Í þann tíma, er Hákon jarl Sigurðarson réð fyrir
Noregi, bjó sá bóndi í Gaulardal, er Brynjólfr hét.
Hann var kallaðr úlfaldi. Hann var lendr maðr ok
mikil kempa. Kona hans hét Dagný; hún var dóttir
Járnskeggja af Yrjum. Þau áttu einn son, er Þorsteinn
hét. Hann var mikill ok sterkr, harðúðigr ok óaflátssamr
við hvern, sem eiga var. Engi var jafnstórr í
Noregi, ok trautt fengust þær dyrr, at honum væri
hægt um at ganga, ok því var hann kallaðr bæjarmagn,
því at hann þótti ofmagni bera flestum húsum. Hann
var óþýðr, ok fekk faðir hans honum því skip ok menn,
ok var Þorsteinn þá ýmist í hernaði eða í kaupferðum,
ok tókst honum hvárttveggja vel.
Í þenna tima tók ríki í Noregi Óláfr konungr
Tryggvason, en Hákon jarl var skorinn á háls af þræli
sínum, þeim sem Þormóðr karkr hét. Þorsteinn bæjarmagn
gerðist hirðmaðr Óláfs konungs. Þótti konungi
hann röskr maðr ok helt mikit til hans, en ekki var
hann mjök kenndr af hirðmönnum. Þótti þeim hann
stríðlyndr ok óvæginn, ok hafði konungr hann mjök
til þess at fara sendiferðir þær, sem aðrir töldust undan
at fara. En stundum fór hann kaupferðir at afla konungnum
gersema.
Eitt sinn lá Þorsteinn austr fyrir Bálagarðssíðu, ok
gaf honum eigi at sigla. Gekk hann á land einn morgin,
ok er sól var í landsuðri, var Þorsteinn kominn í eitt
rjóðr. Hóll fagr var í rjóðrinu. Hann sá einn kollóttan
pilt uppi á hólnum, ok mælti: "Móðir mín," segir
hann, "fá þú mér út krókstaf minn ok bandvettlinga,
því at ek vil á gandreið fara. Er nú hátíð í heiminum
neðra." Þá var snarat út ór hólnum einum krókstaf,
sem eldsskara væri. Hann stígr á stafinn ok dregr á
sik vettlingana ok keyrir, sem börn eru vön at gera.
Þorsteinn gengr á hólinn ok mælti slikum orðum sem
piltrinn, ok var þegar út kastat staf ok vöttum ok mælt
þetta: "Hverr tekr nú við?" "Bjálfi, sonr þinn," sagði
Þorsteinn. Síðan stígr hann á stafinn ok ríðr þar eptir,
sem piltrinn fór undan. Þeir kómu at einni móðu ok
steyptu sér ofan í hana, ok var því líkast sem þeir væði
reyk. Því næst birti þeim fyrir augum, ok kómu þeir
at, sem á fell fram af hömrum. Sér Þorsteinn þá byggð
mikla ok borg stóra. Þeir stefna til borgarinnar, ok sitr
þar fólk yfir borðum. Þeir gengu í höllina, ok var höll
skipuð af fólki, ok var þar af engu drukkit utan af
silfrkerum. Trapiza stóð á gólfi. Allt sýndist þeim
þar gullligt ok ekki drukkit nema vín. Þat þóttist Þorsteinn
skilja, at engi maðr sá þá. Félagi hans fór með
borðum ok henti allt þat, sem niðr fell. Konungr sat
þar í hásæti ok drottning. Menn váru glaðir um höllina.
Þessu næst sér Þorsteinn, at maðr kom í höllina ok
kvaddi konung ok kveðst vera sendr til hans utan af
Indíalandi ór fjalli því, er Lúkanus heitir, frá jarli
þeim, er þar réð fyrir, ok segir konungi, at hann var
huldumaðr. Hann færði honum einn gullhring. Eigi
þóttist konungr betri hring sét hafa, ok fór hringrinn
um höllina til sýnis, ok lofuðu hann allir. Hann var
sundr tekinn í fjórum stöðum. Annan grip sá Þorsteinn,
er honum þótti mikils um vert. Þat var dúkr
sá, er lá á konungs borðinu. Hann var með gullligum
röndum ok í festir þeir tólf gimsteinar, sem beztir eru.
Gjarna vildi Þorsteinn dúkinn eiga. Kemr honum í hug
at treysta á konungs hamingju ok vita, hvárt hann getr
ekki nát hringnum. Nú sér Þorsteinn, at konungrinn
ætlar at draga hringinn á hönd sér. Þá greip Þorsteinn
hringinn af honum, en annarri hendi tók hann dúkinn,
ok fór allr matr í saur, en Þorsteinn hljóp á dyrr,
en krókstafr hans varð honum eptir í höllinni. Verðr
nú upphlaup mikit, hlaupa menn út síðan ok sjá, hvar
Þorsteinn ferr, ok stefna eptir honum. Sér hann nú, at
þeir muni geta nát honum. Hann mælti þá: "Ef þú
ert svá góðr, Óláfr konungr, sem ek treysti mikit til
þín, þá veittu mér lið." En svá var Þorsteinn frár, at
þeir kómust ekki fyrir hann, fyrr en hann kom at ánni,
ok staldraði hann þá við. Þeir slógu hring um hann,
en Þorsteinn varðist vel ok drap ótal marga, áðr förunautr
hans kom ok færði honum stafinn, ok hurfu þeir
þegar í móðuna. Komu þeir aptr á inn sama hól sem
fyrr gátum vér, þá sól var í vestri. Kastaði piltrinn þá
inn stafnum ok klæðsekk þeim, sem hann hafði fylldan
af góðum krásum, ok svá gerði Þorsteinn. Kollsveinn
hljóp inn, en Þorsteinn nam staðar við glugginn.
Hann sá þar tvær konur, ok vaf önnur guðvef, en önnur
ruggaði barni. Sú mælti: "Hvat dvelr hann Bjálfa,
bróður þinn?" "Ekki hefir hann mér fylgt í dag?" sagði
hann. "Hverr hefir þá farit með krókstafinn?" segir
hún. "Þat var Þorsteinn bæjarmagn," segir Kollsveinn,
"hirðmaðr Óláfs konungs. Kom hann okkr í mikinn
vanda, því at hann hafði ór undirheimum þau þing,
at eigi munu slík í Noregi, ok var við því búit, at vit
mundum drepnir, er hann kastaði stafnum í hendr
þeim, ok eltu þeir hann til niðrgangs, ok þá færði ek
honum stafinn, ok víst er hann hraustr maðr, því at
eigi veit ek, hversu marga hann drap." Ok nú laukst
aptr haugrinn.
Fór Þorsteinn nú til sinna manna, ok sigldu þaðan
til Noregs, ok fann Óláf konung austr í Vík ok færði
honum gersemi þessi ok sagði frá ferðum sínum, ok
fannst mönnum mikit um. Konungr bauð at gefa Þorsteini
lén mikit, en hann kveðst enn vilja fara eina ferð
í Austrveg. Var hann nú með konungi um vetrinn.
At vári bjó Þorsteinn skip sitt. Hann hafði snekkju
ok fjóra menn ok tuttugu. Ok er hann kom við Jamtaland,
lá hann í höfn einn dag, ok gekk hann á land at
skemmta sér. Hann kom í eitt rjóðr. Þar var einn mikill
steinn. Skammt þaðan sá hann einn dverg furðuliga
ljótan, ok grenjaði upp yfir sik. Sýndist Þorsteini kjaptrinn
snúinn út at eyranu, en öðrum megin nefit niðr
at kjaptinum. Þorsteinn segir, hví hann léti svá heimsliga.
"Þú, góði maðr," sagði hann, "undrast eigi. Sér
þú eigi þann mikla örn, er þar flýgr? Hann hefir tekit
son minn. Ætla ek þat, at sá ófögnuðr sé sendr af Óðni,
en ek spring, ef ek missi barnit." Þorsteinn skaut eptir
erninum, ok kom undir vænginn, ok datt hann dauðr
niðr, en Þorsteinn henti dvergsbarnit á lopti ok færði
föðurnum, en dvergrinn varð feginn mjök ok mælti:
"Þér á ek at launa lífgjöf ok sonr minn, ok kjós þér
nú fyrir laun í gulli ok silfri." "Græð þú fyrst son
þinn," sagði Þorsteinn; "er ek eigi vanr at taka mútur
á afli mínu." "Eigi væri mér at óskyldara at launa,"
segir dvergrinn. "Mun þér ekki þykkja framboðligr
serkr minn af sauða ullu, en eigi muntu á sundi mæðast
ok eigi sár fá, ef þú hefir hann næst þér." Þorsteinn
fór í serkinn, ok var honum mátuligr, en honum sýndist
dvergnum of lítill. Hann tók ok silfrhring ór pungi
sínum ok gaf Þorsteini ok bað hann vel geyma ok
sagði honum aldri féfátt verða mundu, meðan hann
ætti hringinn. Siðan tók hann einn stein svartan ok
gaf Þorsteini, "ok ef þú felr hann í lófa þér, sér þik
engi. Eigi hefi ek fleira, þat þér megi gagn at vera.
Hall einn vil ek gefa þér til skemmtunar." Tók hann
þá hallinn ór pungi sínum. Fylgdi honum einn stálbroddr.
Hallrinn var þríhyrndr. Hann var hvítr í miðju,
en rauðr öðrum megin, en gul rönd utan um. Dvergrinn
mælti: "Ef þú pjakkar broddinum á hallinn, þar
sem hann er hvítr, þá kemr haglhríð svá mikil, at engi
þorir móti at sjá. En ef þú vilt þíða þann snjó, þá
skaltu pjakka þar, sem gulr er hallrinn, ok kemr þá
sólskin, svá at allt bræðir. En ef þú pjakkar þar í, sem
rautt er, þá kemr þar ór eldr ok eimyrja með gneistaflaug,
svá at engi má móti at sjá. Þú mátt ok hæfa
þat, sem þú vilt, með broddinum ok hallinum, ok
hann kemr sjálfr aptr í hönd þér, þegar þú kallar. Get
ek nú ekki launat þér fleira at sinni. Þorsteinn þakkar
honum gjafirnar. Fór hann nú til sinna manna, ok
var honum þessi ferð betr farin en ófarin. Þessu næst
gefr þeim byr ok sigla í Austrveginn. Koma nú á fyrir
þeim myrkr ok hafvillur, ok vita þeir ekki, hvar þeir
fara, ok var þat hálfan mánuð, at þessi villa helzt.
Þat var eitt kvöld, at þeir urðu varir við land. Köstuðu
þeir nú akkerum ok lágu þar um nóttina. Um
morguninn var gott veðr ok sólskin fagrt. Váru þeir
þá komnir á einn fjörð langan, ok sjá þeir þar hlíðir
fagrar ok skóga. Engi maðr var sá innanborðs, at þetta
land þekkti. Ekki sáu þeir kvikt, hvárki dýr né fugla.
Reistu þeir nú tjald á landi ok bjuggust vel um. At
morgni mælti Þorsteinn til sinna manna: "Ek vil gera
yðr kunnigt um ætlan mína. Þér skuluð bíða mín hér
sex nætr. Ætla ek mér at kanna land þetta." Þeim
þótti mikit fyrir því ok vilja með honum fara, en Þorsteinn
vill þat eigi, "ok ef ek kem eigi aptr, áðr
sjau sólir eru af himni," segir hann, "þá skuluð þér
sigla heim ok segja svá Óláfi konungi, at mér mun
ekki auðit verða aptr at koma." Gengu þeir þá með honum
upp á skóginn. Því næst hvarf hann þeim, ok fóru
þeir aptr til skips ok breyttu eptir því, sem Þorsteinn
bauð þeim.
Nú er at segja af Þorsteini, at allan þann dag gengr
hann um mörkina ok verðr við ekki varr. En at áliðnum
degi kemr hann á eina braut breiða. Hann gekk
eptir brautinni, þangat til at aptnaði. Gekk hann þá
brott af brautinni ok víkr at einni stórri eik ok stígr
upp í hana. Var þar nóg rúm í at liggja. Sefr hann
þar um nóttina. En er sólin kom upp, heyrir hann
dunur miklar ok manna mál. Sá hann þá, hvar margir
menn ríða. Þeir váru tveir ok tuttugu. Þá bar svá skjótt
um fram. Undraðist Þorsteinn mjök vöxt þeira. Hafði
hann eigi sét jafnstóra menn fyrr. Þorsteinn klæðir sik.
Líðr nú morgininn til þess, at sól er komin í landsuðr.
Nú sér Þorsteinn þrjá menn ríða vel vápnaða ok
svá stóra, at enga menn sá hann fyrr jafnstóra. Sá vár
mestr, er í miðit reið, í gullskotnum klæðum á bleikum
hesti, en hinir tveir riðu á grám hestum í rauðum
skarlatsklæðum. En er þeir kómu þar gegnt, sem Þorsteinn
var, mælti sá, sem fyrir þeim var, ok nam staðar:
"Hvat er kvikt í eikinni?" Þorsteinn gekk þá á
veginn fyrir þá ok heilsaði þeim, en þeir ráku upp
hlátr mikinn, ok mælti inn mikli maðr: "Sjaldsénir
eru oss þvílíkir menn, eða hvert er nafn þitt, eða hvaðan
ertu?" Þorsteinn nefndi sik ok kveðst vera kallaðr
bæjarmagn, "en kyn mitt er í Noregi. Er ek hirðmaðr
Óláfs konungs." Inn mikli maðr brosti ok mælti:
"Mest er logit frá hirðprýði hans, ef hann hefir engan
vaskligri. Þykki mér þú heldr mega heita bæjarbarn
en bæjarmagn." "Lát nokkut fylgja nafnfesti," segir
Þorsteinn. Inn mikli maðr tók fingrgull ok gaf Þorsteini.
Þat vá þrjá aura. Þorsteinn mælti: "Hvert er
þitt nafn, eða hverrar ættar ertu, eða í hvert land er
ek kominn?" "Goðmundr heiti ek. Ræð er þar fyrir,
sem á Glæsisvöllum heitir. Þar þjónar til þat land,
er Risaland heitir. Ek er konungsson, en mínir sveinar
heitir annarr Fullsterkr, en annarr Allsterkr, eða sáttu
enga menn ríða hér um í morgin?" Þorsteinn mælti:
"Hér riðu um tveir menn ok tuttugu ok létu eigi lítinn."
"Þeir eru sveinar mínir," segir Goðmundr. "Þat
land liggr hér næst, er Jötunheimar heitir. Þar ræðr
sá konungr, er Geirröðr heitir. Undir hann erum vér
skattgildir. Faðir minn hét Úlfheðinn trausti. Hann
var kallaðr Goðmundr sem allir aðrir, þeir á Glæsisvöllum
búa. En faðir minn fór í Geirröðargarða at afhenda
konungi skatta sína, ok í þeiri ferð fekk hann
bana. Hefir konungr gert mér boð, at ek skyldi drekka
erfi eptir föður minn ok taka slíkar nafnbætr sem
faðir minn hafði, en þó unum vér illa við at þjóna
Jötnum." "Hví riðu yðrir menn undan?" segir Þorsteinn.
"Mikil á skilr land vort," segir Goðmundr. "Sú
heitir Hemra. Hún er svá djúp ok ströng, at hana
vaða engir hestar nema þeir, sem vér kumpánar eigum.
Skulu hinir ríða fyrir uppsprettu árinnar, ok finnumst
vér í kveld." "Þat mundi skemmtan at fara með
yðr," segir Þorsteinn, "ok sjá, hvat þar verðr til tíðenda."
"Eigi veit ek, hversu þat hentar," segir Goðmundr,
"því at þú munt kristinn." "Ek mun mik
ábyrgjast," segir Þorsteinn. "Ekki vilda ek þú hlytir
vánt af mér," sagði Goðmundr, "en ef Óláfr konungr
vill leggja gæfu á með oss, þá mundi ek framt á treysta,
at þú færir." Þorsteinn segist því heita vilja. Goðmundr
biðr hann fara á bak með sér, ok svá gerði hann.
Ríða þeir nú til árinnar. Var þar eitt hús, ok tóku
þeir þar önnur klæði ok klæddu sik ok sína hesta. Þau
klæði váru þeirar náttúru, at ekki festi vatn á þeim,
en vatnit var svá kalt, at þegar hljóp drep í, ef nokkut
vöknaði. Riðu þeir nú yfir ána. Hestarnir óðu sterkliga.
Hestr Goðmundar rasaði, ok varð Þorsteinn vátr
á tánni, ok hljóp þegar drep í. En er þeir kómu af
ánni, breiddu þeir niðr klæðin til þerris. Þorsteinn hjó
af sér tána, ok fannst þeim mikit um hreysti hans.
Ríða þeir nú sinn veg. Bað Þorsteinn þá eigi fela sik,
"því at ek kann at gera þann hulinshjálm, at mik
sér engi." Goðmundr segir þat góða kunnáttu.
Kómu þeir nú til borgarinnar, ok kómu menn Goðmundar
í móti honum. Riðu þeir nú í borgina. Mátti
þar nú heyra alls háttar hljóðfæri, en ekki þótti Þorsteini
af setning slegit. Geirröðr konungr kom nú í mót
þeim ok fagnaði þeim vel, ok var þeim skipat eitt
steinhús eða höll at sofa í ok menn til fengnir at leiða
hesta þeira á stall. Var Goðmundr leiddr í konungshöll.
Konungr sat í hásæti ok jarl sá hjá honum, er
Agði hét. Hann réð fyrir því heraði, er Grundir heita.
Þat er á millum Risalands ok Jötunheima. Hann hafði
atsetu at Gnípalundi. Hann var fjölkunnigr, ok menn
hans váru tröllum líkari en mönnum. Goðmundr settist
á skörina fyrir öndvegit gagnvart konungi. Var sá
siðr þeira, at konungsson skyldi ekki í hásæti sitja,
fyrr en hann hafði tekit nafnbætr eptir föður sinn ok
drukkit væri it fyrsta full. Ríss þar nú upp in vænsta
veizla, ok drukku menn glaðir ok kátir ok fóru síðan
at sofa. En er Goðmundr kom í hús sitt, sýndi Þorsteinn
sik. Hlógu þeir at honum. Goðmundr sagði
mönnum sínum, hverr hann var, ok bað þá ekki hafa
hann at hlátri. Ok sofa þeir af um nóttina.
Nú er morginn kom, váru þeir snemma á fótum.
Var Goðmundr leiddr til konungs hallar. Konungr
fagnaði honum vel. "Viljum vér nú vita," segir konungr,
"hvárt þú vilt veita mér slíka hlýðni sem faðir
þinn, ok vil ek þá auka þínar nafnbætr. Skaltu þá
halda Risalandi ok sverja mér eiða." Goðmundr svarar:
"Ekki er þat lög at krefja svá unga menn til eiða."
"Þat skal vera," sagði konungr. Síðan tók konungr guðvefjarskikkju
ok lagði yfir Goðmund ok gaf honum
konungsnafn, tók síðan horn mikit ok drakk til Goðmundi.
Hann tók við horninu ok þakkaði konungi.
Síðan stóð Goðmundr upp ok sté á stokkinn fyrir sæti
konungs ok strengdi þess heit, at hann skal engum
konungi þjóna né hlýðni veita, meðan Geirröðr konungr
lifði. Konungr þakkaði honum, sagði sér þat þykkja
meira vert en þótt hann hefði eiða svarit. Síðan drakk
Goðmundr af horninu ok gekk til sætis síns. Váru menn
þá glaðir ok kátir.
Tveir menn eru nefndir með Agða jarli. Hét annarr
Jökull, en annarr Frosti. Þeir váru öfundsjúkir.
Jökull þreif upp uxahnútu ok kastaði í lið Goðmundar.
Þorsteinn sá þat ok henti á lopti ok sendi aptr, ok
kom á nasir þeim, er Gustr hét, ok brotnaði í honum
nefit ok ór honum allar tennrnar, en hann fell í óvit.
Geirröðr konungr reiddist ok spurði, hverr berði beinum
yfir hans borð. Sagði hann, at reynt skyldi verða,
hverr sterkastr væri í steinkastinu, áðr en úti væri.
Síðan kallar konungr til tvá menn, Drött ok Hösvi:
"Farið þit ok sækið gullhnött minn ok berið hann
hingat." Þeir fóru ok kómu aptr með eitt selshöfuð,
er stóð tíu fjórðunga. Þat var glóanda, svá at sindraði
af svá sem ór afli, en fitan draup niðr sem glóanda bik.
Konungr mælti: "Takið nú knöttinn ok kastið hverr
at öðrum. Hverr, sem niðr fellir, skal fara útlægr ok
missa eignir sínar, en hverr eigi þorir at henda, skal
heita níðingr."
Nú kastar Dröttr knettinum at Fullsterk. Hann
greip á móti annarri hendi. Þorsteinn sá, at honum
varð orkufátt, ok hljóp undir knöttinn. Þeir snöruðu
at Frosta, því at kapparnir stóðu fremstir við hvárntveggja
bekkinn. Frosti tók mót sterkliga, ok kom svá
nær andliti hans, at kinnbeinit rifnaði. Hann kastar
knettinum at Allsterk. Hann tók í móti báðum höndum,
ok lá við, at hann mundi kikna, áðr Þorsteinn
studdi hann. Allsterkr snaraði at Agða jarli, en hann
greip móti báðum höndum. Fitan kom í skeggit á honum,
ok logaði þat allt, ok var honum til þess annast
at afhenda knöttinn ok fleygir at Goðmundi konungi.
En Goðmundr snaraði at Geirröði konungi, en hann
veik sér undan, ok urðu þeir fyrir Dröttr ok Hösvir,
ok fengu þeir bana. En knöttrinn kom á glerglugg einn
ok svá út í díki þat, sem grafit var um borgina, ok
hljóp upp eldr logandi. Var nú lokit þessu gamni.
Tóku menn þá til drykkju. Sagði Agði jarl, at honum
hrysi hugr við jafnan, er hann kom í flokk Goðmundar.
Um kveldit gekk Goðmundr at sofa ok hans menn.
Þökkuðu þeir Þorsteini hjástöðu, at þeim hefði slysalaust
farit. Þorsteinn kvað lítit til reynt, "eða hvat
mun til gamans haft á morgin?" "Konungr mun láta
glíma," segir Goðmundr, "ok munu þeir þá hefna sín,
því at fjarstætt er um afl várt." "Konungs gæfa mun
styrkja oss," segir Þorsteinn. "Hirðið eigi, þótt þér berizt
þangat at, sem ek er fyrir." Sofa þeir af um nóttina.
En at morgni fór hverr til sinnar skemmtunar, en
matsveinar at dúka borð. Geirröðr konungr spurði,
hvárt menn vildu ekki glíma, en þeir sögðu, at hann
skyldi ráða. Síðan afklæðast þeir ok tókust fangbrögðum.
Þorsteinn þóttist eigi sét hafa slíkan atgang, því
at allt skalf, þá þeir fellu, ok lékst mjök á mönnum
Agða jarls. Frosti gekk nú fram á gólfit ok mælti:
"Hverr skal mér á móti?" "Til mun verða einhverr,"
sagði Fullsterkr. Ráðast þeir nú á, ok váru með þeim
miklar sviptingar, ok er Frosti miklu sterkari. Berast
þeir nú at Goðmundi. Frosti tekr hann upp á bringu
sér ok keiktist mjök. Þorsteinn slær fæti sínum á knésbætr
honum, ok fell Frosti á bak aptr, en Fullsterkr á
hann ofan. Hnakkinn sprakk á Frosta ok olnbogarnir.
Hann stóð seint upp ok mælti: "Ekki eru þér einir
at gamninu, eða hví er svá fúlt í flokki yðrum?"
"Skammt á nefit at kenna ór kjaptinum," sagði Fullsterkr.
Jökull stóð þá upp, ok Allsterkr réðst þá í móti
honum, ok var þeira atgangr inn harðasti. En þó var
Jökull sterkari ok bar hann at bekk, þar sem Þorsteinn
var fyrir. Jökull vildi draga Allsterk frá bekknum
ok togast við fast, en Þorsteinn helt honum. Jökull
tók svá fast, at hann sté í hallargólfit upp at ökkla, en
Þorsteinn hratt Allsterk frá sér, ok fell Jökull á bak
aptr, ok gekk ór liði á honum fótrinn. Allsterkr gekk
til bekkjar, en Jökull stóð upp seint ok mælti: "Ekki
sjáum vér alla þessa, sem á bekknum eru." Geirröðr
segir Goðmundi, hvárt hann vildi ekki glíma. En hann
kveðst aldri glímt hafa, en kveðst eigi vildu synjast.
Konungr bað Agða jarl hefna manna sinna. Hann
kveðst löngu hafa af lagt, en segir konung ráða skyldu.
Síðan afklæddust þeir. Eigi þóttist Þorsteinn sét hafa
tröllsligri búk en á Agða. Var hann blár sem hel. Goðmundr
reis mót honum. Var hann hvítr á skinnslit.
Agði jarl hösvaðist at honum ok lagði svá fast krummurnar
at síðum hans, at allt gekk niðr at beini, ok
bárust þeir víða um höllina. Ok er þeir kómu þar, sem
Þorsteinn var, þá brá Goðmundr jarli til sniðglímu
ok sneri honum vakrliga. Þorsteinn lagðist niðr fyrir
fætr jarli, ok fell hann þá ok stakk niðr nösunum, ok
brotnaði í honum þjófsnefit ok fjórar tennr. Jarl stóð
upp ok mælti: "Þung verða gamalla manna föll, ok
svá þyngst, at þrír gangi at einum." Fóru menn þá í
klæði sín.
Þessu næst fóru þeir konungr til borða. Töluðu
þeir Agði jarl um, at þeir mundu einhvern prett við
hafa haft, "því at mér býðr ávallt hita, er ek kem
í þeira flokk." "Látum bíða," segir konungr, "sá mun
koma, at okkr mun kunngera." Tóku menn þá at
drekka. Þá váru borin inn tvau horn í höllina. Þau
átti Agði jarl, gersemar miklar, ok váru kölluð Hvítingar.
Þau váru tveggja álna há ok gulli búin. Konungr
lét sitt hornit ganga á hvárn bekk, "ok skal hverr
drekka af í einu. Sá, sem því orkar eigi, skal fá byrlaranum
eyri silfrs." Gekk engum af at drekka utan
köppunum, en Þorsteinn gat svá til sét, at þeir, sem
með Goðmundi váru, varð engi víttr. Drukku menn
nú glaðir þat, sem eptir var dagsins, en um kveldit
fóru menn at sofa.
Goðmundr þakkaði Þorsteini fyrir góða hjástöðu.
Þorsteinn spurði, nær endast mundi veizlan. "At
morgni skulu menn mínir ríða," segir Goðmundr.
"Veit ek, at nú lætr konungr allt við hafa. Eru nú
sýndar gersemar. Lætr konungr nú bera inn horn sitt
it mikla. Þat er kallat Grímr inn góði. Þat er gersemi
mikil ok þó galdrafullt ok búit með gull. Mannshöfuð
er á stiklinum með holdi ok munni, ok þat mælir við
menn ok segir fyrir óorðna hluti ok ef þat veit ófriðar
ván. Verðr þat bani vár, ef konungr veit, at kristinn
maðr er með oss. Munum vér eigi þurfa at vera fésparir
við hann." Þorsteinn sagði Grím eigi mæla fleira
enn Óláfr konungr vildi, "en ek ætla, at Geirröðr sé
feigr. Þykki mér ráð, at þér hafið mín ráð heðan af.
Skal ek sýna mik á morgin." En þeir sögðu þat hættu
ráð. Þorsteinn sagði, at Geirröðr vildi þá feiga, "eða
hvat segir þú mér af Grími inum góða fleira?" "Þat
er frá honum at segja, at meðalmaðr má standa undir
bugtinni á honum, en álnar breitt yfir beitina, ok er
sá mestr drykkjumaðr í þeira liði, er drekkr beitina,
en konungr drekkr af í einu. Hverr maðr á at gefa
Grími nokkura gersemi, en sú virðing þykkir honum
sér mest ger, at í einu sé af drukkit. En ek veit, at mér
ber fyrstum af at drekka, en þat er einskis manns þol
at drekka þat í einu." Þorsteinn mælti: "Þú skalt fara
í serk minn, því at þér má þá ekki granda, þó at ólyfjan
sé í drykknum. Tak kórónu af höfði þér ok gef
Grími inum góða ok seg í eyra honum, at þú skalt
gera honum miklu meira heiðr en Geirröðr, ok síðan
skaltu láta sem þú drekkir. En eitr mun í horninu,
ok skaltu steypa niðr næst þér, ok mun þik ekki saka.
En þá er drykkjuskapr er úti, skaltu láta menn þína
ríða." Goðmundr sagði, at hann skuli ráða. "En ef
Geirröðr deyr, þá á ek alla Jötunheima, en ef hann
lifir lengr, verðr þat bani vár." Síðan sofa þeir af um
nóttina.
Um morguninn eru þeir snemma á fótum ok taka
sín klæði. Þá kemr Geirröðr konungr til þeira ok biðr
þá drekka velfaranda sinn. Þeir gerðu svá. Váru fyrst
drukkin hornin Hvítingar næst máldrykkju skálum, en
þá var drukkit minni Þórs ok Óðins. Því næst kómu
inn margir slagir hljóðfæra, ok tveir menn, nokkuru
minni en Þorsteinn, þeir báru Grím inn góða. Allir
stóðu upp ok fellu á kné fyrir honum. Grímr var óhýrligr.
Geirröðr mælti til Goðmundar: "Tak við Grími
inum góða, ok er þetta þín handsals skál." Goðmundr
gekk at Grími ok tók af sér gullkórónu ok setti á hann
ok mælti í eyra honum, sem Þorsteinn hafði sagt honum.
Síðan lét hann renna af horninu ofan í serk sér,
ok var eitr í. Hann drakk til Geirröði konungi ok kyssti
á stikilinn, ok fór Grímr hlæjandi frá honum. Tók
Geirröðr þá við fullu horninu ok bað Grím með góðri
heill koma ok bað hann kunngera sér, ef nokkurr háski
væri nær. "Hefi ek opt sét þik með betra bragði."
Tók hann gullmen af sér ok gaf Grími, drakk síðan
til Agða jarli, ok þótti því líkast sem boði felli á sker,
er niðr rann eptir hálsinum á honum, ok drakk af
allt. Grímr hristi höfuðit, ok var hann borinn Agða
jarli, ok gaf hann honum tvá gullhringa ok bað sér
miskunnar ok drakk síðan af í þremr ok fekk byrlaranum.
Grímr mælti: "Svá ergist hverr sem eldist."
Þá var hornit fyllt, ok skyldu þeir drekka af tveir,
Jökull ok Fullsterkr. Fullsterkr drakk fyrr. Jökull tók
við ok leit í hornit ok kvað lítilmannliga drukkit ok
sló Fullsterk með horninu. En hann rak hnefann á
nasir Jökli, svá at þjófshakan brotnaði, en ór hrutu
tennrnar. Var þá upphlaup mikit. Geirröðr bað menn
eigi láta þetta spyrjast, at þeir skildi svá illa. Váru þeir
þegar sáttir, ok var Grímr inn góði burt borinn.
Litlu síðar kom maðr gangandi í höllina. Allir undruðust,
hversu lítill hann var. Þat var Þorsteinn bæjarbarn.
Hann veik at Goðmundi ok sagði, at hestar
væru til reiðu. Geirröðr spurði, hvat barn at þat væri.
Goðmundr segir: "Þat er smásveinn minn, er Óðinn
konungr sendi mér, ok er konungs gersemi ok kann
marga smáleika, ok ef yðr þætti nokkuru neytr, þá vil
ek gefa yðr hann." "Þat er svipmikill drengr," segir
konungr, "ok vil ek sjá fimleika hans," ok bað Þorstein
leika nokkurn smáleik. Þorsteinn tók hall sinn
ok brodd ok pjakkar þar í, sem hvítt er. Kemr haglhríð
svá mikil, at engi þorir í móti at sjá, ok varð svá
mikil fönn í höllinni, at tók í ökkla. Konungr hló at.
Nú stangaði Þorsteinn hallinn, þar sem hann var gulr.
Kom þá sólskin svá heitt, at snjórinn bráðnaði allr
á lítilli stundu. Þar fylgdi sætr ilmr, en Geirröðr kvað
hann var listamann. En Þorsteinn segir eptir einn leikinn,
er heitir svipuleikr. Konungr segist hann sjá vilja.
Þorsteinn stóð á miðju hallargólfi ok pjakkar þar í
hallinn, sem rautt er. Stökkva þar ór gneistar. Síðan
hleypr hann um höllina fyrir hvert sæti. Tókust þá
at vaxa gneistaflaugin, svá at hverr maðr varð at geyma
sín augu. En Geirröðr konungr hló at. Tók þá at vaxa
eldrinn, svá at öllum þótti við of um. Þorsteinn hafði
sagt Goðmundi fyrir, at hann skyldi út ganga ok fara
á hest. Þorsteinn hleypr fyrir Geirröð ok mælti: "Vili
þér láta auka leikinn!" "Lát sjá, sveinn," sagði hann.
Pjakkar Þorsteinn þá í fastara lagi. Kemr þá í auga Geirröði
konungi. Þorsteinn hleypr til dyranna ok snaraði
hallinum ok broddinum, ok kom í sitt auga hvárt á
Geirröði konungi, ok steyptist hann dauðr á gólfit, en
Þorsteinn gekk út. Var Goðmundr þá kominn á hest.
Þorsteinn bað þá ríða, "því at nú er ekki deigum
vært." Þeir ríða til árinnar. Var þá aptr kominn hallrinn
ok broddrinn. Þorsteinn segir, at Geirröðr var
dauðr. Ríða þeir nú yfir ána ok þangat, sem þeir höfðu
fundizt. Þá mælti Þorsteinn: "Hér munum vér nú
skilja, ok mun mönnum mínum mál þykkja, at ek komi
til þeira." "Far heim með mér," sagði Goðmundr, "ok
skal ek launa þér góða fylgd." "Síðan mun ek þess
vitja," segir Þorsteinn, "en aptr skalt þú fara með fjölmenni
í Geirröðargarða. Er nú landit í yðru valdi."
"Þú munt ráða," sagði Goðmundr, "en Óláfi konungi
skaltu færa kveðju mína." Tók hann þá eitt gullker
ok silfrdisk ok tvítugt handklæði gullofit ok sendi konungi,
en bað Þorstein vitja sín, ok skildu með kærleikum.
En nú sér Þorsteinn, hvar Agði jarl ferr í allmiklum
jötunmóð. Þorsteinn ferr eptir honum. Sér hann
þá mikinn húsabæ, er Agði átti. Aldingarðr var við
grindhliðit, ok stóð þar við ein jungfrú. Hún var dóttir
Agða ok hét Goðrún. Mikil var hún ok fríð. Hún
heilsaði föður sínum ok spurði tíðenda. "Nóg eru tíðendi,"
segir hann. "Geirröðr konungr er dauðr, ok
hefir Goðmundr af Glæsisvöllum svikit oss alla ok
hefir leynt þar kristnum manni, ok heitir sá Þorsteinn
bæjarmagn. Hann hefir ausit eldi í augu oss. Skal ek
nú drepa menn hans." Kastar hann þar niðr hornunum
Hvítingum ok hljóp til skógar, sem hann væri
galinn.
Þorsteinn gekk at Goðrúnu. Hún heilsaði honum ok
spurði hann at nafni. Hann kvaðst Þorsteinn bæjarbarn
heita, hirðmaðr Óláfs konungs. "Stórr mun þar inn
stærsti, sem þú ert barnit," sagði hún. "Viltu fara með
mér," segir Þorsteinn, "ok taka við trú?" "Við lítit yndi á
ek hér at skiljast," segir hún, "því at móðir mín er dauð.
Hún var dóttir Óttars jarls af Hólmgörðum, ok váru
þau ólík at skapsmunum, því at faðir minn er mjök
tröllaukinn, ok sé ek nú, at hann er feigr. En ef þú
vilt fylgja mér aptr hingat, þá mun ek fara með þér."
Síðan tók hún þing sín, en Þorsteinn tók hornin Hvítinga.
Síðan gengu þau á skóginn ok sáu, hvar Agði fór.
Hann grenjaði mjök ok helt fyrir augun. Hafði þat
saman borit, þegar hann sá skip Þorsteins, hljóp sá
verkr í þjófsaugun á honum, at hann sá eigi. Var þá
komit at sólarfalli, er þau komu til skips. Váru menn
Þorsteins þá burt búnir, en er þeir sáu Þorstein, urðu
þeir fegnir. Sté Þorsteinn þá á skip, ok sigldu burt.
Er eigi getit um ferð hans, fyrr en hann kom heim í
Noreg.
Þenna vetr sat Óláfr konungr í Þrándheimi. Þorsteinn
fann konung at jólum ok færði honum gripi
þá, sem Goðmundr sendi honum, ok hornin Hvítinga
ok marga aðra gripi. Sagði hann konungi frá ferðum
sínum ok sýndi honum Goðrúnu. Konungr þakkaði
honum, ok lofuðu allir hans hreysti ok þótti mikils
um vert. Síðan lét konungr skíra Goðrúnu ok kenna
trú. Þorsteinn lék svipuleik um jólin, ok þótti mönnum
þat skemmtan mikil. Hvítingar gengu í minnum,
ok váru tveir menn um hvárt horn. En ker þat, sem
Goðmundr hafði sent konungi, gekk engum af at
drekka utan Þorsteini bæjarbarni. Handklæðit brann
eigi, þótt því væri í eld kastat, ok var hreinna eptir
en áðr.
Þorsteinn talar um við konung, at hann vildi gera
brullaup til Goðrúnar, en konungr veitti honum þat,
ok var þat sæmilig veizla. Ok ina fyrstu nótt, er þau
kómu í eina sæng ok niðr var hleypt fortjaldinu, þá
brast upp þilfjöl at höfðum Þorsteins, ok var þar kominn
Agði jarl ok ætlaði at drepa hann. En þar laust í
móti hita svá miklum, at hann þorði eigi inn at ganga.
Sneri hann þá í burtu. Þá kom konungr at ok sló hann
með gullbúnu refði í höfuðit, en hann steyptist niðr
í jörðina. Helt konungr vörð um nóttina, en um morguninn
váru horfin hornin Hvítingar. Gekk veizlan vel
fram. Sat Þorsteinn með konungi um vetrinn, ok unnust
þau Goðrún vel.
Um várit beiddi Þorsteinn orlofs at sigla í Austrveginn
ok finna Goðmund konung. En konungr sagðist
þat eigi gera, utan hann lofaði at koma aptr. Þorsteinn
hét því. Konungr bað hann halda trú sína vel,
"ok eig meira undir þér en þeim austr þar." Skildust
þeir með kærleikum, ok báðu allir vel fyrir honum,
því at Þorsteinn var orðinn vinsæll. Sigldi hann í Austrveg,
ok er eigi getit annars en sú ferð færist vel. Kom
hann á Glæsisvöllu, ok fagnaði Goðmundr honum vel.
Þorsteinn mælti: "Hvat hafið þér frétt ór Geirröðargörðum?"
"Þangat fór ek," segir Goðmundr, "ok gáfu
þeir landit í mitt vald, ok ræðr þar fyrir Heiðrekr úlfhamr,
sonr minn." "Hvar er Agði jarl?" segir Þorsteinn.
"Hann lét gera sér haug, þá þér fóruð," segir
Goðmundr, "ok gekk þar í með mikit fé, en þeir Jökull
ok Frosti drukknuðu í ánni Hemru, er þeir fóru frá
veizlunni, en ek hefi nú vald yfir heraðinu á Grundum."
"Þar er nú mikit undir," segir Þorsteinn, "hverju
þú vilt mér af skipta, því at mér þykkir Goðrún eiga
arf allan eptir föður sinn, Agða jarl." "Ef þú vilt vera
minn maðr," sagði Goðmundr. "Þá muntu ekki vanda
um trú mína," segir Þorsteinn. "Þat vil ek," sagði Goðmundr.
Sídan fóru þeir til Grunda, ok tók Þorsteinn
heraðit undir sik.
Þorsteinn reisti bú at Gnípalundi, því at Agði jarl
hafði gengit aptr ok eytt bæinn. Gerðist Þorsteinn
höfðingi mikill. Goðrún fæddi sveinbarn mikit litlu
síðar, ok hét Brynjólfr. Ekki var traust, at Agði jarl
glettist eigi við Þorstein. Eina nótt gekk Þorsteinn af
sæng sinni ok sá, hvar at Agði fór. Hann þorði hvergi
inn í hliðin, því at kross var fyrir hverjum dyrum.
Þorsteinn gekk til haugsins. Hann var opinn, ok gekk
hann inn ok tók burt hornin Hvítinga. Þá kom Agði
jarl í hauginn, en Þorsteinn hljóp út hjá honum ok
setti kross í dyrrnar, ok laukst aptr haugrinn, ok hefir
ekki orðit vart við Agða síðan.
Um sumarit eptir fór Þorsteinn til Noregs ok færði
Óláfi konungi hornin Hvítinga. Síðan fekk hann orlof
ok sigldi til eigna sinna. Bauð konungr honum halda
vel trú sína. Höfum vér eigi frétt síðan til Þorsteins.
En þá Óláfr konungr hvarf af Orminum langa, hurfu
hornin Hvítingar. Lúkum vér þar þætti Þorsteins bæjarbarns.