkt við, at engi
skyldi á land ganga utan hans leyfi. En ef nokkurr
færi, þá skyldi sá láta hönd eða fót. Maðr skyldi vaka
um nótt á hverju skipi.
Þá er þeir höfðu farit nokkura hríð eptir ánni, er
frá því sagt, at Ketill átti vörð at halda eina nótt, ok
þótti honum langt, þá er alþýðan svaf, ok forvitnaði
hann á land at ganga at sjást um ok varð gengit lengra
en hann ætlaði. Hann nam staðar ok hlýddist um.
Hann sá fram fyrir sik hús eitt hátt ok gekk þangat
til ok inn í húsit, ok þar sá hann silfrketil yfir eldi
ok þótti þat undarligt. Hann tók ketilinn ok rann á
leið til skipa. Ok er hann hafði farit um hríð, sá hann
á bak sér ógurligan risa hlaupa eptir sér. Ketill gæddi
þá ferðinni, ok dró þó saman með þeim. Hann setr
niðr ketilinn ok tók ór hödduna ok hleypr þá sem
hann má ok sér þó aptr stundum. Hann sér, at risinn
nemr staðar, er hann kemr at katlinum. Gengr hann
stundum at honum, en stundum frá, tók þó upp loksins
ketilinn ok gekk til hússins, en Garða-Ketill gekk
til skipa ok braut sundr hödduna ok lagði í fótakistu
sína.
En um morguninn, er menn vöknuðu ok gengu á
land, þá sáu menn slóð liggja frá skipunum, því at
dögg hafði fallit, ok sögðu Yngvari. Hann bað Ketil
segja, ef hann hefði þar farit, því at hann kvað engan
annan til, ok kveðst eigi mundu drepa hann, ef hann
segði it sanna til. Hann sagði ok bað sér líknar fyrir
óhlýðni ok sýndi honum hödduna. Yngvarr bað hann
eigi optar svá gera, ok sættust at því.
Síðan sigldu þeir marga daga ok um mörg heruð ok
þar til, at þeir sáu annan sið ok lit á dýrum, ok af
því skildu þeir, at þeir fjarlægðust sín heruð eða lönd.
Einn aptan sáu þeir langt frá sér sem hálft tungl stæði
á jörðunni. Um nóttina eptir helt Valdimarr vörð.
Hann gengr á land á leit þess staðar, er þeir höfðu sét.
Hann kom at þar, sem upphæð varð fyrir honum, sú
er gullslitr var á, ok sá hann, hvat því olli, því at þar
var allt þakit ormum. En fyrir því at þeir sváfu, þá
rétti hann spjótskepti sitt þar til, sem einn gullhringr
var, ok dró hann at sér. Þá vaknaði einn yrmlingr, ok
vakti sá þegar aðra hjá sér, unz Jakúlus var vaktr. Þá
skundar Valdimarr til skipa ok sagði Yngvari it sanna
allt. Nú bað Yngvarr menn við búast orminum ok
leggja skipunum til annarrar hafnar um þvera ána, ok
svá gera þeir. Síðan sjá þeir hræðiligan dreka fljúga
þangat yfir ána. Margir fálust fyrir hræðslu sakir. Ok
er Jakúlus kom yfir skip þat, sem prestar tveir stýrðu,
þá spjó hann svá eitri, at bæði týndust skip ok menn.
Síðan fló hann aptr yfir þvera ána til stöðva sinna.
Síðan ferr Yngvarr marga daga eptir ánni. Þá hófust
upp borgir ok stórar byggðir, ok þá sjá þeir ágæta
borg. Hún var ger af hvítum marmarasteinum. En er
þeir nálguðust borgina, þá sáu þeir mikinn fjölda
kvenna ok karlmanna. Þeim þótti mikils um vert fegrð
þá, sem þar var, ok kvenna kurteisi, því at margar váru
ágætligar sýnum. Þó bar ein af öllum bæði fyrir búnaðar
sakir ok fegrðar. Sú in virðuliga kona teiknaði
þeim Yngvari, at þeir sækti fund hennar. Þá gekk
Yngvarr af skipi ok á fund þeirar innar tíguligu konu.
Hún spurði, hverir þeir væri eða hvert þeir gerðist,
en Yngvarr svarar engu, því at hann vildi freista, ef
hún kynni fleiri tungur at tala; ok svá reyndist, at hún
kunni at tala rómversku, þýversku, dönsku ok girsku
ok margar aðrar, er gengu um Austrveg. En er Yngvarr
skildi hana þessar tungur mæla, þá sagði hann henni
nafn sitt og spurði hana at nafni ok hverrar tignar hún
væri. "Ek heiti Silkisif," sagði hún, "ok em ek drottning
þessa lands ok ríkis." Þá bauð hún Yngvari til
borgar með sér ok öllu liði hans. Hann þá þat. En
borgarmenn taka skip þeira með öllum reiða ok báru
upp undir borgina. Yngvarr bjó eina höll öllu liði sínu
ok lukti hana vandliga, því at fullt var af blótskap allt
umhverfis. Yngvarr bað þá við varast allt samneyti heiðinna
manna, ok öllum konum bannaði hann at koma í
sína höll utan drottningu. Nokkurir menn gáfu lítinn
gaum at hans máli, ok lét hann þá drepa, ok síðan treystist
engi at brjóta þat, er hann bauð. Þann vetr var Yngvarr
þar í góðu yfirlæti, því at drottning sat hvern dag á
tali við hann ok hennar spekingar, ok sagði hvárt þeira
öðru mörg tíðendi. Jafnan sagði Yngvarr henni af almætti
guðs, ok fell henni vel í skap sú trúa. Svá unni
hún mikit Yngvari, at hún bauð honum at eignast allt
ríkit ok konungs nafn, ok sjálfa sik gaf hún at lyktum
í hans vald, ef hann vildi þar staðfestast, en hann
kveðst fyrst vilja rannsaka lengd árinnar ok þiggja
þann kost síðan.
Þá er váraði, bjóst Yngvarr brutt, en bað drottningu
heila sitja með sínu fólki. Yngvarr fór þar til
eptir ánni, at hann kemr at fossi miklum ok þröngum
gljúfrum. Þá váru hávir hamrar, svá at þeir drógu
upp í festum skip sín. Síðan drógu þeir þau aptr á
ána ok fóru svá lengi, at þeir urðu við ekki varir.
En er leið sumarit, sáu þeir fjölda skipa róa í mót
sér. Þau váru öll kringlótt ok umhverfis árar fyrir
borðum. Þeir lögðu svá í mót, at Yngvarr átti einskis
kost nema bíða í stað, því at svá fóru skip þeira sem
fugl flygi. En áðr en þeir fundust, reis einn maðr upp
ór þessu liði. Sá var skrýddr konungs skrúða ok mælti
margar tungur. Yngvarr þagði við. Þá mælti hann
nokkur orð á girsku. Yngvarr skildi, at hann hét Jólfr
ok var ór borginni Heliópólim. Ok er konungr vissi
nafn Yngvars ok hvaðan hann var kominn eða hvert
hann gerðist at fara, þá bauð hann honum með sér
til sinnar borgar vetrlangt. Yngvarr lét sér eigi hæfa
at dveljast ok neitaði. Konungr skildi hann þá til þarvistar
þann vetr. Yngvarr kvað svá vera skyldu. Þá
fóru þar til með lið sitt til hafnar ok gengu á land ok
til borgarinnar. Ok er þeim varð aptr litit, sáu þeir,
at borgarmenn báru skip þeira á herðum sér upp undir
borgina, þar er læsa mátti. Þar sáu þeir um öll stræti
mikinn blótskap. Yngvarr bað sína menn vera bænrækna
ok trúfasta. Eina höll gaf Jólfr þeim, ok þann
vetr geymdi Yngvarr svá sína menn, at engi spilltist
af kvenna viðskiptum eða öðrum heiðnum dómi. En
þá er þeir fóru nauðsynja sinna, gengu þeir alvápnaðir
ok læstu höllina á meðan. Engi maðr skyldi þar inn
koma nema konungr. Hann sat hvern dag á tali við
Yngvar, ok sagði hvárr þeira öðrum mörg tíðendi ór
sínu landi, ný eða forn. Yngvarr spurði, ef hann vissi,
hvaðan á sú felli, en Jólfr kveðst þat vita með sannleik,
at hún fell ór uppsprettu þeiri, "er vér köllum
Lindibelti. Þaðan fellr ok önnur til Rauðahafs, ok er
þar mikill svelgr, sá er Gapi er kallaðr. Á milli sjóvar
ok árinnar er nes þat, er Siggeum heitir. Áin fellr
skammt, áðr hún fellr af bjargi í Rauðahaf, ok köllum
vér þar enda heims. En í þessi áinni, er þú hefir
farit eptir, liggja úti illgerðamenn á stórum skipum
ok hafa öll skipin hulin reyri, svá at menn hyggja þat
eyjar, ok hafa alls konar vápn ok skoteld, ok meir
eyða þeir mönnum með eldi en vápnum." En borgarmönnum
þótti konungr sinn einskis gá þess, er þeir
þurftu, fyrir Yngvari ok heituðust at reka hann af ríkinu,
en taka sér annan konung. Ok er Yngvarr heyrði
þetta, bað hann konung gera vilja lýðs síns. Hann gerði
svá. Konungr bað Yngvar, at hann veitti honum lið
at berjast við bróður sinn. Hann var þeira máttkari
ok veitti mikinn ójafnað bróður sínum. Yngvarr hét
liðveizlu, er hann færi aptr.
At liðnum vetri heldr Yngvarr liði sínu öllu heilu ór
ríki Jólfs. Ok er þeir höfðu farit um stund, kómu þeir
at fossi einum miklum. Af honum stóð stormr svá
mikill, at þeir urðu at landi at leggja. En er þeir kómu
at landi, sáu þeir spor ógurligs risa. Þat var átta feta
langt. Þar váru svá hávir hamrar, at þeir máttu eigi
í festum upp draga skipin. Þeir lögðu fram með björgunum
skipum sínum, þar sem af sveif ánni ok strauminum.
Var þar hlið lítit á björgunum, ok gengu þeir
þar á land, ok var þar sléttlent ok blautlent. Yngvarr
bað þá fella við ok gera graftól, ok svá gerðu þeir;
tóku síðan at grafa, en mæltu dýpt ok breidd díkisins
þaðan frá, er áin skyldi á hlaupa. At þessu váru þeir
svá, at mánuðum skipti, áðr þeir máttu þar skipum fara.
Ok er þeir höfðu lengi farit, sá þeir hús eitt ok
hræðiligan risa hjá svá illiligan, at þeir hugðu, at fjándinn
væri. Þeir urðu mjök hræddir ok báðu guð sér
miskunnar. Þá bað Yngvarr Hjálmvíga syngja sálma
guði til dýrðar, því at hann var klerkr góðr, ok hétu
sex dægra föstu með bænahaldi. Síðan gekk risinn burt
frá húsinu annan veg með ánni. En er hann var burtu,
þá gengu þeir til hússins ok sáu þar ramligt virki. Ok
er þeir gengu í húsit, sáu þeir, at einn stólpi helt því
upp; hann var smíðaðr ór leiri. Síðan tóku þeir at
höggva stólpann umhverfis allt við jörðina, þar til at
húsit skalf, þegar þeir hristu. Yngvarr bað þá taka stóra
steina ok bera til hússins. Þeir gerðu svá. En er aptnaði,
bað Yngvarr þá ganga í virkit ok fela sik í reyr.
Ok er á leið kveldit, sáu þeir risann koma, ok hafði
marga menn undir belti sér festa. Hann byrgði vandliga
virkit ok svá húsit. Síðan mataðist hann. En er
stund leið, forvitnuðust þeir, hvat hann hafðist at, ok
heyrðu til hans hryt mikinn. Þá bað Yngvarr þá í burt
taka steina þá, sem þeir höfðu þangat borit, ok börðu
stólpann, svá at ofan fell húsit. Risinn brauzt um fast,
svá at undan komst annarr fótr hans. Þá gekk Yngvarr
til ok hans förunautar ok hjuggu af risanum fótinn
með bolöxum, því at hann var svá harðr sem tré. Ok
er því var lokit, skildu þeir, at hann var dauðr. Þeir
drógu fótinn til skips ok söltuðu í hvítasalti.
Þeir fóru nú þar til, at ánni skýtr í sundr, ok sjá
þeir fimm eyjar hrærast ok fara á mót þeim. Yngvarr
bað menn sína við búast. Hann lét taka eld með vígðu
eldsvirki. Brátt kom at þeim ein eyin ok veitti þeim
harða grjóthríð, en þeir hlífðu sér ok skutu í móti. En
er víkingar fundu, at fast var fyrir, þá tóku þeir at
blása smiðbelgjum at ofni þeim, sem eldr var í, ok varð
af því mikill gnýr. Þar stóð ok ein eirtrumba, ok ór
henni fló eldr mikill á eitt skipit, ok brann þat á lítilli
stundu, svá at allt varð at fölska. En er Yngvarr sá
þetta, harmaði hann skaða sinn ok bað færa sér tundr
með vígðum eldi. Síðan bendi hann upp boga sinn
ok lagði ör á streng ok lét koma á örvaroddinn tundrit
með vígðum eldi. En sú ör fló af boganum með eldinn
í trumbuna, þá er stóð ór ofninum, ok snýst eldrinn
á sjálfa heiðingja, ok brann á litlu augbragði
eyin með öllu saman, mönnum ok skipum. Ok eru aðrar
eyjarnar at komnar. En þegar Yngvarr heyrir smiðbelgjablástrinn,
skaut hann vígðum eldi ok eyddi svá
því djöfulsfólki með guðs fulltingi, at þat varð at engu
utan fölska.
Litlu síðar kom Yngvarr til þeirar uppsprettu, er
áin fell af. Þar sáu þeir dreka þann, at slíkan höfðu
eigi fyrr sét fyrir vaxtar sakir, ok mikit gull liggja
undir honum. Þeir lendu þar skammt í frá ok gengu
allir á land upp ok kómu þar at, sem drekinn var vanr
at skríða til vatns. Sú gata var harðla breið. Þá bað
Yngvarr, at þeir sæði salti eptir götunni ok draga
þangat risafótinn, ok kveðst þat ætla, at þar mundi
drekinn at dveljast um hríð. Þeir váru hljóðlátir ok
leituðu sér hælis. En er sú tíð var komin, at drekinn
var vanr at skríða til vatns, ok er hann kom á götuna,
sá hann, at salt var á götunni fyrir honum, ok tók hann
at sleikja. Ok er hann kom þar, sem risafótrinn lá,
svalg hann hann þegar. Hann var nú lengr á veginum
en hann átti vanda til, því at þrysvar hvarf hann aptr
at drekka, þá hann var miðleiðis. En Yngvarr ok föruneyti
hans fóru til bælis drekans ok sáu þar mikit gull
ok svá heitt sem nýrunnit í afli. Síðan hjuggu þeir af
staupinu með bolöxum, ok var þat óf fjár, er þeir
fengu þar. Þá sáu þeir, at drekinn nálgaðist. Sneru
þeir á burt með mikit fé ok fálu þat. Þar var reyri
vaxit. Yngvarr bað þá ekki forvitnast um drekann. Þeir
gjörðu sem hann bauð, utan fáir menn stóðu ok sáu,
at drekinn varð illa við skaða sinn. Hann reistist á
sporðinn ok lét sem þá maðr blístrar ok snerist í hring
á gullinu. Þeir sögðu slíkt er þeir sáu ok fellu síðan
dauðir niðr.
Eptir þenna atburð fóru þeir Yngvarr á burt ok
könnuðu nes þat, er þeir váru við komnir. Þeir fundu
þar einn kastala ok sáu þar í standa mikla höll. Ok er
þeir kómu í höllina, sáu þeir hana vel innan búna
ok fundu þar mikinn fjárhlut ok margar gersemar. Þá
spurði Yngvarr, ef nokkurr vildi þar eptir vera um nóttina
ok vita, hverra tíðenda hann kynni víss at verða.
Sóti kveðst þat eigi spara. En er aptnaði, fór Yngvarr
með lið sitt til skipa, en Sóti fal sik einhvers staðar.
En er síð var orðit, sýndist honum djöfullinn koma í
manns ásjónu ok mælti: "Siggeus hét maðr styrkr ok
máttugr. Hann átti þrjár dætr. Þeim gaf hann mikit
gull. En er hann dó, var hann þar grafinn, sem nú sáu
þér drekann. Eptir hann dauðan fyrirmundi in elzta
sínum systrum gulls ok gersema. Hún spillti sér sjálf.
Hennar dæmi hafði önnur systirin. In þriðja lifði
þeira lengst ok tók arf eptir föður sinn ok forræði þessa
staðar, eigi at eins meðan hún lifði. Hún gaf nafn nesinu
ok kallaði Siggeum. Hún skipar hverja nótt höllina
með fjölda djöfla, ok em ek einn af þeim, sendr at
segja þér tíðendi. En drekar átu hræ konungs ok dætra
hans, en sumir menn ætla, at þau sé at drekum orðin.
Þat skaltu vita, Sóti, ok segja konungi yðrum, Yngvari,
at Haraldr Svíakonungr fór fyrir löngu þessa leið, ok
fórst hann í Rauðahafs svelg með sínu föruneyti, ok
er hann nú kominn hér til forráða. Ok til vitnis sögu
minnar er hér varðveitt merki hans í höllinni, ok skal
Yngvarr þat með sér hafa ok senda þat til Svíþjóðar,
til þess at þeir gangi eigi duldir, hvat af konungi þeira
er orðit. Þat skaltu ok segja Yngvari, at hann mun í
þessi ferð deyja með miklum hluta liðs síns. En þú,
Sóti, ert ranglátr ok trúlauss, ok því skaltu með oss
eptir dveljast; en Yngvarr mun hjálpast af trú þeiri, er
hann hefir til guðs." Þá þagnaði djöfullinn, er hann
hafði þetta mælt. Alla náttina var þar þyss mikill ok
kall. En er morgnaði, kom Yngvarr þar, ok sagði Sóti
honum þat, er hann hafði sét ok heyrt. Ok er Sóti hafði
lokit sinn frásögn, at öllum ásjáendum fell hann dauðr
niðr.
Nú tekr Yngvarr merkit, er stóð í höllinni, ok ferr
til skipa sinna síðan með liði sínu. Snýr hann nú aptr
stöfnum ok gaf nafn þeim inum mikla forsi ok kallaði
Belgsóta. Þá gerðust engi tíðendi, áðr en þeir kómu
í ríki Hrómundar konungs, er Jólfr hét öðru nafni. Ok
er þeir sigla at borginni í annat sinn Helíópólim, þá
lagði Jólfr konungr í mót þeim fjölda skipa ok bað
Yngvar þá lægja seglin, -- "því at nú skaltu veita mér
lið í móti Bjólfi, bróður mínum, er Sölmundr er kallaðr
öðru nafni, því at hann sjálfr ok synir hans átta vilja
ræna mik ríkinu." Þá fór Yngvarr til borgarinnar, ok
bjuggust til bardaga. Yngvarr lét reisa stór hjól ok öll
sett utan með hvössum tindum ok broddum; þar með
lét hann slá herspora.
Nú safna konungar báðir liði ok koma til þess staðar,
er þeir höfðu ákveðit sín á millum. Ok er Yngvarr hafði
um búizt, var Bjólfr sýnu fjölmennari. Jólfr konungr
fylkti liði sínu í móti bróður sínum. En er hvárirtveggju
váru búnir, æptu þeir heróp. Þeir Yngvarr hleyptu á
þá hjólunum með öllum herbúnaði, ok varð af því
mikit mannspell, ok raufst fylkingin. Þá kom Yngvarr
þeim í opna skjöldu ok drap alla sonu Bjólfs konungs,
en hann sjálfr flýði undan. Jólfr konungr sótti eptir
fast ok rak flóttann, en Yngvarr bað sína menn eptir
dveljast ok fara eigi svá frá skipum sínum, -- "at óvinir
várir megi þeim ná. Heldr takið hér fjárhlut mikinn
af óvinum várum, þeim vér höfum hér drepit!" Þar
tóku þeir margs konar gersemar ok mikinn fjárhlut ok
báru til skipa. Þá kom Jólfr með herinn ok fylkir liði
sínu ok lýstr upp herópi, en Yngvari kom þetta á óvart
ok lætr hefjast undan. Þá lét hann kasta hersporum
fyrir fætr þeim. Þat kunnu þeir eigi at varast ok hlupu
þar á. Ok er þeir kenndu hvassleik broddanna, hugðust
þeir orðnir fyrir fjölkynngi. En Yngvarr var eptir
við herbúðir, ok kjöru þar óf gersema. Þá sáu þeir
mikinn kvennaflokk ganga til herbúðanna, ok tóku at
leika fagrt. Yngvarr bað þá svá varast konurnar sem ina
verstu eitrorma. En er aptna tók ok herrinn bjóst til
svefns at fara, gekk kvenfólkit í herbúðir til þeira, en
sú, er tignust var, skipaði sér rekkju hjá Yngvari. Þá
reiddist hann ok tók tygilkníf ok lagði til hennar í kvensköpin.
En er liðit sá hans tiltekjur, tóku þeir at reka
frá sér þessar óvendiskonur, ok þó váru nokkurir þeir,
at ei stóðust þeira blíðlæti af djöfulligri fjölkynngi ok
lágu hjá þeim. En er Yngvarr heyrði þetta, þá snerist
fagnaðr silfrs ok gleði víns í mikinn harm, því at um
morguninn lágu átján menn dauðir, þá er þeir könnuðu
lið sitt. Síðan bað Yngvarr jarða þá, sem dauðir váru.
En eptir þetta býst Yngvarr af skyndingu í burt með
öllu liði sínu, ok snúa nú áleiðis ok fara nú daga ok
nætr, svá sem þeir mega við komast. En svá tekr sótt at
vaxa í liði þeira, at dó allt it bezta fólk þeira, ok meiri
hlutr var fallinn en lifði. Yngvarr tók ok sóttina, ok
váru þeir þa komnir í riki Silkisifjar. Hann heimti þá
til sín lið sitt ok bað þá jarða þá, sem dauðir váru. Þá
kallaði hann til sín Garða-Ketil ok aðra vini sína ok
sagði: "Ek hefi sótt tekit, ok get ek, at hún leiði mik
til bana, ok hefi ek þá þann stað, sem ek hefi til unnit.
En með guðs miskunn vænti ek, at guðs sonr veiti mér
sitt fyrirheit, því at af öllu hjarta fel ek mik guði á
hendi á hverju dægri, sál mína ok líkama, ok ek gætta
svá þessa lýðs sem ek kunna bezt. En þat vil ek, at þér
vitið, at af réttum guðs dómi eru vér lostnir þessi drepsótt,
ok allra mest er sjá drepsótt ok fjölkynngi til mín
ger, því at þegar sem ek em dauðr, þá mun hverfa af
sóttin. En þess vil ek biðja yðr ok allra helzt þik, Ketill,
at þér færið líkama minn til Svíþjóðar ok látið jarða
at kirkju. En fjárhlut mínum, þeim er ek hefi hér í
gulli ok silfri ok dýrligum klæðum, því vil ek skipta
láta í þrjá staði: Einn þriðjung gef ek kirkjum ok kennimönnum,
annan gef ek fátækum mönnum, inn þriðja
skal hafa faðir minn ok sonr minn. Berið Silkisif drottningu
kveðju mína! En fyrir allra hluta sakir vil ek
biðja, at þér séit samþykkir. En ef yðr skilr á, hverja
stefnu hafa skal, þá látið Garða-Ketil ráða, því at hann
er yðvar minnigastr." Síðan bað hann þá vel lifa ok
finnast á feginsdegi. Hann mæltist marga vega vel fyrir
ok lifði síðan fá daga.
Þeir búa vandliga um líkam hans ok lögðu í kistu
ok sneru síðan áleiðis um ferð sína ok lendu við borgina
Citopolim. En er drottningin kenndi skip þeira,
gekk hún í móti þeim með miklum sóma. Ok er hún
sá þá á land ganga, ógladdist hún, ok sýndist henni sem
mikit mundi at orðit, ok þann mátti hún eigi sjá, henni
var meira at en um alla aðra. Hún spurði þá tíðenda
ok inniliga frá atburðum um líflát Yngvars ok hvar
þeir létu líkama hans. Þeir kváðust hann í jörð grafit
hafa. Hún sagði þá ljúga ok kveðst mundu láta drepa
þá, ef þeir segði eigi it sanna til. Þá sögðu þeir henni,
hverja meðferð at Yngvarr bauð þeim at hafa með sinn
líkama ok fjárhlut. Síðan fengu þeir henni líkama Yngvars.
Hún lét bera hann til borgarinnar með miklum
sóma ok með dýrligum smyrslum til graftar búa. Þá bað
drottning þá fara í guðs frið ok Yngvars. "Er sá minn
guð, sem yðvarr er. Biðið heila frændr Yngvars, er
þér komið til Svíþjóðar, ok biðið nokkurn þeira hingat
koma með kennimönnum ok kristna þenna lýð, ok þá
skal hér kirkju gera, þá er Yngvarr skal hvíla at. En þá
er Yngvarr andaðist, var liðit frá burð Jesú Kristí MXL
ok einn vetr. Þá var hann hálfþrítugr, er hann dó. Þat
var ellefu vetrum eftir fall Ólafs konungs ins helga
Haraldssonar.
Þeir Ketill bjuggust á burt ok báðu drottningu vel
lifa, sneru nú áleiðis ok höfðu tólf skip. Ok er þeir höfðu
farit um hríð, skildi þá á um veginn, ok skildust þeir,
með því at engi vildi eptir öðrum fara. En Ketill hafði
rétta stefnu ok kom í Garða, en Valdimarr kom einskipa
út í Miklagarð. Þá vitum vér eigi víst at segja,
hvar önnur skip hafa niðr komit, því at menn hyggja
flest farizt hafa, ok kunnu vér ekki at segja af Yngvari
fleira. En þó vitum vér, at mörg stórvirki hefir hann
gert í þessi ferð, þau at fróðir menn munu mikit hafa
frá sagt.
Ketill, er vér sögðum frá, var um vetrinn í Garðaríki
ok fór eptir um sumarit í Svíþjóð ok sagði þau
tíðendi, sem gerzt höfðu í þeira ferð, ok færði þangat
fjárhlut Yngvars syni hans, er Sveinn hét, ok bar honum
kveðju drottningar ok orðsending. Sveinn var á
ungum aldri ok var mikill vexti. Hann var sterkr maðr
ok inn líkasti föður sínum. Hann reisti í hernað ok
vildi reyna sik fyrst. Ok er nokkurir vetr váru liðnir,
kom hann með miklu liði í Garða austr ok sat þar um
vetrinn.
Enn er sagt, at þann vetr gekk Sveinn í þann skóla,
at hann nam margar tungur at tala, þær er menn vissu
um Austrveg ganga. Síðan bjó hann þrjá tigi skipa
ok kveðst halda vilja því liði á fund drottningar. Hann
hafði með sér marga kennimenn. Var þeira æðstr biskup
sá, er Róðgeirr hét. Biskup vígði þrysvar hluti ok hlutaði
þrysvar, ok hlutaðist svá til í hvert sinn, at guð vildi,
at hann færi. Biskup kveðst þá feginn fara vilja.
Nú byrjar Sveinn ferð sína ór Garðaríki. En er þeir
höfðu farit tvá daga eptir ánni, kómu heiðingjar á þá
óvara með níutigi skipa; þat kalla Norðmenn galeiðar.
Heiðingjar búast þegar til bardaga ok svá hvárirtveggju,
en hvárigir skildu, hvat aðrir sögðu. En á meðan þeir
herklæddust, skaut Sveinn máli sínu til guðs ok lét
hluta, hvárt guðs vili sé, at þeir berist eða flýi við svá
mikit ofrefli. En hlutrinn bauð þeim at berjast, ok hét
Sveinn at leggja niðr hernað, ef guð gæfi honum þá
sigr. Eptir þetta tóku þeir at berjast, ok drápu þeir
Sveinn svá heiðingja sem þeir vildu, ok at lyktum flýðu
heiðingjar undan á tutttugu skipum, en allt annat var
drepit, ok fekk Sveinn lítit manntjón, en fé svá mikit
sem mest vildu þeir hafa í gulli ok alls kyns gripum.
Síðan fóru þeir leiðar sinnar, þar til at þeir kómu
við land, þar sem Ketill hafði nát höddunni. Þá bað
Sveinn mestan hluta liðs síns herklæðast, ok svá gerðu
þeir. Ok skamma stund fóru þeir, áðr þeir sáu bæ mikinn
ok þar hjá mikinn mann, ok sá kallaði hræðiligri
röddu. Síðan dreif at hvaðanæva lið. Þess kyns lýð kalla
menn Cyclopes. Þeir höfðu lurka stóra í höndum, sem
ásar væri. Þeir böllruðust saman ok höfðu hvárki hlífar
né vápn. Þá bað Sveinn, at bogmenn skyldu skjóta á þá
sem hvatligast, ok kvað þeim eigi hæfa at bíða ór stað,
-- "því at þeir eru svá sterkir sem it óarga dýr ok hávir
sem hús eða skógar." Síðan skutu þeir á þá ok drápu
marga, en særðu suma. Þá varð undarligr atburðr, því
at þá flýðu þeir, sem meira máttu. Sveinn bannaði þeim
eptir at hlaupa ok kvað eiga mundu hæli. Síðan runnu
þeir í bæinn ok ræntu þar miklu fé í skinnum ok klæðum
ok silfri ok öllum dýrum málmi ok fóru nú til skipa
ok sneru áleiðis.
Þá er þeir höfðu lengi farit, þá sá Sveinn, at fjörðr
skarst inn í landit. Hann bað þá þangat leggja skipunum.
Þeir váru þess fúsir, því at þar váru margir ungir menn.
Ok er þeir nálguðust landit, sáu þeir kastala ok marga
bæi. Átta menn sáu þeir renna ok undruðust ferð þeira.
Einn þeira landsmanna hafði fjöðr í hendi ok rétti
fjáðrstafinn ok síðar sjálfa fjöðrina. Þetta sýndist þeim
friðarmark. Þá gerði Sveinn ok friðarmark af sinni
hendi. Síðan lögðu þeir at landi, en landsmenn flykktust
saman undir einum hamri með ýmsum kaupskap.
Sveinn bað sína menn á land ganga, ok keyptust þeir
við ok landsmenn, ok skildu þó hvárigir, hvat aðrir
mæltu.
Á öðrum degi gengu menn Sveins enn til kaupa við
landsmenn, ok keyptust við um hríð. Þá vildi einn
girskr maðr ripta skinnakaup þat, er þeir höfðu nýkeypt.
Þá reiddist heiðinginn ok laust knefa sínum á nasir
honum, svá at blóð stökk á jörð. Þá brá inn girski
sverði ok hjó heiðingjann í tvá hluti. Þá hlupu landsmenn
á burt með miklu ópi ok kalli, ok því næst kom
saman herr óvígr. Þá bað Sveinn sína menn herklæðast
ok ganga á mót þeim, ok tókst með þeim harðr bardagi
ok ákafr, ok fell fjöldi heiðingja, því at þeir váru
allir hlífarlausir. En er þeir sáu sik ofrliði borna, þá
flýðu þeir undan, en þeir Sveinn tóku þar mikinn fjárhlut,
er hinir höfðu frá hlaupit, ok báru til skipa.
En eptir þenna atburð halda þeir Sveinn í burt þaðan
ok lofuðu guð fyrir sigr sinn. Þeir fara nú um hríð,
þar til at þeir sáu svínaflokk mikinn á einu nesi undir
gnípu einni við ána, ok hljupu nokkurir menn á land
ok vildu drepa þau, ok svá gerðu þeir. Þá tóku þau at
hrína hátt, sem undan kómust, ok hljupu á land upp.
En því næst sáu þeir mikinn her fara af landi ofan til
skipanna, ok fór einn maðr nokkut svá frá liðinu fram.
Sá hafði þrjú epli ok varp einu í lopt upp, ok kom þat
niðr fyrir fætr Sveini, ok þegar öðru eptir; þat kom ok
í sama stað. Þá kveðst Sveinn eigi mundu bíða ins
þriðja eplisins: "Þessu fylgir nokkurr djöfulligr kraptr
ok rammr átrúnaðr." Sveinn lagði ör á streng ok skaut
at honum. Örin kom á nef honum. Þá var því líkast at
heyra, sem þá horn brestr í sundr, ok vatt hann upp við
höfðinu, ok sáu þeir, at hann hafði fugls nef. Síðan
æpir hann hátt ok hljóp í mót liði sínu ok svá hverr á
land upp, sem fara mátti, þá er þeir sáu síðast til.
Eptir þetta snýr Sveinn til skipa sinna, ok fara nú
leið sína. Ok er þeir höfðu skamma stund farit, þá er
frá því sagt, at þeir sáu um daginn, at tíu menn leiða
eptir sér kvikendi nokkut. Þat þótti þeim nokkut undarligt,
því at mikinn turn af viðum gervan sáu þeir standa
á baki dýrinu. Þá gengu á land fimm tigir manna, þeira
er mest forvitni var á, hverja náttúru dýrit hafði. En
er þeir sáu skipaliðit, er dýrit leiddu, fálust þeir ok
fyrirlétu dýrit. En Sveins menn gengu til dýrsins ok
vildu leiða eptir sér, en þat drap höfðinu niðr, svá at
þat gekk eigi ór stað, þó at þeir tæki allir at toga þær
taugir, er á váru höfðinu dýrsins. Þá hugðu þeir, at
með nokkurum vélum mundi um búit, þeim er þeir
skildu ekki, at þeir tíu gátu leitt dýrit. Þá leituðu þeir
sér ráðs ok gengu frá dýrinu ok fálust í reyri, svá at þeir
máttu sjá öll tíðendi til dýrsins. Ok nokkuru síðar risu
landsmenn upp ok gengu til dýrsins. Þeir tóku togit
ok lögðu tveggja vegna aptr með hálsinum ok svá í
gegnum eitt þvertré, er stóð í turninum, ok heimta svá
upp höfuð dýrsins, því at leikandi var í borunni. En er
Sveins menn sáu dýrit rétt standa, hlaupa þeir þangat
til sem hvatast. Þeir tóku þá ok leiddu dýrit þangat,
sem þeir vildu. En með því at þeir vissu eigi náttúru
dýrsins ok hvat því þurfti til matar at ætla, þá lögðu
þeir dýrit spjótum, til þess at þat fell dautt. Síðan fóru
þeir ofan til skipa ok tóku þá róðrarleiði.
En því næst sau þeir fjölda heiðingja á landit upp,
ok ganga fram á ströndina ok gera þeim Sveini friðarmark,
en þeir leggja þegar at landi skipunum. Þar var
höfn góð. Ok nú leggja þeir mót sín á millum, ok keypti
Sveinn þar margar gersemar. Þá buðu heiðingjar sínum
kaupunautum í eitt hús til veizlu, ok þat þágu þeir.
En er þeir kómu í húsit, sáu þeir alls konar krásir fram
settar ok nógt ins bezta drykkjar. En er Sveins menn settust
undir borðit, signdu þeir sik; en er heiðingjarnir sáu
þá gera krossmark, þá ærðust þeir ok hljupu at þeim.
Sumir börðu þá með hnefunum, en sumir reittu þá,
ok kölluðu þá hvárirtveggja sér til liðs. Ok er Sveinn
heyrði kall sinna manna ok sá viðskipti þeira, þá mælti
hann: "Hverr veit, nema sjá samkunda snúist oss í mikla
ógleði?" Sídan gerðist hann eptir þeim ok biðr alla sína
menn herklæðast. En er Sveinn hafði fylkt liði sínu,
þá sáu þeir ok, hvar heiðingjar höfðu sínu liði fylkt ok
at þeir báru mann blóðgan fyrir liðinu ok höfðu hann
fyrir merki. Þá ráðgast Sveinn um við Róðgeir biskup,
hvat til ráða skyldi taka. Biskup mælti: "Ef heiðingjar
vænta sér sigrs af líkneskju nokkurs vonds manns, hyggjum
þá at, hvé skyldugt oss er at vænta fulltingis af himni,
þar er sjálfr Kristr drottinn lifir ok líknar; sá er höfðingi
allrar kristni ok geymandi allra lifendra ok dauðra.
Fyrirberi þér sigrmark Krists várs ins krossfesta fyrir
liðinu með ákalli hans nafns, ok væntum oss þaðan
sigrs, en heiðingjum aldrtila." Eptir þessa áeggjun
biskups tóku þeir heilagan kross með líkneskju drottins
ok höfðu þat fyrir merki ok báru fyrir liðinu.
Þá gengu þeir óhræddir í mót heiðingjum, en lærðir
menn til bænar. Ok er saman laust liðinu, urðu
heiðingjar blindir ok margir felmsfullir ok flýðu
brátt undan, ok hljóp sinn veg hverr, sumir í ána,
en sumir í fen eða skóga. Þar fórust margar þúsundir
heiðingja. En er flóttinn var rekinn, þá lét Sveinn
jarða lík þeira, er þar höfðu fallit; en þá er þetta var
gert, bað Sveinn lið sitt þat varast at forvitnast heiðinna
manna siðu, "því at meir hefir," sagði hann, "aflazt í
þessari ferð manntjóns en ávaxtar."
Síðan fór Sveinn á brott ok allt þar til þeim sýndist
sem hálft tungl stæði á jörðu. Þar leggja þeir at landi
ok ganga þar á land. Þá segir Ketill Sveini þau tíðendi,
sem gerzt höfðu, þá er þeir Yngvarr váru þar. Síðan
bað Sveinn lið sitt frá skipum drífa til fundar við drekann.
Síðan fara þeir ok koma í skóg einn mikinn, er
stóð við drekabælit, ok fálust þar. Síðan sendir Sveinn
nokkura unga menn til drekans at forvitnast, hvat þar
væri títt. Þeir sáu, at ormarnir sváfu ok váru harðla
margir. Þó lá Jacúlus í hring um þá alla aðra. Þá tók
einn þeira at rétta spjótskapt sitt til gulhrings nokkurs,
ok kom skaptit við einn yrmling. En er sá vaknar, þá
vakti sá aðra hjá sér, ok því næst vaknaði hverr at öðrum,
unz Jacúlus reistist upp. Sveinn stóð við eik eina
mikla ok lagði ör á streng, en tundr var sett á örvaroddinn
svá mikit sem mannshöfuð með vígðum eldi.
En er Sveinn sá, at Jacúlus færðist á loft ok hann stefndi
á skip þeira ok flaug með gapanda munni, skýtr Sveinn
örinni með eldinum vígða í munn orminum, ok rann
svá til hjartans, at á einni svipstundu fell hann dauðr
niðr. En er þeir Sveinn sáu þat, þá lofuðu þeir guð
með fagnaði.
Eptir þenna atburð bað Sveinn, at þeir hvötuðu í
burt frá daun þeim ok fýlu, er af varð. Síðan snúa þeir
til skipa hvatliga á braut, ok gerðu svá flestir allir fyrir
utan sex menn, er til drekans gengu fyrir forvitnissakir,
ok fellu þeir niðr dauðir. Þó angraði enn nú
marga menn mjök sá daunn, þó at eigi fengi fleiri líflát
þar af.
Þá bjóst Sveinn þaðan hvatliga ok ferr, unz hann
kemr í ríki Silkisifjar drottningar. Hún gengr í móti
þeim með mikilli sæmd. En þegar þeir Sveinn ganga
af skipum, þá gengr Ketill þeira fyrstr í mót drottningu,
en hún gaf ekki at honum gaum ok sneri at
Sveini ok vildi kyssa hann, en hann hratt henni frá sér
ok kvaðst eigi vilja kyssa hana, heiðna konu, -- "eða
fyrir hví viltu mik kyssa?" Hún svarar: "Því, at þú
einn hefir augu Yngvars, at því er mér sýnist." Síðan
var við þeim tekit með sæmd ok virðingu. En síðan er
hún vissi, at biskup var þar kominn, þá varð hún fegin.
Þá talaði biskup trú fyrir henni, ok höfðu þau túlk í
milli sín, því at biskup kunni eigi þá tungu at mæla,
er hún mælti, ok fekk hún brátt skilning andligrar
speki ok lét skírast. En at þeim mánaði sama var skírðr
allr borgarlýðrinn.
Eigi miklu síðar stefndi drottning þing fjölmennt með
umráði landsmanna. Ok er þar var mikit fjölmenni
saman komit, þá var Sveinn Yngvarsson skrýddr purpura
ok síðan sett kóróna á höfuð honum, ok kölluðu
allir hann konung sinn; ok þar með giftist drottning
honum.
Eptir þessa veizlu fór Sveinn konungr fjölmennr um
ríki sitt ok svá drottning. Þar er ok biskup í ferð ok
lærðir menn, því at Sveinn konungr lætr kristna landit
ok öll þau ríki, sem drottning hafði áðr stjórnat. En
er sumra tók ok svá hafði megnazt kraptr guðligrar
miskunnar í því landi, at þat var allt alkristit orðit, þá
vildi Sveinn konungr ok hans föruneyti búa ferð sína
heim til Svíþjóðar ok láta vita frændr sína sannendi um
hans ferð. En er drottning varð vör þessarar ætlanar,
þá bað hún, at hann sendi lið sitt heim, en hann sæti
kyrr sjálfr. Sveinn svarar: "Eigi vil ek senda lið mitt
frá mér, því at þeim er þat mikill háski í mörgu lagi,
er til þessarar ferðar skulu ráðast, svá sem fyrr reyndist,
er engi var foringi ok fyrirfórst allt liðit ok villtist ýmsa
vegu." En er drottning heyrði þessi orð konungs ok sá
þar vilja með, þá mælti hún: "Ekki skaltu svá fara
skyndiliga, ef ek má ráða, því at svá má vera, at þú eigi
viljir vitja þessa ríkis eða týnist þú í svá mikilli háskaferð
sem þú segir sjálfr í frá. Ok sjá, hvat þér hlýðir at
styrkja kristnina ok láta kirkjur reisa, því at fyrst skaltu
kirkju láta gera innan borgar mikla ok virðuliga, ok
ef sú verðr svá sem at ek vilda, þá skal at þeiri jarða
líkama föður þíns. En er þrír vetr eru liðnir, þá skaltu
fara í friði."
Nú er svá gert sem drottning beiðir, at Sveinn konungr
dvaldist þar þrjá vetr at sinni. En at inum þriðja
vetri var alger mikil kirkja í borginni. Þá bað drottning
biskup til koma. En er biskup var skrýddr, þá spurði
hann: "Í hvers nafni viltu, drottning, láta vígja kirkjuna?"
Hún svarar. "Til dýrðar heilögum Yngvari konungi,
þess er hér hvílir, skal þessa kirkju vígja." Biskup
svarar: "Hví viltu svá, drottning? Eða hefir Yngvarr
jarteiknum skinit eptir dauða sinn? Því at þá eina
köllum vér helga, er þá skína jarteiknum, er líkamir
þeira eru í jörð grafnir." Hún svarar: "Af yðrum
munni heyrða ek, at meira væri verð fyrir guði staðfesti
réttrar trúar ok vani heilagrar ástar en dýrð jarteikna;
en ek dæmi, sem ek reyndi, at Yngvarr var staðfastr
í heilagri ást við guð." Þá er drottning kvað á, at
svá skyldi vera, vígði biskup musterit guði til dýrðar
ok öllum helgum með nafni Yngvars. Síðan var höggvin
ný steinþró ok lagðr í líkami Yngvars ok settr yfir kross
dýr með virðuligum búnaði. Þá lét biskup messu syngja
optliga fyrir sál Yngvars ok leyfði þó fólkinu at kalla
Yngvarskirkjuna.
At þessum hlutum af liðnum býst Sveinn til burtferðar
ok ferr sunnan, unz hann kemr í Svíþjóð. Landsmenn
tóku við honum með fagnaði ok mikilli sæmd.
Var honum landit boðit. En er hann heyrði þat, þá
neitaði hann því skjótt ok kvaðst aflat hafa sér betra
lands ok ársælla ok lézt enn mundu þess vitja.
En er tveir vetr váru úti, siglir Sveinn ór Svíþjóðu,
en Ketill dvaldist þar eptir, ok lézt hann svá heyra sagt,
at Sveinn væri í Görðum um vetrinn ok bjóst um várit
þaðan ok sigldi at sumarmagni ór Garðaríki, ok vissu
menn þat síðast til hans, at hann sigldi í ána.
En Ketill fór til Íslands á fund frænda sinna ok
staðfestist þar ok sagði fyrstr frá þessu, en þat vitum
vér, at nokkurir sagnamenn segja, at Yngvarr hafi verit
sonr Eymundar Óláfssonar, því at þeim þykkir honum
þat meiri sæmd at segja hann konungsson. En gjarna
vildi Önundr gefa til allt sitt ríki, ef hann mætti Yngvars
líf aptr kaupa, því at allir höfðingjar í Svíþjóðu
vildu hann gjarna konung hafa yfir sér. En þess verðr
enn nú af sumum mönnum spurt, fyrir hví at Yngvarr
væri eigi sonr Eymundar Óláfssonar, en því viljum vér
þá leið svara: Eymundr, sonr Óláfs, átti son, er Önundr
hét. Sá var inn líkasti Yngvari í margri náttúru ok allra
helzt í víðförli sinni, svá sem til vísar í bók þeiri, er
heitir Gesta Saxonum ok er svá ritat: "Fertur, quod
Emundus, rex Sveonum, misit filium suum, Onundum,
per Mare balzonum, qui, postremo ad amazones veniens,
ab eis interfectus est."
Svá segja sumir menn, at þeir Yngvarr færi tvær vikur,
at þeir sáu ekki, nema þeir tendruðu kerti, því at saman
luktust björgin yfir ánni, ok var sem þeir reri í helli
þann hálfan mánuð. En vitrum mönnum þykkir þat
ekki sannligt vera mega, nema áin felli svá þröngt, at
gnúpar tæki saman eða væri skógar svá þröngir, at saman
tæki þess á meðal, er gnípur stæðist á. En þó at þetta
megi vera, þá er þó eigi sannligt.
En þessa sögu höfum vér heyrt ok ritat eptir forsögn
þeirar bækr, at Oddr munkr inn fróði hafði gera látit
at forsögn fróðra manna, þeira er hann segir sjálfr í
bréfi sínu, því er hann sendi Jóni Loptssyni ok Gizuri
Hallssyni. En þeir, er vita þykkjast innvirðuligar, auki
við, þar sem nú þykkir á skorta. Þessa sögu segist Oddr
munkr heyrt hafa segja þann prest, er Ísleifr hét, ok
annan Glúm Þorgeirsson, ok inn þriði hefir Þórir heitit.
Af þeira frásögn hafði hann þat, er honum þótti merkiligast.
En Ísleifr sagðist heyrt hafa Yngvars sögu af einum
kaupmanni, en sá kveðst hafa numit hana í hirð
Svíakonungs. Glúmr hafði numit at föður sínum, en
Þórir hafði numit af Klökku Sámssyni, en Klakka hafði
heyrt segja ina fyrri frændr sína.
Ok þar lyktum vér þessa sögu.